১০. আৰুপ্পনিদ্দেসো
পঠমাৰুপ্পৱণ্ণনা
২৭৫. ব্ৰহ্মৱিহাৰানন্তৰং উদ্দিট্ঠেসু পন চতূসু আৰুপ্পেসু আকাসানঞ্চাযতনং তাৱ ভাৱেতুকামো ‘‘দিস্সন্তে খো পন ৰূপাধিকৰণং দণ্ডাদানসত্থাদানকলহৱিগ্গহৱিৱাদা, নত্থি খো পনেতং সব্বসো আৰুপ্পেতি. সো ইতি পটিসঙ্খায ৰূপানংযেৱ নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতী’’তি (ম. নি. ২.১০৩) ৱচনতো এতেসং দণ্ডাদানাদীনঞ্চেৱ চক্খুসোতৰোগাদীনঞ্চ আবাধসহস্সানং ৱসেন কৰজৰূপে আদীনৱং দিস্ৱা তস্স সমতিক্কমায ঠপেত্ৱা পৰিচ্ছিন্নাকাসকসিণং নৱসু পথৱীকসিণাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং চতুত্থজ্ঝানং উপ্পাদেতি.
তস্স কিঞ্চাপি ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানৱসেন কৰজৰূপং অতিক্কন্তং হোতি, অথ খো কসিণৰূপম্পি যস্মা তপ্পটিভাগমেৱ, তস্মা তম্পি সমতিক্কমিতুকামো হোতি. কথং? যথা অহিভীৰুকো পুৰিসো অৰঞ্ঞে সপ্পেন অনুবদ্ধো ৱেগেন পলাযিত্ৱা পলাতট্ঠানে লেখাচিত্তং তালপণ্ণং ৱা ৱল্লিং ৱা ৰজ্জুং ৱা ফলিতায ৱা পন পথৱিযা ফলিতন্তৰং দিস্ৱা ভাযতেৱ উত্তসতেৱ, নেৱ নং দক্খিতুকামো হোতি. যথা চ অনত্থকাৰিনা ৱেৰিপুৰিসেন সদ্ধিং একগামে ৱসমানো পুৰিসো তেন ৱধবন্ধগেহঝাপনাদীহি উপদ্দুতো অঞ্ঞং গামং ৱসনত্থায গন্ত্ৱা তত্ৰাপি ৱেৰিনা সমানৰূপসদ্দসমুদাচাৰং পুৰিসং দিস্ৱা ভাযতেৱ উত্তসতেৱ, নেৱ নং দক্খিতুকামো হোতি.
তত্ৰিদং ওপম্মসংসন্দনং – তেসং হি পুৰিসানং অহিনা ৱেৰিনা ৱা উপদ্দুতকালো ৱিয ভিক্খুনো আৰম্মণৱসেন কৰজৰূপসমঙ্গিকালো. তেসং ৱেগেন পলাযনঅঞ্ঞগামগমনানি ৱিয ভিক্খুনো ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানৱসেন কৰজৰূপসমতিক্কমনকালো. তেসং পলাতট্ঠানে চ অঞ্ঞগামে চ লেখাচিত্ততালপণ্ণাদীনি চেৱ ৱেৰিসদিসং পুৰিসঞ্চ দিস্ৱা ভযসন্তাসঅদস্সনকামতা ৱিয ভিক্খুনো কসিণৰূপম্পি তপ্পটিভাগমেৱ ইদন্তি সল্লক্খেত্ৱা তম্পি সমতিক্কমিতুকামতা. সূকৰাভিহতসুনখপিসাচভীৰুকাদিকাপি চেত্থ উপমা ৱেদিতব্বা.
২৭৬. এৱং সো তস্মা চতুত্থজ্ঝানস্স আৰম্মণভূতা কসিণৰূপা নিব্বিজ্জ পক্কমিতুকামো পঞ্চহাকাৰেহি চিণ্ণৱসী হুত্ৱা পগুণৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানতো ৱুট্ঠায তস্মিং ঝানে ‘‘ইমং মযা নিব্বিণ্ণং ৰূপং আৰম্মণং কৰোতী’’তি চ, ‘‘আসন্নসোমনস্সপচ্চত্থিক’’ন্তি চ, ‘‘সন্তৱিমোক্খতো ওড়াৰিক’’ন্তি চ আদীনৱং পস্সতি. অঙ্গোড়াৰিকতা পনেত্থ নত্থি. যথেৱ হেতং ৰূপং দুৱঙ্গিকং, এৱং আৰুপ্পানিপীতি.
সো তত্থ এৱং আদীনৱং দিস্ৱা নিকন্তিং পৰিযাদায আকাসানঞ্চাযতনং সন্ততো অনন্ততো মনসিকৰিত্ৱা চক্কৱাড়পৰিযন্তং ৱা যত্তকং ইচ্ছতি তত্তকং ৱা কসিণং পত্থৰিত্ৱা তেন ফুট্ঠোকাসং ‘‘আকাসো আকাসো’’তি ৱা, ‘‘অনন্তো আকাসো’’তি ৱা মনসিকৰোন্তো উগ্ঘাটেতি কসিণং. উগ্ঘাটেন্তো হি নেৱ কিলঞ্জং ৱিয সংৱেল্লেতি, ন কপালতো পূৱং ৱিয উদ্ধৰতি, কেৱলং পন তং নেৱ আৱজ্জেতি, ন মনসি কৰোতি, ন পচ্চৱেক্খতি, অনাৱজ্জেন্তো অমনসিকৰোন্তো অপচ্চৱেক্খন্তো চ অঞ্ঞদত্থু তেন ফুট্ঠোকাসং ‘‘আকাসো আকাসো’’তি মনসিকৰোন্তো কসিণং উগ্ঘাটেতি নাম. কসিণম্পি উগ্ঘাটিযমানং নেৱ উব্বট্টতি ন ৱিৱট্টতি, কেৱলং ইমস্স অমনসিকাৰঞ্চ ‘‘আকাসো আকাসো’’তি মনসিকাৰঞ্চ পটিচ্চ উগ্ঘাটিতং নাম হোতি, কসিণুগ্ঘাটিমাকাসমত্তং পঞ্ঞাযতি. কসিণুগ্ঘাটিমাকাসন্তি ৱা কসিণফুট্ঠোকাসোতি ৱা কসিণৱিৱিত্তাকাসন্তি ৱা সব্বমেতং একমেৱ.
