৪. অত্থালঙ্কাৰাৱবোধ-চতুত্থপৰিচ্ছেদ
১৬৪. অত্থালঙ্কাৰসহিতা, সগুণা বন্ধপদ্ধতি;
অচ্চন্তকন্তা কন্তা [যতো অচ্চন্তকন্তা (ক.)] ৱ ৱুচ্চন্তে তে ততো’ধুনা.
১৬৫. সভাৱ, ৱঙ্কৱুত্তীনং, ভেদা দ্ৱিধা অলংক্ৰিযা;
পঠমা তত্থ ৱত্থূনং, নানাৱত্থা’ৱিভাৱিনী.
যথা
১৬৬. লীলা ৱিকন্তি সুভগো, দিসা থিৰ ৱিলোকনো;
বোধিসত্তঙ্কুৰো ভাসং, ৱিৰোচি ৱাচ মাসভিং.
১৬৭. ৱুত্তি ৱত্থুসভাৱস্স, যা’ঞ্ঞথা সা’পৰা ভৱে;
তস্সা’নন্তৱিকপ্পত্তা, হোতি বীজো’পদস্সনং.
ৱঙ্কৱুত্তি অত্থালঙ্কাৰ
উদ্দেস
১৬৮. তত্থা’তিসয, উপমা, ৰূপকা, ৱুত্তি, দীপকং,;
অক্খেপো, ত্থন্তৰন্যাসো, ব্যতিৰেকো, ৱিভাৱনা.
১৬৯. হেতু, ক্কমো, পিযতৰং, সমাস, পৰিকপ্পনা;
সমাহিতং, পৰিযায, ৱুত্তি, ব্যাজোপৱণ্ণনং.
১৭০. ৱিসেস, ৰুড়্হাহঙ্কাৰা, সিলেসো, তুল্যযোগিতা;
নিদস্সনং, মহন্তত্তং, ৱঞ্চনা, প্পকতত্থুতি,.
১৭১. একাৱলি, অঞ্ঞমঞ্ঞং, সহৱুত্তি, ৱিৰোধিতা;
পৰিৱুত্তি, ব্ভমো, ভাৱো, মিস্স, মাসী, ৰসী, ইতি.
১৭২. এতে ভেদা সমুদ্দিট্ঠা, ভাৱো জীৱিত মুচ্চতে;
ৱঙ্কৱুত্তীসু পোসেসি, সিলেসো তু সিৰিং পৰং.
নিদ্দেস
১৭৩. পকাসকা ৱিসেসস্স, সিযা’তিসযৱুত্তি যা;
লোকা’তিক্কন্তৱিসযা, লোকিযা,তি চ সা দ্ৱিধা.
১৭৪. লোকিযাতিসযস্সে’তে,
ভেদা যে জাতিআদযো;
পটিপাদীযতে ত্ৱ’জ্জ, লোকাতিক্কন্তগোচৰা.
১৭৫. পিৱন্তি দেহকন্তী যে, নেত্তঞ্জলিপুটেন তে;
না’লং হন্তুং জিনে’সং ত্ৱং, তণ্হং তণ্হাহৰোপি কিং?
১৭৬. উপমানো’পমেয্যানং, সধম্মত্তং সিযো’পমা;
সদ্দ, ত্থগম্মা, ৱাক্যত্থ, ৱিসযা,তি চ সা ভিধা.
১৭৭. সমাস, পচ্চযে, ৱা’দী, সদ্দা তেসং ৱসা তিধা;
সদ্দগম্মা সমাসেন, মুনিন্দো চন্দিমা’ননো.
১৭৮. আযাদী পচ্চযা তেহি, ৱদনং পঙ্কজাযতে;
মুনিন্দনযন দ্ৱন্দং, নীলুপ্পলদলীযতি.
১৭৯. ইৱাদী ইৱ, ৱা, তুল্য, সমান, নিভ, সন্নিভা;
যথা, সঙ্কাস, তুলিত, প্পকাস, পতিৰূপকা.
