১. সীলনিদ্দেসো
সীলসৰূপাদিকথা
৬. এৱং অনেকগুণসঙ্গাহকেন সীলসমাধিপঞ্ঞামুখেন দেসিতোপি পনেস ৱিসুদ্ধিমগ্গো অতিসঙ্খেপদেসিতোযেৱ হোতি. তস্মা নালং সব্বেসং উপকাৰাযাতি ৱিত্থাৰমস্স দস্সেতুং সীলং তাৱ আৰব্ভ ইদং পঞ্হাকম্মং হোতি.
কিং সীলং, কেনট্ঠেন সীলং, কানস্স লক্খণৰসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানানি, কিমানিসংসং সীলং, কতিৱিধং চেতং সীলং, কো চস্স সংকিলেসো, কিং ৱোদানন্তি.
তত্ৰিদং ৱিস্সজ্জনং. কিং সীলন্তি পাণাতিপাতাদীহি ৱা ৱিৰমন্তস্স ৱত্তপটিপত্তিং ৱা পূৰেন্তস্স চেতনাদযো ধম্মা. ৱুত্তঞ্হেতং পটিসম্ভিদাযং ‘‘কিং সীলন্তি চেতনা সীলং, চেতসিকং সীলং, সংৱৰো সীলং, অৱীতিক্কমো সীল’’ন্তি (পটি. ম. ১.৩৯). তত্থ চেতনা সীলং নাম পাণাতিপাতাদীহি ৱা ৱিৰমন্তস্স ৱত্তপটিপত্তিং ৱা পূৰেন্তস্স চেতনা. চেতসিকং সীলং নাম পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰমন্তস্স ৱিৰতি. অপিচ চেতনা সীলং নাম পাণাতিপাতাদীনি পজহন্তস্স সত্ত কম্মপথচেতনা. চেতসিকং সীলং নাম ‘‘অভিজ্ঝং পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতী’’তি (দী. নি. ১.২১৭) আদিনা নযেন ৱুত্তা অনভিজ্ঝাব্যাপাদসম্মাদিট্ঠিধম্মা. সংৱৰো সীলন্তি এত্থ পঞ্চৱিধেন সংৱৰো ৱেদিতব্বো পাতিমোক্খসংৱৰো, সতিসংৱৰো, ঞাণসংৱৰো, খন্তিসংৱৰো, ৱীৰিযসংৱৰোতি. তত্থ ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতোতি (ৱিভ. ৫১১) অযং পাতিমোক্খসংৱৰো. ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতীতি (দী. নি. ১.২১৩) অযং সতিসংৱৰো.
যানি সোতানি লোকস্মিং, (অজিতাতি ভগৱা;)
সতি তেসং নিৱাৰণং;
সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰেতি. (সু. নি. ১০৪১);
অযং ঞাণসংৱৰো. পচ্চযপটিসেৱনম্পি এত্থেৱ সমোধানং গচ্ছতি. যো পনাযং খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্সাতিআদিনা (ম. নি. ১.২৪; অ. নি. ৬.৫৮) নযেন আগতো, অযং খন্তিসংৱৰো নাম. যো চাযং উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতীতিআদিনা (ম. নি. ১.২৬; অ. নি. ৬.৫৮) নযেন আগতো, অযং ৱীৰিযসংৱৰো নাম. আজীৱপাৰিসুদ্ধিপি এত্থেৱ সমোধানং গচ্ছতি. ইতি অযং পঞ্চৱিধোপি সংৱৰো, যা চ পাপভীৰুকানং কুলপুত্তানং সম্পত্তৱত্থুতো ৱিৰতি, সব্বম্পেতং সংৱৰসীলন্তি ৱেদিতব্বং. অৱীতিক্কমো সীলন্তি সমাদিন্নসীলস্স কাযিকৱাচসিকো অনতিক্কমো. ইদং তাৱ কিং সীলন্তি পঞ্হস্স ৱিস্সজ্জনং.
৭. অৱসেসেসু কেনট্ঠেন সীলন্তি সীলনট্ঠেন সীলং. কিমিদং সীলনং নাম. সমাধানং ৱা, কাযকম্মাদীনং সুসীল্যৱসেন অৱিপ্পকিণ্ণতাতি অত্থো. উপধাৰণং ৱা, কুসলানং ধম্মানং পতিট্ঠানৱসেন আধাৰভাৱোতি অত্থো. এতদেৱ হেত্থ অত্থদ্ৱযং সদ্দলক্খণৱিদূ অনুজানন্তি. অঞ্ঞে পন সিৰট্ঠো সীলত্থো, সীতলট্ঠো সীলত্থোতি এৱমাদিনাপি নযেনেত্থ অত্থং ৱণ্ণযন্তি.
৮. ইদানি কানস্স লক্খণৰসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানানীতি এত্থ –
সীলনং লক্খণং তস্স, ভিন্নস্সাপি অনেকধা;
সনিদস্সনত্তং ৰূপস্স, যথা ভিন্নস্সনেকধা.
যথা হি নীলপীতাদিভেদেন অনেকধা ভিন্নস্সাপি ৰূপাযতনস্স সনিদস্সনত্তং লক্খণং, নীলাদিভেদেন ভিন্নস্সাপি সনিদস্সন ভাৱানতিক্কমনতো. তথা সীলস্স চেতনাদিভেদেন অনেকধা ভিন্নস্সাপি যদেতং কাযকম্মাদীনং সমাধানৱসেন কুসলানঞ্চ ধম্মানং পতিট্ঠানৱসেন ৱুত্তং সীলনং, তদেৱ লক্খণং, চেতনাদিভেদেন ভিন্নস্সাপি সমাধানপতিট্ঠানভাৱানতিক্কমনতো. এৱং লক্খণস্স পনস্স –
দুস্সীল্যৱিদ্ধংসনতা, অনৱজ্জগুণো তথা;
কিচ্চসম্পত্তিঅত্থেন, ৰসো নাম পৱুচ্চতি.
তস্মা ইদং সীলং নাম কিচ্চট্ঠেন ৰসেন দুস্সীল্যৱিদ্ধংসনৰসং, সম্পত্তিঅত্থেন ৰসেন অনৱজ্জৰসন্তি ৱেদিতব্বং. লক্খণাদীসু হি কিচ্চমেৱ সম্পত্তি ৱা ৰসোতি ৱুচ্চতি.
সোচেয্যপচ্চুপট্ঠানং, তযিদং তস্স ৱিঞ্ঞুহি;
ওত্তপ্পঞ্চ হিৰী চেৱ, পদট্ঠানন্তি ৱণ্ণিতং.
তযিদং সীলং কাযসোচেয্যং ৱচীসোচেয্যং মনোসোচেয্যন্তি (অ. নি. ৩.১২১) এৱং ৱুত্তসোচেয্যপচ্চুপট্ঠানং, সোচেয্যভাৱেন পচ্চুপট্ঠাতি গহণভাৱং গচ্ছতি. হিৰোত্তপ্পঞ্চ পনস্স ৱিঞ্ঞূহি পদট্ঠানন্তি ৱণ্ণিতং, আসন্নকাৰণন্তি অত্থো. হিৰোত্তপ্পে হি সতি সীলং উপ্পজ্জতি চেৱ তিট্ঠতি চ. অসতি নেৱ উপ্পজ্জতি, ন তিট্ঠতীতি. এৱং সীলস্স লক্খণৰসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানানি ৱেদিতব্বানি.
সীলানিসংসকথা
৯. কিমানিসংসং সীলন্তি অৱিপ্পটিসাৰাদিঅনেকগুণপটিলাভানিসংসং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘অৱিপ্পটিসাৰত্থানি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৱিপ্পটিসাৰানিসংসানী’’তি (অ. নি. ১১.১).
অপৰম্পি ৱুত্তং ‘‘পঞ্চিমে গহপতযো আনিসংসা সীলৱতো সীলসম্পদায. কতমে পঞ্চ? ইধ গহপতযো সীলৱা সীলসম্পন্নো অপ্পমাদাধিকৰণং মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতি, অযং পঠমো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায. পুন চপৰং গহপতযো সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, অযং দুতিযো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায. পুন চপৰং গহপতযো সীলৱা সীলসম্পন্নো যঞ্ঞদেৱ পৰিসং উপসঙ্কমতি যদি খত্তিযপৰিসং যদি ব্ৰাহ্মণপৰিসং যদি গহপতিপৰিসং যদি সমণপৰিসং, ৱিসাৰদো উপসঙ্কমতি অমঙ্কুভূতো, অযং ততিযো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায. পুন চপৰং গহপতযো সীলৱা সীলসম্পন্নো অসম্মূড়্হো কালং কৰোতি, অযং চতুত্থো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায. পুন চপৰং গহপতযো সীলৱা সীলসম্পন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি, অযং পঞ্চমো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদাযা’’তি (দী. নি. ২.১৫০; অ. নি. ৫.২১৩; মহাৱ. ২৮৫).
অপৰেপি ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ অস্সং মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চাতি, সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.৬৫) নযেন পিযমনাপতাদযো আসৱক্খযপৰিযোসানা অনেকা সীলানিসংসা ৱুত্তা. এৱং অৱিপ্পটিসাৰাদিঅনেকগুণানিসংসং সীলং. অপিচ –
সাসনে কুলপুত্তানং, পতিট্ঠা নত্থি যং ৱিনা;
আনিসংসপৰিচ্ছেদং, তস্স সীলস্স কো ৱদে.
ন গঙ্গা যমুনা চাপি, সৰভূ ৱা সৰস্ৱতী;
নিন্নগা ৱাচিৰৱতী, মহী ৱাপি মহানদী.
সক্কুণন্তি ৱিসোধেতুং, তং মলং ইধ পাণিনং;
ৱিসোধযতি সত্তানং, যং ৱে সীলজলং মলং.
ন তং সজলদা ৱাতা, ন চাপি হৰিচন্দনং;
নেৱ হাৰা ন মণযো, ন চন্দকিৰণঙ্কুৰা.
সমযন্তীধ সত্তানং, পৰিড়াহং সুৰক্খিতং;
যং সমেতি ইদং অৰিযং, সীলং অচ্চন্তসীতলং.
সীলগন্ধসমো গন্ধো, কুতো নাম ভৱিস্সতি;
যো সমং অনুৱাতে চ, পটিৱাতে চ ৱাযতি.
সগ্গাৰোহণসোপানং, অঞ্ঞং সীলসমং কুতো;
দ্ৱাৰং ৱা পন নিব্বান, নগৰস্স পৱেসনে.
সোভন্তেৱং ন ৰাজানো, মুত্তামণিৱিভূসিতা;
যথা সোভন্তি যতিনো, সীলভূসনভূসিতা.
অত্তানুৱাদাদিভযং, ৱিদ্ধংসযতি সব্বসো;
জনেতি কিত্তিহাসঞ্চ, সীলং সীলৱতং সদা.
গুণানং মূলভূতস্স, দোসানং বলঘাতিনো;
ইতি সীলস্স ৱিঞ্ঞেয্যং, আনিসংসকথামুখন্তি.
সীলপ্পভেদকথা
১০. ইদানি যং ৱুত্তং কতিৱিধং চেতং সীলন্তি, তত্ৰিদং ৱিস্সজ্জনং. সব্বমেৱ তাৱ ইদং সীলং অত্তনো সীলনলক্খণেন একৱিধং.
