২৩. পঞ্ঞাভাৱনানিসংসনিদ্দেসো

আনিসংসপকাসনা

৮৫৪. যং পন ৱুত্তং ‘‘পঞ্ঞাভাৱনায কো আনিসংসো’’তি, তত্থ ৱদাম. অযঞ্হি পঞ্ঞাভাৱনা নাম অনেকসতানিসংসা. তস্সা দীঘেনাপি অদ্ধুনা ন সুকৰং ৱিত্থাৰতো আনিসংসং পকাসেতুং. সঙ্খেপতো পনস্সা নানাকিলেসৱিদ্ধংসনং, অৰিযফলৰসানুভৱনং, নিৰোধসমাপত্তিসমাপজ্জনসমত্থতা, আহুনেয্যভাৱাদিসিদ্ধীতি অযমানিসংসো ৱেদিতব্বো.

নানাকিলেসৱিদ্ধংসনকথা

৮৫৫. তত্থ যং নামৰূপপৰিচ্ছেদতো পট্ঠায সক্কাযদিট্ঠাদীনং ৱসেন নানাকিলেসৱিদ্ধংসনং ৱুত্তং, অযং লোকিকায পঞ্ঞাভাৱনায আনিসংসো. যং অৰিযমগ্গক্খণে সংযোজনাদীনং ৱসেন নানাকিলেসৱিদ্ধংসনং ৱুত্তং, অযং লোকুত্তৰায পঞ্ঞাভাৱনায আনিসংসোতি ৱেদিতব্বো.

ভীমৱেগানুপতিতা, অসনীৱ সিলুচ্চযে;

ৱাযুৱেগসমুট্ঠিতো, অৰঞ্ঞমিৱ পাৱকো.

অন্ধকাৰং ৱিয ৰৱি, সতেজুজ্জলমণ্ডলো;

দীঘৰত্তানুপতিতং, সব্বানত্থৱিধাযকং.

কিলেসজালং পঞ্ঞা হি, ৱিদ্ধংসযতি ভাৱিতা;

সন্দিট্ঠিকমতো জঞ্ঞা, আনিসংসমিমং ইধ.

ফলসমাপত্তিকথা

৮৫৬. অৰিযফলৰসানুভৱনন্তি ন কেৱলঞ্চ কিলেসৱিদ্ধংসনঞ্ঞেৱ, অৰিযফলৰসানুভৱনম্পি পঞ্ঞাভাৱনায আনিসংসো. অৰিযফলন্তি হি সোতাপত্তিফলাদি সামঞ্ঞফলং ৱুচ্চতি. তস্স দ্ৱীহাকাৰেহি ৰসানুভৱনং হোতি. মগ্গৱীথিযঞ্চ ফলসমাপত্তিৱসেন চ পৱত্তিযং. তত্ৰাস্স মগ্গৱীথিযং পৱত্তি দস্সিতাযেৱ.

৮৫৭. অপিচ যে ‘‘সংযোজনপ্পহানমত্তমেৱ ফলং নাম, ন কোচি অঞ্ঞো ধম্মো অত্থী’’তি ৱদন্তি, তেসং অনুনযত্থং ইদং সুত্তম্পি দস্সেতব্বং – ‘‘কথং পযোগপটিপ্পস্সদ্ধিপঞ্ঞা ফলে ঞাণং? সোতাপত্তিমগ্গক্খণে দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৱুট্ঠাতি, তদনুৱত্তককিলেসেহি চ খন্ধেহি চ ৱুট্ঠাতি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি ৱুট্ঠাতি. তম্পযোগপটিপ্পস্সদ্ধত্তা উপ্পজ্জতি সম্মাদিট্ঠি, মগ্গস্সেতং ফল’’ন্তি (পটি. ম. ১.৬৩) ৱিত্থাৰেতব্বং.

‘‘চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, ইমে ধম্মা অপ্পমাণাৰম্মণা’’ (ধ. স. ১৪২২). ‘‘মহগ্গতো ধম্মো অপ্পমাণস্স ধম্মস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ২.১২.৬২) এৱমাদীনিপি চেত্থ সাধকানি.

৮৫৮. ফলসমাপত্তিযং পৱত্তিদস্সনত্থং পনস্স ইদং পঞ্হাকম্মং – কা ফলসমাপত্তি, কে তং সমাপজ্জন্তি, কে ন সমাপজ্জন্তি, কস্মা সমাপজ্জন্তি, কথঞ্চস্সা সমাপজ্জনং হোতি, কথং ঠানং, কথং ৱুট্ঠানং, কিং ফলস্স অনন্তৰং, কস্স চ ফলং অনন্তৰন্তি?

৮৫৯. তত্থ কা ফলসমাপত্তীতি যা অৰিযফলস্স নিৰোধে অপ্পনা.

৮৬০. কে তং সমাপজ্জন্তি, কে ন সমাপজ্জন্তীতি সব্বেপি পুথুজ্জনা ন সমাপজ্জন্তি. কস্মা? অনধিগতত্তা. অৰিযা পন সব্বেপি সমাপজ্জন্তি. কস্মা? অধিগতত্তা. উপৰিমা পন হেট্ঠিমং ন সমাপজ্জন্তি, পুগ্গলন্তৰভাৱুপগমনেন পটিপ্পস্সদ্ধত্তা. হেট্ঠিমা চ উপৰিমং, অনধিগতত্তা. অত্তনো অত্তনোযেৱ পন ফলং সমাপজ্জন্তীতি ইদমেত্থ সন্নিট্ঠানং.

কেচি পন ‘‘সোতাপন্নসকদাগামিনোপি ন সমাপজ্জন্তি. উপৰিমা দ্ৱেযেৱ সমাপজ্জন্তী’’তি ৱদন্তি. ইদঞ্চ তেসং কাৰণং, এতে হি সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰিনোতি. তং পুথুজ্জনস্সাপি অত্তনা পটিলদ্ধলোকিযসমাধিসমাপজ্জনতো অকাৰণমেৱ. কিঞ্চেত্থ কাৰণাকাৰণচিন্তায. ননু পাড়িযংযেৱ ৱুত্তং – ‘‘কতমে দস গোত্ৰভুধম্মা ৱিপস্সনাৱসেন উপ্পজ্জন্তি? সোতাপত্তিমগ্গপটিলাভত্থায উপ্পাদং পৱত্তং…পে… উপাযাসং বহিদ্ধা সঙ্খাৰনিমিত্তং অভিভুয্যতীতি গোত্ৰভু. সোতাপত্তিফলসমাপত্তত্থায সকদাগামিমগ্গং …পে… অৰহত্তফলসমাপত্তত্থায… সুঞ্ঞতৱিহাৰসমাপত্তত্থায… অনিমিত্তৱিহাৰসমাপত্তত্থায উপ্পাদং…পে… বহিদ্ধা সঙ্খাৰনিমিত্তং অভিভুয্যতীতি গোত্ৰভূ’’তি (পটি. ম. ১.৬০). তস্মা সব্বেপি অৰিযা অত্তনো অত্তনো ফলং সমাপজ্জন্তীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং.