সো তং কসিণুগ্ঘাটিমাকাসনিমিত্তং ‘‘আকাসো আকাসো’’তি পুনপ্পুনং আৱজ্জেতি, তক্কাহতং ৱিতক্কাহতং কৰোতি. তস্সেৱং পুনপ্পুনং আৱজ্জযতো তক্কাহতং ৱিতক্কাহতং কৰোতো নীৱৰণানি ৱিক্খম্ভন্তি, সতি সন্তিট্ঠতি, উপচাৰেন চিত্তং সমাধিযতি. সো তং নিমিত্তং পুনপ্পুনং আসেৱতি, ভাৱেতি, বহুলীকৰোতি. তস্সেৱং পুনপ্পুনং আৱজ্জযতো মনসিকৰোতো পথৱীকসিণাদীসু ৰূপাৱচৰচিত্তং ৱিয আকাসে আকাসানঞ্চাযতনচিত্তং অপ্পেতি. ইধাপি হি পুৰিমভাগে তীণি চত্তাৰি ৱা জৱনানি কামাৱচৰানি উপেক্খাৱেদনাসম্পযুত্তানেৱ হোন্তি. চতুত্থং পঞ্চমং ৱা অৰূপাৱচৰং. সেসং পথৱীকসিণে ৱুত্তনযমেৱ.
অযং পন ৱিসেসো, এৱং উপ্পন্নে অৰূপাৱচৰচিত্তে সো ভিক্খু যথা নাম যানপ্পুতোড়ি কুম্ভিমুখাদীনং অঞ্ঞতৰং নীলপিলোতিকায ৱা পীতলোহিতোদাতাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰায পিলোতিকায বন্ধিত্ৱা পেক্খমানো পুৰিসো ৱাতৱেগেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা কেনচি অপনীতায পিলোতিকায আকাসংযেৱ পেক্খমানো তিট্ঠেয্য, এৱমেৱ পুব্বে কসিণমণ্ডলং ঝানচক্খুনা পেক্খমানো ৱিহৰিত্ৱা ‘‘আকাসো আকাসো’’তি ইমিনা পৰিকম্মমনসিকাৰেন সহসা অপনীতে তস্মিং নিমিত্তে আকাসঞ্ঞেৱ পেক্খমানো ৱিহৰতি. এত্তাৱতা চেস ‘‘সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি ৱুচ্চতি (ৱিভ. ৫০৮; দী. নি. ২.১২৯).
২৭৭. তত্থ সব্বসোতি সব্বাকাৰেন, সব্বাসং ৱা অনৱসেসানন্তি অত্থো. ৰূপসঞ্ঞানন্তি সঞ্ঞাসীসেন ৱুত্তৰূপাৱচৰজ্ঝানানঞ্চেৱ তদাৰম্মণানঞ্চ. ৰূপাৱচৰজ্ঝানম্পি হি ৰূপন্তি ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১২৯), তস্স আৰম্মণম্পি ‘‘বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১৭৩), তস্মা ইধ ৰূপে সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞাতি এৱং সঞ্ঞাসীসেন ৱুত্তৰূপাৱচৰজ্ঝানস্সেতং অধিৱচনং. ৰূপং সঞ্ঞা অস্সাতি ৰূপসঞ্ঞং. ৰূপং অস্স নামন্তি ৱুত্তং হোতি. পথৱীকসিণাদিভেদস্স তদাৰম্মণস্স চেতং অধিৱচনন্তি ৱেদিতব্বং. সমতিক্কমাতি ৱিৰাগা নিৰোধা চ. কিং ৱুত্তং হোতি? এতাসং কুসলৱিপাককিৰিযৱসেন পঞ্চদসন্নং ঝানসঙ্খাতানং ৰূপসঞ্ঞানং, এতেসঞ্চ পথৱীকসিণাদিৱসেন নৱন্নং আৰম্মণসঙ্খাতানং ৰূপসঞ্ঞানং সব্বাকাৰেন অনৱসেসানং ৱা ৱিৰাগা চ নিৰোধা চ ৱিৰাগহেতুঞ্চেৱ নিৰোধহেতুঞ্চ আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ন হি সক্কা সব্বসো অনতিক্কন্তৰূপসঞ্ঞেন এতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুন্তি.
তত্থ যস্মা আৰম্মণে অৱিৰত্তস্স সঞ্ঞাসমতিক্কমো ন হোতি, সমতিক্কন্তাসু চ সঞ্ঞাসু আৰম্মণং সমতিক্কন্তমেৱ হোতি. তস্মা আৰম্মণসমতিক্কমং অৱত্ৱা ‘‘তত্থ কতমা ৰূপসঞ্ঞা? ৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱা উপপন্নস্স ৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰিস্স ৱা সঞ্ঞা সঞ্জাননা সঞ্জানিতত্তং, ইমা ৱুচ্চন্তি ৰূপসঞ্ঞাযো. ইমা ৰূপসঞ্ঞাযো অতিক্কন্তো হোতি ৱীতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো. তেন ৱুচ্চতি সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা’’তি (ৱিভ. ৬০২) এৱং ৱিভঙ্গে সঞ্ঞানংযেৱ সমতিক্কমো ৱুত্তো. যস্মা পন আৰম্মণসমতিক্কমেন পত্তব্বা এতা সমাপত্তিযো, ন একস্মিঞ্ঞেৱ আৰম্মণে পঠমজ্ঝানাদীনি ৱিয. তস্মা অযং আৰম্মণসমতিক্কমৱসেনাপি অত্থৱণ্ণনা কতাতি ৱেদিতব্বা.
২৭৮. পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমাতি চক্খাদীনং ৱত্থূনং ৰূপাদীনং আৰম্মণানঞ্চ পটিঘাতেন সমুপ্পন্না সঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা. ৰূপসঞ্ঞাদীনং এতমধিৱচনং. যথাহ – ‘‘তত্থ কতমা পটিঘসঞ্ঞা? ৰূপসঞ্ঞা সদ্দসঞ্ঞা গন্ধসঞ্ঞা ৰসসঞ্ঞা ফোট্ঠব্বসঞ্ঞা, ইমা ৱুচ্চন্তি পটিঘসঞ্ঞাযো’’তি (ৱিভ. ৬০৩). তাসং কুসলৱিপাকানং পঞ্চন্নং, অকুসলৱিপাকানং পঞ্চন্নন্তি সব্বসো দসন্নম্পি পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা পহানা অসমুপ্পাদা অপ্পৱত্তিং কত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি.
