৮. ইত্থিলিঙ্গনামিকপদমালা

অথ ইত্থিলিঙ্গেসু আকাৰন্তস্স ভূধাতুমযস্স পকতিৰূপভূতস্স ভাৱিকাসদ্দস্স নামিকপদমালাযং ৱত্তব্বাযম্পি পসিদ্ধস্স তাৱ কঞ্ঞাসদ্দস্স নামিকপদমালং ৱক্খাম –

কঞ্ঞা, কঞ্ঞা, কঞ্ঞাযো. কঞ্ঞং, কঞ্ঞা, কঞ্ঞাযো. কঞ্ঞায, কঞ্ঞাহি, কঞ্ঞাভি. কঞ্ঞায, কঞ্ঞানং. কঞ্ঞায, কঞ্ঞাহি, কঞ্ঞাভি. কঞ্ঞায, কঞ্ঞানং. কঞ্ঞায, কঞ্ঞাযং, কঞ্ঞাসু. ভোতি কঞ্ঞে, ভোতিযো কঞ্ঞা, কঞ্ঞাযো. অযমম্হাকং ৰুচি.

এত্থ ‘‘কঞ্ঞা’’তি একৱচনবহুৱচনৱসেন ৱুত্তং, নিৰুত্তিপিটকে বহুৱচনৱসেন ৱুত্তো নযো নত্থি. তথা হি তত্থ ‘‘সদ্ধা তিট্ঠতি, সদ্ধাযো তিট্ঠন্তি. সদ্ধং পস্সতি, সদ্ধাযো পস্সতী’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং, ‘‘সদ্ধা’’তি বহুৱচনং ন আগতং. কিঞ্চাপি নাগতং, তথাপি ‘‘বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, সিৱিকঞ্ঞা সমাগতা. অহেতু অপ্পচ্চযা পুৰিসস্স সঞ্ঞা উপ্পজ্জন্তিপি নিৰুজ্ঝন্তিপী’’তিআদিপাড়িদস্সনতো বাহাকঞ্ঞা সঞ্ঞাসদ্দাদীনং বহুৱচনতা গহেতব্বা. চূড়নিৰুত্তিযং ‘‘ভোতি কঞ্ঞে, ভোতি কঞ্ঞা’’তি দ্ৱে একৱচনানি ৱত্ৱা ‘‘ভোতিযো কঞ্ঞাযো’’তি একং বহুৱচনং ৱুত্তং. নিৰুত্তিপিটকে পন ‘‘ভোতি সদ্ধা’’তি একৱচনং ৱত্ৱা ‘‘ভোতিযো সদ্ধাযো’’তি একং বহুৱচনং ৱুত্তং. মযং পনেত্থ ‘‘এহি বালে খমাপেহি, কুসৰাজং মহব্বলং. ফুস্সতী ৱৰৱণ্ণাভে. এহি গোধে নিৱত্তস্সূ’’তিআদিপাড়িদস্সনতো ‘‘ভোতি কঞ্ঞে, ভোতিযো কঞ্ঞা, কঞ্ঞাযো’’তি এৱংপকাৰানিযেৱ আলপনেকৱচনবহুৱচনানি ইচ্ছাম. এত্থ ‘‘ভোতি কঞ্ঞে’’তি অযং নযো অম্মাদীসু মাতাদীসু চ ন লব্ভতি.

ভাৱিকা, ভাৱিকা, ভাৱিকাযো. ভাৱিকং, ভাৱিকা, ভাৱিকাযো. ভাৱিকায, ভাৱিকাহি, ভাৱিকাভি. ভাৱিকায, ভাৱিকানং. ভাৱিকায, ভাৱিকাহি, ভাৱিকাভি. ভাৱিকায, ভাৱিকানং. ভাৱিকায, ভাৱিকাযং, ভাৱিকাসু. ভোতি ভাৱিকে, ভোতিযো ভাৱিকা, ভাৱিকাযো.