চাৰিত্তৱাৰিত্তৱসেন দুৱিধং. তথা আভিসমাচাৰিকআদিব্ৰহ্মচৰিযকৱসেন, ৱিৰতিঅৱিৰতিৱসেন, নিস্সিতানিস্সিতৱসেন, কালপৰিযন্তআপাণকোটিকৱসেন, সপৰিযন্তাপৰিযন্তৱসেন, লোকিযলোকুত্তৰৱসেন চ.
তিৱিধং হীনমজ্ঝিমপণীতৱসেন. তথা অত্তাধিপতেয্যলোকাধিপতেয্যধম্মাধিপতেয্যৱসেন, পৰামট্ঠাপৰামট্ঠপটিপ্পস্সদ্ধিৱসেন, ৱিসুদ্ধাৱিসুদ্ধৱেমতিকৱসেন, সেক্খাসেক্খনেৱসেক্খনাসেক্খৱসেন চ.
চতুব্বিধং হানভাগিযঠিতিভাগিযৱিসেসভাগিযনিব্বেধভাগিযৱসেন. তথা ভিক্খুভিক্খুনীঅনুপসম্পন্নগহট্ঠসীলৱসেন, পকতিআচাৰধম্মতাপুব্বহেতুকসীলৱসেন, পাতিমোক্খসংৱৰইন্দ্ৰিযসংৱৰআজীৱপাৰিসুদ্ধিপচ্চযসন্নিস্সিতসীলৱসেন চ.
পঞ্চৱিধং পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলাদিৱসেন. ৱুত্তম্পি চেতং পটিসম্ভিদাযং ‘‘পঞ্চ সীলানি – পৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং, অপৰিযন্তপাৰিসুদ্ধিসীলং, পৰিপুণ্ণপাৰিসুদ্ধিসীলং, অপৰামট্ঠপাৰিসুদ্ধিসীলং, পটিপ্পস্সদ্ধিপাৰিসুদ্ধিসীল’’ন্তি (পটি. ম. ১.৩৭). তথা পহানৱেৰমণীচেতনাসংৱৰাৱীতিক্কমৱসেন.
১১. তত্থ একৱিধকোট্ঠাসে অত্থো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. দুৱিধকোট্ঠাসে যং ভগৱতা ‘‘ইদং কত্তব্ব’’ন্তি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদপূৰণং, তং চাৰিত্তং. যং ‘‘ইদং ন কত্তব্ব’’ন্তি পটিক্খিত্তস্স অকৰণং, তং ৱাৰিত্তং. তত্ৰাযং ৱচনত্থো. চৰন্তি তস্মিং সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতায পৱত্তন্তীতি চাৰিত্তং. ৱাৰিতং তাযন্তি ৰক্খন্তি তেনাতি ৱাৰিত্তং. তত্থ সদ্ধাৱীৰিযসাধনং চাৰিত্তং, সদ্ধাসাধনং ৱাৰিত্তং. এৱং চাৰিত্তৱাৰিত্তৱসেন দুৱিধং.
দুতিযদুকে অভিসমাচাৰোতি উত্তমসমাচাৰো. অভিসমাচাৰো এৱ আভিসমাচাৰিকং. অভিসমাচাৰং ৱা আৰব্ভ পঞ্ঞত্তং আভিসমাচাৰিকং, আজীৱট্ঠমকতো অৱসেসসীলস্সেতং অধিৱচনং. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভাৱভূতন্তি আদিব্ৰহ্মচৰিযকং, আজীৱট্ঠমকসীলস্সেতং অধিৱচনং. তঞ্হি মগ্গস্স আদিভাৱভূতং, পুব্বভাগেযেৱ পৰিসোধেতব্বতো. তেনাহ – ‘‘পুব্বেৱ খো পনস্স কাযকম্মং ৱচীকম্মং আজীৱো সুপৰিসুদ্ধো হোতী’’তি (ম. নি. ৩.৪৩১). যানি ৱা সিক্খাপদানি খুদ্দানুখুদ্দকানীতি ৱুত্তানি, ইদং আভিসমাচাৰিকসীলং. সেসং আদিব্ৰহ্মচৰিযকং. উভতোৱিভঙ্গপৰিযাপন্নং ৱা আদিব্ৰহ্মচৰিযকং. খন্ধকৱত্তপৰিযাপন্নং আভিসমাচাৰিকং. তস্স সম্পত্তিযা আদিব্ৰহ্মচৰিযকং সম্পজ্জতি. তেনেৱাহ – ‘‘সো ৱত, ভিক্খৱে, ভিক্খু আভিসমাচাৰিকং ধম্মং অপৰিপূৰেত্ৱা আদিব্ৰহ্মচৰিযকং ধম্মং পৰিপূৰেস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি (অ. নি. ৫.২১). এৱং আভিসমাচাৰিকআদিব্ৰহ্মচৰিযকৱসেন দুৱিধং.
ততিযদুকে পাণাতিপাতাদীহি ৱেৰমণিমত্তং ৱিৰতিসীলং. সেসং চেতনাদি অৱিৰতিসীলন্তি এৱং ৱিৰতিঅৱিৰতিৱসেন দুৱিধং.
চতুত্থদুকে নিস্সযোতি দ্ৱে নিস্সযা তণ্হানিস্সযো চ দিট্ঠিনিস্সযো চ. তত্থ যং ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’’তি (দী. নি. ৩.৩২০; ম. নি. ১.১৮৬; অ. নি. ৫.২০৬; ৭.৫০) এৱং ভৱসম্পত্তিং আকঙ্খমানেন পৱত্তিতং, ইদং তণ্হানিস্সিতং. যং ‘‘সীলেন সুদ্ধী’’তি এৱং সুদ্ধিদিট্ঠিযা পৱত্তিতং, ইদং দিট্ঠিনিস্সিতং. যং পন লোকুত্তৰং লোকিযঞ্চ তস্সেৱ সম্ভাৰভূতং, ইদং অনিস্সিতন্তি এৱং নিস্সিতানিস্সিতৱসেন দুৱিধং.
পঞ্চমদুকে কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা সমাদিন্নং সীলং কালপৰিযন্তং. যাৱজীৱং সমাদিযিত্ৱা তথেৱ পৱত্তিতং আপাণকোটিকন্তি এৱং কালপৰিযন্তআপাণকোটিকৱসেন দুৱিধং.
ছট্ঠদুকে লাভযসঞাতিঅঙ্গজীৱিতৱসেন দিট্ঠপৰিযন্তং সপৰিযন্তং নাম. ৱিপৰীতং অপৰিযন্তং. ৱুত্তম্পি চেতং পটিসম্ভিদাযং ‘‘কতমং তং সীলং সপৰিযন্তং? অত্থি সীলং লাভপৰিযন্তং, অত্থি সীলং যসপৰিযন্তং, অত্থি সীলং ঞাতিপৰিযন্তং, অত্থি সীলং অঙ্গপৰিযন্তং, অত্থি সীলং জীৱিতপৰিযন্তং. কতমং তং সীলং লাভপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো লাভহেতু লাভপচ্চযা লাভকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমতি, ইদং তং সীলং লাভপৰিযন্ত’’ন্তি (পটি. ম. ১.৩৮). এতেনেৱ উপাযেন ইতৰানিপি ৱিত্থাৰেতব্বানি. অপৰিযন্তৱিস্সজ্জনেপি ৱুত্তং ‘‘কতমং তং সীলং ন লাভপৰিযন্তং? ইধেকচ্চো লাভহেতু লাভপচ্চযা লাভকাৰণা যথাসমাদিন্নং সিক্খাপদং ৱীতিক্কমায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, কিং সো ৱীতিক্কমিস্সতি, ইদং তং সীলং ন লাভপৰিযন্ত’’ন্তি (পটি. ম. ১.৩৮). এতেনেৱুপাযেন ইতৰানিপি ৱিত্থাৰেতব্বানি. এৱং সপৰিযন্তাপৰিযন্তৱসেন দুৱিধং.
সত্তমদুকে সব্বম্পি সাসৱং সীলং লোকিযং. অনাসৱং লোকুত্তৰং. তত্থ লোকিযং ভৱৱিসেসাৱহং হোতি ভৱনিস্সৰণস্স চ সম্ভাৰো. যথাহ – ‘‘ৱিনযো সংৱৰত্থায, সংৱৰো অৱিপ্পটিসাৰত্থায, অৱিপ্পটিসাৰো পামোজ্জত্থায, পামোজ্জং পীতত্থায, পীতি পস্সদ্ধত্থায, পস্সদ্ধি সুখত্থায, সুখং সমাধত্থায, সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনত্থায, যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদত্থায, নিব্বিদা ৱিৰাগত্থায, ৱিৰাগো ৱিমুত্তত্থায, ৱিমুত্তি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনত্থায, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং অনুপাদাপৰিনিব্বানত্থায, এতদত্থা কথা, এতদত্থা মন্তনা, এতদত্থা উপনিসা, এতদত্থং সোতাৱধানং, যদিদং অনুপাদাচিত্তস্স ৱিমোক্খো’’তি (পৰি. ৩৬৬). লোকুত্তৰং ভৱনিস্সৰণাৱহং হোতি পচ্চৱেক্খণঞাণস্স চ ভূমীতি এৱং লোকিযলোকুত্তৰৱসেন দুৱিধং.
১২. তিকেসু পঠমত্তিকে হীনেন ছন্দেন চিত্তেন ৱীৰিযেন ৱীমংসায ৱা পৱত্তিতং হীনং. মজ্ঝিমেহি ছন্দাদীহি পৱত্তিতং মজ্ঝিমং. পণীতেহি পণীতং. যসকামতায ৱা সমাদিন্নং হীনং. পুঞ্ঞফলকামতায মজ্ঝিমং. কত্তব্বমেৱিদন্তি অৰিযভাৱং নিস্সায সমাদিন্নং পণীতং. ‘‘অহমস্মি সীলসম্পন্নো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ দুস্সীলা পাপধম্মা’’তি এৱং অত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনাদীহি উপক্কিলিট্ঠং ৱা হীনং. অনুপক্কিলিট্ঠং লোকিযং সীলং মজ্ঝিমং. লোকুত্তৰং পণীতং. তণ্হাৱসেন ৱা ভৱভোগত্থায পৱত্তিতং হীনং. অত্তনো ৱিমোক্খত্থায পৱত্তিতং মজ্ঝিমং. সব্বসত্তানং ৱিমোক্খত্থায পৱত্তিতং পাৰমিতাসীলং পণীতন্তি এৱং হীনমজ্ঝিমপণীতৱসেন তিৱিধং.
দুতিযত্তিকে অত্তনো অননুৰূপং পজহিতুকামেন অত্তগৰুনা অত্তনিগাৰৱেন পৱত্তিতং অত্তাধিপতেয্যং. লোকাপৱাদং পৰিহৰিতুকামেন লোকগৰুনা লোকে গাৰৱেন পৱত্তিতং লোকাধিপতেয্যং. ধম্মমহত্তং পূজেতুকামেন ধম্মগৰুনা ধম্মগাৰৱেন পৱত্তিতং ধম্মাধিপতেয্যন্তি এৱং অত্তাধিপতেয্যাদিৱসেন তিৱিধং.
ততিযত্তিকে যং দুকেসু নিস্সিতন্তি ৱুত্তং, তং তণ্হাদিট্ঠীহি পৰামট্ঠত্তা পৰামট্ঠং. পুথুজ্জনকল্যাণকস্স মগ্গসম্ভাৰভূতং সেক্খানঞ্চ মগ্গসম্পযুত্তং অপৰামট্ঠং. সেক্খাসেক্খানং ফলসম্পযুত্তং পটিপ্পস্সদ্ধন্তি এৱং পৰামট্ঠাদিৱসেন তিৱিধং.