কামঞ্চেতা পঠমজ্ঝানাদীনি সমাপন্নস্সাপি ন সন্তি. ন হি তস্মিং সমযে পঞ্চদ্ৱাৰৱসেন চিত্তং পৱত্ততি. এৱং সন্তেপি অঞ্ঞত্থ পহীনানং সুখদুক্খানং চতুত্থজ্ঝানে ৱিয, সক্কাযদিট্ঠাদীনং ততিযমগ্গে ৱিয চ ইমস্মিং ঝানে উস্সাহজননত্থং ইমস্স ঝানস্স পসংসাৱসেন এতাসমেত্থ ৱচনং ৱেদিতব্বং.
অথ ৱা কিঞ্চাপি তা ৰূপাৱচৰং সমাপন্নস্সাপি ন সন্তি, অথ খো ন পহীনত্তা ন সন্তি. ন হি ৰূপৱিৰাগায ৰূপাৱচৰভাৱনা সংৱত্ততি, ৰূপাযত্তা চ এতাসং পৱত্তি. অযং পন ভাৱনা ৰূপৱিৰাগায সংৱত্ততি. তস্মা তা এত্থ পহীনাতি ৱত্তুং ৱট্টতি. ন কেৱলঞ্চ ৱত্তুং, একংসেনেৱ এৱং ধাৰেতুম্পি ৱট্টতি. তাসঞ্হি ইতো পুব্বে অপ্পহীনত্তাযেৱ পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স সদ্দো ‘‘কণ্টকো’’তি (অ. নি. ১০.৭২) ৱুত্তো ভগৱতা. ইধ চ পহীনত্তাযেৱ অৰূপসমাপত্তীনং আনেঞ্জতা (ৱিভ. ২২৬) সন্তৱিমোক্খতা (ম. নি. ১.৬৬) চ ৱুত্তা. আড়াৰো চ কালামো অৰূপসমাপন্নো পঞ্চমত্তানি সকটসতানি নিস্সায নিস্সায অতিক্কমন্তানি নেৱ অদ্দস, ন পন সদ্দং অস্সোসীতি (দী. নি. ২.১৯২).
২৭৯. নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰাতি নানত্তে ৱা গোচৰে পৱত্তানং সঞ্ঞানং, নানত্তানং ৱা সঞ্ঞানং. যস্মা হি এতা ‘‘তত্থ কতমা নানত্তসঞ্ঞা? অসমাপন্নস্স মনোধাতুসমঙ্গিস্স ৱা মনোৱিঞ্ঞাণধাতুসমঙ্গিস্স ৱা সঞ্ঞা সঞ্জাননা সঞ্জানিতত্তং, ইমা ৱুচ্চন্তি নানত্তসঞ্ঞাযো’’তি এৱং ৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৬০৪) ৱিভজিত্ৱা ৱুত্তা ইধ অধিপ্পেতা অসমাপন্নস্স মনোধাতুমনোৱিঞ্ঞাণধাতুসঙ্গহিতা সঞ্ঞা ৰূপসদ্দাদিভেদে নানত্তে নানাসভাৱে গোচৰে পৱত্তন্তি, যস্মা চেতা অট্ঠ কামাৱচৰকুসলসঞ্ঞা, দ্ৱাদসাকুসলসঞ্ঞা, একাদস কামাৱচৰকুসলৱিপাকসঞ্ঞা, দ্ৱে অকুসলৱিপাকসঞ্ঞা, একাদস কামাৱচৰকিৰিযসঞ্ঞাতি এৱং চতুচত্তালীসম্পি সঞ্ঞা নানত্তা নানাসভাৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং অসদিসা, তস্মা নানত্তসঞ্ঞাতি ৱুত্তা. তাসং সব্বসো নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা অনাৱজ্জনা অসমন্নাহাৰা অপচ্চৱেক্খণা. যস্মা তা নাৱজ্জেতি, ন মনসি কৰোতি, ন পচ্চৱেক্খতি, তস্মাতি ৱুত্তং হোতি.
যস্মা চেত্থ পুৰিমা ৰূপসঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা চ ইমিনা ঝানেন নিব্বত্তে ভৱেপি ন ৱিজ্জন্তি. পগেৱ তস্মিং ভৱে ইমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰণকালে, তস্মা তাসং সমতিক্কমা অত্থঙ্গমাতি দ্ৱেধাপি অভাৱোযেৱ ৱুত্তো. নানত্তসঞ্ঞাসু পন যস্মা অট্ঠ কামাৱচৰকুসলসঞ্ঞা, নৱ কিৰিযসঞ্ঞা, দসাকুসলসঞ্ঞাতি ইমা সত্তৱীসতিসঞ্ঞা ইমিনা ঝানেন নিব্বত্তে ভৱে ৱিজ্জন্তি, তস্মা তাসং অমনসিকাৰাতি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্ৰাপি হি ইমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তো তাসং অমনসিকাৰাযেৱ উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, তা পন মনসিকৰোন্তো অসমাপন্নো হোতীতি.
সঙ্খেপতো চেত্থ ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমাতি ইমিনা সব্বৰূপাৱচৰধম্মানং পহানং ৱুত্তং. পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰাতি ইমিনা সব্বেসং কামাৱচৰচিত্তচেতসিকানং পহানঞ্চ অমনসিকাৰো চ ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.
২৮০. অনন্তো আকাসোতি এত্থ নাস্স উপ্পাদন্তো ৱা ৱযন্তো ৱা পঞ্ঞাযতীতি অনন্তো. আকাসোতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসো ৱুচ্চতি. মনসিকাৰৱসেনাপি চেত্থ অনন্ততা ৱেদিতব্বা. তেনেৱ ৱিভঙ্গে ৱুত্তং ‘‘তস্মিং আকাসে চিত্তং ঠপেতি, সণ্ঠপেতি, অনন্তং ফৰতি, তেন ৱুচ্চতি অনন্তো আকাসো’’তি (ৱিভ. ৬০৫).
আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি এত্থ পন নাস্স অন্তোতি অনন্তং, আকাসং অনন্তং আকাসানন্তং, আকাসানন্তমেৱ আকাসানঞ্চং, তং আকাসানঞ্চং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনমস্স সসম্পযুত্তধম্মস্স ঝানস্স দেৱানং দেৱাযতনমিৱাতি আকাসানঞ্চাযতনং.
উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি তমাকাসানঞ্চাযতনং পত্ৱা নিপ্ফাদেত্ৱা তদনুৰূপেন ইৰিযাপথৱিহাৰেন ৱিহৰতীতি.
অযং আকাসানঞ্চাযতনকম্মট্ঠানে ৱিত্থাৰকথা.
ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকথা
২৮১. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং ভাৱেতুকামেন পন পঞ্চহাকাৰেহি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযং চিণ্ণৱসীভাৱেন ‘‘আসন্নৰূপাৱচৰজ্ঝানপচ্চত্থিকা অযং সমাপত্তি, নো চ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনমিৱ সন্তা’’তি আকাসানঞ্চাযতনে আদীনৱং দিস্ৱা তত্থ নিকন্তিং পৰিযাদায ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সন্ততো মনসিকৰিত্ৱা তং আকাসং ফৰিত্ৱা পৱত্তৱিঞ্ঞাণং ‘‘ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি পুনপ্পুনং আৱজ্জিতব্বং, মনসিকাতব্বং, পচ্চৱেক্খিতব্বং, তক্কাহতং ৱিতক্কাহতং কাতব্বং. ‘‘অনন্তং অনন্ত’’ন্তি পন ন মনসিকাতব্বং.
তস্সেৱং তস্মিং নিমিত্তে পুনপ্পুনং চিত্তং চাৰেন্তস্স নীৱৰণানি ৱিক্খম্ভন্তি, সতি সন্তিট্ঠতি, উপচাৰেন চিত্তং সমাধিযতি. সো তং নিমিত্তং পুনপ্পুনং আসেৱতি, ভাৱেতি, বহুলীকৰোতি. তস্সেৱং কৰোতো আকাসে আকাসানঞ্চাযতনং ৱিয আকাসফুটে ৱিঞ্ঞাণে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনচিত্তং অপ্পেতি. অপ্পনানযো পনেত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. এত্তাৱতা চেস ‘‘সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি (ৱিভ. ৫০৮; দী. নি. ২.১২৯) ৱুচ্চতি.
২৮২. তত্থ সব্বসোতি ইদং ৱুত্তনযমেৱ. আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থ পন পুব্বে ৱুত্তনযেন ঝানম্পি আকাসানঞ্চাযতনং, আৰম্মণম্পি. আৰম্মণম্পি হি পুৰিমনযেনেৱ আকাসানঞ্চঞ্চ তং পঠমস্স আৰুপ্পজ্ঝানস্স আৰম্মণত্তা দেৱানং দেৱাযতনং ৱিয অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি আকাসানঞ্চাযতনং. তথা আকাসানঞ্চঞ্চ তং তস্স ঝানস্স সঞ্জাতিহেতুত্তা ‘‘কম্বোজা অস্সানং আযতন’’ন্তিআদীনি ৱিয সঞ্জাতিদেসট্ঠেন আযতনঞ্চাতিপি আকাসানঞ্চাযতনং. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণেন চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৱা ‘‘আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মা’’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি তংযেৱ অনন্তো আকাসোতি এৱং ফৰিত্ৱা পৱত্তৱিঞ্ঞাণং ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি এৱং মনসিকৰোন্তোতি ৱুত্তং হোতি. মনসিকাৰৱসেন ৱা অনন্তং. সো হি তমাকাসাৰম্মণং ৱিঞ্ঞাণং অনৱসেসতো মনসিকৰোন্তো ‘‘অনন্ত’’ন্তি মনসি কৰোতি. যং পন ৱিভঙ্গে ৱুত্তং ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি, তংযেৱ আকাসং ৱিঞ্ঞাণেন ফুটং মনসি কৰোতি, অনন্তং ফৰতি, তেন ৱুচ্চতি অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি (ৱিভ. ৬১০).
তত্থ ৱিঞ্ঞাণেনাতি উপযোগত্থে কৰণৱচনং ৱেদিতব্বং. এৱঞ্হি অট্ঠকথাচৰিযা তস্স অত্থং ৱণ্ণযন্তি, অনন্তং ফৰতি তঞ্ঞেৱ আকাসং ফুটং ৱিঞ্ঞাণং মনসি কৰোতীতি ৱুত্তং হোতি.
ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি এত্থ পন নাস্স অন্তোতি অনন্তং. অনন্তমেৱ আনঞ্চং. ৱিঞ্ঞাণং আনঞ্চং ৱিঞ্ঞাণানঞ্চন্তি অৱত্ৱা ৱিঞ্ঞাণঞ্চন্তি ৱুত্তং. অযঞ্হেত্থ ৰূড়্হীসদ্দো. তং ৱিঞ্ঞাণঞ্চং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনমস্স সসম্পযুত্তধম্মস্স ঝানস্স দেৱানং দেৱাযতনমিৱাতি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি.
অযং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকম্মট্ঠানে ৱিত্থাৰকথা.
আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকথা
২৮৩. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং ভাৱেতুকামেন পন পঞ্চহাকাৰেহি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযং চিণ্ণৱসীভাৱেন ‘‘আসন্নআকাসানঞ্চাযতনপচ্চত্থিকা অযং সমাপত্তি, নো চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনমিৱ সন্তা’’তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে আদীনৱং দিস্ৱা তত্থ নিকন্তিং পৰিযাদায আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসিকৰিত্ৱা তস্সেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনাৰম্মণভূতস্স আকাসানঞ্চাযতনৱিঞ্ঞাণস্স অভাৱো সুঞ্ঞতা ৱিৱিত্তাকাৰো মনসিকাতব্বো. কথং? তং ৱিঞ্ঞাণং অমনসিকৰিত্ৱা ‘‘নত্থি নত্থী’’তি ৱা, ‘‘সুঞ্ঞং সুঞ্ঞ’’ন্তি ৱা, ‘‘ৱিৱিত্তং ৱিৱিত্ত’’ন্তি ৱা পুনপ্পুনং আৱজ্জিতব্বং, মনসিকাতব্বং, পচ্চৱেক্খিতব্বং, তক্কাহতং ৱিতক্কাহতং কাতব্বং.