৮৬১. কস্মা সমাপজ্জন্তীতি দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থং. যথা হি ৰাজা ৰজ্জসুখং, দেৱতা দিব্বসুখং অনুভৱন্তি, এৱং অৰিযা ‘‘অৰিযং লোকুত্তৰসুখং অনুভৱিস্সামা’’তি অদ্ধানপ্পৰিচ্ছেদং কত্ৱা ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তি.

৮৬২. কথঞ্চস্সা সমাপজ্জনং হোতি, কথং ঠানং, কথং ৱুট্ঠানন্তি দ্ৱীহি তাৱ আকাৰেহি অস্সা সমাপজ্জনং হোতি – নিব্বানতো অঞ্ঞস্স আৰম্মণস্স অমনসিকাৰা নিব্বানস্স চ মনসিকাৰা. যথাহ – ‘‘দ্ৱে খো, আৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা সমাপত্তিযা সব্বনিমিত্তানঞ্চ অমনসিকাৰো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা মনসিকাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৫৮).

৮৬৩. অযম্পনেত্থ সমাপজ্জনক্কমো. ফলসমাপত্তত্থিকেন হি অৰিযসাৱকেন ৰহোগতেন পটিসল্লীনেন উদযব্বযাদিৱসেন সঙ্খাৰা ৱিপস্সিতব্বা. তস্স পৱত্তানুপুব্বৱিপস্সনস্স সঙ্খাৰাৰম্মণগোত্ৰভুঞাণানন্তৰা ফলসমাপত্তিৱসেন নিৰোধে চিত্তং অপ্পেতি. ফলসমাপত্তিনিন্নতায চেত্থ সেক্খস্সাপি ফলমেৱ উপ্পজ্জতি, ন মগ্গো.

যে পন ৱদন্তি ‘‘সোতাপন্নো ‘ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জিস্সামী’তি ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা সকদাগামী হোতি. সকদাগামী চ অনাগামী’’তি, তে ৱত্তব্বা ‘‘এৱং সতি অনাগামী অৰহা ভৱিস্সতি, অৰহা পচ্চেকবুদ্ধো, পচ্চেকবুদ্ধো চ বুদ্ধো. তস্মা ন কিঞ্চি এতং, পাড়িৱসেনেৱ চ পটিক্খিত্ত’’ন্তিপি ন গহেতব্বং. ইদমেৱ পন গহেতব্বং – সেক্খস্সাপি ফলমেৱ উপ্পজ্জতি, ন মগ্গো. ফলঞ্চস্স সচে অনেন পঠমজ্ঝানিকো মগ্গো অধিগতো হোতি. পঠমজ্ঝানিকমেৱ উপ্পজ্জতি. সচে দুতিযাদীসু অঞ্ঞতৰজ্ঝানিকো, দুতিযাদীসু অঞ্ঞতৰজ্ঝানিকমেৱাতি. এৱং তাৱস্সা সমাপজ্জনং হোতি.

৮৬৪. ‘‘তযো খো, আৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ঠিতিযা সব্বনিমিত্তানঞ্চ অমনসিকাৰো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা মনসিকাৰো, পুব্বে চ অভিসঙ্খাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৫৮) ৱচনতো পনস্সা তীহাকাৰেহি ঠানং হোতি. তত্থ পুব্বে চ অভিসঙ্খাৰোতি সমাপত্তিতো পুব্বে কালপৰিচ্ছেদো. ‘‘অসুকস্মিং নাম কালে ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি পৰিচ্ছিন্নত্তা হিস্সা যাৱ সো কালো নাগচ্ছতি, তাৱ ঠানং হোতি. এৱমস্সা ঠানং হোতীতি.

৮৬৫. ‘‘দ্ৱে খো, আৱুসো, পচ্চযা অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ৱুট্ঠানায সব্বনিমিত্তানঞ্চ মনসিকাৰো, অনিমিত্তায চ ধাতুযা অমনসিকাৰো’’তি (ম. নি. ১.৪৫৮) ৱচনতো পনস্সা দ্ৱীহাকাৰেহি ৱুট্ঠানং হোতি. তত্থ সব্বনিমিত্তানন্তি ৰূপনিমিত্তৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণনিমিত্তানং. কামঞ্চ ন সব্বানেৱেতানি একতো মনসিকৰোতি সব্বসঙ্গাহিকৱসেন পনেতং ৱুত্তং. তস্মা যং ভৱঙ্গস্স আৰম্মণং হোতি, তং মনসিকৰোতো ফলসমাপত্তিৱুট্ঠানং হোতীতি এৱমস্সা ৱুট্ঠানং ৱেদিতব্বং.

৮৬৬. কিং ফলস্স অনন্তৰং, কস্স চ ফলং অনন্তৰন্তি ফলস্স তাৱ ফলমেৱ ৱা অনন্তৰং হোতি, ভৱঙ্গং ৱা. ফলং পন অত্থি মগ্গানন্তৰং, অত্থি ফলানন্তৰং, অত্থি গোত্ৰভুঅনন্তৰং, অত্থি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনানন্তৰং. তত্থ মগ্গৱীথিযং মগ্গানন্তৰং, পুৰিমস্স পুৰিমস্স পচ্ছিমং পচ্ছিমং ফলানন্তৰং. ফলসমাপত্তীসু পুৰিমং পুৰিমং গোত্ৰভুঅনন্তৰং. গোত্ৰভূতি চেত্থ অনুলোমং ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং পট্ঠানে – ‘‘অৰহতো অনুলোমং ফলসমাপত্তিযা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো. সেক্খানং অনুলোমং ফলসমাপত্তিযা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.৪১৭). যেন ফলেন নিৰোধা ৱুট্ঠানং হোতি, তং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনানন্তৰন্তি. তত্থ ঠপেত্ৱা মগ্গৱীথিযং উপ্পন্নং ফলং অৱসেসং সব্বং ফলসমাপত্তিৱসেন পৱত্তং নাম. এৱমেতং মগ্গৱীথিযং ফলসমাপত্তিযং ৱা উপ্পজ্জনৱসেন,

পটিপ্পস্সদ্ধদৰথং, অমতাৰম্মণং সুভং;

ৱন্তলোকামিসং সন্তং, সামঞ্ঞফলমুত্তমং.

