৪. অত্থালঙ্কাৰাৱবোধ-চতুত্থপৰিচ্ছেদ

১৬৪. অত্থালঙ্কাৰসহিতা, সগুণা বন্ধপদ্ধতি;

অচ্চন্তকন্তা কন্তা [যতো অচ্চন্তকন্তা (ক.)] ৱ ৱুচ্চন্তে তে ততো’ধুনা.

১৬৫. সভাৱ, ৱঙ্কৱুত্তীনং, ভেদা দ্ৱিধা অলংক্ৰিযা;

পঠমা তত্থ ৱত্থূনং, নানাৱত্থা’ৱিভাৱিনী.

যথা

১৬৬. লীলা ৱিকন্তি সুভগো, দিসা থিৰ ৱিলোকনো;

বোধিসত্তঙ্কুৰো ভাসং, ৱিৰোচি ৱাচ মাসভিং.

১৬৭. ৱুত্তি ৱত্থুসভাৱস্স, যা’ঞ্ঞথা সা’পৰা ভৱে;

তস্সা’নন্তৱিকপ্পত্তা, হোতি বীজো’পদস্সনং.

ৱঙ্কৱুত্তি অত্থালঙ্কাৰ

উদ্দেস

১৬৮. তত্থা’তিসয, উপমা, ৰূপকা, ৱুত্তি, দীপকং,;

অক্খেপো, ত্থন্তৰন্যাসো, ব্যতিৰেকো, ৱিভাৱনা.

১৬৯. হেতু, ক্কমো, পিযতৰং, সমাস, পৰিকপ্পনা;

সমাহিতং, পৰিযায, ৱুত্তি, ব্যাজোপৱণ্ণনং.

১৭০. ৱিসেস, ৰুড়্হাহঙ্কাৰা, সিলেসো, তুল্যযোগিতা;

নিদস্সনং, মহন্তত্তং, ৱঞ্চনা, প্পকতত্থুতি,.

১৭১. একাৱলি, অঞ্ঞমঞ্ঞং, সহৱুত্তি, ৱিৰোধিতা;

পৰিৱুত্তি, ব্ভমো, ভাৱো, মিস্স, মাসী, ৰসী, ইতি.

১৭২. এতে ভেদা সমুদ্দিট্ঠা, ভাৱো জীৱিত মুচ্চতে;

ৱঙ্কৱুত্তীসু পোসেসি, সিলেসো তু সিৰিং পৰং.

নিদ্দেস

১৭৩. পকাসকা ৱিসেসস্স, সিযা’তিসযৱুত্তি যা;

লোকা’তিক্কন্তৱিসযা, লোকিযা,তি চ সা দ্ৱিধা.

১৭৪. লোকিযাতিসযস্সে’তে,

ভেদা যে জাতিআদযো;

পটিপাদীযতে ত্ৱ’জ্জ, লোকাতিক্কন্তগোচৰা.

১৭৫. পিৱন্তি দেহকন্তী যে, নেত্তঞ্জলিপুটেন তে;

না’লং হন্তুং জিনে’সং ত্ৱং, তণ্হং তণ্হাহৰোপি কিং?

১৭৬. উপমানো’পমেয্যানং, সধম্মত্তং সিযো’পমা;

সদ্দ, ত্থগম্মা, ৱাক্যত্থ, ৱিসযা,তি চ সা ভিধা.

১৭৭. সমাস, পচ্চযে, ৱা’দী, সদ্দা তেসং ৱসা তিধা;

সদ্দগম্মা সমাসেন, মুনিন্দো চন্দিমা’ননো.

১৭৮. আযাদী পচ্চযা তেহি, ৱদনং পঙ্কজাযতে;

মুনিন্দনযন দ্ৱন্দং, নীলুপ্পলদলীযতি.

১৭৯. ইৱাদী ইৱ, ৱা, তুল্য, সমান, নিভ, সন্নিভা;

যথা, সঙ্কাস, তুলিত, প্পকাস, পতিৰূপকা.