তস্সেৱং তস্মিং নিমিত্তে চিত্তং চাৰেন্তস্স নীৱৰণানি ৱিক্খম্ভন্তি, সতি সন্তিট্ঠতি, উপচাৰেন চিত্তং সমাধিযতি. সো তং নিমিত্তং পুনপ্পুনং আসেৱতি, ভাৱেতি, বহুলীকৰোতি. তস্সেৱং কৰোতো আকাসে ফুটে মহগ্গতৱিঞ্ঞাণে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং ৱিয তস্সেৱ আকাসং ফৰিত্ৱা পৱত্তস্স মহগ্গতৱিঞ্ঞাণস্স সুঞ্ঞৱিৱিত্তনত্থিভাৱে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনচিত্তং অপ্পেতি. এত্থাপি চ অপ্পনানযো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
অযং পন ৱিসেসো, তস্মিং হি অপ্পনাচিত্তে উপ্পন্নে সো ভিক্খু যথা নাম পুৰিসো মণ্ডলমাড়াদীসু কেনচিদেৱ কৰণীযেন সন্নিপতিতং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৱা কত্থচি গন্ত্ৱা সন্নিপাতকিচ্চাৱসানেৱ উট্ঠায পক্কন্তেসু ভিক্খূসু আগন্ত্ৱা দ্ৱাৰে ঠত্ৱা পুন তং ঠানং ওলোকেন্তো সুঞ্ঞমেৱ পস্সতি, ৱিৱিত্তমেৱ পস্সতি. নাস্স এৱং হোতি ‘‘এত্তকা নাম ভিক্খূ কালঙ্কতা ৱা দিসাপক্কন্তা ৱা’’তি, অথ খো সুঞ্ঞমিদং ৱিৱিত্তন্তি নত্থিভাৱমেৱ পস্সতি, এৱমেৱ পুব্বে আকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনজ্ঝানচক্খুনা পস্সন্তো ৱিহৰিত্ৱা ‘‘নত্থি নত্থী’’তিআদিনা পৰিকম্মমনসিকাৰেন অন্তৰহিতে তস্মিং ৱিঞ্ঞাণে তস্স অপগমসঙ্খাতং অভাৱমেৱ পস্সন্তো ৱিহৰতি. এত্তাৱতা চেস ‘‘সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি (ৱিভ. ৫০৮; দী. নি. ২.১২৯) ৱুচ্চতি.
২৮৪. ইধাপি সব্বসোতি ইদং ৱুত্তনযমেৱ. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনন্তি এত্থাপি চ পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ঝানম্পি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং আৰম্মণম্পি. আৰম্মণম্পি হি পুৰিমনযেনেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চঞ্চ তং দুতিযস্স আৰুপ্পজ্ঝানস্স আৰম্মণত্তা দেৱানং দেৱাযতনং ৱিয অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. তথা ৱিঞ্ঞাণঞ্চঞ্চ তং তস্সেৱ ঝানস্স সঞ্জাতিহেতুত্তা ‘‘কম্বোজা অস্সানং আযতন’’ন্তিআদীনি ৱিয সঞ্জাতিদেসট্ঠেন আযতনঞ্চাতিপি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণেন চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৱা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
নত্থি কিঞ্চীতি নত্থি নত্থি, সুঞ্ঞং সুঞ্ঞং, ৱিৱিত্তং ৱিৱিত্তন্তি এৱং মনসিকৰোন্তোতি ৱুত্তং হোতি. যম্পি ৱিভঙ্গে ৱুত্তং ‘‘নত্থি কিঞ্চীতি তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণং অভাৱেতি ৱিভাৱেতি অন্তৰধাপেতি নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতি, তেন ৱুচ্চতি নত্থি কিঞ্চী’’তি, তং কিঞ্চাপি খযতো সম্মসনং ৱিয ৱুত্তং, অথ খ্ৱস্স এৱমেৱ অত্থো দট্ঠব্বো. তঞ্হি ৱিঞ্ঞাণং অনাৱজ্জেন্তো অমনসিকৰোন্তো অপচ্চৱেক্খন্তো কেৱলমস্স নত্থিভাৱং সুঞ্ঞভাৱং ৱিৱিত্তভাৱমেৱ মনসিকৰোন্তো অভাৱেতি ৱিভাৱেতি অন্তৰধাপেতীতি ৱুচ্চতি, ন অঞ্ঞথাতি.
আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি এত্থ পন নাস্স কিঞ্চনন্তি অকিঞ্চনং, অন্তমসো ভঙ্গমত্তম্পি অস্স অৱসিট্ঠং নত্থীতি ৱুত্তং হোতি. অকিঞ্চনস্স ভাৱো আকিঞ্চঞ্ঞং, আকাসানঞ্চাযতনৱিঞ্ঞাণাপগমস্সেতং অধিৱচনং. তং আকিঞ্চঞ্ঞং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনমস্স ঝানস্স দেৱানং দেৱাযতনমিৱাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি.
অযং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানে ৱিত্থাৰকথা.
নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকথা
২৮৫. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ভাৱেতুকামেন পন পঞ্চহাকাৰেহি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযং চিণ্ণৱসীভাৱেন ‘‘আসন্নৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপচ্চত্থিকা অযং সমাপত্তি, নো চ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ৱিয সন্তা’’তি ৱা ‘‘সঞ্ঞা ৰোগো, সঞ্ঞা গণ্ডো, সঞ্ঞা সল্লং, এতং সন্তং, এতং পণীতং যদিদং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞা’’তি ৱা এৱং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আদীনৱং, উপৰি আনিসংসঞ্চ দিস্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিকন্তিং পৰিযাদায নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসিকৰিত্ৱা ‘‘সাৱ অভাৱং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তিতা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি সন্তা সন্তা’’তি পুনপ্পুনং আৱজ্জিতব্বা, মনসিকাতব্বা, পচ্চৱেক্খিতব্বা, তক্কাহতা ৱিতক্কাহতা কাতব্বা.