ওজৱন্তেন সুচিনা, সুখেন অভিসন্দিতং;

যেন সাতাতিসাতেন, অমতেন মধুং ৱিয.

তং সুখং তস্স অৰিযস্স, ৰসভূতমনুত্তৰং;

ফলস্স পঞ্ঞং ভাৱেত্ৱা, যস্মা ৱিন্দতি পণ্ডিতো.

তস্মা অৰিযফলস্সেতং, ৰসানুভৱনং ইধ;

ৱিপস্সনাভাৱনায, আনিসংসোতি ৱুচ্চতি.

নিৰোধসমাপত্তিকথা

৮৬৭. নিৰোধসমাপত্তিসমাপজ্জনসমত্থতাতি ন কেৱলঞ্চ অৰিযফলৰসানুভৱনংযেৱ, অযং পন নিৰোধসমাপত্তিযা সমাপজ্জনসমত্থতাপি ইমিস্সা পঞ্ঞাভাৱনায আনিসংসোতি ৱেদিতব্বো.

তত্ৰিদং নিৰোধসমাপত্তিযা ৱিভাৱনত্থং পঞ্হাকম্মং – কা নিৰোধসমাপত্তি, কে তং সমাপজ্জন্তি, কে ন সমাপজ্জন্তি, কত্থ সমাপজ্জন্তি, কস্মা সমাপজ্জন্তি, কথঞ্চস্সা সমাপজ্জনং হোতি, কথং ঠানং, কথং ৱুট্ঠানং, ৱুট্ঠিতস্স কিংনিন্নং চিত্তং হোতি, মতস্স চ সমাপন্নস্স চ কো ৱিসেসো, নিৰোধসমাপত্তি কিং সঙ্খতা অসঙ্খতা লোকিযা লোকুত্তৰা নিপ্ফন্না অনিপ্ফন্নাতি?

৮৬৮. তত্থ কা নিৰোধসমাপত্তীতি যা অনুপুব্বনিৰোধৱসেন চিত্তচেতসিকানং ধম্মানং অপ্পৱত্তি. কে তং সমাপজ্জন্তি, কে ন সমাপজ্জন্তীতি সব্বেপি পুথুজ্জনা, সোতাপন্না, সকদাগামিনো, সুক্খৱিপস্সকা চ অনাগামিনো, অৰহন্তো ন সমাপজ্জন্তি. অট্ঠসমাপত্তিলাভিনো পন অনাগামিনো, খীণাসৱা চ সমাপজ্জন্তি. ‘‘দ্ৱীহি বলেহি সমন্নাগতত্তা, তযো চ সঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা, সোড়সহি ঞাণচৰিযাহি, নৱহি সমাধিচৰিযাহি ৱসীভাৱতা পঞ্ঞা নিৰোধসমাপত্তিযা ঞাণ’’ন্তি (পটি. ম. মাতিকা ১.৩৪) হি ৱুত্তং. অযঞ্চ সম্পদা ঠপেত্ৱা অট্ঠসমাপত্তিলাভিনো অনাগামিখীণাসৱে অঞ্ঞেসং নত্থি. তস্মা তেযেৱ সমাপজ্জন্তি, ন অঞ্ঞে.

৮৬৯. কতমানি পনেত্থ দ্ৱে বলানি…পে… কতমা ৱসীভাৱতাতি? ন এত্থ কিঞ্চি অম্হেহি ৱত্তব্বং অত্থি. সব্বমিদং এতস্স উদ্দেসস্স নিদ্দেসে ৱুত্তমেৱ. যথাহ –

‘‘দ্ৱীহি বলেহীতি দ্ৱে বলানি সমথবলং ৱিপস্সনাবলং. কতমং সমথবলং? নেক্খম্মৱসেন চিত্তস্স একগ্গতা অৱিক্খেপো সমথবলং. অব্যাপাদৱসেন… আলোকসঞ্ঞাৱসেন… অৱিক্খেপৱসেন…পে… পটিনিস্সগ্গানুপস্সিঅস্সাসৱসেন… পটিনিস্সগ্গানুপস্সিপস্সাসৱসেন চিত্তস্স একগ্গতা অৱিক্খেপো সমথবলন্তি. কেনট্ঠেন সমথবলং? পঠমজ্ঝানেন নীৱৰণে ন কম্পতীতি সমথবলং. দুতিযজ্ঝানেন ৱিতক্কৱিচাৰে…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায ন কম্পতীতি সমথবলং. উদ্ধচ্চে চ উদ্ধচ্চসহগতকিলেসে চ খন্ধে চ ন কম্পতি ন চলতি ন ৱেধতীতি সমথবলং. ইদং সমথবলং.

‘‘কতমং ৱিপস্সনাবলং? অনিচ্চানুপস্সনা ৱিপস্সনাবলং. দুক্খানুপস্সনা… অনত্তানুপস্সনা… নিব্বিদানুপস্সনা… ৱিৰাগানুপস্সনা… নিৰোধানুপস্সনা… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ৱিপস্সনাবলং. ৰূপে অনিচ্চানুপস্সনা…পে… ৰূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ৱিপস্সনাবলং. ৱেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু… ৱিঞ্ঞাণে… চক্খুস্মিং…পে… জৰামৰণে অনিচ্চানুপস্সনা. জৰামৰণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা ৱিপস্সনাবলন্তি. কেনট্ঠেন ৱিপস্সনাবলং? অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞায ন কম্পতীতি ৱিপস্সনাবলং. দুক্খানুপস্সনায সুখসঞ্ঞায ন কম্পতীতি… অনত্তানুপস্সনায অত্তসঞ্ঞায ন কম্পতীতি… নিব্বিদানুপস্সনায নন্দিযা ন কম্পতীতি… ৱিৰাগানুপস্সনায ৰাগে ন কম্পতীতি… নিৰোধানুপস্সনায সমুদযে ন কম্পতীতি… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায আদানে ন কম্পতীতি ৱিপস্সনাবলং. অৱিজ্জায চ অৱিজ্জাসহগতকিলেসে চ খন্ধে চ ন কম্পতি ন চলতি ন ৱেধতীতি ৱিপস্সনাবলং. ইদং ৱিপস্সনাবলং.

‘‘তযো চ সঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযাতি কতমেসং তিণ্ণন্নং সঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা? দুতিযজ্ঝানং সমাপন্নস্স ৱিতক্কৱিচাৰা ৱচীসঙ্খাৰা পটিপ্পস্সদ্ধা হোন্তি. চতুত্থং ঝানং সমাপন্নস্স অস্সাসপস্সাসা কাযসঙ্খাৰা পটিপ্পস্সদ্ধা হোন্তি. সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নস্স সঞ্ঞা চ ৱেদনা চ চিত্তসঙ্খাৰা পটিপ্পস্সদ্ধা হোন্তি. ইমেসং তিণ্ণন্নং সঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা.

‘‘সোড়সহি ঞাণচৰিযাহীতি কতমাহি সোড়সহি ঞাণচৰিযাহি? অনিচ্চানুপস্সনা ঞাণচৰিযা. দুক্খা… অনত্তা… নিব্বিদা… ৱিৰাগা… নিৰোধা… পটিনিস্সগ্গা… ৱিৱট্টানুপস্সনা ঞাণচৰিযা. সোতাপত্তিমগ্গো ঞাণচৰিযা. সোতাপত্তিফলসমাপত্তি ঞাণচৰিযা. সকদাগামিমগ্গো…পে… অৰহত্তফলসমাপত্তি ঞাণচৰিযা. ইমাহি সোড়সহি ঞাণচৰিযাহি.

‘‘নৱহি সমাধিচৰিযাহীতি কতমাহি নৱহি সমাধিচৰিযাহি? পঠমজ্ঝানং সমাধিচৰিযা. দুতিযজ্ঝানং…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি সমাধিচৰিযা. পঠমজ্ঝানপটিলাভত্থায ৱিতক্কো চ ৱিচাৰো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পটিলাভত্থায ৱিতক্কো চ ৱিচাৰো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ. ইমাহি নৱহি সমাধিচৰিযাহি.

‘‘ৱসীতি পঞ্চ ৱসিযো – আৱজ্জনৱসী, সমাপজ্জনৱসী, অধিট্ঠানৱসী, ৱুট্ঠানৱসী, পচ্চৱেক্খণৱসী. পঠমজ্ঝানং যত্থিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৱতিচ্ছকং আৱজ্জতি, আৱজ্জনায দন্ধাযিতত্তং নত্থীতি আৱজ্জনৱসী. পঠমজ্ঝানং যত্থিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৱতিচ্ছকং সমাপজ্জতি, সমাপজ্জনায দন্ধাযিতত্তং নত্থীতি সমাপজ্জনৱসী…পে… অধিট্ঠাতি অধিট্ঠানে…পে… ৱুট্ঠাতি ৱুট্ঠানে…পে… পচ্চৱেক্খতি পচ্চৱেক্খণায দন্ধাযিতত্তং নত্থীতি পচ্চৱেক্খণৱসী. দুতিযং…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং যত্থিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৱতিচ্ছকং আৱজ্জতি …পে… পচ্চৱেক্খতি. পচ্চৱেক্খণায দন্ধাযিতত্তং নত্থীতি পচ্চৱেক্খণৱসী. ইমা পঞ্চ ৱসিযো’’তি (পটি. ম. ১.৮৩).

৮৭০. এত্থ চ ‘‘সোড়সহি ঞাণচৰিযাহী’’তি উক্কট্ঠনিদ্দেসো এস. অনাগামিনো পন চুদ্দসহি ঞাণচৰিযাহি হোতি. যদি এৱং সকদাগামিনো দ্ৱাদসহি সোতাপন্নস্স চ দসহি কিং ন হোতীতি? ন হোতি, সমাধিপাৰিবন্ধিকস্স পঞ্চ কামগুণিকৰাগস্স অপ্পহীনত্তা. তেসং হি সো অপ্পহীনো. তস্মা সমথবলং ন পৰিপুণ্ণং হোতি, তস্মিং অপৰিপূৰে দ্ৱীহি বলেহি সমাপজ্জিতব্বং নিৰোধসমাপত্তিং বলৱেকল্লেন সমাপজ্জিতুং ন সক্কোন্তি. অনাগামিস্স পন সো পহীনো, তস্মা এস পৰিপুণ্ণবলো হোতি. পৰিপুণ্ণবলত্তা সক্কোতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকুসলং ফলসমাপত্তিযা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.৪১৭). ইদঞ্হি পট্ঠানে মহাপকৰণে অনাগামিনোৱ নিৰোধা ৱুট্ঠানং সন্ধায ৱুত্তন্তি.

৮৭১. কত্থ সমাপজ্জন্তীতি পঞ্চৱোকাৰভৱে. কস্মা? অনুপুব্বসমাপত্তিসব্ভাৱতো. চতুৱোকাৰভৱে পন পঠমজ্ঝানাদীনং উপ্পত্তি নত্থি. তস্মা ন সক্কা তত্থ সমাপজ্জিতুন্তি. কেচি পন ‘‘ৱত্থুস্স অভাৱা’’তি ৱদন্তি.

৮৭২. কস্মা সমাপজ্জন্তীতি সঙ্খাৰানং পৱত্তিভেদে উক্কণ্ঠিত্ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে অচিত্তকা হুত্ৱা ‘‘নিৰোধং নিব্বানং পত্ৱা সুখং ৱিহৰিস্সামা’’তি সমাপজ্জন্তি.

৮৭৩. কথঞ্চস্সা সমাপজ্জনং হোতীতি সমথৱিপস্সনাৱসেন উস্সক্কিত্ৱা কতপুব্বকিচ্চস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং নিৰোধযতো, এৱমস্স সমাপজ্জনং হোতি. যো হি সমথৱসেনেৱ উস্সক্কতি, সো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পত্ৱা তিট্ঠতি. যো পন ৱিপস্সনাৱসেনেৱ উস্সক্কতি, সো ফলসমাপত্তিং পত্ৱা তিট্ঠতি. যো পন উভযৱসেনেৱ উস্সক্কিত্ৱা পুব্বকিচ্চং কত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং নিৰোধেতি, সো তং সমাপজ্জতীতি অযমেত্থ সঙ্খেপো.

৮৭৪. অযং পন ৱিত্থাৰো – ইধ ভিক্খু নিৰোধং সমাপজ্জিতুকামো কতভত্তকিচ্চো সুধোতহত্থপাদো ৱিৱিত্তে ওকাসে সুপঞ্ঞত্তম্হি আসনে নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা, সো পঠমং ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তত্থ সঙ্খাৰে অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৱিপস্সতি.

ৱিপস্সনা পনেসা তিৱিধা হোতি – সঙ্খাৰপৰিগণ্হনকৱিপস্সনা, ফলসমাপত্তিৱিপস্সনা, নিৰোধসমাপত্তিৱিপস্সনাতি. তত্থ সঙ্খাৰপৰিগণ্হনকৱিপস্সনা মন্দা ৱা হোতু তিক্খা ৱা, মগ্গস্স পদট্ঠানং হোতিযেৱ. ফলসমাপত্তিৱিপস্সনা তিক্খাৱ ৱট্টতি মগ্গভাৱনাসদিসা. নিৰোধসমাপত্তিৱিপস্সনা পন নাতিমন্দনাতিতিক্খা ৱট্টতি. তস্মা এস নাতিমন্দায নাতিতিক্খায ৱিপস্সনায তে সঙ্খাৰে ৱিপস্সতি.

ততো দুতিযং ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তত্থ সঙ্খাৰে তথেৱ ৱিপস্সতি. ততো ততিযং ঝানং…পে… ততো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তত্থ সঙ্খাৰে তথেৱ ৱিপস্সতি. তথা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায চতুব্বিধং পুব্বকিচ্চং কৰোতি – নানাবদ্ধঅৱিকোপনং, সঙ্ঘপটিমাননং, সত্থুপক্কোসনং, অদ্ধানপৰিচ্ছেদন্তি.

৮৭৫. তত্থ নানাবদ্ধঅৱিকোপনন্তি যং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং একাবদ্ধং ন হোতি, নানাবদ্ধং হুত্ৱা ঠিতং পত্তচীৱৰং ৱা মঞ্চপীঠং ৱা নিৱাসগেহং ৱা অঞ্ঞং ৱা পন কিঞ্চি পৰিক্খাৰজাতং, তং যথা ন ৱিকুপ্পতি, অগ্গিউদকৱাতচোৰউন্দূৰাদীনং ৱসেন ন ৱিনস্সতি, এৱং অধিট্ঠাতব্বং.

তত্ৰিদং অধিট্ঠানৱিধানং ‘‘ইদঞ্চ ইদঞ্চ ইমস্মিং সত্তাহব্ভন্তৰে মা অগ্গিনা ঝাযতু, মা উদকেন ৱুয্হতু, মা ৱাতেন ৱিদ্ধংসতু, মা চোৰেহি হৰিযতু, মা উন্দূৰাদীহি খজ্জতূ’’তি. এৱং অধিট্ঠিতে তং সত্তাহং তস্স ন কোচি পৰিস্সযো হোতি.

অনধিট্ঠহতো পন অগ্গিআদীহি ৱিনস্সতি মহানাগত্থেৰস্স ৱিয. থেৰো কিৰ মাতুউপাসিকায গামং পিণ্ডায পাৱিসি. উপাসিকা যাগুং দত্ৱা আসনসালায নিসীদাপেসি. থেৰো নিৰোধং সমাপজ্জিত্ৱা নিসীদি. তস্মিং নিসিন্নে আসনসালায অগ্গিনা গহিতায সেসভিক্খূ অত্তনো অত্তনো নিসিন্নাসনং গহেত্ৱা পলাযিংসু. গামৱাসিকা সন্নিপতিত্ৱা থেৰং দিস্ৱা ‘‘অলসসমণো’’তি আহংসু. অগ্গি তিণৱেণুকট্ঠানি ঝাপেত্ৱা থেৰং পৰিক্খিপিত্ৱা অট্ঠাসি. মনুস্সা ঘটেহি উদকং আহৰিত্ৱা নিব্বাপেত্ৱা ছাৰিকং অপনেত্ৱা পৰিভণ্ডং কত্ৱা পুপ্ফানি ৱিকিৰিত্ৱা নমস্সমানা অট্ঠংসু. থেৰো পৰিচ্ছিন্নকালৱসেন ৱুট্ঠায তে দিস্ৱা ‘‘পাকটোম্হি জাতো’’তি ৱেহাসং উপ্পতিত্ৱা পিযঙ্গুদীপং অগমাসি. ইদং নানাবদ্ধঅৱিকোপনং নাম.

যং একাবদ্ধং হোতি নিৱাসনপাৱুৰণং ৱা নিসিন্নাসনং ৱা, তত্থ ৱিসুং অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. সমাপত্তিৱসেনেৱ নং ৰক্খতি আযস্মতো সঞ্জীৱস্স ৱিয. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘আযস্মতো সঞ্জীৱস্স সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধি, আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সমাধিৱিপ্ফাৰা ইদ্ধী’’তি.

৮৭৬. সঙ্ঘপটিমাননন্তি সঙ্ঘস্স পটিমাননং উদিক্খনং. যাৱ এসো ভিক্খু আগচ্ছতি, তাৱ সঙ্ঘকম্মস্স অকৰণন্তি অত্থো. এত্থ চ ন পটিমাননং এতস্স পুব্বকিচ্চং, পটিমাননাৱজ্জনং পন পুব্বকিচ্চং. তস্মা এৱং আৱজ্জিতব্বং ‘‘সচে মযি সত্তাহং নিৰোধং সমাপজ্জিত্ৱা নিসিন্নে সঙ্ঘো উত্তিকম্মাদীসু কিঞ্চিদেৱ কম্মং কত্তুকামো হোতি, যাৱ মং কোচি ভিক্খু আগন্ত্ৱা ন পক্কোসতি, তাৱদেৱ ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি. এৱং কত্ৱা সমাপন্নো হি তস্মিং সমযে ৱুট্ঠাতিযেৱ.

