নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
সুবোধালঙ্কাৰো
১. দোসাৱবোধ-পঠমপৰিচ্ছেদ
ৰতনত্তযপ্পণাম
১. মুনিন্দৱদনম্ভোজ, গব্ভসম্ভৱসুন্দৰী;
সৰণং পাণিনং ৱাণী, ময্হং পীণযতং মনং.
নিমিত্ত
২. ৰাম, সম্মা’দ্য’লঙ্কাৰা, সন্তি সন্তো পুৰাতনা;
তথাপি তু ৱড়ঞ্জেন্তি, সুদ্ধমাগধিকা ন তে.
অভিধানাদিকং
৩. তেনা’পি নাম তোসেয্য, মেতে লঙ্কাৰৱজ্জিতে;
অনুৰূপেনা’লঙ্কাৰে, নে’স মেসো পৰিস্সমো.
৪. যেসং ন সঞ্চিতা পঞ্ঞা, নেকসত্থন্তৰো’চিতা;
সম্মোহ’ব্ভাহতা ৱে’তে, নাৱবুজ্ঝন্তি কিঞ্চিপি.
৫. কিং তেহি পাদসুস্সূসা, যেসং নত্থি গৰূনি’হ;
যে তপ্পাদৰজোকিণ্ণা, তে’ৱ সাধূ ৱিৱেকিনো.
৬. কব্ব, নাটকনিক্খিত্ত, নেত্তচিত্তা কৱিজ্জনা;
যংকিঞ্চি ৰচযন্তে’তং, ন ৱিম্হযকৰং পৰং.
৭. তেযে’ৱ পটিভাৱেন্তো, সো’ৱ বন্ধো সৱিম্হযো;
যেন তোসেন্তি ৱিঞ্ঞূ যে, তত্থ প্য’ৱিহিতা’দৰা.
৮. বন্ধো চ নাম সদ্দ,ত্থা, সহিতা দোসৱজ্জিতা;
পজ্জ গজ্জ ৱিমিস্সানং, ভেদেনা’যং তিধা ভৱে.
৯. নিবন্ধো চা’নিবন্ধো চ, পুন দ্ৱিধা নিৰুপ্পতে;
তং তু পাপেন্ত্য’লঙ্কাৰা, ৱিন্দনীযতৰত্তনং.
১০. অনৱজ্জং মুখম্ভোজ [‘‘অম্ভোজ’’ন্তি পদং পাড়িযং নত্থি, ৱাৰিজৱাচকং, সক্কটগন্থতো অনীতং], মনৱজ্জা চ ভাৰতী;
অলঙ্কতা’ৱ সোভন্তে, কিং নু তে নিৰ’লঙ্কতা?
১১. ৱিনা গৰূপদেসং তং, বালো’লঙ্কত্তু মিচ্ছতি;
সম্পাপুণে ন ৱিঞ্ঞূহি, হস্সভাৱং কথং নু সো?
১২. গন্থোপি কৱিৱাচান, মলঙ্কাৰ’প্পকাসকো;
যাতি তব্বচনীযত্তং, ত’ব্বোহাৰূ’পচাৰতো.
১৩. দ্ৱিপ্পকাৰা অলঙ্কাৰা, তত্থ সদ্দ, ত্থভেদতো;
সদ্দত্থা বন্ধনামা’ৱ, তংসজ্জিত তদাৱলি.
১৪. গুণালঙ্কাৰসংযুত্তা, অপি দোসলৱ’ঙ্কিতা;
পসংসিযা ন ৱিঞ্ঞূহি, সা কঞ্ঞা ৱিয তাদিসী.
১৫. তেন দোসনিৰাসো’ৱ, মহুস্সাহেন সাধিযো;
নিদ্দোসা সব্বথা সা’যং, সগুণা ন ভৱেয্য কিং?
১৬. সা’লঙ্কাৰৱিযুত্তা’পি, গুণযুত্তা মনোহৰা;
নিদ্দোসা দোসৰহিতা, গুণযুত্তা ৱধূ ৱিয.
১৭. পদে ৱাক্যে তদত্থে চ, দোসা যে ৱিৱিধা মতা;
সো’দাহৰণ মেতেসং, লক্খণং কথযাম্য’হং.
পদদোস উদ্দেস
১৮. ৱিৰুদ্ধত্থন্তৰা, ঝত্থ, কিলিট্ঠানি, ৱিৰোধি চ;
নেয্যং, ৱিসেসনাপেক্খং, হীনত্থক মনত্থকং.
ৱাক্যদোস উদ্দেস
১৯. দোসা পদান ৱাক্যান, মেকত্থং ভগ্গৰীতিকং;
তথা ব্যাকিণ্ণ গাম্মানি, যতিহীনং কমচ্চুতং;
অতিৱুত্ত মপেতত্থং, সবন্ধফৰুসং তথা.