১৮০. সৰী, সৰিক্খ, সংৱাদী, ৱিৰোধি, সদিসা, ৱিয;

পটিপক্খ, পচ্চনীকা, সপক্খো, পমিতো, পমা.

১৮১. পটিবিম্ব, পটিচ্ছন্ন, সৰূপ, সম, সমিতা;

সৱণ্ণা, ভা, পটিনিধি, সধম্মা, দি সলক্খণা.

১৮২. জযত্য, ক্কোসতি, হসতি, পতিগজ্জতি, দূভতি;

উসূযত্য, ৱজানাতি, নিন্দতি, স্সতি, ৰুন্ধতি.

১৮৩. তস্স চোৰেতি সোভগ্গং, তস্স কন্তিং ৱিলুম্পতি;

তেন সদ্ধিং ৱিৱদতি, তুল্যং তেনা’ধিৰোহতি.

১৮৪. কচ্ছং ৱিগাহতে, তস্স, ত মন্ৱেত্য, নুবন্ধতি;

তংসীলং, তংনিসেধেতি, তস্স চা’নুকৰোতি, মে.

১৮৫. উপমানো’পমেয্যানং, সধম্মত্তং ৱিভাৱিভি;

ইমেহি উপমাভেদা, কেচি নিয্যন্তি সম্পতি.

১৮৬. ৱিকাসিপদুমং’ৱা’তি, সুন্দৰং সুগতা’ননং;

ইতি ধম্মোপমা নাম, তুল্যধম্মনিদস্সনা.

১৮৭. ধম্মহীনা ‘‘মুখ’ম্ভোজ, সদিসং মুনিনো’’ইতি;

ৱিপৰীতো’পমা ‘‘তুল্য, মাননেন’ম্বুজং তৱ’’.

১৮৮. তৱা’নন’মিৱ’ম্ভোজং, অম্ভোজ’মিৱ তে মুখং;

অঞ্ঞমঞ্ঞোপমা সা’যং, অঞ্ঞমঞ্ঞোপমানতো.

১৮৯. ‘‘যদি কিঞ্চি ভৱে’ম্ভোজং, লোচন’ব্ভমুৱিব্ভমং;

ধাৰেতুং মুখসোভং তং, তৱে’’তি অব্ভুতোপমা.

১৯০. ‘‘সুগন্ধি সোভা সম্বন্ধী, সিসিৰং’সু ৱিৰোধি চ;

মুখং তৱ’ম্বুজংৱে’তি’’, সা সিলেসোপমা মতা.

১৯১. সৰূপসদ্দৱাচ্চত্তা, সা সন্তানোপমা যথা;

বালা’ৱু’য্যানমালা’যং, সা’লকা’ননসোভিনী.

১৯২. খযী চন্দো, বহুৰজং, পদুমং, তেহি তে মুখং;

সমানম্পি সমুক্কংসি, ত্য’যং নিন্দোপমা মতা.

১৯৩. অসমত্থো মুখেনি’ন্দু, জিন! তে পটিগজ্জিতুং;

জড়ো কলঙ্কী’তি অযং, পটিসেধোপমা সিযা.

১৯৪. ‘‘কচ্ছং চন্দাৰৱিন্দানং, অতিক্কম্ম মুখং তৱ;

অত্তনা’ৱ সমং জাত’’, মিত্য’সাধাৰণোপমা.

১৯৫. ‘‘সব্ব’ম্ভোজ’প্পভাসাৰো, ৰাসিভূতো’ৱ কত্থচি;

তৱা’ননং ৱিভাতী’’তি, হোতা’ভূতোপমা অযং.

১৯৬. পতীযতে’ত্থগম্মা তু, সদ্দসামত্থিযা ক্ৱচি;

সমাস, প্পচ্চযে, ৱাদি, সদ্দযোগং ৱিনা অপি.

১৯৭. ভিঙ্গানে’মানি চক্খূনি, না’ম্বুজং মুখ’মেৱি’দং;

সুব্যত্তসদিসত্তেন, সা সৰূপোপমা মতা.

১৯৮. ‘‘মযে’ৱ মুখসোভা’স্সে, ত্যল’মিন্দু! ৱিকত্থনা;

যতো’ম্বুজেপি সা’ত্থীতি’’, পৰিকপ্পোপমা অযং.

১৯৯. ‘‘কিং ৱা’ম্বুজ’ন্তোভন্তালি, কিং লোলনযনং মুখং;

মম দোলাযতে চিত্ত’’, মিচ্চ’যং সংসযোপমা.

২০০. কিঞ্চি ৱত্থুং পদস্সেত্ৱা, সধম্মস্সা’ভিধানতো;

সাম্যপ্পতীতিসব্ভাৱা, পতিৱত্থুপমা যথা.

২০১. জনেসু জাযমানেসু, নে’কোপি জিনসাদিসো;

দুতিযো ননু নত্থে’ৱ, পাৰিজাতস্স পাদপো.

২০২. ৱাক্যত্থেনে’ৱ ৱাক্যত্থো, যদি কোচূ’পমীযতে;

ইৱযুত্তা, ৱিযুত্তত্তা, সা ৱাক্যত্থোপমা দ্ৱিধা.

ইৱযুত্তা

২০৩. জিনো সংক্লেসতত্তানং, আৱিভূতো জনান’যং;

ঘম্মসন্তাপতত্তানং, ঘম্মকালে’ম্বুদো ৱিয.

ইৱৱিযুত্তা

২০৪. মুনিন্দানন মাভাতি, ৱিলাসেকমনোহৰং;

উদ্ধং সমুগ্গতস্সা’পি, কিং তে চন্দ ৱিজম্ভনা.

২০৫. সমুব্বেজেতি ধীমন্তং, ভিন্নলিঙ্গাদিকং তু যং;

উপমাদূসনাযা’ল, মেতং কত্থচি তং যথা.

২০৬. হংসী’ৱা’যং সসী ভিন্ন, লিঙ্গা, কাসং সৰানি’ৱ;

ৱিজাতি ৱচনা, হীনা, সা’ৱ ভত্তো ভটো’ধিপে.

২০৭. ‘‘খজ্জোতো ভাণুমালী’ৱ, ৱিভাতি’’ত্যধিকোপমা;

অফুট্ঠত্থা ‘‘বলম্বোধি, সাগৰো ৱিয সংখুভি.’’

২০৮. ‘‘চন্দে কলঙ্কো ভিঙ্গো’ৱে’, ত্যু’পমাপেক্খিনী অযং;

খণ্ডিতা কেৰৱা’কাৰো, সকলঙ্কো নিসাকৰো.

২০৯. ইচ্চেৱমাদিৰূপেসু, ভৱন্তি ৱিগতা’দৰা;

কৰোন্তি চা’দৰং ধীৰা, পযোগে ক্ৱচি দে’ৱ তু.

২১০. ইত্থীযং’ৱা’জনো যাতি, ৱদত্যে’সা পুমা ৱিয;

পিযো পাণা ইৱা’যং মে, ৱিজ্জা ধন’মিৱ’চ্চিতা.

২১১. ভৱং ৱিয মহীপাল, দেৱৰাজা ৱিৰোচতে;

অল’মংসুমতো কচ্ছং, তেজসা ৰোহিতুং অযং.

২১২. উপমানো’পমেয্যানং, অভেদস্স নিৰূপনা;

উপমা’ৱ তিৰোভূত, ভেদা ৰূপক মুচ্চতে.

২১৩. অসেস ৱত্থু ৱিসযং, একদেস ৱিৱুত্তি [ৱিৱত্তি (টীকা)], চ;

তং দ্ৱিধা পুন পচ্চেকং, সমাসাদিৱসা তিধা.

অসেসৱত্থুৱিসযসমাস

২১৪. অঙ্গুলিদল সংসোভিং, নখদীধিতি কেসৰং;

সিৰসা ন পিলন্ধন্তি, কে মুনিন্দ পদ’ম্বুজং.

অসেসৱত্থুৱিসযঅসমাস

২১৫. ৰতনানি গুণা ভূৰী, কৰুণা সীতলং জলং;

গম্ভীৰত্ত মগাধত্তং, পচ্চক্খো’যং জিনো’ম্বুধি.

অসেসৱত্থুৱিসযমিস্সক

২১৬. চন্দিকা মন্দহাসা তে, মুনিন্দ! ৱদনি’ন্দুনো;

পবোধযত্য’যং সাধু, মনো কুমুদ কাননং.

২১৭. অসেসৱত্থুৱিসযে, পভেদো ৰূপকে অযং;

একদেসৱিৱুত্তিম্হি, ভেদো দানি পৱুচ্চতি.

একদেসৱিৱুত্তিসমাস

২১৮. ৱিলাস হাস কুসুমং, ৰুচিৰা’ধৰ পল্লৱং;

সুখং কে ৱা ন ৱিন্দন্তি, পস্সন্তা মুনিনো মুখং.

একদেসৱিৱুত্তিঅসমাস

২১৯. পাদদ্ৱন্দং মুনিন্দস্স, দদাতু ৱিজযং তৱ;

নখৰংসী পৰং কন্তা, যস্স পাপজযদ্ধজা.

একদেসৱিৱুত্তিমিস্সক

২২০. সুনিম্মলকপোলস্স, মুনিন্দ ৱদনি’ন্দুনো;

সাধু’প্পবুদ্ধ হদযং, জাতং কেৰৱ কাননং.

২২১. ৰূপকানি বহূন্যে’ৱ [টীকাযং উদ্ধটং যুত্তৰূপকং সিতপুপ্ফুজলং লোল, নেত্তভিঙ্গ তৱা’ননং; কস্স নাম মনো ধীৰ, নাকড্ঢতি মনোহৰং;], যুত্তা, যুত্তাদিভেদতো;

ৱিসুং ন তানি ৱুত্তানি, এত্থে’ৱ’ন্তোগধানি’তি.

২২২. ‘‘চন্দিমা’কাসপদুম’’, মিচ্চেতং খণ্ডৰূপকং;

দুট্ঠ, ‘‘মম্বোৰুহৱনং, নেত্তানি’চ্চা’’দি সুন্দৰং.

২২৩. পৰিযন্তো ৱিকপ্পানং, ৰূপকস্সো’পমায চ;

নত্থি যং তেন ৱিঞ্ঞেয্যং, অৱুত্ত মনুমানতো.

২২৪. পুনপ্পুন মুচ্চাৰণং [পুনপ্পুনুচ্চাৰণং যং (সী. ক.)], যমত্থস্স, পদস্স চ;

উভযেসঞ্চ ৱিঞ্ঞেয্যা, সা’য’মাৱুত্তি নামতো.

অত্থাৱুত্তি

২২৫. মনো হৰতি সব্বেসং, আদদাতি দিসা দস;

গণ্হাতি নিম্মলত্তঞ্চ, যসোৰাসি জিনস্স’যং.

পদাৱুত্তি

২২৬. ৱিভাসেন্তি দিসা সব্বা, মুনিনো দেহকন্তিযো;

ৱিভা সেন্তি চ সব্বাপি, চন্দাদীনং হতা ৱিয.

উভযাৱুত্তি

২২৭. জিত্ৱা ৱিহৰতি ক্লেস, ৰিপুং লোকে জিনো অযং;

ৱিহৰত্য’ৰিৱগ্গো’যং, ৰাসিভূতো’ৱ দুজ্জনে.

২২৮. একত্থ ৱত্তমানম্পি, সব্বৱাক্যো’পকাৰকং;

দীপকং নাম তং চাদি, মজ্ঝ, ন্তৱিসযং তিধা.

আদি দীপক

২২৯. অকাসি বুদ্ধো ৱেনেয্য, বন্ধূন মমিতো’দযং;

সব্বপাপেহি চ সমং, নেকতিত্থিযমদ্দনং.