এৱং হেট্ঠুদ্দিট্ঠানং সব্বেসং ভূধাতুমযানং ‘‘ভাৱনা ৱিভাৱনা’’ইচ্চেৱমাদীনংআকাৰন্তপদানং অঞ্ঞেসঞ্চাকাৰন্তপদানং নামিকপদমালা যোজেতব্বা. এত্থঞ্ঞানি আকাৰন্তপদানি নাম সদ্ধাদীনি.

সদ্ধা মেধা পঞ্ঞা ৱিজ্জা, চিন্তা মন্তা তণ্হা’ভিজ্ঝা;

ইচ্ছা পুচ্ছা জাযা মাযা, মেত্তা মত্তা সিক্খা সঙ্খা.

জঙ্ঘা বাহা গীৱা জিৱ্হা, ৱাচা ছাযা গঙ্গা নাৱা;

নিদ্দা কন্তা সালা মালা, ৱেলা ৱীণা ভিক্খা লাখা.

গাথা সেনা লেখা’পেক্খা, আসা পূজা এসা কঙ্খা;

অঞ্ঞা মুদ্দা খিড্ডা ভস্সা, ভাসা কীড়া সত্তা চেতা.

পিপাসা ৱেদনা সঞ্ঞা, চেতনা তসিণা পজা;

দেৱতা ৱট্টকা গোধা, বলাকা ৱসুধা সভা.

উক্কা সেফালিকা সিক্কা, সলাকা ৱালিকা সিখা;

কাৰণা ৱিসিখা সাখা, ৱচা ৱঞ্ঝা জটা ঘটা.

পীড়া সোণ্ডা ৱিতণ্ডা চ, কৰুণা ৱনিতা লতা;

কথা নিন্দা সুধা ৰাধা, ৱাসনা সিংসপা পপা.

পভা সীমা খমা এজা,

খত্তিযা সক্খৰা সুৰা;

দোলা তুলা সিলা লীলা,

লালে’ড়া মেখলা কলা.

ৱড়ৱা সুণিসা মূসা, মঞ্জূসা সুলসা দিসা;

নাসা জুণ্হা গুহা ঈহা, লসিকা পৰিসা নিসা;

মাতিকিচ্চাদযো চেৱ, ভাৱিকাপদসাদিসা.

অম্মন্নম্বা চ তাতা চ, কিঞ্চিদেৱ সমা সিযুং;

মাতা ধীতা পনত্তাদী, পুথগেৱ ইতো সিযুং.

পৰিসাসদ্দস্স পন সত্তমীঠানে ‘‘পৰিসায, পৰিসাযং, পৰিসতি, পৰিসাসূ’’তি যোজেতব্বং ‘‘একমিদং ভো গোতম সমযং তোদেয্যস্স ব্ৰাহ্মণস্স পৰিসতি পৰূপাৰম্ভং ৱত্তেন্তী’’তি পাড়িদস্সনতো. অম্মাদীনং পন ‘‘অম্মা, অম্মা, অম্মাযো’’তিআদিনা কঞ্ঞানযেন ৱত্ৱা অৱসানে ‘‘ভোতি অম্ম, ভোতি অম্মা, ভোতিযো অম্মা, অম্মাযো’’তিআদিনা যোজেতব্বং.

মাতা, মাতা, মাতৰো. মাতৰং, মাতৰো. মাতৰা, মাতুযা, মত্যা, মাতূহি, মাতূভি. মাতু, মাতুযা, মত্যা, মাতৰানং, মাতানং, মাতূনং. মাতৰা, মাতুযা, মত্যা, মাতূহি, মাতূভি. মাতু, মাতুযা, মত্যা, মাতৰানং, মাতানং, মাতূনং. মাতৰি, মাতুযা, মত্যা, মাতুযং, মত্যং, মাতূসু. ভোতি মাতা, ভোতিযো মাতা, মাতৰো.