চতুত্থত্তিকে যং আপত্তিং অনাপজ্জন্তেন পূৰিতং, আপজ্জিত্ৱা ৱা পুন কতপটিকম্মং, তং ৱিসুদ্ধং. আপত্তিং আপন্নস্স অকতপটিকম্মং অৱিসুদ্ধং. ৱত্থুম্হি ৱা আপত্তিযা ৱা অজ্ঝাচাৰে ৱা ৱেমতিকস্স সীলং ৱেমতিকসীলং নাম. তত্থ যোগিনা অৱিসুদ্ধসীলং ৱিসোধেতব্বং, ৱেমতিকে ৱত্থুজ্ঝাচাৰং অকত্ৱা ৱিমতি পটিৱিনেতব্বা ‘‘ইচ্চস্স ফাসু ভৱিস্সতী’’তি এৱং ৱিসুদ্ধাদিৱসেন তিৱিধং.
পঞ্চমত্তিকে চতূহি অৰিযমগ্গেহি তীহি চ সামঞ্ঞফলেহি সম্পযুত্তং সীলং সেক্খং. অৰহত্তফলসম্পযুত্তং অসেক্খং. সেসং নেৱসেক্খনাসেক্খন্তি এৱং সেক্খাদিৱসেন তিৱিধং.
পটিসম্ভিদাযং পন যস্মা লোকে তেসং তেসং সত্তানং পকতিপি সীলন্তি ৱুচ্চতি, যং সন্ধায ‘‘অযং সুখসীলো, অযং দুক্খসীলো, অযং কলহসীলো, অযং মণ্ডনসীলো’’তি ভণন্তি, তস্মা তেন পৰিযাযেন ‘‘তীণি সীলানি, কুসলসীলং অকুসলসীলং অব্যাকতসীলন্তি (পটি. ম. ১.৩৯). এৱং কুসলাদিৱসেনপি তিৱিধন্তি ৱুত্তং. তত্থ অকুসলং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতস্স সীলস্স লক্খণাদীসু একেনপি ন সমেতীতি ইধ ন উপনীতং, তস্মা ৱুত্তনযেনেৱস্স তিৱিধতা ৱেদিতব্বা.
১৩. চতুক্কেসু পঠমচতুক্কে –
যোধ সেৱতি দুস্সীলে, সীলৱন্তে ন সেৱতি;
ৱত্থুৱীতিক্কমে দোসং, ন পস্সতি অৱিদ্দসু.
মিচ্ছাসঙ্কপ্পবহুলো, ইন্দ্ৰিযানি ন ৰক্খতি;
এৱৰূপস্স ৱে সীলং, জাযতে হানভাগিযং.
যো পনত্তমনো হোতি, সীলসম্পত্তিযা ইধ;
কম্মট্ঠানানুযোগম্হি, ন উপ্পাদেতি মানসং.
তুট্ঠস্স সীলমত্তেন, অঘটন্তস্স উত্তৰি;
তস্স তং ঠিতিভাগিযং, সীলং ভৱতি ভিক্খুনো.
সম্পন্নসীলো ঘটতি, সমাধত্থায যো পন;
ৱিসেসভাগিযং সীলং, হোতি এতস্স ভিক্খুনো.
অতুট্ঠো সীলমত্তেন, নিব্বিদং যোনুযুঞ্জতি;
হোতি নিব্বেধভাগিযং, সীলমেতস্স ভিক্খুনোতি.
এৱং হানভাগিযাদিৱসেন চতুব্বিধং.
দুতিযচতুক্কে ভিক্খূ আৰব্ভ পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানি, যানি চ নেসং ভিক্খুনীনং পঞ্ঞত্তিতো ৰক্খিতব্বানি, ইদং ভিক্খুসীলং. ভিক্খুনিযো আৰব্ভ পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানি, যানি চ তাসং ভিক্খূনং পঞ্ঞত্তিতো ৰক্খিতব্বানি, ইদং ভিক্খুনিসীলং. সামণেৰসামণেৰীনং দসসীলানি অনুপসম্পন্নসীলং. উপাসকউপাসিকানং নিচ্চসীলৱসেন পঞ্চসিক্খাপদানি, সতি ৱা উস্সাহে দস, উপোসথঙ্গৱসেন অট্ঠাতি ইদং গহট্ঠসীলন্তি এৱং ভিক্খুসীলাদিৱসেন চতুব্বিধং.
ততিযচতুক্কে উত্তৰকুৰুকানং মনুস্সানং অৱীতিক্কমো পকতিসীলং. কুলদেসপাসণ্ডানং অত্তনো অত্তনো মৰিযাদাচাৰিত্তং আচাৰসীলং. ‘‘ধম্মতা এসা, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি ন বোধিসত্তমাতু পুৰিসেসু মানসং উপ্পজ্জি কামগুণূপসংহিত’’ন্তি এৱং ৱুত্তং বোধিসত্তমাতুসীলং ধম্মতাসীলং. মহাকস্সপাদীনং পন সুদ্ধসত্তানং, বোধিসত্তস্স চ তাসু তাসু জাতীসু সীলং পুব্বহেতুকসীলন্তি এৱং পকতিসীলাদিৱসেন চতুব্বিধং.
চতুত্থচতুক্কে যং ভগৱতা ‘‘ইধ ভিক্খু পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূ’’তি (ৱিভ. ৫০৮; দী. নি. ১.১৯৩) ৱং ৱুত্তং সীলং, ইদং পাতিমোক্খসংৱৰসীলং নাম. যং পন ‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী, যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী…পে… মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতী’’তি (ম. নি. ১.২২, ৪১১; দী. নি. ১.২১৩; অ. নি. ৪.১৯৮) ৱুত্তং, ইদং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং. যা পন আজীৱহেতুপঞ্ঞত্তানং ছন্নং সিক্খাপদানং ৱীতিক্কমস্স, ‘‘কুহনা লপনা নেমিত্তিকতা নিপ্পেসিকতা লাভেন লাভং নিজিগীসনতা’’তি এৱমাদীনঞ্চ পাপধম্মানং ৱসেন পৱত্তা মিচ্ছাজীৱা ৱিৰতি, ইদং আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং. ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পটিসেৱতি, যাৱদেৱ সীতস্স পটিঘাতাযা’’তি (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮) আদিনা নযেন ৱুত্তো পটিসঙ্খানপৰিসুদ্ধো চতুপচ্চযপৰিভোগো পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং নাম.
পাতিমোক্খসংৱৰসীলং
১৪. তত্ৰাযং আদিতো পট্ঠায অনুপুব্বপদৱণ্ণনায সদ্ধিং ৱিনিচ্ছযকথা. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ভিক্খূতি সংসাৰে ভযং ইক্খণতায ৱা ভিন্নপটধৰাদিতায ৱা এৱং লদ্ধৱোহাৰো সদ্ধাপব্বজিতো কুলপুত্তো. পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতোতি এত্থ পাতিমোক্খন্তি সিক্খাপদসীলং. তঞ্হি যো নং পাতি ৰক্খতি, তং মোক্খেতি মোচযতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহি, তস্মা পাতিমোক্খন্তি ৱুচ্চতি. সংৱৰণং সংৱৰো, কাযিকৱাচসিকস্স অৱীতিক্কমস্সেতং নামং. পাতিমোক্খমেৱ সংৱৰো পাতিমোক্খসংৱৰো. তেন পাতিমোক্খসংৱৰেন সংৱুতো পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো, উপগতো সমন্নাগতোতি অত্থো. ৱিহৰতীতি ইৰিযতি. আচাৰগোচৰসম্পন্নোতিআদীনমত্থো পাড়িযং আগতনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘আচাৰগোচৰসম্পন্নো’’তি অত্থি আচাৰো, অত্থি অনাচাৰো;
তত্থ কতমো অনাচাৰো? কাযিকো ৱীতিক্কমো ৱাচসিকো ৱীতিক্কমো কাযিকৱাচসিকো ৱীতিক্কমো, অযং ৱুচ্চতি অনাচাৰো. সব্বম্পি দুস্সীল্যং অনাচাৰো. ইধেকচ্চো ৱেড়ুদানেন ৱা পত্তদানেন ৱা পুপ্ফফলসিনানদন্তকট্ঠদানেন ৱা চাটুকম্যতায ৱা মুগ্গসূপ্যতায ৱা পাৰিভট্যতায ৱা জঙ্ঘপেসনিকেন ৱা অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাআজীৱেন জীৱিকং কপ্পেতি, অযং ৱুচ্চতি অনাচাৰো.
তত্থ কতমো আচাৰো? কাযিকো অৱীতিক্কমো ৱাচসিকো অৱীতিক্কমো কাযিকৱাচসিকো অৱীতিক্কমো, অযং ৱুচ্চতি আচাৰো. সব্বোপি সীলসংৱৰো আচাৰো. ইধেকচ্চো ন ৱেড়ুদানেন ৱা ন পত্তন পুপ্ফন ফলন সিনানন দন্তকট্ঠদানেন ৱা ন চাটুকম্যতায ৱা ন মুগ্গসূপ্যতায ৱা ন পাৰিভট্যতায ৱা ন জঙ্ঘপেসনিকেন ৱা ন অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাআজীৱেন জীৱিকং কপ্পেতি, অযং ৱুচ্চতি আচাৰো.
গোচৰোতি অত্থি গোচৰো অত্থি অগোচৰো.
তত্থ কতমো অগোচৰো? ইধেকচ্চো ৱেসিযাগোচৰো ৱা হোতি ৱিধৱা, থুল্লকুমাৰিকা, পণ্ডক, ভিক্খুনী, পানাগাৰগোচৰো ৱা হোতি, সংসট্ঠো ৱিহৰতি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি অননুলোমিকেন সংসগ্গেন, যানি ৱা পন তানি কুলানি অস্সদ্ধানি অপ্পসন্নানি অনোপানভূতানি অক্কোসকপৰিভাসকানি অনত্থকামানি অহিতকামানি অফাসুককামানি অযোগক্খেমকামানি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং, তথাৰূপানি কুলানি সেৱতি ভজতি পযিৰুপাসতি, অযং ৱুচ্চতি অগোচৰো.
তত্থ কতমো গোচৰো? ইধেকচ্চো ন ৱেসিযাগোচৰো ৱা হোতি…পে… ন পানাগাৰগোচৰো ৱা হোতি, অসংসট্ঠো ৱিহৰতি ৰাজূহি…পে… তিত্থিযসাৱকেহি অননুলোমিকেন সংসগ্গেন, যানি ৱা পন তানি কুলানি সদ্ধানি পসন্নানি ওপানভূতানি কাসাৱপজ্জোতানি ইসিৱাতপটিৱাতানি অত্থকামানি…পে… যোগক্খেমকামানি ভিক্খূনং…পে… উপাসিকানং, তথাৰূপানি কুলানি সেৱতি ভজতি পযিৰুপাসতি, অযং ৱুচ্চতি গোচৰো. ইতি ইমিনা চ আচাৰেন ইমিনা চ গোচৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপগতো সমুপগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো, তেন ৱুচ্চতি ‘‘আচাৰগোচৰসম্পন্নো’’তি (ৱিভ. ৫১১).