ৱাক্যত্থদোসউদ্দেস
২০. অপক্কমো’, চিত্যহীনং, ভগ্গৰীতি, সসংসযং;
গাম্মং দুট্ঠালঙ্কতীতি, দোসা ৱাক্যত্থনিস্সিতা.
পদদোসনিদ্দেস
২১. ৱিৰুদ্ধত্থন্তৰং তঞ্হি, যস্স’ঞ্ঞত্থো ৱিৰুজ্ঝতি;
অধিপ্পেতে যথা মেঘো, ৱিসদো সুখযে জনং.
২২. ৱিসেস্য মধিকং যেনা, ঝত্থ মেতং ভৱে যথা;
ওভাসিতা’সেসদিসো, খজ্জোতো’যং ৱিৰাজতে.
২৩. যস্স’ত্থা’ৱগমো দুক্খো, পকত্যা’দিৱিভাগতো;
কিলিট্ঠং তং যথা তায, সো’য মালিঙ্গ্যতে পিযা.
২৪. যং কিলিট্ঠপদং মন্দা, ভিধেয্যং যমকাদিকং;
কিলিট্ঠপদদোসে’ৱ, তম্পি অন্তো কৰীযতি.
২৫. পতীতসদ্দৰচিতং, সিলিট্ঠপদসন্ধিকং;
পসাদগুণসংযুত্তং, যমকং মত মেদিসং.
২৬. অব্যপেতং ব্যপেত’ঞ্ঞ, মাৱুত্তা’নেকৱণ্ণজং;
যমকং তঞ্চ পাদান, মাদি, মজ্ঝ, ন্ত, গোচৰং.
অব্যপেত পঠমপাদাদি যমকং
২৭. সুজনা’সুজনা সব্বে, গুণেনাপি ৱিৱেকিনো;
ৱিৱেকং ন সমাযন্তি, অৱিৱেকিজনন্তিকে.
অব্যপেত পঠম দুতিয পাদাদি যমকং
২৮. কুসলা’কুসলা সব্বে, পবলা’পবলা থৱা;
নো যাতা যাৱ’হোসিত্তং, সুখদুক্খপ্পদা সিযুং;
অব্যপেত পঠম দুতিয ততিযপাদাদি যমকং.
২৯. সাদৰং সা দৰং হন্তু, ৱিহিতা ৱিহিতা মযা;
ৱন্দনা ৱন্দনামান, ভাজনে ৰতনত্তযে.
অব্যপেত চতুক্কপাদাদি যমকং
৩০. কমলং ক’মলং কত্তুং, ৱনদো ৱনদো’ম্বৰং;
সুগতো সুগতো লোকং, সহিতং স হিতং কৰং.
৩১. অব্যপেতাদিযমক, স্সেসো লেসো নিদস্সিতো;
ঞেয্যানি’মাযেৱ দিসা, য’ঞ্ঞানি যমকানিপি.
৩২. অচ্চন্তবহৱো তেসং, ভেদা সম্ভেদযোনিযো;
তথাপি কেচি সুকৰা, কেচি অচ্চন্তদুক্কৰা.
৩৩. যমকং তং পহেলী [পহেড়ি (ক.)] চ, নেকন্তমধুৰানি’তি;
উপেক্খিযন্তি সব্বানি, সিস্সখেদভযা মযা.
৩৪. দেসকালকলালোক, ঞাযাগমৱিৰোধি যং;
তং ৱিৰোধিপদং চে’ত, মুদাহৰণতো ফুটং.
৩৫. য দপ্পতীত মানীয, ৱত্তব্বং নেয্য মাহু তং;
যথা সব্বাপি ধৱলা, দিসা ৰোচন্তি ৰত্তিযং.
৩৬. নেদিসং বহু মঞ্ঞন্তি, সব্বে সব্বত্থ ৱিঞ্ঞুনো;
দুল্লভা’ৱগতী সদ্দ, সামত্থিযৱিলঙ্ঘিনী.
৩৭. সিযা ৱিসেসনাপেক্খং, যং তং পত্ৱা ৱিসেসনং;
সাত্থকং তং যথা তং সো, ভিয্যো পস্সতি চক্খুনা.
৩৮. হীনং কৰে ৱিসেস্যং যং, তং হীনত্থং ভৱে যথা;
নিপ্পভী কত খজ্জোতো, সমুদেতি দিৱাকৰো.
৩৯. পাদপূৰণমত্তং যং, অনত্থমিতি তং মতং;
যথা হি ৱন্দে বুদ্ধস্স, পাদপঙ্কেৰুহং পি চ.
ৱাক্যদোস নিদ্দেস
৪০. সদ্দতো অত্থতো ৱুত্তং, যত্থ ভিয্যোপি ৱুচ্চতি;
ত মেকত্থং যথা’ভাতি, ৱাৰিদো ৱাৰিদো অযং.
যথা চ
৪১. তিত্থিযঙ্কুৰবীজানি, জহং দিট্ঠিগতানি’হ;
পসাদেতি পসন্নে’সো, মহামুনি মহাজনে.