যো পন এৱং ন কৰোতি, সঙ্ঘো চ সন্নিপতিত্ৱা তং অপস্সন্তো ‘‘অসুকো ভিক্খু কুহি’’ন্তি ‘‘নিৰোধসমাপন্নো’’তি ৱুত্তে সঙ্ঘো কঞ্চি ভিক্খুং পেসেতি ‘‘গচ্ছ নং সঙ্ঘস্স ৱচনেন পক্কোসাহী’’তি. অথস্স তেন ভিক্খুনা সৱনূপচাৰে ঠত্ৱা ‘‘সঙ্ঘো তং আৱুসো পটিমানেতী’’তি ৱুত্তমত্তেৱ ৱুট্ঠানং হোতি. এৱং গৰুকা হি সঙ্ঘস্স আণা নাম. তস্মা তং আৱজ্জিত্ৱা যথা সযমেৱ ৱুট্ঠাতি, এৱং সমাপজ্জিতব্বং.

৮৭৭. সত্থুপক্কোসনন্তি ইধাপি সত্থুপক্কোসনাৱজ্জনমেৱ ইমস্স কিচ্চং. তস্মা তম্পি এৱং আৱজ্জিতব্বং ‘‘সচে মযি সত্তাহং নিৰোধং সমাপজ্জিত্ৱা নিসিন্নে সত্থা ওতিণ্ণৱত্থুস্মিং সিক্খাপদং ৱা পঞ্ঞপেতি, তথাৰূপায ৱা অত্থুপ্পত্তিযা ধম্মং দেসেতি, যাৱ মং কোচি আগন্ত্ৱা ন পক্কোসতি, তাৱদেৱ ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি. এৱং কত্ৱা নিসিন্নো হি তস্মিং সমযে ৱুট্ঠাতিযেৱ.

যো পন এৱং ন কৰোতি, সত্থা চ সঙ্ঘে সন্নিপতিতে তং অপস্সন্তো ‘‘অসুকো ভিক্খু কুহি’’ন্তি ‘‘নিৰোধসমাপন্নো’’তি ৱুত্তে কঞ্চি ভিক্খুং পেসেতি ‘‘গচ্ছ নং মম ৱচনেন পক্কোসা’’তি. অথস্স তেন ভিক্খুনা সৱনূপচাৰে ঠত্ৱা ‘‘সত্থা আযস্মন্তং আমন্তেতী’’তি ৱুত্তমত্তেৱ ৱুট্ঠানং হোতি. এৱং গৰুকং হি সত্থুপক্কোসনং, তস্মা তং আৱজ্জিত্ৱা যথা সযমেৱ ৱুট্ঠাতি, এৱং সমাপজ্জিতব্বং.

৮৭৮. অদ্ধানপৰিচ্ছেদোতি জীৱিতদ্ধানস্স পৰিচ্ছেদো. ইমিনা ভিক্খুনা অদ্ধানপৰিচ্ছেদে সুকুসলেন ভৱিতব্বং. অত্তনো ‘‘আযুসঙ্খাৰা সত্তাহং পৱত্তিস্সন্তি ন পৱত্তিস্সন্তী’’তি আৱজ্জিত্ৱাৱ সমাপজ্জিতব্বং. সচে হি সত্তাহব্ভন্তৰে নিৰুজ্ঝনকে আযুসঙ্খাৰে অনাৱজ্জিত্ৱাৱ সমাপজ্জতি, নাস্স নিৰোধসমাপত্তি মৰণং পটিবাহিতুং সক্কোতি. অন্তোনিৰোধে মৰণস্স নত্থিতায অন্তৰাৱ সমাপত্তিতো ৱুট্ঠাতি. তস্মা এতং আৱজ্জিত্ৱাৱ সমাপজ্জিতব্বং. অৱসেসং হি অনাৱজ্জিতুম্পি ৱট্টতি. ইদং পন আৱজ্জিতব্বমেৱাতি ৱুত্তং.

৮৭৯. সো এৱং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ইমং পুব্বকিচ্চং কত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জতি. অথেকং ৱা দ্ৱে ৱা চিত্তৱাৰে অতিক্কমিত্ৱা অচিত্তকো হোতি, নিৰোধং ফুসতি. কস্মা পনস্স দ্ৱিন্নং চিত্তানং উপৰিচিত্তানি ন পৱত্তন্তীতি? নিৰোধস্স পযোগত্তা. ইদঞ্হি ইমস্স ভিক্খুনো দ্ৱে সমথৱিপস্সনাধম্মে যুগনদ্ধে কত্ৱা অট্ঠ সমাপত্তিআৰোহনং অনুপুব্বনিৰোধস্স পযোগো, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাতি নিৰোধস্স পযোগত্তা দ্ৱিন্নং চিত্তানং উপৰি ন পৱত্তন্তি.

যো পন ভিক্খু আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতো ৱুট্ঠায ইদং পুব্বকিচ্চং অকত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জতি, সো পৰতো অচিত্তকো ভৱিতুং ন সক্কোতি, পটিনিৱত্তিত্ৱা পুন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনেযেৱ পতিট্ঠাতি. মগ্গং অগতপুব্বপুৰিসূপমা চেত্থ ৱত্তব্বা –

একো কিৰ পুৰিসো একং মগ্গং অগতপুব্বো অন্তৰা উদককন্দৰং ৱা গম্ভীৰং উদকচিক্খল্লং অতিক্কমিত্ৱা ঠপিতং চণ্ডাতপসন্তত্তপাসাণং ৱা আগম্ম তং নিৱাসনপাৱুৰণং অসণ্ঠপেত্ৱাৱ কন্দৰং ওৰূড়্হো পৰিক্খাৰতেমনভযেন পুনদেৱ তীৰে পতিট্ঠাতি. পাসাণং অক্কমিত্ৱাপি সন্তত্তপাদো পুনদেৱ ওৰভাগে পতিট্ঠাতি. তত্থ যথা সো পুৰিসো অসণ্ঠপিতনিৱাসনপাৱুৰণত্তা কন্দৰং ওতিণ্ণমত্তোৱ, তত্তপাসাণং অক্কন্তমত্তো এৱ চ পটিনিৱত্তিত্ৱা ওৰতোৱ পতিট্ঠাতি, এৱং যোগাৱচৰোপি পুব্বকিচ্চস্স অকতত্তা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নমত্তোৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে পতিট্ঠাতি.

যথা পন পুব্বেপি তং মগ্গং গতপুব্বপুৰিসো তং ঠানং আগম্ম একং সাটকং দড়্হং নিৱাসেত্ৱা অপৰং হত্থেন গহেত্ৱা কন্দৰং উত্তৰিত্ৱা তত্তপাসাণং ৱা অক্কন্তমত্তকমেৱ কৰিত্ৱা পৰতো গচ্ছতি, এৱমেৱং কতপুব্বকিচ্চো ভিক্খু নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জিত্ৱাৱ পৰতো অচিত্তকো হুত্ৱা নিৰোধং ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি.