১৮০. সৰী, সৰিক্খ, সংৱাদী, ৱিৰোধি, সদিসা, ৱিয;
পটিপক্খ, পচ্চনীকা, সপক্খো, পমিতো, পমা.
১৮১. পটিবিম্ব, পটিচ্ছন্ন, সৰূপ, সম, সমিতা;
সৱণ্ণা, ভা, পটিনিধি, সধম্মা, দি সলক্খণা.
১৮২. জযত্য, ক্কোসতি, হসতি, পতিগজ্জতি, দূভতি;
উসূযত্য, ৱজানাতি, নিন্দতি, স্সতি, ৰুন্ধতি.
১৮৩. তস্স চোৰেতি সোভগ্গং, তস্স কন্তিং ৱিলুম্পতি;
তেন সদ্ধিং ৱিৱদতি, তুল্যং তেনা’ধিৰোহতি.
১৮৪. কচ্ছং ৱিগাহতে, তস্স, ত মন্ৱেত্য, নুবন্ধতি;
তংসীলং, তংনিসেধেতি, তস্স চা’নুকৰোতি, মে.
১৮৫. উপমানো’পমেয্যানং, সধম্মত্তং ৱিভাৱিভি;
ইমেহি উপমাভেদা, কেচি নিয্যন্তি সম্পতি.
১৮৬. ৱিকাসিপদুমং’ৱা’তি, সুন্দৰং সুগতা’ননং;
ইতি ধম্মোপমা নাম, তুল্যধম্মনিদস্সনা.
১৮৭. ধম্মহীনা ‘‘মুখ’ম্ভোজ, সদিসং মুনিনো’’ইতি;
ৱিপৰীতো’পমা ‘‘তুল্য, মাননেন’ম্বুজং তৱ’’.
১৮৮. তৱা’নন’মিৱ’ম্ভোজং, অম্ভোজ’মিৱ তে মুখং;
অঞ্ঞমঞ্ঞোপমা সা’যং, অঞ্ঞমঞ্ঞোপমানতো.
১৮৯. ‘‘যদি কিঞ্চি ভৱে’ম্ভোজং, লোচন’ব্ভমুৱিব্ভমং;
ধাৰেতুং মুখসোভং তং, তৱে’’তি অব্ভুতোপমা.
১৯০. ‘‘সুগন্ধি সোভা সম্বন্ধী, সিসিৰং’সু ৱিৰোধি চ;
মুখং তৱ’ম্বুজংৱে’তি’’, সা সিলেসোপমা মতা.
১৯১. সৰূপসদ্দৱাচ্চত্তা, সা সন্তানোপমা যথা;
বালা’ৱু’য্যানমালা’যং, সা’লকা’ননসোভিনী.
১৯২. খযী চন্দো, বহুৰজং, পদুমং, তেহি তে মুখং;
সমানম্পি সমুক্কংসি, ত্য’যং নিন্দোপমা মতা.
১৯৩. অসমত্থো মুখেনি’ন্দু, জিন! তে পটিগজ্জিতুং;
জড়ো কলঙ্কী’তি অযং, পটিসেধোপমা সিযা.
১৯৪. ‘‘কচ্ছং চন্দাৰৱিন্দানং, অতিক্কম্ম মুখং তৱ;
অত্তনা’ৱ সমং জাত’’, মিত্য’সাধাৰণোপমা.
১৯৫. ‘‘সব্ব’ম্ভোজ’প্পভাসাৰো, ৰাসিভূতো’ৱ কত্থচি;
তৱা’ননং ৱিভাতী’’তি, হোতা’ভূতোপমা অযং.
১৯৬. পতীযতে’ত্থগম্মা তু, সদ্দসামত্থিযা ক্ৱচি;
সমাস, প্পচ্চযে, ৱাদি, সদ্দযোগং ৱিনা অপি.
১৯৭. ভিঙ্গানে’মানি চক্খূনি, না’ম্বুজং মুখ’মেৱি’দং;
সুব্যত্তসদিসত্তেন, সা সৰূপোপমা মতা.