এত্থ পন যস্মা পাড়িযং ইত্থিলিঙ্গানং সকাৰন্তানি ৰূপানি এহি এভি এসুকাৰন্তাদীনি চ এনন্তাদীনি চ ন দিস্সন্তি, তস্মা কেহিচি ৱুত্তানিপি ‘‘মাতুস্স মাতৰেহী’’তিআদীনি ন ৱুত্তানি, এস নযো ইতৰেসুপি. ‘‘যংকিঞ্চিত্থিকতং পুঞ্ঞং, ময্হঞ্চ মাতুযা চ তে. অনুঞ্ঞাতো অহং মত্যা’’তি পাড়িদস্সনতো পন কৰণসম্পদাননিস্সক্কসামিভুম্মৱচনট্ঠানে ‘‘মাতুযা, মত্যা’’তি চ ৱুত্তং ইত্থিলিঙ্গট্ঠানে সমানগতিকত্তা তেসং ৱচনানং. তথা হি উম্মাদন্তিজাতকে ‘‘মত্যা’’তি পদং পঞ্চমীততিযেকৱচনৱসেন আগতং, যথা পন ‘‘খত্তিযা’’তি পদং মজ্ঝসৰলোপৱসেন ‘‘খত্যা’’তি ভৱতি, তথা ‘‘মাতুযা মাতুয’’ন্তি চ পদং ‘‘মত্যা, মত্য’’ন্তি ভৱতি, অযং নযো ধীতুসদ্দাদীসু ন লব্ভতি.

ধীতা, ধীতা, ধীতৰো. ধীতং, ধীতৰং, ধীতৰো. ধীতুযা, ধীতূহি, ধীতূভি. ধীতু, ধীতুযা, ধীতৰানং, ধীতানং, ধীতূনং. ধীতৰা, ধীতুযা, ধীতূহি, ধীতূভি. ধীতু, ধীতুযা, ধীতৰানং, ধীতানং, ধীতূনং. ধীতৰি, ধীতুযা, ধীতুযং, ধীতূসু. ভোতি ধীতু, ভোতি ধীতা, ভোতিযো ধীতা, ধীতৰো. এত্থ পন.

‘‘জালিং কণ্হাজিনং ধীতং, মদ্দিদেৱিং পতিব্বতং;

চজমানো ন চিন্তেসিং, বোধিযাযেৱ কাৰণা’’তি

পাড়িযং ‘‘ধীত’’ন্তি দস্সনতো উপযোগৱচনট্ঠানে ‘‘ধীত’’ন্তি ৱুত্তং, তস্মা ইদং সাৰতো গহেতব্বং, তথা পাড়িযং ‘‘অস্সমণী হোতি অসক্যধীতৰা’’তি সমাসপদস্স দস্সনতো ততিযেকৱচনন্তপদসদিসং ‘‘সেট্ঠিধীতৰা’’তিআদিকং পঠমেকৱচনন্তম্পি সমাসপদং গহেতব্বমেৱ, নিৰুত্তিপিটকে পন ‘‘মাতা ধীতা’’তি পদদ্ৱযং সদ্ধানযে পক্খিত্ত, তমম্হেহি ‘‘সদ্ধাযা’’তি পদস্স ৱিয ‘‘মাতাযা’’তিআদীনং পাড়িআদীসু ব্যাসে অদস্সনতো ৱিসুং গহিতং সমাসেযেৱ হি ঈদিসিং সদ্দগতিং পস্সাম ‘‘ৰাজমাতায ৰাজধীতায সেট্ঠিধীতাযা’’তি. এৱং কঞ্ঞানযোপি একদেসেন লব্ভতি, তথা ‘‘অচ্ছৰিযং নন্দমাতে, অব্ভুতং নন্দমাতে’’তি পাড়িযং ‘‘নন্দমাতে’’তি দস্সনতো ‘‘ভোতি ৰাজমাতে, ভোতি ৰাজধীতে’’তি এৱমাদিনযোপি লব্ভতি, তত্ৰ নন্দমাতেতি নন্দস্স মাতা নন্দমাতা, ভোতি নন্দমাতে, এৱং সমাসেযেৱ ঈদিসী সদ্দগতি হোতি, তস্মা সমাসপদত্তে ‘‘মাতু ধীতু দুহিতু’’ইচ্চেতেসং পকতিৰূপানং দ্ৱে কোট্ঠাসা গহেতব্বা পঠমং দস্সিতৰূপকোট্ঠাসো চ কঞ্ঞানযো ৰূপকোট্ঠাসো চাতি. নত্তাদীনি পদানি ন কেৱলং পুল্লিঙ্গানিযেৱ হোন্তি, অথ খো ইত্থিলিঙ্গানিপি. তথা হি ‘‘ৱিসাখায নত্তা কালঙ্কতা হোতি. চতস্সো মূসিকা গাধং কত্তা, নো ৱসিতা’’তিআদীনি পযোগানি সাসনে দিস্সন্তি.