৮৮০. কথং ঠানন্তি এৱং সমাপন্নায পনস্সা কালপৰিচ্ছেদৱসেন চেৱ অন্তৰাআযুক্খযসঙ্ঘপটিমাননসত্থুপক্কোসনাভাৱেন চ ঠানং হোতি.

৮৮১. কথং ৱুট্ঠানন্তি অনাগামিস্স অনাগামিফলুপ্পত্তিযা, অৰহতো অৰহত্তফলুপ্পত্তিযাতি এৱং দ্ৱেধা ৱুট্ঠানং হোতি.

৮৮২. ৱুট্ঠিতস্স কিংনিন্নং চিত্তং হোতীতি নিব্বাননিন্নং. ৱুত্তং হেতং ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতস্স খো, আৱুসো ৱিসাখ, ভিক্খুনো ৱিৱেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৱিৱেকপোণং ৱিৱেকপব্ভাৰ’’ন্তি (ম. নি. ১.৪৬৪).

৮৮৩. মতস্স চ সমাপন্নস্স চ কো ৱিসেসোতি অযম্পি অত্থো সুত্তে ৱুত্তোযেৱ. যথাহ – ‘‘য্ৱাযং, আৱুসো, মতো কালঙ্কতো, তস্স কাযসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, ৱচীসঙ্খাৰা… চিত্তসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, আযু পৰিক্খীণো, উস্মা ৱূপসন্তা, ইন্দ্ৰিযানি পৰিভিন্নানি. যো চাযং ভিক্খু সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নো, তস্সপি কাযসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, ৱচীসঙ্খাৰা… চিত্তসঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা পটিপ্পস্সদ্ধা, আযু অপৰিক্খীণো, উস্মা অৱূপসন্তা, ইন্দ্ৰিযানি অপৰিভিন্নানী’’তি (ম. নি. ১.৪৫৭).

৮৮৪. নিৰোধসমাপত্তি সঙ্খতাতিআদিপুচ্ছাযং পন সঙ্খতাতিপি অসঙ্খতাতিপি লোকিযাতিপি লোকুত্তৰাতিপি ন ৱত্তব্বা. কস্মা? সভাৱতো নত্থিতায. যস্মা পনস্সা সমাপজ্জন্তস্স ৱসেন সমাপন্না নাম হোতি, তস্মা নিপ্ফন্নাতি ৱত্তুং ৱট্টতি, নো অনিপ্ফন্না.

ইতি সন্তং সমাপত্তিং, ইমং অৰিযনিসেৱিতং;

দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বানমিতিসঙ্খং উপাগতং;

ভাৱেত্ৱা অৰিযং পঞ্ঞং, সমাপজ্জন্তি পণ্ডিতা.

যস্মা তস্মা ইমিস্সাপি, সমাপত্তিসমত্থতা;

অৰিযমগ্গেসু পঞ্ঞায, আনিসংসোতি ৱুচ্চতীতি.

আহুনেয্যভাৱাদিসিদ্ধিকথা

৮৮৫. আহুনেয্যভাৱাদিসিদ্ধীতি ন কেৱলঞ্চ নিৰোধসমাপত্তিযা সমাপজ্জনসমত্থতাৱ, অযং পন আহুনেয্যভাৱাদিসিদ্ধিপি ইমিস্সা লোকুত্তৰপঞ্ঞাভাৱনায আনিসংসোতি ৱেদিতব্বো. অৱিসেসেন হি চতুব্বিধাযপি এতিস্সা ভাৱিতত্তা ভাৱিতপঞ্ঞো পুগ্গলো সদেৱকস্স লোকস্স আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলীকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.

৮৮৬. ৱিসেসতো পনেত্থ পঠমমগ্গপঞ্ঞং তাৱ ভাৱেত্ৱা মন্দায ৱিপস্সনায আগতো মুদিন্দ্ৰিযোপি সত্তক্খত্তুপৰমো নাম হোতি, সত্তসুগতিভৱে সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. মজ্ঝিমায ৱিপস্সনায আগতো মজ্ঝিমিন্দ্ৰিযো কোলংকোলো নাম হোতি, দ্ৱে ৱা তীণি ৱা কুলানি সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. তিক্খায ৱিপস্সনায আগতো তিক্খিন্দ্ৰিযো একবীজী নাম হোতি, একঞ্ঞেৱ মানুসকং ভৱং নিব্বত্তেত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি.

৮৮৭. দুতিযমগ্গপঞ্ঞং ভাৱেত্ৱা সকদাগামী নাম হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি.

৮৮৮. ততিযমগ্গপঞ্ঞং ভাৱেত্ৱা অনাগামী নাম হোতি. সো ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততাৱসেন অন্তৰাপৰিনিব্বাযী, উপহচ্চপৰিনিব্বাযী, অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী, সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী, উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামীতি পঞ্চধা. ইধ ৱিহাযনিট্ঠো হোতি. তত্থ অন্তৰাপৰিনিব্বাযীতি যত্থ কত্থচি সুদ্ধাৱাসভৱে উপপজ্জিত্ৱা আযুৱেমজ্ঝং অপ্পত্ৱাৱ পৰিনিব্বাযতি. উপহচ্চপৰিনিব্বাযীতি আযুৱেমজ্ঝং অতিক্কমিত্ৱা পৰিনিব্বাযতি. অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযীতি অসঙ্খাৰেন অপ্পযোগেন উপৰিমগ্গং নিব্বত্তেতি. সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযীতি সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন উপৰিমগ্গং নিব্বত্তেতি. উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামীতি যত্থুপপন্নো, ততো উদ্ধং যাৱ অকনিট্ঠভৱা আৰুয্হ তত্থ পৰিনিব্বাযতি.

৮৮৯. চতুত্থমগ্গপঞ্ঞং ভাৱেত্ৱা কোচি সদ্ধাৱিমুত্তো হোতি, কোচি পঞ্ঞাৱিমুত্তো হোতি, কোচি উভতোভাগৱিমুত্তো হোতি, কোচি তেৱিজ্জো, কোচি ছড়ভিঞ্ঞো, কোচি পটিসম্ভিদপ্পভেদপ্পত্তো মহাখীণাসৱো. যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘মগ্গক্খণে পনেস তং জটং ৱিজটেতি নাম. ফলক্খণে ৱিজটিতজটো সদেৱকস্স লোকস্স অগ্গদক্খিণেয্যো হোতী’’তি.