১৯৮. ‘‘মযে’ৱ মুখসোভা’স্সে, ত্যল’মিন্দু! ৱিকত্থনা;
যতো’ম্বুজেপি সা’ত্থীতি’’, পৰিকপ্পোপমা অযং.
১৯৯. ‘‘কিং ৱা’ম্বুজ’ন্তোভন্তালি, কিং লোলনযনং মুখং;
মম দোলাযতে চিত্ত’’, মিচ্চ’যং সংসযোপমা.
২০০. কিঞ্চি ৱত্থুং পদস্সেত্ৱা, সধম্মস্সা’ভিধানতো;
সাম্যপ্পতীতিসব্ভাৱা, পতিৱত্থুপমা যথা.
২০১. জনেসু জাযমানেসু, নে’কোপি জিনসাদিসো;
দুতিযো ননু নত্থে’ৱ, পাৰিজাতস্স পাদপো.
২০২. ৱাক্যত্থেনে’ৱ ৱাক্যত্থো, যদি কোচূ’পমীযতে;
ইৱযুত্তা, ৱিযুত্তত্তা, সা ৱাক্যত্থোপমা দ্ৱিধা.
ইৱযুত্তা
২০৩. জিনো সংক্লেসতত্তানং, আৱিভূতো জনান’যং;
ঘম্মসন্তাপতত্তানং, ঘম্মকালে’ম্বুদো ৱিয.
ইৱৱিযুত্তা
২০৪. মুনিন্দানন মাভাতি, ৱিলাসেকমনোহৰং;
উদ্ধং সমুগ্গতস্সা’পি, কিং তে চন্দ ৱিজম্ভনা.
২০৫. সমুব্বেজেতি ধীমন্তং, ভিন্নলিঙ্গাদিকং তু যং;
উপমাদূসনাযা’ল, মেতং কত্থচি তং যথা.
২০৬. হংসী’ৱা’যং সসী ভিন্ন, লিঙ্গা, কাসং সৰানি’ৱ;
ৱিজাতি ৱচনা, হীনা, সা’ৱ ভত্তো ভটো’ধিপে.
২০৭. ‘‘খজ্জোতো ভাণুমালী’ৱ, ৱিভাতি’’ত্যধিকোপমা;
অফুট্ঠত্থা ‘‘বলম্বোধি, সাগৰো ৱিয সংখুভি.’’
২০৮. ‘‘চন্দে কলঙ্কো ভিঙ্গো’ৱে’, ত্যু’পমাপেক্খিনী অযং;
খণ্ডিতা কেৰৱা’কাৰো, সকলঙ্কো নিসাকৰো.
২০৯. ইচ্চেৱমাদিৰূপেসু, ভৱন্তি ৱিগতা’দৰা;
কৰোন্তি চা’দৰং ধীৰা, পযোগে ক্ৱচি দে’ৱ তু.
২১০. ইত্থীযং’ৱা’জনো যাতি, ৱদত্যে’সা পুমা ৱিয;
পিযো পাণা ইৱা’যং মে, ৱিজ্জা ধন’মিৱ’চ্চিতা.
২১১. ভৱং ৱিয মহীপাল, দেৱৰাজা ৱিৰোচতে;
অল’মংসুমতো কচ্ছং, তেজসা ৰোহিতুং অযং.
২১২. উপমানো’পমেয্যানং, অভেদস্স নিৰূপনা;
উপমা’ৱ তিৰোভূত, ভেদা ৰূপক মুচ্চতে.
২১৩. অসেস ৱত্থু ৱিসযং, একদেস ৱিৱুত্তি [ৱিৱত্তি (টীকা)], চ;
তং দ্ৱিধা পুন পচ্চেকং, সমাসাদিৱসা তিধা.
অসেসৱত্থুৱিসযসমাস
২১৪. অঙ্গুলিদল সংসোভিং, নখদীধিতি কেসৰং;
সিৰসা ন পিলন্ধন্তি, কে মুনিন্দ পদ’ম্বুজং.