অপি চেত্থ ইমিনাপি নযেন আচাৰগোচৰা ৱেদিতব্বা. দুৱিধো হি অনাচাৰো কাযিকো ৱাচসিকো চ. তত্থ কতমো কাযিকো অনাচাৰো? ইধেকচ্চো সঙ্ঘগতোপি অচিত্তীকাৰকতো থেৰে ভিক্খূ ঘট্টযন্তোপি তিট্ঠতি, ঘট্টযন্তোপি নিসীদতি, পুৰতোপি তিট্ঠতি, পুৰতোপি নিসীদতি, উচ্চেপি আসনে নিসীদতি, সসীসম্পি পাৰুপিত্ৱা নিসীদতি, ঠিতকোপি ভণতি, বাহাৱিক্খেপকোপি ভণতি, থেৰানং ভিক্খূনং অনুপাহনানং চঙ্কমন্তানং সউপাহনো চঙ্কমতি, নীচে চঙ্কমে চঙ্কমন্তানং উচ্চে চঙ্কমে চঙ্কমতি, ছমায চঙ্কমন্তানং চঙ্কমে চঙ্কমতি, থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জাপি তিট্ঠতি, অনুপখজ্জাপি নিসীদতি, নৱেপি ভিক্খূ আসনেন পটিবাহতি, জন্তাঘৰেপি থেৰে ভিক্খূ অনাপুচ্ছা কট্ঠং পক্খিপতি, দ্ৱাৰং পিদহতি, উদকতিত্থেপি থেৰে ভিক্খূ ঘট্টযন্তোপি ওতৰতি, পুৰতোপি ওতৰতি, ঘট্টযন্তোপি ন্হাযতি, পুৰতোপি ন্হাযতি, ঘট্টযন্তোপি উত্তৰতি, পুৰতোপি উত্তৰতি, অন্তৰঘৰং পৱিসন্তোপি থেৰে ভিক্খূ ঘট্টযন্তোপি গচ্ছতি, পুৰতোপি গচ্ছতি, ৱোক্কম্ম চ থেৰানং ভিক্খূনং পুৰতো পুৰতো গচ্ছতি, যানিপি তানি হোন্তি কুলানং ওৱৰকানি গূড়্হানি চ পটিচ্ছন্নানি চ যত্থ কুলিত্থিযো কুলকুমাৰিযো নিসীদন্তি, তত্থপি সহসা পৱিসতি, কুমাৰকস্সপি সীসং পৰামসতি, অযং ৱুচ্চতি কাযিকো অনাচাৰো.
তত্থ কতমো ৱাচসিকো অনাচাৰো? ইধেকচ্চো সঙ্ঘগতোপি অচিত্তীকাৰকতো থেৰে ভিক্খূ অনাপুচ্ছা ধম্মং ভণতি. পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, পাতিমোক্খং উদ্দিসতি, ঠিতকোপি ভণতি, বাহাৱিক্খেপকোপি ভণতি, অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠোপি ইত্থিং ৱা কুমাৰিং ৱা এৱমাহ – ‘‘ইত্থন্নামে ইত্থংগোত্তে কিং অত্থি, যাগু অত্থি, ভত্তং অত্থি, খাদনীযং অত্থি, কিং পিৱিস্সাম, কিং খাদিস্সাম, কিং ভুঞ্জিস্সাম. কিং ৱা মে দস্সথা’’তি ৱিপ্পলপতি, অযং ৱুচ্চতি ৱাচসিকো অনাচাৰো (মহানি. ৮৭). পটিপক্খৱসেন পনস্স আচাৰো ৱেদিতব্বো.
অপিচ ভিক্খু সগাৰৱো সপ্পতিস্সো হিৰোত্তপ্পসম্পন্নো সুনিৱত্থো সুপাৰুতো পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৱিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসাৰিতেন ওক্খিত্তচক্খু ইৰিযাপথসম্পন্নো ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ জাগৰিযমনুযুত্তো সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো আৰদ্ধৱীৰিযো আভিসমাচাৰিকেসু সক্কচ্চকাৰী গৰুচিত্তীকাৰবহুলো ৱিহৰতি, অযং ৱুচ্চতি আচাৰো. এৱং তাৱ আচাৰো ৱেদিতব্বো.
গোচৰো পন তিৱিধো উপনিস্সযগোচৰো আৰক্খগোচৰো উপনিবন্ধগোচৰোতি. তত্থ কতমো উপনিস্সযগোচৰো? দসকথাৱত্থুগুণসমন্নাগতো কল্যাণমিত্তো, যং নিস্সায অস্সুতং সুণাতি, সুতং পৰিযোদপেতি, কঙ্খং ৱিতৰতি, দিট্ঠিং উজুং কৰোতি, চিত্তং পসাদেতি. যস্স ৱা পন অনুসিক্খমানো সদ্ধায ৱড্ঢতি, সীলেন, সুতেন, চাগেন, পঞ্ঞায ৱড্ঢতি, অযং ৱুচ্চতি উপনিস্সযগোচৰো.
কতমো আৰক্খগোচৰো? ইধ ভিক্খু অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠো ৱীথিং পটিপন্নো ওক্খিত্তচক্খু যুগমত্তদস্সাৱী সুসংৱুতো গচ্ছতি, ন হত্থিং ওলোকেন্তো, ন অস্সং, ন ৰথং, ন পত্তিং, ন ইত্থিং, ন পুৰিসং ওলোকেন্তো, ন উদ্ধং উল্লোকেন্তো, ন অধো ওলোকেন্তো, ন দিসাৱিদিসং পেক্খমানো গচ্ছতি, অযং ৱুচ্চতি আৰক্খগোচৰো.
কতমো উপনিবন্ধগোচৰো? চত্তাৰো সতিপট্ঠানা যত্থ চিত্তং উপনিবন্ধতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো? যদিদং চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি (সং. নি. ৫.৩৭২), অযং ৱুচ্চতি উপনিবন্ধগোচৰো. ইতি ইমিনা চ আচাৰেন ইমিনা চ গোচৰেন উপেতো…পে… সমন্নাগতো. তেনপি ৱুচ্চতি আচাৰগোচৰসম্পন্নোতি.
অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱীতি অণুপ্পমাণেসু অসঞ্চিচ্চ আপন্নসেখিযঅকুসলচিত্তুপ্পাদাদিভেদেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সনসীলো. সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি যংকিঞ্চি সিক্খাপদেসু সিক্খিতব্বং, তং সব্বং সম্মা আদায সিক্খতি. এত্থ চ ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তি এত্তাৱতা চ পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায পাতিমোক্খসংৱৰসীলং দস্সিতং. ‘‘আচাৰগোচৰসম্পন্নো’’তিআদি পন সব্বং যথাপটিপন্নস্স তং সীলং সম্পজ্জতি, তং পটিপত্তিং দস্সেতুং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং
১৫. যং পনেতং তদনন্তৰং ‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা’’তিআদিনা নযেন দস্সিতং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং, তত্থ সোতি পাতিমোক্খসংৱৰসীলে ঠিতো ভিক্খু. চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱাতি কাৰণৱসেন চক্খূতি লদ্ধৱোহাৰেন ৰূপদস্সনসমত্থেন চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৰূপং দিস্ৱা. পোৰাণা পনাহু ‘‘চক্খু ৰূপং ন পস্সতি, অচিত্তকত্তা, চিত্তং ন পস্সতি, অচক্খুকত্তা, দ্ৱাৰাৰম্মণসঙ্ঘট্টে পন চক্খুপসাদৱত্থুকেন চিত্তেন পস্সতি. ঈদিসী পনেসা ‘ধনুনা ৱিজ্ঝতী’তিআদীসু ৱিয সসম্ভাৰকথা নাম হোতি, তস্মা চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৰূপং দিস্ৱাতি অযমেৱেত্থ অত্থো’’তি. ন নিমিত্তগ্গাহীতি ইত্থিপুৰিসনিমিত্তং ৱা সুভনিমিত্তাদিকং ৱা কিলেসৱত্থুভূতং নিমিত্তং ন গণ্হাতি, দিট্ঠমত্তেযেৱ সণ্ঠাতি. নানুব্যঞ্জনগ্গাহীতি কিলেসানং অনুঅনুব্যঞ্জনতো পাকটভাৱকৰণতো অনুব্যঞ্জনন্তি লদ্ধৱোহাৰং হত্থপাদসিতহসিতকথিতৱিলোকিতাদিভেদং আকাৰং ন গণ্হাতি, যং তত্থ ভূতং, তদেৱ গণ্হাতি, চেতিযপব্বতৱাসী মহাতিস্সত্থেৰো ৱিয.
থেৰং কিৰ চেতিযপব্বতা অনুৰাধপুৰং পিণ্ডচাৰত্থায আগচ্ছন্তং অঞ্ঞতৰা কুলসুণ্হা সামিকেন সদ্ধিং ভণ্ডিত্ৱা সুমণ্ডিতপসাধিতা দেৱকঞ্ঞা ৱিয কালস্সেৱ অনুৰাধপুৰতো নিক্খমিত্ৱা ঞাতিঘৰং গচ্ছন্তী অন্তৰামগ্গে দিস্ৱা ৱিপল্লত্থচিত্তা মহাহসিতং হসি. থেৰো কিমেতন্তি ওলোকেন্তো তস্সা দন্তট্ঠিকে অসুভসঞ্ঞং পটিলভিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং –
‘‘তস্সা দন্তট্ঠিকং দিস্ৱা, পুব্বসঞ্ঞং অনুস্সৰি;
তত্থেৱ সো ঠিতো থেৰো, অৰহত্তং অপাপুণী’’তি.
সামিকোপি খো পনস্সা অনুমগ্গং গচ্ছন্তো থেৰং দিস্ৱা ‘‘কিঞ্চি, ভন্তে, ইত্থিং পস্সথা’’তি পুচ্ছি. তং থেৰো আহ –
‘‘নাভিজানামি ইত্থী ৱা, পুৰিসো ৱা ইতো গতো;
অপিচ অট্ঠিসঙ্ঘাটো, গচ্ছতেস মহাপথে’’তি.
যত্ৱাধিকৰণমেনন্তিআদিম্হি যংকাৰণা যস্স চক্খুন্দ্ৰিযাসংৱৰস্স হেতু এতং পুগ্গলং সতিকৱাটেন চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং অপিহিতচক্খুদ্ৱাৰং হুত্ৱা ৱিহৰন্তং এতে অভিজ্ঝাদযো ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং অনুবন্ধেয্যুং. তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতীতি তস্স চক্খুন্দ্ৰিযস্স সতিকৱাটেন পিদহনত্থায পটিপজ্জতি. এৱং পটিপজ্জন্তোযেৱ চ ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতীতিপি ৱুচ্চতি. তত্থ কিঞ্চাপি চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰো ৱা অসংৱৰো ৱা নত্থি. ন হি চক্খুপসাদং নিস্সায সতি ৱা মুট্ঠসচ্চং ৱা উপ্পজ্জতি. অপিচ যদা ৰূপাৰম্মণং চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছতি, তদা ভৱঙ্গে দ্ৱিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধে কিৰিযমনোধাতু আৱজ্জনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝতি. ততো চক্খুৱিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং. ততো ৱিপাকমনোধাতু সম্পটিচ্ছনকিচ্চং. ততো ৱিপাকাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু সন্তীৰণকিচ্চং. ততো কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, তদনন্তৰং জৱনং জৱতি.