তস্সেৱং তস্মিং নিমিত্তে পুনপ্পুনং মানসং চাৰেন্তস্স নীৱৰণানি ৱিক্খম্ভন্তি, সতি সন্তিট্ঠতি, উপচাৰেন চিত্তং সমাধিযতি. সো তং নিমিত্তং পুনপ্পুনং আসেৱতি, ভাৱেতি, বহুলীকৰোতি. তস্সেৱং কৰোতো ৱিঞ্ঞাণাপগমে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং ৱিয আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিসঙ্খাতেসু চতূসু খন্ধেসু নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনচিত্তং অপ্পেতি. অপ্পনানযো পনেত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. এত্তাৱতা চেস ‘‘সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি (ৱিভ. ৫০৮; দী. নি. ২.১২৯) ৱুচ্চতি.
২৮৬. ইধাপি সব্বসোতি ইদং ৱুত্তনযমেৱ. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থাপি পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ঝানম্পি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং আৰম্মণম্পি. আৰম্মণম্পি হি পুৰিমনযেনেৱ আকিঞ্চঞ্ঞঞ্চ তং ততিযস্স আৰুপ্পজ্ঝানস্স আৰম্মণত্তা দেৱানং দেৱাযতনং ৱিয অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. তথা আকিঞ্চঞ্ঞঞ্চ তং তস্সেৱ ঝানস্স সঞ্জাতিহেতুত্তা কম্বোজা অস্সানং আযতনন্তিআদীনি ৱিয সঞ্জাতিদেসট্ঠেন আযতনঞ্চাতিপি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণেন চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্মাতি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি এত্থ পন যায সঞ্ঞায ভাৱতো তং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি ৱুচ্চতি. যথা পটিপন্নস্স সা সঞ্ঞা হোতি, তং তাৱ দস্সেতুং ৱিভঙ্গে ‘‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী’’তি উদ্ধৰিত্ৱা ‘‘তঞ্ঞেৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসি কৰোতি, সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিং ভাৱেতি, তেন ৱুচ্চতি নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী’’তি (ৱিভ. ৬১৯) ৱুত্তং. তত্থ সন্ততো মনসি কৰোতীতি ‘‘সন্তা ৱতাযং সমাপত্তি, যত্ৰ হি নাম নত্থিভাৱম্পি আৰম্মণং কৰিত্ৱা ঠস্সতী’’তি এৱং সন্তাৰম্মণতায তং সন্তাতি মনসি কৰোতি.
সন্ততো চে মনসি কৰোতি, কথং সমতিক্কমো হোতীতি? অসমাপজ্জিতুকামতায. সো হি কিঞ্চাপি তং সন্ততো মনসি কৰোতি, অথ খ্ৱস্স ‘‘অহমেতং আৱজ্জিস্সামি, সমাপজ্জিস্সামি, অধিট্ঠহিস্সামি, ৱুট্ঠহিস্সামি, পচ্চৱেক্খিস্সামী’’তি এস আভোগো সমন্নাহাৰো মনসিকাৰো ন হোতি. কস্মা? আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্স সন্ততৰপণীততৰতায.
যথা হি ৰাজা মহচ্চ ৰাজানুভাৱেন হত্থিক্খন্ধৱৰগতো নগৰৱীথিযং ৱিচৰন্তো দন্তকাৰাদযো সিপ্পিকে একং ৱত্থং দড়্হং নিৱাসেত্ৱা একেন সীসং ৱেঠেত্ৱা দন্তচুণ্ণাদীহি সমোকিণ্ণগত্তে অনেকানি দন্তৱিকতিআদীনি সিপ্পানি কৰোন্তে দিস্ৱা ‘‘অহো ৱত ৰে ছেকা আচৰিযা ঈদিসানিপি নাম সিপ্পানি কৰিস্সন্তী’’তি এৱং তেসং ছেকতায তুস্সতি, ন চস্স এৱং হোতি ‘‘অহো ৱতাহং ৰজ্জং পহায এৱৰূপো সিপ্পিকো ভৱেয্য’’ন্তি. তং কিস্স হেতু? ৰজ্জসিৰিযা মহানিসংসতায. সো সিপ্পিনো সমতিক্কমিত্ৱাৱ গচ্ছতি. এৱমেৱ এস কিঞ্চাপি তং সমাপত্তিং সন্ততো মনসি কৰোতি, অথ খ্ৱস্স ‘‘অহমেতং সমাপত্তিং আৱজ্জিস্সামি, সমাপজ্জিস্সামি, অধিট্ঠহিস্সামি, ৱুট্ঠহিস্সামি, পচ্চৱেক্খিস্সামী’’তি নেৱ এস আভোগো সমন্নাহাৰো মনসিকাৰো হোতি.
সো তং সন্ততো মনসিকৰোন্তো পুব্বে ৱুত্তনযেন তং পৰমসুখুমং অপ্পনাপ্পত্তং সঞ্ঞং পাপুণাতি, যায নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী নাম হোতি, সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিং ভাৱেতীতি ৱুচ্চতি. সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিন্তি অচ্চন্তসুখুমভাৱপ্পত্তসঙ্খাৰং চতুত্থাৰুপ্পসমাপত্তিং.
২৮৭. ইদানি যং তং এৱমধিগতায সঞ্ঞায ৱসেন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি ৱুচ্চতি, তং অত্থতো দস্সেতুং ‘‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স ৱা উপপন্নস্স ৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰিস্স ৱা চিত্তচেতসিকা ধম্মা’’তি (ৱিভ. ৬২০) ৱুত্তং. তেসু ইধ সমাপন্নস্স চিত্তচেতসিকা ধম্মা অধিপ্পেতা. ৱচনত্থো পনেত্থ ওড়াৰিকায সঞ্ঞায অভাৱতো সুখুমায চ ভাৱতো নেৱস্স সসম্পযুত্তধম্মস্স ঝানস্স সঞ্ঞা নাসঞ্ঞন্তি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞং. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞঞ্চ তং মনাযতনধম্মাযতনপৰিযাপন্নত্তা আযতনঞ্চাতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং. অথ ৱা যাযমেত্থ সঞ্ঞা, সা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায নেৱসঞ্ঞা, সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱেন ৱিজ্জমানত্তা নাসঞ্ঞাতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞা. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞা চ সা সেসধম্মানং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং.