নত্তা, নত্তা, নত্তাৰো. নত্তং, নত্তাৰং, নত্তাৰো. নত্তাৰা, নত্তুযা, নত্তূহি, নত্তূভি. নত্তু, নত্তুযা, নত্তাৰানং নত্তানং, নত্তূনং. নত্তাৰা, নত্তুযা, নত্তূহি, নত্তূভি. নত্তু, নত্তুযা, নত্তাৰানং, নত্তানং, নত্তূনং. নত্তৰি, নত্তুযা, নত্তুযং, নত্তূসু. ভোতি নত্ত, ভোতি নত্তা, ভোতিযো নত্তা, নত্তাৰো.

এৱং ‘‘কত্তা ৱসিতা ভাসিতা’’ ইচ্চাদীসুপি সমাসপদত্তে পন ‘‘ৰাজমাতায নন্দমাতে’’তিআদীনি ৱিয ‘‘ৰাজনত্তায, ৰাজনত্তে’’তিআদীনি ৰূপানি ভৱন্তি.

সৱিনিচ্ছযোযং আকাৰন্তুকাৰন্তিত্থিলিঙ্গানং পকতিৰূপস্স নামিকপদমালাৱিভাগো.

আকাৰন্তুকাৰন্ততাপকতিকং

আকাৰন্তিত্থিলিঙ্গং নিট্ঠিতং.

ইদানি ভূমিপদাদীনং নামিকপদমালং ৱক্খাম পুব্বাচৰিযমতং পুৰেচৰং কত্ৱা –

ৰত্তি, ৰত্তী, ৰত্তিযো. ৰত্তিং, ৰত্তী, ৰত্তিযো. ৰত্তিযা, ৰত্তীহি, ৰত্তীভি. ৰত্তিযা, ৰত্তীনং. ৰত্তিযা, ৰত্তীহি, ৰত্তীভি. ৰত্তিযা, ৰত্তীনং. ৰত্তিযা, ৰত্তিযং, ৰত্তীসু. ভোতি ৰত্তি, ভোতিযো ৰত্তিযো. যমকমহাথেৰমতং.

‘‘ভূমি, ভূমী, ভূমিযো. ভূমিং, ভূমী, ভূমিযো’’তি সব্বং নেয্যং. এৱং ‘‘ভূতি সত্তি পত্তি ৱুত্তি মুত্তি কিত্তি খন্তি তিত্তি সিদ্ধি ইদ্ধি ৱুদ্ধি সুদ্ধি বুদ্ধি বোধি পীতি নন্দি মতি অসনি ৱসনি সতি গতি ৱুড্ঢি যুৱতি অঙ্গুলি বোন্দি দিট্ঠি তুট্ঠি নাভি’’ ইচ্চাদীনম্পি নামিকপদমালা যোজেতব্বা. অপিচ ‘‘ৰত্যো অমোঘা গচ্ছন্তি. দিৱা চ ৰত্তো চ হৰন্তি যে বলিং. ন ভূম্যা চতুৰঙ্গুলো. সেতি ভূম্যা অনুত্থুনং. ভূম্যা সো পতিতং পাসং. গীৱায পটিমুঞ্চতি. ইমা চ নভ্যো সতৰাজিচিত্তিতা. সতেৰতা ৱিজ্জুৰিৱপ্পভাসৰে’’তি এৱমাদীনং পযোগানং দস্সনতো ৰত্তি ভূমি নাভিসদ্দাদীনং অযম্পি নামিকপদমালাৱিসেসো ৱেদিতব্বো. কথং?