তত্ৰাপি নেৱ ভৱঙ্গসমযে, ন আৱজ্জনাদীনং অঞ্ঞতৰসমযে সংৱৰো ৱা অসংৱৰো ৱা অত্থি. জৱনক্খণে পন সচে দুস্সীল্যং ৱা মুট্ঠসচ্চং ৱা অঞ্ঞাণং ৱা অক্খন্তি ৱা কোসজ্জং ৱা উপ্পজ্জতি, অসংৱৰো হোতি. এৱং হোন্তো পন সো চক্খুন্দ্ৰিযে অসংৱৰোতি ৱুচ্চতি. কস্মা? যস্মা তস্মিং সতি দ্ৱাৰম্পি অগুত্তং হোতি, ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনিপি ৱীথিচিত্তানি. যথা কিং? যথা নগৰে চতূসু দ্ৱাৰেসু অসংৱুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘৰদ্ৱাৰকোট্ঠকগব্ভাদযো সুসংৱুতা হোন্তি, তথাপি অন্তোনগৰে সব্বং ভণ্ডং অৰক্খিতং অগোপিতমেৱ হোতি. নগৰদ্ৱাৰেন হি পৱিসিত্ৱা চোৰা যদিচ্ছন্তি, তং কৰেয্যুং, এৱমেৱ জৱনে দুস্সীল্যাদীসু উপ্পন্নেসু তস্মিং অসংৱৰে সতি দ্ৱাৰম্পি অগুত্তং হোতি, ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনিপি ৱীথিচিত্তানি.
তস্মিং পন সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৱাৰম্পি গুত্তং হোতি, ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনিপি ৱীথিচিত্তানি. যথা কিং? যথা নগৰদ্ৱাৰেসু সংৱুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘৰাদযো অসংৱুতা হোন্তি, তথাপি অন্তোনগৰে সব্বং ভণ্ডং সুৰক্খিতং সুগোপিতমেৱ হোতি. নগৰদ্ৱাৰেসু হি পিহিতেসু চোৰানং পৱেসো নত্থি, এৱমেৱ জৱনে সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৱাৰম্পি গুত্তং হোতি, ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনিপি ৱীথিচিত্তানি. তস্মা জৱনক্খণে উপ্পজ্জমানোপি চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰোতি ৱুত্তো.
সোতেন সদ্দং সুত্ৱাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. এৱমিদং সঙ্খেপতো ৰূপাদীসু কিলেসানুবন্ধনিমিত্তাদিগ্গাহপৰিৱজ্জনলক্খণং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলন্তি ৱেদিতব্বং.
আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং
১৬. ইদানি ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলানন্তৰং ৱুত্তে আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলে আজীৱহেতু পঞ্ঞত্তানং ছন্নং সিক্খাপদানন্তি যানি তানি ‘‘আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতি সো ভিক্খু অৰহা’তি ভণতি, পটিৱিজানন্তস্স আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খু পণীতভোজনানি অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অগিলানা অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা সূপং ৱা ওদনং ৱা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পৰি. ২৮৭) এৱং পঞ্ঞত্তানি ছ সিক্খাপদানি, ইমেসং ছন্নং সিক্খাপদানং.
কুহনাতিআদীসু অযং পাড়ি, ‘‘তত্থ কতমা কুহনা? লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতস্স পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স যা পচ্চযপটিসেৱনসঙ্খাতেন ৱা সামন্তজপ্পিতেন ৱা ইৰিযাপথস্স ৱা অট্ঠপনা ঠপনা সণ্ঠপনা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং, অযং ৱুচ্চতি কুহনা.
‘‘তত্থ কতমা লপনা? লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতস্স পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স যা পৰেসং আলপনা লপনা সল্লপনা উল্লপনা সমুল্লপনা উন্নহনা সমুন্নহনা উক্কাচনা সমুক্কাচনা অনুপ্পিযভাণিতা চাটুকম্যতা মুগ্গসূপ্যতা পাৰিভট্যতা, অযং ৱুচ্চতি লপনা.
‘‘তত্থ কতমা নেমিত্তিকতা? লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতস্স পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স যং পৰেসং নিমিত্তং নিমিত্তকম্মং ওভাসো ওভাসকম্মং সামন্তজপ্পা পৰিকথা, অযং ৱুচ্চতি নেমিত্তিকতা.
‘‘তত্থ কতমা নিপ্পেসিকতা? লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতস্স পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স যা পৰেসং অক্কোসনা ৱম্ভনা গৰহনা উক্খেপনা সমুক্খেপনা খিপনা সংখিপনা পাপনা সম্পাপনা অৱণ্ণহাৰিকা পৰপিট্ঠিমংসিকতা, অযং ৱুচ্চতি নিপ্পেসিকতা.
‘‘তত্থ কতমা লাভেন লাভং নিজিগীসনতা? লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো ইতো লদ্ধং আমিসং অমুত্ৰ হৰতি, অমুত্ৰ ৱা লদ্ধং আমিসং ইধ আহৰতি. যা এৱৰূপা আমিসেন আমিসস্স এট্ঠি গৱেট্ঠি পৰিযেট্ঠি এসনা গৱেসনা পৰিযেসনা, অযং ৱুচ্চতি লাভেন লাভং নিজিগীসনতা’’তি (ৱিভ. ৮৬২-৮৬৫).
১৭. ইমিস্সা পন পাড়িযা এৱমত্থো ৱেদিতব্বো. কুহননিদ্দেসে তাৱ লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতস্সাতি লাভঞ্চ সক্কাৰঞ্চ কিত্তিসদ্দঞ্চ সন্নিস্সিতস্স, পত্থযন্তস্সাতি অত্থো. পাপিচ্ছস্সাতি অসন্তগুণদীপনকামস্স. ইচ্ছাপকতস্সাতি ইচ্ছায অপকতস্স, উপদ্দুতস্সাতি অত্থো.
ইতো পৰং যস্মা পচ্চযপটিসেৱনসামন্তজপ্পনইৰিযাপথসন্নিস্সিতৱসেন মহানিদ্দেসে তিৱিধং কুহনৱত্থু আগতং. তস্মা তিৱিধম্পেতং দস্সেতুং পচ্চযপটিসেৱনসঙ্খাতেন ৱাতি এৱমাদি আৰদ্ধং. তত্থ চীৱৰাদীহি নিমন্তিতস্স তদত্থিকস্সেৱ সতো পাপিচ্ছতং নিস্সায পটিক্খিপনেন, তে চ গহপতিকে অত্তনি সুপ্পতিট্ঠিতসদ্ধে ঞত্ৱা পুন তেসং ‘‘অহো অয্যো অপ্পিচ্ছো ন কিঞ্চি পটিগ্গণ্হিতুং ইচ্ছতি, সুলদ্ধং ৱত নো অস্স সচে অপ্পমত্তকম্পি কিঞ্চি পটিগ্গণ্হেয্যা’’তি নানাৱিধেহি উপাযেহি পণীতানি চীৱৰাদীনি উপনেন্তানং তদনুগ্গহকামতংযেৱ আৱিকত্ৱা পটিগ্গহণেন চ ততো পভুতি অপি সকটভাৰেহি উপনামনহেতুভূতং ৱিম্হাপনং পচ্চযপটিসেৱনসঙ্খাতং কুহনৱত্থূতি ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং মহানিদ্দেসে –
‘‘কতমং পচ্চযপটিসেৱনসঙ্খাতং কুহনৱত্থু? ইধ গহপতিকা ভিক্খুং নিমন্তেন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি. সো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অত্থিকো চীৱৰ…পে… পৰিক্খাৰানং ভিয্যোকম্যতং উপাদায চীৱৰং পচ্চক্খাতি. পিণ্ডপাতং…পে… সেনাসনং. গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং পচ্চক্খাতি. সো এৱমাহ – ‘কিং সমণস্স মহগ্ঘেন চীৱৰেন, এতং সাৰুপ্পং যং সমণো সুসানা ৱা সঙ্কাৰকূটা ৱা পাপণিকা ৱা নন্তকানি উচ্চিনিত্ৱা সঙ্ঘাটিং কত্ৱা ধাৰেয্য. কিং সমণস্স মহগ্ঘেন পিণ্ডপাতেন এতং সাৰুপ্পং যং সমণো উঞ্ছাচৰিযায পিণ্ডিযালোপেন জীৱিকং কপ্পেয্য. কিং সমণস্স মহগ্ঘেন সেনাসনেন, এতং সাৰুপ্পং যং সমণো ৰুক্খমূলিকো ৱা অস্স অব্ভোকাসিকো ৱা. কিং সমণস্স মহগ্ঘেন গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন, এতং সাৰুপ্পং যং সমণো পূতিমুত্তেন ৱা হৰিটকীখণ্ডেন ৱা ওসধং কৰেয্যা’তি. তদুপাদায লূখং চীৱৰং ধাৰেতি, লূখং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জতি, লূখং সেনাসনং পটিসেৱতি, লূখং গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং পটিসেৱতি, তমেনং গহপতিকা এৱং জানন্তি ‘অযং সমণো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো পৱিৱিত্তো অসংসট্ঠো আৰদ্ধৱীৰিযো ধুতৱাদো’তি. ভিয্যো ভিয্যো নিমন্তেন্তি চীৱৰ…পে… পৰিক্খাৰেহি. সো এৱমাহ – ‘তিণ্ণং সম্মুখীভাৱা সদ্ধো কুলপুত্তো বহুং পুঞ্ঞং পসৱতি. সদ্ধায সম্মুখীভাৱা সদ্ধো কুলপুত্তো বহুং পুঞ্ঞং পসৱতি. দেয্যধম্মস্স…পে… দক্খিণেয্যানং সম্মুখীভাৱাসদ্ধোকুলপুত্তো বহুং পুঞ্ঞং পসৱতি. তুম্হাকঞ্চেৱাযং সদ্ধা অত্থি, দেয্যধম্মো চ সংৱিজ্জতি, অহঞ্চ পটিগ্গাহকো, সচেহং ন পটিগ্গহেস্সামি, এৱং তুম্হে পুঞ্ঞেন পৰিবাহিৰা ভৱিস্সন্তি, ন ময্হং ইমিনা অত্থো. অপিচ তুম্হাকংযেৱ অনুকম্পায পটিগ্গণ্হামী’তি. তদুপাদায বহুম্পি চীৱৰং পটিগ্গণ্হাতি. বহুম্পি পিণ্ডপাতং…পে… ভেসজ্জপৰিক্খাৰং পটিগ্গণ্হাতি. যা এৱৰূপা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং, ইদং পচ্চযপটিসেৱনসঙ্খাতং কুহনৱত্থূ’’তি (মহানি. ৮৭).
পাপিচ্ছস্সেৱ পন সতো উত্তৰিমনুস্সধম্মাধিগমপৰিদীপনৱাচায তথা তথা ৱিম্হাপনং সামন্তজপ্পনসঙ্খাতং কুহনৱত্থূতি ৱেদিতব্বং. যথাহ –
‘‘কতমং সামন্তজপ্পনসঙ্খাতং কুহনৱত্থু? ইধেকচ্চো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো সম্ভাৱনাধিপ্পাযো ‘এৱং মং জনো সম্ভাৱেস্সতী’তি অৰিযধম্মসন্নিস্সিতং ৱাচং ভাসতি ‘যো এৱৰূপং চীৱৰং ধাৰেতি, সো সমণো মহেসক্খো’তি ভণতি. ‘যো এৱৰূপং পত্তং লোহথালকং. ধম্মকৰণং পৰিস্সাৱনং কুঞ্চিকং, কাযবন্ধনং উপাহনং ধাৰেতি, সো সমণো মহেসক্খো’তি ভণতি. যস্স এৱৰূপো উপজ্ঝাযো আচৰিযো সমানুপজ্ঝাযকো, সমানাচৰিযকো মিত্তো সন্দিট্ঠো সম্ভত্তো সহাযো. যো এৱৰূপে ৱিহাৰে ৱসতি অড্ঢযোগে পাসাদে হম্মিযে গুহাযং লেণে কুটিযা কূটাগাৰে অট্টে মাড়ে উদ্দণ্ডে উপট্ঠানসালাযং মণ্ডপে ৰুক্খমূলে ৱসতি, সো সমণো মহেসক্খো’তি ভণতি. অথ ৱা ‘কোৰজিককোৰজিকো ভাকুটিকভাকুটিকো কুহককুহকো লপকলপকো মুখসম্ভাৱিকো, অযং সমণো ইমাসং এৱৰূপানং সন্তানং ৱিহাৰসমাপত্তীনং লাভী’তি তাদিসং গম্ভীৰং গূড়্হং নিপুণং পটিচ্ছন্নং লোকুত্তৰং সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তং কথং কথেসি. যা এৱৰূপা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং, ইদং সামন্তজপ্পনসঙ্খাতং কুহনৱত্থূ’’তি (মহানি. ৮৭).