অসেসৱত্থুৱিসযঅসমাস
২১৫. ৰতনানি গুণা ভূৰী, কৰুণা সীতলং জলং;
গম্ভীৰত্ত মগাধত্তং, পচ্চক্খো’যং জিনো’ম্বুধি.
অসেসৱত্থুৱিসযমিস্সক
২১৬. চন্দিকা মন্দহাসা তে, মুনিন্দ! ৱদনি’ন্দুনো;
পবোধযত্য’যং সাধু, মনো কুমুদ কাননং.
২১৭. অসেসৱত্থুৱিসযে, পভেদো ৰূপকে অযং;
একদেসৱিৱুত্তিম্হি, ভেদো দানি পৱুচ্চতি.
একদেসৱিৱুত্তিসমাস
২১৮. ৱিলাস হাস কুসুমং, ৰুচিৰা’ধৰ পল্লৱং;
সুখং কে ৱা ন ৱিন্দন্তি, পস্সন্তা মুনিনো মুখং.
একদেসৱিৱুত্তিঅসমাস
২১৯. পাদদ্ৱন্দং মুনিন্দস্স, দদাতু ৱিজযং তৱ;
নখৰংসী পৰং কন্তা, যস্স পাপজযদ্ধজা.
একদেসৱিৱুত্তিমিস্সক
২২০. সুনিম্মলকপোলস্স, মুনিন্দ ৱদনি’ন্দুনো;
সাধু’প্পবুদ্ধ হদযং, জাতং কেৰৱ কাননং.
২২১. ৰূপকানি বহূন্যে’ৱ [টীকাযং উদ্ধটং যুত্তৰূপকং সিতপুপ্ফুজলং লোল, নেত্তভিঙ্গ তৱা’ননং; কস্স নাম মনো ধীৰ, নাকড্ঢতি মনোহৰং;], যুত্তা, যুত্তাদিভেদতো;
ৱিসুং ন তানি ৱুত্তানি, এত্থে’ৱ’ন্তোগধানি’তি.
২২২. ‘‘চন্দিমা’কাসপদুম’’, মিচ্চেতং খণ্ডৰূপকং;
দুট্ঠ, ‘‘মম্বোৰুহৱনং, নেত্তানি’চ্চা’’দি সুন্দৰং.
২২৩. পৰিযন্তো ৱিকপ্পানং, ৰূপকস্সো’পমায চ;
নত্থি যং তেন ৱিঞ্ঞেয্যং, অৱুত্ত মনুমানতো.
২২৪. পুনপ্পুন মুচ্চাৰণং [পুনপ্পুনুচ্চাৰণং যং (সী. ক.)], যমত্থস্স, পদস্স চ;
উভযেসঞ্চ ৱিঞ্ঞেয্যা, সা’য’মাৱুত্তি নামতো.
অত্থাৱুত্তি
২২৫. মনো হৰতি সব্বেসং, আদদাতি দিসা দস;
গণ্হাতি নিম্মলত্তঞ্চ, যসোৰাসি জিনস্স’যং.
পদাৱুত্তি
২২৬. ৱিভাসেন্তি দিসা সব্বা, মুনিনো দেহকন্তিযো;
ৱিভা সেন্তি চ সব্বাপি, চন্দাদীনং হতা ৱিয.
উভযাৱুত্তি
২২৭. জিত্ৱা ৱিহৰতি ক্লেস, ৰিপুং লোকে জিনো অযং;
ৱিহৰত্য’ৰিৱগ্গো’যং, ৰাসিভূতো’ৱ দুজ্জনে.
২২৮. একত্থ ৱত্তমানম্পি, সব্বৱাক্যো’পকাৰকং;
দীপকং নাম তং চাদি, মজ্ঝ, ন্তৱিসযং তিধা.
আদি দীপক
২২৯. অকাসি বুদ্ধো ৱেনেয্য, বন্ধূন মমিতো’দযং;
সব্বপাপেহি চ সমং, নেকতিত্থিযমদ্দনং.