ৰত্তি, ৰত্তী, ৰত্তিযো, ৰত্যো. ৰত্তিং, ৰত্তী, ৰত্তিযো, ৰত্যো. ৰত্তিযা, ৰত্যা, ৰত্তীহি, ৰত্তীভি. ৰত্তিযা, ৰত্যা, ৰত্তীনং. ৰত্তিযা, ৰত্যা, ৰত্তীহি, ৰত্তীভি. ৰত্তিযা, ৰত্যা, ৰত্তীনং. ৰত্তিযা, ৰত্যা, ৰত্তিযং ৰত্যং, ৰত্তো, ৰত্তীসু. ভোতি ৰত্তি, ভোতিযো ৰত্তী, ৰত্তিযো, ৰত্যো.

এত্থ ‘‘ৰত্তো’’তি ৰূপনযং ৱজ্জেত্ৱা ‘‘ভূমি, ভূমী, ভূমিযো, ভূম্যো’’তি সব্বং নেয্যং.

নাভি, নাভী, নাভিযো, নভ্যো. নাভিং, নাভী, নাভিযো, নভ্যো. নাভিযা, নভ্যা, নাভীহি, নাভীভি. নাভিযা, নভ্যা, নাভীনং. নাভিযা, নভ্যা, নাভীহি, নাভীভি. নাভিযা, নভ্যা, নাভীনং. নাভিযা, নভ্যা, নাভিযং, নভ্যং, নাভীসু. ভোতি নাভি, ভোতিযো নাভী, নাভিযো, নভ্যো.

বোধি, বোধী, বোধিযো, বোজ্ঝো. বোধিং, বোধিযং, বোজ্ঝং, বোধী, বোধিযো, বোজ্ঝো. বোধিযা, বোজ্ঝা, বোধীহি, বোধীভি. বোধিযা, বোজ্ঝা, বোধীনং. বোধিযা, বোজ্ঝা, বোধীহি, বোধীভি. বোধিযা, বোজ্ঝা, বোধীনং. বোধিযা, বোজ্ঝা, বোধিযং, বোজ্ঝং, বোধীসু. ভোতি বোধি, ভোতিযো বোধী, বোধিযো, বোজ্ঝো.

এত্থ পন ‘‘বুজ্ঝস্সু জিন বোধিযং. অঞ্ঞত্ৰ বোজ্ঝা তপসা’’তি ৱিচিত্ৰপাড়িনযদস্সনতো ৱিচিত্ৰনযা নামিকপদমালা ৱুত্তা. সব্বোপি চাযং নযো অঞ্ঞত্থাপি যথাৰহং যোজেতব্বো.

সৱিনিচ্ছযোযং ইকাৰন্তিত্থিলিঙ্গানং পকতিৰূপস্স নামিকপদমালাৱিভাগো.

ইকাৰন্ততাপকতিকং ইকাৰন্তিত্থিলিঙ্গং

নিট্ঠিতং.

ইদানি ভূৰীসদ্দাদীনং নামিকপদমালং ৱক্খাম পুব্বাচৰিযমতং পুৰেচৰং কত্ৱা –

ইত্থী, ইত্থী, ইত্থিযো. ইত্থিং, ইত্থী, ইত্থিযো. ইত্থিযা, ইত্থীহি, ইত্থীভি. ইত্থিযা, ইত্থীনং. ইত্থিযা, ইত্থীহি, ইত্থীভি. ইত্থিযা, ইত্থীনং. ইত্থিযা, ইত্থিযং, ইত্থীসু. ভোতি ইত্থি, ভোতিযো ইত্থিযো. যমকমহাথেৰমতং.