পাপিচ্ছস্সেৱ পন সতো সম্ভাৱনাধিপ্পাযকতেন ইৰিযাপথেন ৱিম্হাপনং ইৰিযাপথসন্নিস্সিতং কুহনৱত্থূতি ৱেদিতব্বং. যথাহ – ‘‘কতমং ইৰিযাপথসঙ্খাতং কুহনৱত্থু. ইধেকচ্চো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো সম্ভাৱনাধিপ্পাযো ‘এৱং মং জনো সম্ভাৱেস্সতী’তি গমনং সণ্ঠপেতি, ঠানং সণ্ঠপেতি, নিসজ্জং সণ্ঠপেতি, সযনং সণ্ঠপেতি, পণিধায গচ্ছতি, পণিধায তিট্ঠতি, পণিধায নিসীদতি, পণিধায সেয্যং কপ্পেতি, সমাহিতো ৱিয গচ্ছতি, সমাহিতো ৱিয তিট্ঠতি, নিসীদতি, সেয্যং কপ্পেতি, আপাথকজ্ঝাযী চ হোতি, যা এৱৰূপা ইৰিযাপথস্স অট্ঠপনা ঠপনা সণ্ঠপনা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং, ইদং ৱুচ্চতি ইৰিযাপথসঙ্খাতং কুহনৱত্থূ’’তি (মহানি. ৮৭).
তত্থ পচ্চযপটিসেৱনসঙ্খাতেনাতি পচ্চযপটিসেৱনন্তি এৱং সঙ্খাতেন পচ্চযপটিসেৱনেন ৱা সঙ্খাতেন. সামন্তজপ্পিতেনাতি সমীপভণিতেন. ইৰিযাপথস্স ৱাতি চতুইৰিযাপথস্স. অট্ঠপনাতিআদি ঠপনা, আদৰেন ৱা ঠপনা. ঠপনাতি ঠপনাকাৰো. সণ্ঠপনাতি অভিসঙ্খৰণা, পাসাদিকভাৱকৰণন্তি ৱুত্তং হোতি. ভাকুটিকাতি পধানপুৰিমট্ঠিতভাৱদস্সনেন ভাকুটিকৰণং, মুখসঙ্কোচোতি ৱুত্তং হোতি. ভাকুটিকৰণং সীলমস্সাতি ভাকুটিকো. ভাকুটিকস্স ভাৱো ভাকুটিযং. কুহনাতি ৱিম্হাপনা. কুহস্স আযনা কুহাযনা. কুহিতস্স ভাৱো কুহিতত্তন্তি.
লপনানিদ্দেসে আলপনাতি ৱিহাৰং আগতে মনুস্সে দিস্ৱা ‘‘কিমত্থায ভোন্তো আগতা, কিং ভিক্খূ নিমন্তিতুং, যদি এৱং গচ্ছথ ৰে, অহং পচ্ছতো পত্তং গহেত্ৱা আগচ্ছামী’’তি এৱং আদিতোৱ লপনা. অথ ৱা অত্তানং উপনেত্ৱা ‘‘অহং তিস্সো, মযি ৰাজা পসন্নো, মযি অসুকো চ অসুকো চ ৰাজমহামত্তো পসন্নো’’তি এৱং অত্তুপনাযিকা লপনা আলপনা. লপনাতি পুট্ঠস্স সতো ৱুত্তপ্পকাৰমেৱ লপনং. সল্লপনাতি গহপতিকানং উক্কণ্ঠনে ভীতস্স ওকাসং দত্ৱা দত্ৱা সুট্ঠু লপনা. উল্লপনাতি মহাকুটুম্বিকো মহানাৱিকো মহাদানপতীতি এৱং উদ্ধং কত্ৱা লপনা. সমুল্লপনাতি সব্বতোভাগেন উদ্ধং কত্ৱা লপনা.
উন্নহনাতি ‘‘উপাসকা পুব্বে ঈদিসে কালে নৱদানং দেথ, ইদানি কিং ন দেথা’’তি এৱং যাৱ ‘‘দস্সাম, ভন্তে, ওকাসং ন লভামা’’তিআদীনি ৱদন্তি, তাৱ উদ্ধং উদ্ধং নহনা, ৱেঠনাতি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা উচ্ছুহত্থং দিস্ৱা ‘‘কুতো আভতং উপাসকা’’তি পুচ্ছতি. উচ্ছুখেত্ততো, ভন্তেতি. কিং তত্থ উচ্ছু মধুৰন্তি. খাদিত্ৱা, ভন্তে, জানিতব্বন্তি. ‘‘ন, উপাসক, ভিক্খুস্স উচ্ছুং দেথা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতীতি. যা এৱৰূপা নিব্বেঠেন্তস্সাপি ৱেঠনকথা, সা উন্নহনা. সব্বতোভাগেন পুনপ্পুনং উন্নহনা সমুন্নহনা.
উক্কাচনাতি ‘‘এতং কুলং মংযেৱ জানাতি. সচে এত্থ দেয্যধম্মো উপ্পজ্জতি, ময্হমেৱ দেতী’’তি এৱং উক্খিপিত্ৱা কাচনা উক্কাচনা, উদ্দীপনাতি ৱুত্তং হোতি. তেলকন্দৰিকৱত্থু চেত্থ ৱত্তব্বং. সব্বতোভাগেন পন পুনপ্পুনং উক্কাচনা সমুক্কাচনা.
অনুপ্পিযভাণিতাতি সচ্চানুৰূপং ধম্মানুৰূপং ৱা অনপলোকেত্ৱা পুনপ্পুনং পিযভণনমেৱ. চাটুকম্যতাতি নীচৱুত্তিতা অত্তানং হেট্ঠতো হেট্ঠতো ঠপেত্ৱা ৱত্তনং. মুগ্গসূপ্যতাতি মুগ্গসূপসদিসতা. যথা হি মুগ্গেসু পচ্চমানেসু কোচিদেৱ ন পচ্চতি, অৱসেসা পচ্চন্তি, এৱং যস্স পুগ্গলস্স ৱচনে কিঞ্চিদেৱ সচ্চং হোতি, সেসং অলীকং, অযং পুগ্গলো মুগ্গসূপ্যোতি ৱুচ্চতি. তস্স ভাৱো মুগ্গসূপ্যতা. পাৰিভট্যতাতি পাৰিভট্যভাৱো. যো হি কুলদাৰকে ধাতি ৱিয অঙ্কেন ৱা খন্ধেন ৱা পৰিভটতি, ধাৰেতীতি অত্থো. তস্স পৰিভটস্স কম্মং পাৰিভট্যুং. পাৰিভট্যস্স ভাৱো পাৰিভট্যতাতি.
নেমিত্তিকতানিদ্দেসে নিমিত্তন্তি যংকিঞ্চি পৰেসং পচ্চযদানসঞ্ঞাজনকং কাযৱচীকম্মং. নিমিত্তকম্মন্তি খাদনীযং গহেত্ৱা গচ্ছন্তে দিস্ৱা ‘‘কিং খাদনীযং লভিত্থা’’তিআদিনা নযেন নিমিত্তকৰণং. ওভাসোতি পচ্চযপটিসংযুত্তকথা. ওভাসকম্মন্তি ৱচ্ছপালকে দিস্ৱা ‘‘কিং ইমে ৱচ্ছা খীৰগোৱচ্ছা উদাহু তক্কগোৱচ্ছা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘খীৰগোৱচ্ছা, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ন খীৰগোৱচ্ছা, যদি খীৰগোৱচ্ছা সিযুং, ভিক্খূপি খীৰং লভেয্যু’’ন্তি এৱমাদিনা নযেন তেসং দাৰকানং মাতাপিতূনং নিৱেদেত্ৱা খীৰদাপনাদিকং ওভাসকৰণং. সামন্তজপ্পাতি সমীপং কত্ৱা জপ্পনং. কুলূপকভিক্খু ৱত্থু চেত্থ ৱত্তব্বং.
কুলূপকো কিৰ ভিক্খু ভুঞ্জিতুকামো গেহং পৱিসিত্ৱা নিসীদি. তং দিস্ৱা অদাতুকামা ঘৰণী ‘‘তণ্ডুলা নত্থী’’তি ভণন্তী তণ্ডুলে আহৰিতুকামা ৱিয পটিৱিস্সকঘৰং গতা. ভিক্খুপি অন্তোগব্ভং পৱিসিত্ৱা ওলোকেন্তো কৱাটকোণে উচ্ছুং, ভাজনে গুড়ং, পিটকে লোণমচ্ছফালে, কুম্ভিযং তণ্ডুলে, ঘটে ঘতং দিস্ৱা নিক্খমিত্ৱা নিসীদি. ঘৰণী ‘‘তণ্ডুলে নালত্থ’’ন্তি আগতা. ভিক্খু ‘‘উপাসিকে ‘অজ্জ ভিক্খা ন সম্পজ্জিস্সতী’তি পটিকচ্চেৱ নিমিত্তং অদ্দস’’ন্তি আহ. কিং, ভন্তেতি. কৱাটকোণে নিক্খিত্তং উচ্ছুং ৱিয সপ্পং অদ্দসং, ‘তং পহৰিস্সামী’তি ওলোকেন্তো ভাজনে ঠপিতং গুড়পিণ্ডং ৱিয পাসাণং, লেড্ডুকেন পহটেন সপ্পেন কতং পিটকে নিক্খিত্তলোণমচ্ছফালসদিসং ফণং, তস্স তং লেড্ডুং ডংসিতুকামস্স কুম্ভিযা তণ্ডুলসদিসে দন্তে, অথস্স কুপিতস্স ঘটে পক্খিত্তঘতসদিসং মুখতো নিক্খমন্তং ৱিসমিস্সকং খেড়ন্তি. সা ‘‘ন সক্কা মুণ্ডকং ৱঞ্চেতু’’ন্তি উচ্ছুং দত্ৱা ওদনং পচিত্ৱা ঘতগুড়মচ্ছেহি সদ্ধিং সব্বং অদাসীতি. এৱং সমীপং কত্ৱা জপ্পনং সামন্তজপ্পাতি ৱেদিতব্বং. পৰিকথাতি যথা তং লভতি তস্স পৰিৱত্তেত্ৱা কথনন্তি.