ন কেৱলঞ্চেত্থ সঞ্ঞাৱ এদিসী, অথ খো ৱেদনাপি নেৱৱেদনানাৱেদনা, চিত্তম্পি নেৱচিত্তংনাচিত্তং, ফস্সোপি নেৱফস্সোনাফস্সো. এস নযো সেসসম্পযুত্তধম্মেসু. সঞ্ঞাসীসেন পনাযং দেসনা কতাতি ৱেদিতব্বা. পত্তমক্খনতেলপ্পভুতীহি চ উপমাহি এস অত্থো ৱিভাৱেতব্বো.
সামণেৰো কিৰ তেলেন পত্তং মক্খেত্ৱা ঠপেসি, তং যাগুপানকালে থেৰো পত্তমাহৰাতি আহ. সো ‘‘পত্তে তেলমত্থি, ভন্তে’’তি আহ. ততো ‘‘আহৰ, সামণেৰ, তেলং, নাড়িং পূৰেস্সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘নত্থি, ভন্তে, তেল’’ন্তি আহ. তত্থ যথা অন্তোৱুত্থত্তা যাগুযা সদ্ধিং অকপ্পিযট্ঠেন ‘‘তেলমত্থী’’তি হোতি. নাড়িপূৰণাদীনং ৱসেন ‘‘নত্থী’’তি হোতি. এৱং সাপি সঞ্ঞা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায নেৱসঞ্ঞা, সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱেন ৱিজ্জমানত্তা নাসঞ্ঞা হোতি.
কিং পনেত্থ সঞ্ঞাকিচ্চন্তি? আৰম্মণসঞ্জাননঞ্চেৱ ৱিপস্সনায চ ৱিসযভাৱং উপগন্ত্ৱা নিব্বিদাজননং. দহনকিচ্চমিৱ হি সুখোদকে তেজোধাতু সঞ্জাননকিচ্চং পেসা পটুং কাতুং ন সক্কোতি. সেসসমাপত্তীসু সঞ্ঞা ৱিয ৱিপস্সনায ৱিসযভাৱং উপগন্ত্ৱা নিব্বিদাজননম্পি কাতুং ন সক্কোতি. অঞ্ঞেসু হি খন্ধেসু অকতাভিনিৱেসো ভিক্খু নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনক্খন্ধে সম্মসিত্ৱা নিব্বিদং পত্তুং সমত্থো নাম নত্থি অপিচ আযস্মা সাৰিপুত্তো. পকতিৱিপস্সকো পন মহাপঞ্ঞো সাৰিপুত্তসদিসোৱ সক্কুণেয্য. সোপি ‘‘এৱং কিৰিমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’’তি (ম. নি. ৩.৯৫) এৱং কলাপসম্মসনৱসেনেৱ, নো অনুপদধম্মৱিপস্সনাৱসেন. এৱং সুখুমত্তং গতা এসা সমাপত্তি.
যথা চ পত্তমক্খনতেলূপমায, এৱং মগ্গুদকূপমাযপি অযমত্থো ৱিভাৱেতব্বো. মগ্গপ্পটিপন্নস্স কিৰ থেৰস্স পুৰতো গচ্ছন্তো সামণেৰো থোকং উদকং দিস্ৱা ‘‘উদকং, ভন্তে, উপাহনা ওমুঞ্চথা’’তি আহ. ততো থেৰেন ‘‘সচে উদকমত্থি, আহৰ ন্হানসাটিকং, ন্হাযিস্সামা’’তি ৱুত্তে ‘‘নত্থি, ভন্তে’’তি আহ. তত্থ যথা উপাহনতেমনমত্তট্ঠেন ‘‘উদকমত্থী’’তি হোতি, ন্হাযনট্ঠেন ‘‘নত্থী’’তি হোতি. এৱম্পি সা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায নেৱসঞ্ঞা, সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱেন ৱিজ্জমানত্তা নাসঞ্ঞা হোতি.
ন কেৱলঞ্চ এতাহেৱ, অঞ্ঞাহিপি অনুৰূপাহি উপমাহি এস অত্থো ৱিভাৱেতব্বো. উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি ইদং ৱুত্তনযমেৱাতি.
অযং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানে ৱিত্থাৰকথা.
পকিণ্ণককথা
২৮৮. অসদিসৰূপো নাথো, আৰুপ্পং যং চতুব্বিধং আহ.
তং ইতি ঞত্ৱা তস্মিং, পকিণ্ণককথাপি ৱিঞ্ঞেয্যা.
২৮৯. আৰুপ্পসমাপত্তিযো হি –
আৰম্মণাতিক্কমতো, চতস্সোপি ভৱন্তিমা;
অঙ্গাতিক্কমমেতাসং, ন ইচ্ছন্তি ৱিভাৱিনো.
এতাসু হি ৰূপনিমিত্তাতিক্কমতো পঠমা, আকাসাতিক্কমতো দুতিযা, আকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণাতিক্কমতো ততিযা. আকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণস্স অপগমাতিক্কমতো চতুত্থীতি সব্বথা আৰম্মণাতিক্কমতো চতস্সোপি ভৱন্তিমা আৰুপ্পসমাপত্তিযোতি ৱেদিতব্বা. অঙ্গাতিক্কমং পন এতাসং ন ইচ্ছন্তি পণ্ডিতা. ন হি ৰূপাৱচৰসমাপত্তীসু ৱিয এতাসু অঙ্গাতিক্কমো অত্থি. সব্বাসুপি হি এতাসু উপেক্খা, চিত্তেকগ্গতাতি দ্ৱে এৱ ঝানঙ্গানি হোন্তি.
২৯০. এৱং সন্তেপি –
সুপ্পণীততৰা হোন্তি, পচ্ছিমা পচ্ছিমা ইধ;
উপমা তত্থ ৱিঞ্ঞেয্যা, পাসাদতলসাটিকা.
যথা হি চতুভূমিকস্স পাসাদস্স হেট্ঠিমতলে দিব্বনচ্চগীতৱাদিতসুৰভিগন্ধমালাভোজনসযনচ্ছাদনাদিৱসেন পণীতা পঞ্চকামগুণা পচ্চুপট্ঠিতা অস্সু. দুতিযে ততো পণীততৰা. ততিযে ততো পণীততৰা. চতুত্থে সব্বপণীততৰা. তত্থ কিঞ্চাপি তানি চত্তাৰিপি পাসাদতলানেৱ, নত্থি নেসং পাসাদতলভাৱেন ৱিসেসো. পঞ্চকামগুণসমিদ্ধৱিসেসেন পন হেট্ঠিমতো হেট্ঠিমতো উপৰিমং উপৰিমং পণীততৰং হোতি.
যথা চ একায ইত্থিযা কন্তিতথূলসণ্হসণ্হতৰসণ্হতমসুত্তানং চতুপলতিপলদ্ৱিপলএকপলসাটিকা অস্সু আযামেন চ ৱিত্থাৰেন চ সমপ্পমাণা. তত্থ কিঞ্চাপি তা সাটিকা চতস্সোপি আযামতো চ ৱিত্থাৰতো চ সমপ্পমাণা, নত্থি তাসং পমাণতো ৱিসেসো. সুখসম্ফস্সসুখুমভাৱমহগ্ঘভাৱেহি পন পুৰিমায পুৰিমায পচ্ছিমা পচ্ছিমা পণীততৰা হোন্তি, এৱমেৱ কিঞ্চাপি চতূসু এতাসু উপেক্খা, চিত্তেকগ্গতাতি এতানি দ্ৱেযেৱ অঙ্গানি হোন্তি, অথ খো ভাৱনাৱিসেসেন তেসং অঙ্গানি পণীতপণীততৰভাৱেন সুপ্পণীততৰা হোন্তি পচ্ছিমা পচ্ছিমা ইধাতি ৱেদিতব্বা.
২৯১. এৱং অনুপুব্বেন পণীতপণীতা চেতা –
অসুচিম্হি মণ্ডপে লগ্গো, একো তন্নিস্সিতো পৰো;
অঞ্ঞো বহি অনিস্সায, তং তং নিস্সায চাপৰো.
ঠিতো চতূহি এতেহি, পুৰিসেহি যথাক্কমং;
সমানতায ঞাতব্বা, চতস্সোপি ৱিভাৱিনা.
তত্ৰাযমত্থযোজনা – অসুচিম্হি কিৰ দেসে একো মণ্ডপো, অথেকো পুৰিসো আগন্ত্ৱা তং অসুচিং জিগুচ্ছমানো তং মণ্ডপং হত্থেহি আলম্বিত্ৱা তত্থ লগ্গো লগ্গিতো ৱিয অট্ঠাসি. অথাপৰো আগন্ত্ৱা তং মণ্ডপে লগ্গং পুৰিসং নিস্সিতো. অথঞ্ঞো আগন্ত্ৱা চিন্তেসি ‘‘যো এস মণ্ডপলগ্গো, যো চ তন্নিস্সিতো, উভোপেতে দুট্ঠিতা. ধুৱো চ নেসং মণ্ডপপপাতে পাতো, হন্দাহং বহিযেৱ তিট্ঠামী’’তি. সো তন্নিস্সিতং অনিস্সায বহিযেৱ অট্ঠাসি. অথাপৰো আগন্ত্ৱা মণ্ডপলগ্গস্স চ তন্নিস্সিতস্স চ অখেমভাৱং চিন্তেত্ৱা বহিট্ঠিতঞ্চ সুট্ঠিতোতি মন্ত্ৱা তং নিস্সায অট্ঠাসি. তত্থ অসুচিম্হি দেসে মণ্ডপো ৱিয কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং দট্ঠব্বং, অসুচিজিগুচ্ছায মণ্ডপলগ্গো পুৰিসো ৱিয ৰূপনিমিত্তজিগুচ্ছায আকাসাৰম্মণং আকাসানঞ্চাযতনং, মণ্ডপলগ্গং পুৰিসং নিস্সিতো ৱিয আকাসাৰম্মণং আকাসানঞ্চাযতনং আৰব্ভ পৱত্তং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, তেসং দ্ৱিন্নম্পি অখেমভাৱং চিন্তেত্ৱা অনিস্সায তং মণ্ডপলগ্গং বহিট্ঠিতো ৱিয আকাসানঞ্চাযতনং আৰম্মণং অকত্ৱা তদভাৱাৰম্মণং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, মণ্ডপলগ্গস্স তন্নিস্সিতস্স চ অখেমতং চিন্তেত্ৱা বহিট্ঠিতঞ্চ সুট্ঠিতোতি মন্ত্ৱা তং নিস্সায ঠিতো ৱিয ৱিঞ্ঞাণাভাৱসঙ্খাতে বহিপদেসে ঠিতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং আৰব্ভ পৱত্তং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং দট্ঠব্বং.
২৯২. এৱং পৱত্তমানঞ্চ –
আৰম্মণং কৰোতেৱ, অঞ্ঞাভাৱেন তং ইদং;
দিট্ঠদোসম্পি ৰাজানং, ৱুত্তিহেতু জনো যথা.
ইদঞ্হি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ‘‘আসন্নৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপচ্চত্থিকা অযং সমাপত্তী’’তি এৱং দিট্ঠদোসম্পি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং অঞ্ঞস্স আৰম্মণস্স অভাৱা আৰম্মণং কৰোতেৱ. যথা কিং? দিট্ঠদোসম্পি ৰাজানং ৱুত্তিহেতু যথা জনো. যথা হি অসংযতং ফৰুসকাযৱচীমনোসমাচাৰং কঞ্চি সব্বদিসম্পতিং ৰাজানং ‘‘ফৰুসসমাচাৰো অয’’ন্তি এৱং দিট্ঠদোসম্পি অঞ্ঞত্থ ৱুত্তিং অলভমানো জনো ৱুত্তিহেতু নিস্সায ৱত্ততি, এৱং দিট্ঠদোসম্পি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং অঞ্ঞং আৰম্মণং অলভমানমিদং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং আৰম্মণং কৰোতেৱ.
২৯৩. এৱং কুৰুমানঞ্চ –
আৰুড়্হো দীঘনিস্সেণিং, যথা নিস্সেণিবাহুকং;
পব্বতগ্গঞ্চ আৰুড়্হো, যথা পব্বতমত্থকং.
যথা ৱা গিৰিমাৰূড়্হো, অত্তনোযেৱ জণ্ণুকং;
ওলুব্ভতি তথেৱেতং, ঝানমোলুব্ভ ৱত্ততীতি.
ইতি সাধুজনপামোজ্জত্থায কতে ৱিসুদ্ধিমগ্গে
সমাধিভাৱনাধিকাৰে
আৰুপ্পনিদ্দেসো নাম
দসমো পৰিচ্ছেদো.