‘‘ভূৰী, ভূৰী, ভূৰিযো. ভূৰিং, ভূৰী, ভূৰি যো’’তি ইত্থিযা সমং. এৱং ভূতী ভোতী ৱিভাৱিনী ইচ্চাদীনং ভূধাতুমযানং অঞ্ঞেসঞ্চ ঈকাৰন্তসদ্দানং নামিকপদমালা যোজেতব্বা. এত্থঞ্ঞে ঈকাৰন্তসদ্দা নাম –

‘‘মাতুলানী চ ভগিনী, ভিক্খুনী সামুগী অজী;

ৱাপী পোক্খৰণী দেৱী, নাগী যক্খিনী ৰাজিনী.

দাসী চ ব্ৰাহ্মণী মুট্ঠ-স্সতিনী সীঘযাযিনী;

সাকিযানী’’তি চাদীনি, পযোগানি ভৱন্তি হি.

তত্ৰ ‘‘পোক্খৰণী দাসী, ব্ৰাহ্মণি’’চ্চাদিনং গতি;

অঞ্ঞথাপি সিযা গাথা-চুণ্ণিযেসু যথাৰহং.

‘‘কুসাৱতী’’তিআদীনং, গাথাস্ৱেৱ ৱিসেসতো;

ৰূপানি অঞ্ঞথা হোন্তি, একৱচনতো ৱদে.

‘‘কাসী অৱন্তী’’ইচ্চাদী, বহুৱচনতো ৱদে;

‘‘চন্দৱতী’’তিআদীনি, পযোগস্সানুৰূপতো.

তথা হি ‘‘পোক্খৰঞ্ঞো সুমাপিতা. তা চ সত্তসতা ভৰিযা, দাস্যো সত্তসতানি চ. দাৰকে চ অহং নেস্সং, ব্ৰাহ্মণ্যা পৰিচাৰকে. নজ্জো সন্দন্তি. নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰে. লক্খ্যা ভৱ নিৱেসনং.

বাৰাণস্যং মহাৰাজ, কাকৰাজা নিৱাসকো;

অসীতিযা সহস্সেহি, সুপত্তো পৰিৱাৰিতো.

ৰাজা যথা ৱেস্সৱণো নড়িঞ্ঞ’’ন্তি

এৱমাদীনং পাড়ীনং দস্সনতো পোক্খৰণী ইচ্চাদীনং নামিকপদমালাযো সৱিসেসা যোজেতব্বা. কথং? ‘পোক্খৰণী, পোক্খৰণী, পোক্খৰণিযো, পোক্খৰঞ্ঞো. পোক্খৰণি’’ন্তিআদিনা ৱত্ৱা কৰণসম্পদাননিস্সক্কসামিৱচনট্ঠানে ‘‘পোক্খৰণিযা, পোক্খৰঞ্ঞা’’তি একৱচনানি ৱত্তব্বানি. ভুম্মৱচনট্ঠানে পন ‘‘পোক্খৰণিযা, পোক্খৰঞ্ঞা, পোক্খৰণিযং, পোক্খৰঞ্ঞ’’ন্তি চ একৱচনানি ৱত্তব্বানি. সব্বত্থ চ পদানি পৰিপুণ্ণানি কাতব্বানি. তথা ‘‘দাসী, দাসী, দাসিযো, দাস্যো. দাসিং, দাসিযং, দাসী, দাসিযো, দাস্যো’’তি ৱত্ৱা কৰণৱচনট্ঠানাদীসু ‘‘দাসিযা, দাস্যা’’তি একৱচনানি ৱত্তব্বানি. ভুম্মৱচনট্ঠানে পন ‘‘দাসিযা, দাস্যা, দাসিযং, দাস্য’’ন্তি চ একৱচনানি ৱত্তব্বানি. সব্বত্থ পদানি পৰিপুণ্ণানি কাতব্বানি. এত্থ পন ‘‘যট্ঠিযা পটিকোটেতি, ঘৰে জাতংৱ দাসিযং. ফুসিস্সামি ৱিমুত্তিয’’ন্তি পযোগানং দস্সনতো অংৱচনস্স যমাদেসৱসেন ‘‘দাসিয’’ন্তি ৱুত্তং. তেসু চ ‘‘ঘৰে জাতংৱ দাসিয’’ন্তি এত্থ অংৱচনস্স যমাদেসতো অঞ্ঞোপি সদ্দনযো লব্ভতি. কথং? যথা দহৰী এৱ ‘‘দহৰিযা’’তি ৱুচ্চতি, এৱং দাসী এৱ ‘‘দাসিযা’’তি.

এত্থ পন ‘‘পস্সামি ৱোহং দহৰিং, কুমাৰিং চাৰুদস্সন’’ন্তি চ ‘‘যে তং জিণ্ণস্স পাদংসু, এৱং দহৰিযং সতি’’ন্তি চ পাড়ি নিদস্সনং, উপযোগৱচনিচ্ছায ‘‘দাসিয’’ন্তি ৱুত্তং, ইমস্মিং পনাধিপ্পাযে ‘‘দাসিযা, দাসিযা, দাসিযাযো. দাসিযং, দাসিযা, দাসিযাযো. দাসিযাযা’’তি কঞ্ঞানযেনেৱ নামিকপদমালা ভৱতি ‘‘কুমাৰিযা’’তি সদ্দস্সেৱ. তথা হি ‘‘কুমাৰিযে উপসেনিযে’’তি পাড়ি দিস্সতি. তথা ‘‘পুপ্ফৱতিযা, পুপ্ফৱতিযং, পুপ্ফৱতিযায, পুপ্ফৱতিযাযং, ভোতি পুপ্ফৱতিযে’’তি কঞ্ঞানযনিস্সিতেন একৱচননযেন নামিকপদমালা ভৱতি.

এত্থ পন ‘‘অতীতে অযং বাৰাণসী পুপ্ফৱতিযা নাম অহোসি. ৰাজাসি লুদ্দকম্মো, একৰাজা পুপ্ফৱতিযাযং. উয্যস্সু পুব্বেন পুপ্ফৱতিযাযা’’তি পাড়ি চ অট্ঠকথাপাঠো চ নিদস্সনং. অপৰো নযো – ‘‘দাসিযা দহৰিযা কুমাৰিযা’’তিআদীসু ককাৰস্স যকাৰাদেসোপি দট্ঠব্বো. ব্ৰাহ্মণীসদ্দস্স তু ‘‘ব্ৰাহ্মণী, ব্ৰাহ্মণী, ব্ৰাহ্মণিযো, ব্ৰাহ্মণ্যো. ব্ৰাহ্মণি’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা কৰণৱচনট্ঠানাদীসু ‘‘ব্ৰাহ্মণিযা, ব্ৰাহ্মণ্যা’’তি একৱচনানি ৱত্তব্বানি, সব্বত্থ চ পদানি পৰিপুণ্ণানি কাতব্বানি. নদীসদ্দস্স ‘‘নদী, নদী, নদিযো, নজ্জো. নদি’’ন্তিআদিনা ৱত্ৱা ‘‘নদিযা, নজ্জা’’তি চ ‘‘নদিযং, নজ্জ’’ন্তি চ ৱত্তব্বং, সব্বত্থ চ পদানি পৰিপুণ্ণানি কাতব্বানি. ইত্থিলিঙ্গেসু হি পচ্চত্তবহুৱচনে দিট্ঠেযেৱ উপযোগবহুৱচনং অনাগতম্পি দিট্ঠমেৱ হোতি, তথা উপযোগবহুৱচনে দিট্ঠেযেৱ পচ্চত্তবহুৱচনং অনাগতম্পি দিট্ঠমেৱ হোতি, কৰণসম্পদাননিস্সক্কসামিভুম্মৱচনানম্পি অঞ্ঞতৰস্মিং দিট্ঠেযেৱ অঞ্ঞতৰং দিট্ঠমেৱ হোতি. তথা হি ‘‘দাসা চ দাস্যো অনুজীৱিনো চা’’তি এত্থ ‘‘দাস্যো’’তি পচ্চত্তবহুৱচনে দিট্ঠেযেৱ অপৰম্পি ‘‘দাস্যো’’তি উপযোগবহুৱচনং তংসদিসত্তা দিট্ঠমেৱ হোতি.