এৱং অনেকানিসংসা, অৰিযপঞ্ঞায ভাৱনা;

যস্মা তস্মা কৰেয্যাথ, ৰতিং তত্থ ৱিচক্খণো.

৮৯০. এত্তাৱতা চ –

সীলে পতিট্ঠায নৰো সপঞ্ঞো, চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱযং;

আতাপী নিপকো ভিক্খু, সো ইমং ৱিজটযে জটন্তি. –

ইমিস্সা গাথায সীলসমাধিপঞ্ঞামুখেন দেসিতে ৱিসুদ্ধিমগ্গে সানিসংসা পঞ্ঞাভাৱনা পৰিদীপিতা হোতীতি.

ইতি সাধুজনপামোজ্জত্থায কতে ৱিসুদ্ধিমগ্গে

পঞ্ঞাভাৱনাধিকাৰে

পঞ্ঞাভাৱনানিসংসনিদ্দেসো নাম

তেৱীসতিমো পৰিচ্ছেদো.

নিগমনকথা

৮৯১. এত্তাৱতা চ –

‘‘সীলে পতিট্ঠায নৰো সপঞ্ঞো, চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱযং;

আতাপী নিপকো ভিক্খু, সো ইমং ৱিজটযে জট’’ন্তি. –

ইমং গাথং নিক্খিপিত্ৱা যদৱোচুম্হ –

‘‘ইমিস্সা দানি গাথায, কথিতায মহেসিনা;

ৱণ্ণযন্তো যথাভূতং, অত্থং সীলাদিভেদনং.

‘‘সুদুল্লভং লভিত্ৱান, পব্বজ্জং জিনসাসনে;

সীলাদিসঙ্গহং খেমং, উজুং মগ্গং ৱিসুদ্ধিযা.

‘‘যথাভূতং অজানন্তা, সুদ্ধিকামাপি যে ইধ;

ৱিসুদ্ধিং নাধিগচ্ছন্তি, ৱাযমন্তাপি যোগিনো.

‘‘তেসং পামোজ্জকৰণং, সুৱিসুদ্ধৱিনিচ্ছযং;

মহাৱিহাৰৱাসীনং, দেসনানযনিস্সিতং.

‘‘ৱিসুদ্ধিমগ্গং ভাসিস্সং, তং মে সক্কচ্চ ভাসতো;

ৱিসুদ্ধিকামা সব্বেপি, নিসামযথ সাধৱো’’তি.

স্ৱাযং ভাসিতো হোতি.

৮৯২. তত্থ চ –

তেসং সীলাদিভেদানং, অত্থানং যো ৱিনিচ্ছযো;

পঞ্চন্নম্পি নিকাযানং, ৱুত্তো অট্ঠকথানযে.

সমাহৰিত্ৱা তং সব্বং, যেভুয্যেন সনিচ্ছযো;

সব্বসঙ্কৰদোসেহি, মুত্তো যস্মা পকাসিতো.

তস্মা ৱিসুদ্ধিকামেহি, সুদ্ধপঞ্ঞেহি যোগিহি;

ৱিসুদ্ধিমগ্গে এতস্মিং, কৰণীযোৱ আদৰোতি.

৮৯৩. ৱিভজ্জৱাদিসেট্ঠানং, থেৰিযানং যসস্সিনং;

মহাৱিহাৰৱাসীনং, ৱংসজস্স ৱিভাৱিনো.

ভদন্তসঙ্ঘপালস্স, সুচিসল্লেখৱুত্তিনো;

ৱিনযাচাৰযুত্তস্স, যুত্তস্স পটিপত্তিযং.

খন্তিসোৰচ্চমেত্তাদি-গুণভূসিতচেতসো;

অজ্ঝেসনং গহেত্ৱান, কৰোন্তেন ইমং মযা.

সদ্ধম্মট্ঠিতিকামেন, যো পত্তো পুঞ্ঞসঞ্চযো;

তস্স তেজেন সব্বেপি, সুখমেধন্তু পাণিনো.

৮৯৪. ৱিসুদ্ধিমগ্গো এসো চ, অন্তৰাযং ৱিনা ইধ;

নিট্ঠিতো অট্ঠপঞ্ঞাস-ভাণৱাৰায পাড়িযা.

যথা তথেৱ লোকস্স, সব্বে কল্যাণনিস্সিতা;

অনন্তৰাযা ইজ্ঝন্তু, সীঘং সীঘং মনোৰথাতি.

৮৯৫. পৰম ৱিসুদ্ধ সদ্ধা বুদ্ধি ৱীৰিয পটিমণ্ডিতেন সীলাচাৰজ্জৱ মদ্দৱাদিগুণসমুদযসমুদিতেন সকসময সমযন্তৰগহনজ্ঝোগাহণসমত্থেন পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযসমন্নাগতেন তিপিটকপৰিযত্তিভেদে সাট্ঠকথে সত্থুসাসনে অপ্পটিহতঞাণপ্পভাৱেন মহাৱেয্যাকৰণেন কৰণসম্পত্তিজনিতসুখৱিনিগ্গতমধুৰোদাৰৱচনলাৱণ্ণযুত্তেন যুত্তমুত্তৱাদিনা ৱাদীৱৰেন মহাকৱিনা ছড়ভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাদি ভেদগুণপটিমণ্ডিতে উত্তৰিমনুস্সধম্মে অপ্পটিহতবুদ্ধীনং থেৰৱংসপ্পদীপানং থেৰানং মহাৱিহাৰৱাসীনং ৱংসালঙ্কাৰভূতেন ৱিপুলৱিসুদ্ধবুদ্ধিনা বুদ্ধঘোসোতি গৰূহি গহিতনামধেয্যেন থেৰেন মুদন্তখেদকৱত্তব্বেন কতো ৱিসুদ্ধিমগ্গো নাম.

৮৯৬. তাৱ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থৰণেসিনং;

দস্সেন্তো কুলপুত্তানং, নযং সীলাদিসুদ্ধিযা.

যাৱ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;

লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৱত্ততি মহেসিনোতি.

ইতি সাধুজনপামোজ্জত্থায কতা ৱিসুদ্ধিমগ্গকথা,

পাড়িগণনায পন সা অট্ঠপঞ্ঞাসভাণৱাৰা হোতীতি.

ৱিসুদ্ধিমগ্গপকৰণং নিট্ঠিতং.