৪২. আৰদ্ধক্কমৱিচ্ছেদা, ভগ্গৰীতি ভৱে যথা;
কাপি পঞ্ঞা, কোপি পগুণো, পকতীপি অহো তৱ.
৪৩. পদানং দুব্বিনিক্খেপা, ব্যামোহো যত্থ জাযতি;
তং ব্যাকিণ্ণন্তি ৱিঞ্ঞেয্যং, তদুদাহৰণং যথা.
৪৪. বহুগুণে পণমতি, দুজ্জনানং প্যযং জনো;
হিতং পমুদিতো নিচ্চং, সুগতং সমনুস্সৰং.
৪৫. ৱিসিট্ঠৱচনা’পেতং, গাম্মং’ত্য’ভিমতং যথা;
কঞ্ঞে কামযমানং মং, ন কামযসি কিংন্ৱি’দং?
৪৬. পদসন্ধানতো কিঞ্চি, দুপ্পতীতিকৰং ভৱে;
তম্পি গাম্মং ত্য’ভিমতং, যথা যাভৱতো পিযা.
৪৭. ৱুত্তেসু সূচিতে ট্ঠানে, পদচ্ছেদো ভৱে যতি;
যং তায হীনং তং ৱুত্তং, যতিহীনন্তি সা পন.
৪৮. যতি সব্বত্থপাদন্তে, ৱুত্তড্ঢে চ ৱিসেসতো;
পুব্বাপৰানেকৱণ্ণ, পদমজ্ঝেপি কত্থচি.
তত্থোদাহৰণপচ্চুদাহৰণানি যথা
৪৯. তং নমে সিৰসা চামি, কৰৱণ্ণং তথাগতং;
সকলাপি দিসা সিঞ্চ, তিৱ সোণ্ণৰসেহি যো.
৫০. সৰো সন্ধিম্হি পুব্বন্তো, ৱিয লোপে ৱিভত্তিযা;
অঞ্ঞথা ত্ৱ’ঞ্ঞথা তত্থ, যা’দেসাদি পৰা’দি’ৱ.
৫১. চাদী পুব্বপদন্তা’ৱ, নিচ্চং পুব্বপদস্সিতা;
পাদযো নিচ্চসম্বন্ধা, পৰাদীৱ পৰেন তু.
সব্বত্থোদাহৰণানি যথা
৫২. নমে তং সিৰসা সব্বো, পমা’তীতং তথাগতং;
যস্স লোকগ্গতং পত্ত, স্সো’পমা ন হি যুজ্জতি.
৫৩. মুনিন্দং তং সদা ৱন্দা, ম্য’নন্তমতি মুত্তমং;
যস্স পঞ্ঞা চ মেত্তা চ, নিস্সীমাতি ৱিজম্ভতি.
চাদিপাদীসু পচ্চুদাহৰণানি যথা
৫৪. মহামেত্তা মহাপঞ্ঞা, চ যত্থ পৰমোদযা;
পণমামি জিনং তং প, ৱৰং ৱৰগুণা’লযং.
৫৫. পদত্থক্কমতো মুত্তং, কমচ্চুত মিদং যথা;
খেত্তং ৱা দেহি গামং ৱা, দেসং ৱা মম সোভনং.
৫৬. লোকিযত্থ মতিক্কন্তং, অতিৱুত্তং মতং যথা;
অতিসম্বাধ মাকাস, মেতিস্সা থনজম্ভনে.
৫৭. সমুদাযত্থতো’পেতং, তং অপেতত্থকং যথা;
গাৱিপুত্তো বলিবদ্ধো, তিণং খাদী পিৱী জলং.
৫৮. বন্ধে ফৰুসতা যত্থ, তং বন্ধফৰুসং যথা;
খৰা খিলা পৰিক্খীণা, খেত্তে খিত্তং ফলত্য’লং.
ৱাক্যত্থদোস নিদ্দেস
৫৯. ঞেয্যং লক্খণ মন্ৱত্থ, ৱসেনা’পক্কমাদিনং;
উদাহৰণ মেতেসং, দানি সন্দস্সযাম্য’হং.
তত্থা’পক্কমং যথা
৬০. ভাৱনা, দান, সীলানি, সম্মা সম্পাদিতানি’হ;
ভোগ, সগ্গাদি, নিব্বান, সাধনানি ন সংসযো.
ওচিত্যহীনং যথা
৬১. পূজনীযতৰো লোকে, অহ মেকো নিৰন্তৰং;
মযেকস্মিং গুণা সব্বে, যতো সমুদিতা অহুং.
যথা চ
৬২. যাচিতো’হং কথং নাম, ন দজ্জাম্য’পি জীৱিতং;
তথাপি পুত্তদানেন, ৱেধতে হদযং মম.
ভগ্গৰীতি যথা
৬৩. ইত্থীনং দুজ্জনানঞ্চ, ৱিস্সাসো নোপপজ্জতে;