নিপ্পেসিকতানিদ্দেসে অক্কোসনাতি দসহি অক্কোসৱত্থূহি অক্কোসনং. ৱম্ভনাতি পৰিভৱিত্ৱা কথনং. গৰহণাতি অস্সদ্ধো অপ্পসন্নোতিআদিনা নযেন দোসাৰোপনা. উক্খেপনাতি মা এতং এত্থ কথেথাতি ৱাচায উক্খিপনং. সব্বতোভাগেন সৱত্থুকং সহেতুকং কত্ৱা উক্খেপনা সমুক্খেপনা. অথ ৱা অদেন্তং দিস্ৱা ‘‘অহো দানপতী’’তি এৱং উক্খিপনং উক্খেপনা. মহাদানপতীতি এৱং সুট্ঠু উক্খেপনা সমুক্খেপনা. খিপনাতি কিং ইমস্স জীৱিতং বীজভোজিনোতি এৱং উপ্পণ্ডনা. সংখিপনাতি কিং ইমং অদাযকোতি ভণথ, যো নিচ্চকালং সব্বেসম্পি নত্থীতি ৱচনং দেতীতি সুট্ঠুতৰং উপ্পণ্ডনা. পাপনাতি অদাযকত্তস্স অৱণ্ণস্স ৱা পাপনং. সব্বতোভাগেন পাপনা সম্পাপনা. অৱণ্ণহাৰিকাতি এৱং মে অৱণ্ণভযাপি দস্সতীতি গেহতো গেহং গামতো গামং জনপদতো জনপদং অৱণ্ণহৰণং. পৰপিট্ঠিমংসিকতাতি পুৰতো মধুৰং ভণিত্ৱা পৰম্মুখে অৱণ্ণভাসিতা. এসা হি অভিমুখং ওলোকেতুং অসক্কোন্তস্স পৰম্মুখানং পিট্ঠিমংসং খাদনমিৱ হোতি, তস্মা পৰপিট্ঠিমংসিকতাতি ৱুত্তা. অযং ৱুচ্চতি নিপ্পেসিকতাতি অযং যস্মা ৱেড়ুপেসিকায ৱিয অব্ভঙ্গং পৰস্স গুণং নিপ্পেসেতি নিপুঞ্ছতি, যস্মা ৱা গন্ধজাতং নিপিসিত্ৱা গন্ধমগ্গনা ৱিয পৰগুণে নিপিসিত্ৱা ৱিচুণ্ণেত্ৱা এসা লাভমগ্গনা হোতি, তস্মা নিপ্পেসিকতাতি ৱুচ্চতীতি.
লাভেন লাভং নিজিগীসনতানিদ্দেসে নিজিগীসনতাতি মগ্গনা. ইতো লদ্ধন্তি ইমম্হা গেহা লদ্ধং. অমুত্ৰাতি অমুকম্হি গেহে. এট্ঠীতি ইচ্ছনা. গৱেট্ঠীতি মগ্গনা. পৰিযেট্ঠীতি পুনপ্পুনং মগ্গনা. আদিতো পট্ঠায লদ্ধং লদ্ধং ভিক্খং তত্ৰ তত্ৰ কুলদাৰকানং দত্ৱা অন্তে খীৰযাগুং লভিত্ৱা গতভিক্খুৱত্থু চেত্থ কথেতব্বং. এসনাতিআদীনি এট্ঠিআদীনমেৱ ৱেৱচনানি, তস্মা এট্ঠীতি এসনা. গৱেট্ঠীতি গৱেসনা, পৰিযেট্ঠীতি পৰিযেসনা. ইচ্চেৱমেত্থ যোজনা ৱেদিতব্বা. অযং কুহনাদীনং অত্থো.
ইদানি এৱমাদীনঞ্চ পাপধম্মানন্তি এত্থ আদিসদ্দেন ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিকং কপ্পেন্তি. সেয্যথিদং, অঙ্গং, নিমিত্তং, উপ্পাতং, সুপিনং, লক্খণং, মূসিকচ্ছিন্নং, অগ্গিহোমং, দব্বিহোম’’ন্তি (দী. নি. ১.২১) আদিনা নযেন ব্ৰহ্মজালে ৱুত্তানং অনেকেসং পাপধম্মানং গহণং ৱেদিতব্বং. ইতি য্ৱাযং ইমেসং আজীৱহেতু পঞ্ঞত্তানং ছন্নং সিক্খাপদানং ৱীতিক্কমৱসেন, ইমেসঞ্চ ‘‘কুহনা লপনা নেমিত্তিকতা নিপ্পেসিকতা লাভেন লাভং নিজিগীসনতা’’তি এৱমাদীনং পাপধম্মানং ৱসেন পৱত্তো মিচ্ছাজীৱো, যা তস্মা সব্বপ্পকাৰাপি মিচ্ছাজীৱা ৱিৰতি, ইদং আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং. তত্ৰাযং ৱচনত্থো. এতং আগম্ম জীৱন্তীতি আজীৱো. কো সো, পচ্চযপৰিযেসনৱাযামো. পাৰিসুদ্ধীতি পৰিসুদ্ধতা. আজীৱস্স পাৰিসুদ্ধি আজীৱপাৰিসুদ্ধি.
পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং
১৮. যং পনেতং তদনন্তৰং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং ৱুত্তং, তত্থ পটিসঙ্খা যোনিসোতি উপাযেন পথেন পটিসঙ্খায ঞত্ৱা, পচ্চৱেক্খিত্ৱাতি অত্থো. এত্থ চ সীতস্স পটিঘাতাযাতিআদিনা নযেন ৱুত্তপচ্চৱেক্খণমেৱ ‘‘যোনিসো পটিসঙ্খা’’তি ৱেদিতব্বং. তত্থ চীৱৰন্তি অন্তৰৱাসকাদীসু যংকিঞ্চি. পটিসেৱতীতি পৰিভুঞ্জতি, নিৱাসেতি ৱা পাৰুপতি ৱা. যাৱদেৱাতি পযোজনাৱধিপৰিচ্ছেদনিযমৱচনং, এত্তকমেৱ হি যোগিনো চীৱৰপটিসেৱনে পযোজনং যদিদং সীতস্স পটিঘাতাযাতিআদি, ন ইতো ভিয্যো. সীতস্সাতি অজ্ঝত্তধাতুক্খোভৱসেন ৱা বহিদ্ধাউতুপৰিণামনৱসেন ৱা উপ্পন্নস্স যস্স কস্সচি সীতস্স. পটিঘাতাযাতি পটিহননত্থং. যথা সৰীৰে আবাধং ন উপ্পাদেতি, এৱং তস্স ৱিনোদনত্থং. সীতব্ভাহতে হি সৰীৰে ৱিক্খিত্তচিত্তো যোনিসো পদহিতুং ন সক্কোতি, তস্মা সীতস্স পটিঘাতায চীৱৰং পটিসেৱিতব্বন্তি ভগৱা অনুঞ্ঞাসি. এস নযো সব্বত্থ. কেৱলঞ্হেত্থ উণ্হস্সাতি অগ্গিসন্তাপস্স. তস্স ৱনদাহাদীসু সম্ভৱো ৱেদিতব্বো. ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সানন্তি এত্থ পন ডংসাতি ডংসনমক্খিকা, অন্ধমক্খিকাতিপি ৱুচ্চন্তি. মকসা মকসা এৱ. ৱাতাতি সৰজঅৰজাদিভেদা. আতপোতি সূৰিযাতপো. সৰীসপাতি যে কেচি সৰন্তা গচ্ছন্তি দীঘজাতিকা সপ্পাদযো, তেসং দট্ঠসম্ফস্সো চ ফুট্ঠসম্ফস্সো চাতি দুৱিধো সম্ফস্সো, সোপি চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা নিসিন্নং ন বাধতি, তস্মা তাদিসেসু ঠানেসু তেসং পটিঘাতত্থায পটিসেৱতি. যাৱদেৱাতি পুন এতস্স ৱচনং নিযতপযোজনাৱধিপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং, হিৰিকোপীনপটিচ্ছাদনঞ্হি নিযতপযোজনং, ইতৰানি কদাচি কদাচি হোন্তি. তত্থ হিৰিকোপীনন্তি তং তং সম্বাধট্ঠানং. যস্মিং যস্মিঞ্হি অঙ্গে ৱিৱৰিযমানে হিৰী কুপ্পতি ৱিনস্সতি, তং তং হিৰিং কোপনতো হিৰিকোপীনন্তি ৱুচ্চতি. তস্স চ হিৰিকোপীনস্স পটিচ্ছাদনত্থন্তি হিৰিকোপীনপটিচ্ছাদনত্থং. হিৰিকোপীনং পটিচ্ছাদনত্থন্তিপি পাঠো.
পিণ্ডপাতন্তি যংকিঞ্চি আহাৰং. যো হি কোচি আহাৰো ভিক্খুনো পিণ্ডোল্যেন পত্তে পতিতত্তা পিণ্ডপাতোতি ৱুচ্চতি. পিণ্ডানং ৱা পাতো পিণ্ডপাতো, তত্থ তত্থ লদ্ধানং ভিক্খানং সন্নিপাতো সমূহোতি ৱুত্তং হোতি. নেৱ দৱাযাতি ন গামদাৰকাদযো ৱিয দৱত্থং, কীড়ানিমিত্তন্তি ৱুত্তং হোতি. ন মদাযাতি ন মুট্ঠিকমল্লাদযো ৱিয মদত্থং, বলমদনিমিত্তং পোৰিসমদনিমিত্তঞ্চাতি ৱুত্তং হোতি. ন মণ্ডনাযাতি ন অন্তেপুৰিকৱেসিযাদযো ৱিয মণ্ডনত্থং, অঙ্গপচ্চঙ্গানং পীণভাৱনিমিত্তন্তি ৱুত্তং হোতি. ন ৱিভূসনাযাতি ন নটনচ্চকাদযো ৱিয ৱিভূসনত্থং, পসন্নচ্ছৱিৱণ্ণতানিমিত্তন্তি ৱুত্তং হোতি. এত্থ চ নেৱ দৱাযাতি এতং মোহূপনিস্সযপ্পহানত্থং ৱুত্তং. ন মদাযাতি এতং দোসূপনিস্সযপ্পহানত্থং. ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনাযাতি এতং ৰাগূপনিস্সযপ্পহানত্থং. নেৱ দৱায ন মদাযাতি চেতং অত্তনো সংযোজনুপ্পত্তিপটিসেধনত্থং. ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনাযাতি এতং পৰস্সপি সংযোজনুপ্পত্তিপটিসেধনত্থং. চতূহিপি চেতেহি অযোনিসো পটিপত্তিযা কামসুখল্লিকানুযোগস্স চ পহানং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
যাৱদেৱাতি ৱুত্তত্থমেৱ. ইমস্স কাযস্সাতি এতস্স চতুমহাভূতিকস্স ৰূপকাযস্স. ঠিতিযাতি পবন্ধট্ঠিতত্থং. যাপনাযাতি পৱত্তিযা অৱিচ্ছেদত্থং, চিৰকালট্ঠিতত্থং ৱা. ঘৰূপত্থম্ভমিৱ হি জিণ্ণঘৰসামিকো, অক্খব্ভঞ্জনমিৱ চ সাকটিকো কাযস্স ঠিতত্থং যাপনত্থঞ্চেস পিণ্ডপাতং পটিসেৱতি, ন দৱমদমণ্ডনৱিভূসনত্থং. অপিচ ঠিতীতি জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সেতং অধিৱচনং, তস্মা ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনাযাতি এত্তাৱতা এতস্স কাযস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযপৱত্তাপনত্থন্তিপি ৱুত্তং হোতীতি ৱেদিতব্বং. ৱিহিংসূপৰতিযাতি ৱিহিংসা নাম জিঘচ্ছা আবাধট্ঠেন. তস্সা উপৰমত্থম্পেস পিণ্ডপাতং পটিসেৱতি, ৱণালেপনমিৱ উণ্হসীতাদীসু তপ্পটিকাৰং ৱিয চ. ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহাযাতি সকলসাসনব্ৰহ্মচৰিযস্স চ মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স চ অনুগ্গহত্থং. অযঞ্হি পিণ্ডপাতপটিসেৱনপচ্চযা কাযবলং নিস্সায সিক্খত্তযানুযোগৱসেন ভৱকন্তাৰনিত্থৰণত্থং পটিপজ্জন্তো ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায পটিসেৱতি, কন্তাৰনিত্থৰণত্থিকা পুত্তমংসং (সং. নি. ২.৬৩) ৱিয, নদীনিত্থৰণত্থিকা কুল্লং (ম. নি. ১.২৪০) ৱিয, সমুদ্দনিত্থৰণত্থিকা নাৱমিৱ চ.
ইতিপুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামীতি এতং ইমিনা পিণ্ডপাতপটিসেৱনেন পুৰাণঞ্চ জিঘচ্ছাৱেদনং পটিহঙ্খামি, নৱঞ্চ ৱেদনং অপৰিমিতভোজনপচ্চযং আহৰহত্থকঅলংসাটকতত্ৰৱট্টককাকমাসকভুত্তৱমিতকব্ৰাহ্মণানং অঞ্ঞতৰো ৱিয ন উপ্পাদেস্সামীতিপি পটিসেৱতি, ভেসজ্জমিৱ গিলানো. অথ ৱা যা অধুনা অসপ্পাযাপৰিমিতভোজনং নিস্সায পুৰাণকম্মপচ্চযৱসেন উপ্পজ্জনতো পুৰাণৱেদনাতি ৱুচ্চতি. সপ্পাযপৰিমিতভোজনেন তস্সা পচ্চযং ৱিনাসেন্তো তং পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি. যা চাযং অধুনা কতং অযুত্তপৰিভোগকম্মূপচযং নিস্সায আযতিং উপ্পজ্জনতো নৱৱেদনাতি ৱুচ্চতি. যুত্তপৰিভোগৱসেন তস্সা মূলং অনিব্বত্তেন্তো তং নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামীতি এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এত্তাৱতা যুত্তপৰিভোগসঙ্গহো অত্তকিলমথানুযোগপ্পহানং ধম্মিকসুখাপৰিচ্চাগো চ দীপিতো হোতীতি ৱেদিতব্বো.
যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতীতি পৰিমিতপৰিভোগেন জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদকস্স ইৰিযাপথভঞ্জকস্স ৱা পৰিস্সযস্স অভাৱতো চিৰকালগমনসঙ্খাতা যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি ইমস্স পচ্চযাযত্তৱুত্তিনো কাযস্সাতিপি পটিসেৱতি, যাপ্যৰোগী ৱিয তপ্পচ্চযং. অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চাতি অযুত্তপৰিযেসনপটিগ্গহণপৰিভোগপৰিৱজ্জনেন অনৱজ্জতা, পৰিমিতপৰিভোগেন ফাসুৱিহাৰো. অসপ্পাযাপৰিমিতপৰিভোগপচ্চযা অৰতিতন্দীৱিজম্ভিতা. ৱিঞ্ঞূগৰহাদিদোসাভাৱেন ৱা অনৱজ্জতা, সপ্পাযপৰিমিতভোজনপচ্চযা কাযবলসম্ভৱেন ফাসুৱিহাৰো. যাৱদত্থউদৰাৱদেহকভোজনপৰিৱজ্জনেন ৱা সেয্যসুখপস্সসুখমিদ্ধসুখানং পহানতো অনৱজ্জতা, চতুপঞ্চালোপমত্তঊনভোজনেন চতুইৰিযাপথযোগ্যভাৱপটিপাদনতো ফাসুৱিহাৰো চ মে ভৱিস্সতীতিপি পটিসেৱতি. ৱুত্তম্পি হেতং –
‘‘চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৱা উদকং পিৱে;
অলং ফাসুৱিহাৰায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো’’তি. (থেৰগা. ৯৮৩);
এত্তাৱতা চ পযোজনপৰিগ্গহো মজ্ঝিমা চ পটিপদা দীপিতা হোতীতি ৱেদিতব্বা.
সেনাসনন্তি সেনঞ্চ আসনঞ্চ. যত্থ যত্থ হি সেতি ৱিহাৰে ৱা অড্ঢযোগাদিম্হি ৱা, তং সেনং. যত্থ যত্থ আসতি নিসীদতি, তং আসনং. তং একতো কত্ৱা সেনাসনন্তি ৱুচ্চতি. উতুপৰিস্সযৱিনোদনপটিসল্লানাৰামত্থন্তি পৰিসহনট্ঠেন উতুযেৱ উতুপৰিস্সযো. উতুপৰিস্সযস্স ৱিনোদনত্থঞ্চ পটিসল্লানাৰামত্থঞ্চ. যো সৰীৰাবাধচিত্তৱিক্খেপকৰো অসপ্পাযো উতু সেনাসনপটিসেৱনেন ৱিনোদেতব্বো হোতি, তস্স ৱিনোদনত্থং একীভাৱসুখত্থঞ্চাতি ৱুত্তং হোতি. কামঞ্চ সীতপটিঘাতাদিনাৱ উতুপৰিস্সযৱিনোদনং ৱুত্তমেৱ. যথা পন চীৱৰপটিসেৱনে হিৰিকোপীনপটিচ্ছাদনং নিযতপযোজনং, ইতৰানি কদাচি কদাচি ভৱন্তীতি ৱুত্তং, এৱমিধাপি নিযতং উতুপৰিস্সযৱিনোদনং সন্ধায ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা অযং ৱুত্তপ্পকাৰো উতু উতুযেৱ. পৰিস্সযো পন দুৱিধো পাকটপৰিস্সযো চ, পটিচ্ছন্নপৰিস্সযো চ (মহানি. ৫). তত্থ পাকটপৰিস্সযো সীহব্যগ্ঘাদযো. পটিচ্ছন্নপৰিস্সযো ৰাগদোসাদযো. যে যত্থ অপৰিগুত্তিযা চ অসপ্পাযৰূপদস্সনাদিনা চ আবাধং ন কৰোন্তি, তং সেনাসনং এৱং জানিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা পটিসেৱন্তো ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো সেনাসনং উতুপৰিস্সযৱিনোদনত্থং পটিসেৱতীতি ৱেদিতব্বো.
গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰন্তি এত্থ ৰোগস্স পটিঅযনট্ঠেন পচ্চযো, পচ্চনীকগমনট্ঠেনাতি অত্থো. যস্স কস্সচি সপ্পাযস্সেতং অধিৱচনং. ভিসক্কস্স কম্মং তেন অনুঞ্ঞাতত্তাতি ভেসজ্জং. গিলানপচ্চযোৱ ভেসজ্জং গিলানপচ্চযভেসজ্জং, যংকিঞ্চি গিলানস্স সপ্পাযং ভিসক্ককম্মং তেলমধুফাণিতাদীতি ৱুত্তং হোতি. পৰিক্খাৰোতি পন ‘‘সত্তহি নগৰপৰিক্খাৰেহি সুপৰিক্খতং হোতী’’তি (অ. নি. ৭.৬৭) আদীসু পৰিৱাৰো ৱুচ্চতি. ‘‘ৰথো সীলপৰিক্খাৰো, ঝানক্খো চক্কৱীৰিযো’’তি (সং. নি. ৫.৪) আদীসু অলঙ্কাৰো. ‘‘যে চ খো ইমে পব্বজিতেন জীৱিতপৰিক্খাৰা সমুদানেতব্বা’’তি (ম. নি. ১.১৯১-১৯২) আদীসু সম্ভাৰো. ইধ পন সম্ভাৰোপি পৰিৱাৰোপি ৱট্টতি. তঞ্হি গিলানপচ্চযভেসজ্জং জীৱিতস্স পৰিৱাৰোপি হোতি, জীৱিতনাসকাবাধুপ্পত্তিযা অন্তৰং অদত্ৱা ৰক্খণতো সম্ভাৰোপি. যথা চিৰং পৱত্ততি, এৱমস্স কাৰণভাৱতো, তস্মা পৰিক্খাৰোতি ৱুচ্চতি. এৱং গিলানপচ্চযভেসজ্জঞ্চ তং পৰিক্খাৰো চাতি গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰো. তং গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং. গিলানস্স যংকিঞ্চি সপ্পাযং ভিসক্কানুঞ্ঞাতং তেলমধুফাণিতাদি জীৱিতপৰিক্খাৰন্তি ৱুত্তং হোতি. উপ্পন্নানন্তি জাতানং ভূতানং নিব্বত্তানং. ৱেয্যাবাধিকানন্তি এত্থ ব্যাবাধোতি ধাতুক্খোভো, তংসমুট্ঠানা চ কুট্ঠগণ্ডপীড়কাদযো. ব্যাবাধতো উপ্পন্নত্তা ৱেয্যাবাধিকা. ৱেদনানন্তি দুক্খৱেদনা অকুসলৱিপাকৱেদনা. তাসং ৱেয্যাবাধিকানং ৱেদনানং. অব্যাবজ্ঝপৰমতাযাতি নিদ্দুক্খপৰমতায. যাৱ তং দুক্খং সব্বং পহীনং হোতি তাৱাতি অত্থো.
এৱমিদং সঙ্খেপতো পটিসঙ্খা যোনিসো পচ্চযপৰিভোগলক্খণং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং ৱেদিতব্বং. ৱচনত্থো পনেত্থ – চীৱৰাদযো হি যস্মা তে পটিচ্চ নিস্সায পৰিভুঞ্জমানা পাণিনো অযন্তি পৱত্তন্তি, তস্মা পচ্চযাতি ৱুচ্চন্তি. তে পচ্চযে সন্নিস্সিতন্তি পচ্চযসন্নিস্সিতং.
চতুপাৰিসুদ্ধিসম্পাদনৱিধি
১৯. এৱমেতস্মিং চতুব্বিধে সীলে সদ্ধায পাতিমোক্খসংৱৰো সম্পাদেতব্বো. সদ্ধাসাধনো হি সো, সাৱকৱিসযাতীতত্তা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা. সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাচনপটিক্খেপো চেত্থ নিদস্সনং. তস্মা যথা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং অনৱসেসং সদ্ধায সমাদিযিত্ৱা জীৱিতেপি অপেক্খং অকৰোন্তেন সাধুকং সম্পাদেতব্বং. ৱুত্তম্পি হেতং –
‘‘কিকীৱ অণ্ডং চমৰীৱ ৱালধিং,
পিযংৱ পুত্তং নযনংৱ এককং;
তথেৱ সীলং অনুৰক্খমানকা,
সুপেসলা হোথ সদা সগাৰৱা’’তি.
অপৰম্পি ৱুত্তং – ‘‘এৱমেৱ খো পহাৰাদ যং মযা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, তং মম সাৱকা জীৱিতহেতুপি নাতিক্কমন্তী’’তি (অ. নি. ৮.১৯). ইমস্মিং চ পনত্থে অটৱিযং চোৰেহি বদ্ধথেৰানং ৱত্থূনি ৱেদিতব্বানি.
মহাৱত্তনিঅটৱিযং কিৰ থেৰং চোৰা কাড়ৱল্লীহি বন্ধিত্ৱা নিপজ্জাপেসুং. থেৰো যথানিপন্নোৱ সত্তদিৱসানি ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অনাগামিফলং পাপুণিত্ৱা তত্থেৱ কালং কত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি.