১৯. কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধিনিদ্দেসো

পচ্চযপৰিগ্গহকথা

৬৭৮. এতস্সেৱ পন নামৰূপস্স পচ্চযপৰিগ্গহণেন তীসু অদ্ধাসু কঙ্খং ৱিতৰিত্ৱা ঠিতং ঞাণং কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধি নাম.

তং সম্পাদেতুকামো ভিক্খু যথা নাম কুসলো ভিসক্কো ৰোগং দিস্ৱা তস্স সমুট্ঠানং পৰিযেসতি. যথা ৱা পন অনুকম্পকো পুৰিসো দহৰং কুমাৰং মন্দং উত্তানসেয্যকং ৰথিকায নিপন্নং দিস্ৱা ‘‘কস্স নু খো অযং পুত্তকো’’তি তস্স মাতাপিতৰো আৱজ্জতি, এৱমেৱ তস্স নামৰূপস্স হেতুপচ্চযপৰিযেসনং আপজ্জতি.

সো আদিতোৱ ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘ন তাৱিধং নামৰূপং অহেতুকং, সব্বত্থ সব্বদা সব্বেসঞ্চ একসদিসভাৱাপত্তিতো, ন ইস্সৰাদিহেতুকং, নামৰূপতো উদ্ধং ইস্সৰাদীনং অভাৱতো. যেপি নামৰূপমত্তমেৱ ইস্সৰাদযোতি ৱদন্তি, তেসং ইস্সৰাদিসঙ্খাতনামৰূপস্স অহেতুকভাৱপ্পত্তিতো. তস্মা ভৱিতব্বমস্স হেতুপচ্চযেহি, কে নু খো তে’’তি.

৬৭৯. সো এৱং নামৰূপস্স হেতুপচ্চযে আৱজ্জেত্ৱা ইমস্স তাৱ ৰূপকাযস্স এৱং হেতুপচ্চযে পৰিগ্গণ্হাতি – ‘‘অযং কাযো নিব্বত্তমানো নেৱ উপ্পলপদুমপুণ্ডৰীকসোগন্ধিকাদীনং অব্ভন্তৰে নিব্বত্ততি, ন মণিমুত্তাহাৰাদীনং, অথ খো আমাসযপক্কাসযানং অন্তৰে উদৰপটলং পচ্ছতো পিট্ঠিকণ্টকং পুৰতো কত্ৱা অন্তঅন্তগুণপৰিৱাৰিতো সযম্পি দুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলো দুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলে পৰমসম্বাধে ওকাসে পূতিমচ্ছপূতিকুম্মাসওড়িগল্লচন্দনিকাদীসু কিমিৱ নিব্বত্ততি. তস্সেৱং নিব্বত্তমানস্স ‘অৱিজ্জা তণ্হা উপাদানং কম্ম’ন্তি ইমে চত্তাৰো ধম্মা নিব্বত্তকত্তা হেতু, আহাৰো উপত্থম্ভকত্তা পচ্চযোতি পঞ্চ ধম্মা হেতুপচ্চযা হোন্তি. তেসুপি অৱিজ্জাদযো তযো ইমস্স কাযস্স মাতা ৱিয দাৰকস্স উপনিস্সযা হোন্তি. কম্মং পিতা ৱিয পুত্তস্স জনকং. আহাৰো ধাতি ৱিয দাৰকস্স সন্ধাৰকো’’তি. এৱং ৰূপকাযস্স পচ্চযপৰিগ্গহং কত্ৱা, পুন ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ২.৪৩) নযেন নামকাযস্স পচ্চযপৰিগ্গহং কৰোতি.

সো এৱং পচ্চযতো নামৰূপস্স পৱত্তিং দিস্ৱা যথা ইদং এতৰহি, এৱং অতীতেপি অদ্ধানে পচ্চযতো পৱত্তিত্থ, অনাগতেপি পচ্চযতো পৱত্তিস্সতীতি সমনুপস্সতি.

৬৮০. তস্সেৱং সমনুপস্সতো যা সা পুব্বন্তং আৰব্ভ ‘‘অহোসিং নু খো অহং অতীতমদ্ধানং, ন নু খো অহোসিং অতীতমদ্ধানং, কিং নু খো অহোসিং অতীতমদ্ধানং, কথং নু খো অহোসিং অতীতমদ্ধানং, কিং হুত্ৱা কিং অহোসিং নু খো অহং অতীতমদ্ধান’’ন্তি (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) পঞ্চৱিধা ৱিচিকিচ্ছা ৱুত্তা, যাপি অপৰন্তং আৰব্ভ ‘‘ভৱিস্সামি নু খো অহং অনাগতমদ্ধানং, ন নু খো ভৱিস্সামি অনাগতমদ্ধানং, কিং নু খো ভৱিস্সামি অনাগতমদ্ধানং, কথং নু খো ভৱিস্সামি অনাগতমদ্ধানং, কিং হুত্ৱা কিং ভৱিস্সামি নু খো অহং অনাগতমদ্ধান’’ন্তি পঞ্চৱিধা ৱিচিকিচ্ছা ৱুত্তা, যাপি পচ্চুপ্পন্নং আৰব্ভ ‘‘এতৰহি ৱা পন পচ্চুপ্পন্নং অদ্ধানং অজ্ঝত্তং কথংকথী হোতি – অহং নু খোস্মি, নো নু খোস্মি, কিং নু খোস্মি, কথং নু খোস্মি, অযং নু খো সত্তো কুতো আগতো, সো কুহিং গামী ভৱিস্সতী’’তি (ম. নি. ১.১৮) ছব্বিধা ৱিচিকিচ্ছা ৱুত্তা, সা সব্বাপি পহীযতি.

৬৮১. অপৰো সাধাৰণাসাধাৰণৱসেন দুৱিধং নামস্স পচ্চযং পস্সতি, কম্মাদিৱসেন চতুব্বিধং ৰূপস্স. দুৱিধো হি নামস্স পচ্চযো সাধাৰণো অসাধাৰণো চ. তত্থ চক্খাদীনি ছ দ্ৱাৰানি, ৰূপাদীনি ছ আৰম্মণানি নামস্স সাধাৰণো পচ্চযো, কুসলাদিভেদতো সব্বপ্পকাৰস্সাপি ততো পৱত্তিতো. মনসিকাৰাদিকো অসাধাৰণো. যোনিসো মনসিকাৰসদ্ধম্মস্সৱনাদিকো হি কুসলস্সেৱ হোতি, ৱিপৰীতো অকুসলস্স, কম্মাদিকো ৱিপাকস্স, ভৱঙ্গাদিকো কিৰিযস্সাতি.

ৰূপস্স পন কম্মং চিত্তং উতু আহাৰোতি অযং কম্মাদিকো চতুব্বিধো পচ্চযো. তত্থ কম্মং অতীতমেৱ কম্মসমুট্ঠানস্স ৰূপস্স পচ্চযো হোতি. চিত্তং চিত্তসমুট্ঠানস্স উপ্পজ্জমানং. উতুআহাৰা উতুআহাৰসমুট্ঠানস্স ঠিতিক্খণে পচ্চযা হোন্তীতি. এৱমেৱেকো নামৰূপস্স পচ্চযপৰিগ্গহং কৰোতি.

সো এৱং পচ্চযতো নামৰূপস্স পৱত্তিং দিস্ৱা যথা ইদং এতৰহি, এৱং অতীতেপি অদ্ধানে পচ্চযতো পৱত্তিত্থ, অনাগতেপি পচ্চযতো পৱত্তিস্সতীতি সমনুপস্সতি. তস্সেৱং সমনুপস্সতো ৱুত্তনযেনেৱ তীসুপি অদ্ধাসু ৱিচিকিচ্ছা পহীযতি.

৬৮২. অপৰো তেসংযেৱ নামৰূপসঙ্খাতানং সঙ্খাৰানং জৰাপত্তিং জিণ্ণানঞ্চ ভঙ্গং দিস্ৱা ইদং সঙ্খাৰানং জৰামৰণং নাম জাতিযা সতি হোতি, জাতি ভৱে সতি, ভৱো উপাদানে সতি, উপাদানং তণ্হায সতি, তণ্হা ৱেদনায সতি, ৱেদনা ফস্সে সতি, ফস্সো সড়াযতনে সতি, সড়াযতনং নামৰূপে সতি, নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণে সতি, ৱিঞ্ঞাণং সঙ্খাৰেসু সতি, সঙ্খাৰা অৱিজ্জায সতীতি এৱং পটিলোমপটিচ্চসমুপ্পাদৱসেন নামৰূপস্স পচ্চযপৰিগ্গহং কৰোতি. অথস্স ৱুত্তনযেনেৱ ৱিচিকিচ্ছা পহীযতি.

৬৮৩. অপৰো ‘‘ইতি খো অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তি (সং. নি. ২.২) পুব্বে ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সিতঅনুলোমপটিচ্চসমুপ্পাদৱসেনেৱ নামৰূপস্স পচ্চযপৰিগ্গহং কৰোতি. অথস্স ৱুত্তনযেনেৱ কঙ্খা পহীযতি.

৬৮৪. অপৰো ‘‘পুৰিমকম্মভৱস্মিং মোহো অৱিজ্জা, আযূহনা সঙ্খাৰা, নিকন্তি তণ্হা, উপগমনং উপাদানং, চেতনা ভৱোতি ইমে পঞ্চ ধম্মা পুৰিমকম্মভৱস্মিং ইধ পটিসন্ধিযা পচ্চযা, ইধ পটিসন্ধি ৱিঞ্ঞাণং, ওক্কন্তি নামৰূপং, পসাদো আযতনং, ফুট্ঠো ফস্সো, ৱেদযিতং ৱেদনাতি ইমে পঞ্চ ধম্মা ইধূপপত্তিভৱস্মিং পুৰেকতস্স কম্মস্স পচ্চযা. ইধ পৰিপক্কত্তা আযতনানং মোহো অৱিজ্জা…পে… চেতনা ভৱোতি ইমে পঞ্চ ধম্মা ইধ কম্মভৱস্মিং আযতিং পটিসন্ধিযা পচ্চযা’’তি (পটি. ম. ১.৪৭) এৱং কম্মৱট্টৱিপাকৱট্টৱসেন নামৰূপস্স পচ্চযপৰিগ্গহং কৰোতি.

৬৮৫. তত্থ চতুব্বিধং কম্মং – দিট্ঠধম্মৱেদনীযং, উপপজ্জৱেদনীযং, অপৰাপৰিযৱেদনীযং, অহোসিকম্মন্তি. তেসু একজৱনৱীথিযং সত্তসু চিত্তেসু কুসলা ৱা অকুসলা ৱা পঠমজৱনচেতনা দিট্ঠিধম্মৱেদনীযকম্মং নাম. তং ইমস্মিঞ্ঞেৱ অত্তভাৱে ৱিপাকং দেতি. তথা অসক্কোন্তং পন ‘‘অহোসিকম্মং নাহোসি কম্মৱিপাকো, ন ভৱিস্সতি কম্মৱিপাকো, নত্থি কম্মৱিপাকো’’তি (পটি. ম. ১.২৩৪) ইমস্স তিকস্স ৱসেন অহোসিকম্মং নাম হোতি. অত্থসাধিকা পন সত্তমজৱনচেতনা উপপজ্জৱেদনীযকম্মং নাম. তং অনন্তৰে অত্তভাৱে ৱিপাকং দেতি. তথা অসক্কোন্তং ৱুত্তনযেনেৱ অহোসিকম্মং নাম হোতি. উভিন্নং অন্তৰে পঞ্চ জৱনচেতনা অপৰাপৰিযৱেদনীযকম্মং নাম. তং অনাগতে যদা ওকাসং লভতি, তদা ৱিপাকং দেতি. সতি সংসাৰপ্পৱত্তিযা অহোসিকম্মং নাম ন হোতি.

৬৮৬. অপৰম্পি চতুব্বিধং কম্মং – যং গৰুকং, যং বহুলং, যদাসন্নং, কটত্তা ৱা পন কম্মন্তি. তত্থ কুসলং ৱা হোতু অকুসলং ৱা, গৰুকাগৰুকেসু যং গৰুকং মাতুঘাতাদিকম্মং ৱা মহগ্গতকম্মং ৱা, তদেৱ পঠমং ৱিপচ্চতি. তথা বহুলাবহুলেসুপি যং বহুলং হোতি সুসীল্যং ৱা দুস্সীল্যং ৱা, তদেৱ পঠমং ৱিপচ্চতি. যদাসন্নং নাম মৰণকালে অনুস্সৰিতকম্মং. যঞ্হি আসন্নমৰণো অনুস্সৰিতুং সক্কোতি, তেনেৱ উপপজ্জতি. এতেহি পন তীহি মুত্তং পুনপ্পুনং লদ্ধাসেৱনং কটত্তা ৱা পন কম্মং নাম হোতি, তেসং অভাৱে তং পটিসন্ধিং আকড্ঢতি.

৬৮৭. অপৰম্পি চতুব্বিধং কম্মং – জনকং, উপত্থম্ভকং, উপপীড়কং, উপঘাতকন্তি. তত্থ জনকং নাম কুসলম্পি হোতি অকুসলম্পি. তং পটিসন্ধিযম্পি পৱত্তেপি ৰূপাৰূপৱিপাকক্খন্ধে জনেতি. উপত্থম্ভকং পন ৱিপাকং জনেতুং ন সক্কোতি, অঞ্ঞেন কম্মেন দিন্নায পটিসন্ধিযা জনিতে ৱিপাকে উপ্পজ্জমানকসুখদুক্খং উপত্থম্ভেতি, অদ্ধানং পৱত্তেতি. উপপীড়কং অঞ্ঞেন কম্মেন দিন্নায পটিসন্ধিযা জনিতে ৱিপাকে উপ্পজ্জমানকসুখদুক্খং পীড়েতি বাধতি, অদ্ধানং পৱত্তিতুং ন দেতি. উপঘাতকং পন সযং কুসলম্পি অকুসলম্পি সমানং অঞ্ঞং দুব্বলকম্মং ঘাতেত্ৱা তস্স ৱিপাকং পটিবাহিত্ৱা অত্তনো ৱিপাকস্স ওকাসং কৰোতি. এৱং পন কম্মেন কতে ওকাসে তং ৱিপাকং উপ্পন্নং নাম ৱুচ্চতি.

ইতি ইমেসং দ্ৱাদসন্নং কম্মানং কম্মন্তৰঞ্চেৱ ৱিপাকন্তৰঞ্চ বুদ্ধানং কম্মৱিপাকঞাণস্সেৱ যাথাৱসৰসতো পাকটং হোতি, অসাধাৰণং সাৱকেহি. ৱিপস্সকেন পন কম্মন্তৰঞ্চ ৱিপাকন্তৰঞ্চ একদেসতো জানিতব্বং. তস্মা অযং মুখমত্তদস্সনেন কম্মৱিসেসো পকাসিতোতি.

৬৮৮. ইতি ইমং দ্ৱাদসৱিধং কম্মং কম্মৱট্টে পক্খিপিত্ৱা এৱং একো কম্মৱট্টৱিপাকৱট্টৱসেন নামৰূপস্স পচ্চযপৰিগ্গহং কৰোতি. সো এৱং কম্মৱট্টৱিপাকৱট্টৱসেন পচ্চযতো নামৰূপস্স পৱত্তিং দিস্ৱা ‘‘যথা ইদং এতৰহি, এৱং অতীতেপি অদ্ধানে কম্মৱট্টৱিপাকৱট্টৱসেন পচ্চযতো পৱত্তিত্থ, অনাগতেপি কম্মৱট্টৱিপাকৱট্টৱসেনেৱ পচ্চযতো পৱত্তিস্সতী’’তি. ইতি কম্মঞ্চেৱ কম্মৱিপাকো চ, কম্মৱট্টঞ্চ ৱিপাকৱট্টঞ্চ, কম্মপৱত্তঞ্চ ৱিপাকপৱত্তঞ্চ, কম্মসন্ততি চ ৱিপাকসন্ততি চ, কিৰিযা চ কিৰিযাফলঞ্চ.

কম্মা ৱিপাকা ৱত্তন্তি, ৱিপাকো কম্মসম্ভৱো;

কম্মা পুনব্ভৱো হোতি, এৱং লোকো পৱত্ততীতি. –

সমনুপস্সতি. তস্সেৱং সমনুপস্সতো যা সা পুব্বন্তাদযো আৰব্ভ ‘‘অহোসিং নু খো অহ’’ন্তিআদিনা নযেন ৱুত্তা সোড়সৱিধা ৱিচিকিচ্ছা, সা সব্বা পহীযতি. সব্বভৱযোনিগতিট্ঠিতিনিৱাসেসু হেতুফলসম্বন্ধৱসেন পৱত্তমানং নামৰূপমত্তমেৱ খাযতি. সো নেৱ কাৰণতো উদ্ধং কাৰকং পস্সতি, ন ৱিপাকপ্পৱত্তিতো উদ্ধং ৱিপাকপটিসংৱেদকং. কাৰণে পন সতি ‘‘কাৰকো’’তি, ৱিপাকপ্পৱত্তিযা সতি ‘‘পটিসংৱেদকো’’তি সমঞ্ঞামত্তেন পণ্ডিতা ৱোহৰন্তিচ্চেৱস্স সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং হোতি.

৬৮৯. তেনাহু পোৰাণা –

‘‘কম্মস্স কাৰকো নত্থি, ৱিপাকস্স চ ৱেদকো;

সুদ্ধধম্মা পৱত্তন্তি, এৱেতং সম্মদস্সনং.

‘‘এৱং কম্মে ৱিপাকে চ, ৱত্তমানে সহেতুকে;

বীজৰুক্খাদিকানংৱ, পুব্বা কোটি ন নাযতি;

অনাগতেপি সংসাৰে, অপ্পৱত্তং ন দিস্সতি.

‘‘এতমত্থং অনঞ্ঞায, তিত্থিযা অসযংৱসী;

সত্তসঞ্ঞং গহেত্ৱান, সস্সতুচ্ছেদদস্সিনো;

দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিং গণ্হন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰোধিতা.

‘‘দিট্ঠিবন্ধনবদ্ধা তে, তণ্হাসোতেন ৱুয্হৰে;

তণ্হাসোতেন ৱুয্হন্তা, ন তে দুক্খা পমুচ্চৰে.

‘‘এৱমেতং অভিঞ্ঞায, ভিক্খু বুদ্ধস্স সাৱকো;

গম্ভীৰং নিপুণং সুঞ্ঞং, পচ্চযং পটিৱিজ্ঝতি.

‘‘কম্মং নত্থি ৱিপাকম্হি, পাকো কম্মে ন ৱিজ্জতি;

অঞ্ঞমঞ্ঞং উভো সুঞ্ঞা, ন চ কম্মং ৱিনা ফলং.

‘‘যথা ন সূৰিযে অগ্গি, ন মণিম্হি ন গোমযে;

ন তেসং বহি সো অত্থি, সম্ভাৰেহি চ জাযতি.

‘‘তথা ন অন্তো কম্মস্স, ৱিপাকো উপলব্ভতি;

বহিদ্ধাপি ন কম্মস্স, ন কম্মং তত্থ ৱিজ্জতি.

‘‘ফলেন সুঞ্ঞং তং কম্মং, ফলং কম্মে ন ৱিজ্জতি;

কম্মঞ্চ খো উপাদায, ততো নিব্বত্ততে ফলং.

‘‘ন হেত্থ দেৱো ব্ৰহ্মা ৱা, সংসাৰস্সত্থিকাৰকো;

সুদ্ধধম্মা পৱত্তন্তি, হেতুসম্ভাৰপচ্চযা’’তি.

৬৯০. তস্সেৱং কম্মৱট্টৱিপাকৱট্টৱসেন নামৰূপস্স পচ্চযপৰিগ্গহং কত্ৱা তীসু অদ্ধাসু পহীনৱিচিকিচ্ছস্স সব্বে অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নধম্মা চুতিপটিসন্ধিৱসেন ৱিদিতা হোন্তি, সাস্স হোতি ঞাতপৰিঞ্ঞা.

সো এৱং পজানাতি – যে অতীতে কম্মপচ্চযা নিব্বত্তা খন্ধা, তে তত্থেৱ নিৰুদ্ধা, অতীতকম্মপচ্চযা পন ইমস্মিং ভৱে অঞ্ঞে নিব্বত্তা, অতীতভৱতো ইমং ভৱং আগতো একধম্মোপি নত্থি, ইমস্মিম্পি ভৱে কম্মপচ্চযেন নিব্বত্তা খন্ধা নিৰুজ্ঝিস্সন্তি, পুনব্ভৱে অঞ্ঞে নিব্বত্তিস্সন্তি, ইমম্হা ভৱা পুনব্ভৱং একধম্মোপি ন গমিস্সতি. অপিচ খো যথা ন আচৰিযমুখতো সজ্ঝাযো অন্তেৱাসিকস্স মুখং পৱিসতি, ন চ তপ্পচ্চযা তস্স মুখে সজ্ঝাযো ন ৱত্ততি, ন দূতেন মন্তোদকং পীতং ৰোগিনো উদৰং পৱিসতি, ন চ তস্স তপ্পচ্চযা ৰোগো ন ৱূপসম্মতি, ন মুখে মণ্ডনৱিধানং আদাসতলাদীসু মুখনিমিত্তং গচ্ছতি, ন চ তত্থ তপ্পচ্চযা মণ্ডনৱিধানং ন পঞ্ঞাযতি, ন একিস্সা ৱট্টিযা দীপসিখা অঞ্ঞং ৱট্টিং সঙ্কমতি, ন চ তত্থ তপ্পচ্চযা দীপসিখা ন নিব্বত্ততি, এৱমেৱ ন অতীতভৱতো ইমং ভৱং, ইতো ৱা পুনব্ভৱং কোচি ধম্মো সঙ্কমতি, ন চ অতীতভৱে খন্ধাযতনধাতুপচ্চযা ইধ, ইধ ৱা খন্ধাযতনধাতুপচ্চযা পুনব্ভৱে খন্ধাযতনধাতুযো ন নিব্বত্তন্তীতি.

যথেৱ চক্খুৱিঞ্ঞাণং, মনোধাতুঅনন্তৰং;

ন চেৱ আগতং নাপি, ন নিব্বত্তং অনন্তৰং.

তথেৱ পটিসন্ধিম্হি, ৱত্ততে চিত্তসন্ততি;

পুৰিমং ভিজ্জতে চিত্তং, পচ্ছিমং জাযতে ততো.

তেসং অন্তৰিকা নত্থি, ৱীচি তেসং ন ৱিজ্জতি;

ন চিতো গচ্ছতি কিঞ্চি, পটিসন্ধি চ জাযতীতি.

৬৯১. এৱং চুতিপটিসন্ধিৱসেন ৱিদিতসব্বধম্মস্স সব্বাকাৰেন নামৰূপস্স পচ্চযপৰিগ্গহঞাণং থামগতং হোতি, সোড়সৱিধা কঙ্খা সুট্ঠুতৰং পহীযতি. ন কেৱলঞ্চ সা এৱ, ‘‘সত্থৰি কঙ্খতী’’তি (ধ. স. ১০০৮) আদিনযপ্পৱত্তা অট্ঠৱিধাপি কঙ্খা পহীযতিযেৱ, দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ৱিক্খম্ভন্তি. এৱং নানানযেহি নামৰূপপচ্চযপৰিগ্গহণেন তীসু অদ্ধাসু কঙ্খং ৱিতৰিত্ৱা ঠিতং ঞাণং কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধীতি ৱেদিতব্বং. ধম্মট্ঠিতিঞাণন্তিপি যথাভূতঞাণন্তিপি সম্মাদস্সনন্তিপি এতস্সেৱাধিৱচনং. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘অৱিজ্জা পচ্চযো, সঙ্খাৰা পচ্চযসমুপ্পন্না. উভোপেতে ধম্মা পচ্চযসমুপ্পন্নাতি পচ্চযপৰিগ্গহে পঞ্ঞা ধম্মট্ঠিতিঞাণ’’ন্তি (পটি. ম. ১.৪৬).

‘‘অনিচ্চতো মনসিকৰোন্তো কতমে ধম্মে যথাভূতং জানাতি পস্সতি, কথং সম্মাদস্সনং হোতি, কথং তদন্ৱযেন সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চতো সুদিট্ঠা হোন্তি, কত্থ কঙ্খা পহীযতি? দুক্খতো…পে… অনত্ততো মনসিকৰোন্তো কতমে ধম্মে যথাভূতং জানাতি পস্সতি…পে… কত্থ কঙ্খা পহীযতীতি?

‘‘অনিচ্চতো মনসিকৰোন্তো নিমিত্তং যথাভূতং জানাতি পস্সতি, তেন ৱুচ্চতি সম্মাদস্সনং. এৱং তদন্ৱযেন সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চতো সুদিট্ঠা হোন্তি. এত্থ কঙ্খা পহীযতি. দুক্খতো মনসিকৰোন্তো পৱত্তং যথাভূতং জানাতি পস্সতি…পে… অনত্ততো মনসিকৰোন্তো নিমিত্তঞ্চ পৱত্তঞ্চ যথাভূতং জানাতি পস্সতি, তেন ৱুচ্চতি সম্মাদস্সনং. এৱং তদন্ৱযেন সব্বে ধম্মা অনত্ততো সুদিট্ঠা হোন্তি. এত্থ কঙ্খা পহীযতি.

‘‘যঞ্চ যথাভূতঞাণং যঞ্চ সম্মাদস্সনং যা চ কঙ্খাৱিতৰণা, ইমে ধম্মা নানত্থা চেৱ নানাব্যঞ্জনা চ, উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নানন্তি? যঞ্চ যথাভূতঞাণং যঞ্চ সম্মাদস্সনং যা চ কঙ্খাৱিতৰণা, ইমে ধম্মা একত্থা, ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি (পটি. ম. ১.২২৭).

ইমিনা পন ঞাণেন সমন্নাগতো ৱিপস্সকো বুদ্ধসাসনে লদ্ধস্সাসো লদ্ধপতিট্ঠো নিযতগতিকো চূড়সোতাপন্নো নাম হোতি.

তস্মা ভিক্খু সদা সতো, নামৰূপস্স সব্বসো;

পচ্চযে পৰিগ্গণ্হেয্য, কঙ্খাৱিতৰণত্থিকোতি.

ইতি সাধুজনপামোজ্জত্থায কতে ৱিসুদ্ধিমগ্গে

পঞ্ঞাভাৱনাধিকাৰে

কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধিনিদ্দেসো নাম

একূনৱীসতিমো পৰিচ্ছেদো.