‘‘সক্কো চ মে ৱৰং দজ্জা, সো চ লব্ভেথ মে ৱৰো;

একৰত্তং দ্ৱিৰত্তং ৱা, ভৱেয্যং অভিপাৰকো;

উম্মাদন্ত্যা ৰমিত্ৱান, সিৱিৰাজা ততো সিয’’ন্তি

এত্থ ‘‘উম্মাদন্ত্যা’’তি কৰণৱচনে দিট্ঠেযেৱ তংসদিসানি সম্পদাননিস্সক্কসামিভুম্মৱচনানিপি দিট্ঠানিযেৱ হোন্তি. ‘‘ব্ৰাহ্মণ্যা পৰিচাৰকে’’তি এত্থ ‘‘ব্ৰাহ্মণ্যা’’তি সামিৱচনে দিট্ঠেযেৱ তংসদিসানি কৰণসম্পদাননিস্সক্কভুম্মৱচনানিপি দিট্ঠানিযেৱ হোন্তি. ‘‘সেতি ভূম্যা অনুত্থুন’’ন্তি এত্থ ‘‘পথব্যা চাৰুপুব্বঙ্গী’’তি এত্থ চ ‘‘ভূম্যা, পথব্যা’’তি সত্তমিযা একৱচনে দিট্ঠেযেৱ তংসদিসানি কৰণসম্পদাননিস্সক্কসামিৱচনানিপি দিট্ঠানিযেৱ হোন্তি. ‘‘বাৰাণস্যং মহাৰাজা’’তি এত্থ ‘‘বাৰাণস্য’’ন্তি ভুম্মৱচনে দিট্ঠেযেৱ তংসদিসানি অঞ্ঞানিপি ‘‘ব্ৰাহ্মণ্যং একাদস্যং পঞ্চম্য’’ন্তিআদীনি ভুম্মৱচনানি দিট্ঠানিযেৱ হোন্তি.

গণ্হন্তি চ তাদিসানি ৰূপানি পুব্বাচৰিযাসভাপি গাথাভিসঙ্খৰণৱসেন. সাসনেপি পন এতাদিসানি ৰূপানি যেভুয্যেন গাথাসু সন্দিস্সন্তি.

কুসাৱতী. কুসাৱতিং. কুসাৱতিযা, কুসাৱত্যা. কুসাৱতিযং, কুসাৱত্যং. ভোতি কুসাৱতি.

বাৰাণসী. বাৰাণসিং. বাৰাণসিযা, বাৰাণস্যা. বাৰাণসিযং, বাৰাণস্যং, বাৰাণস্সং ইচ্চপি, ভোতি বাৰাণসি.

নড়িনী. নড়িনিং. নড়িনিযা, নড়িঞ্ঞা. নড়িনিযং, নড়িঞ্ঞং. ভোতি নড়িনি. অঞ্ঞানিপি যোজেতব্বানি.

গাথাৱিসযং পন পত্ৱা ‘‘কুসাৱতিম্হি, বাৰাণসিম্হি, নড়িনিম্হী’’তিআদিনা সদ্দৰূপানিপিযোজেতব্বানি. তথা হি পাড়িযং ‘‘কুসাৱতিম্হি’’আদীনি ম্হিযন্তানি ইত্থিলিঙ্গৰূপানি গাথাসুযেৱ পঞ্ঞাযন্তি, ন চুণ্ণিযপদৰচনাযং. অক্খৰসমযে পন তাদিসানি ৰূপানি অনিৱাৰিতানি ‘‘নদিম্হা চা’’তিআদিদস্সনতো. যং পন অট্ঠকথাসু চুণ্ণিযপদৰচনাযং ‘‘সম্মাদিট্ঠিম্হী’’তিআদিকং ইত্থিলিঙ্গৰূপং দিস্সতি, তং অক্খৰৱিপল্লাসৱসেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং চুণ্ণিযপদট্ঠানে ‘‘সম্মাদিট্ঠিযং পটিসন্ধিযং সুগতিযং দুগ্গতিয’’ন্তিআদিদস্সনতো. অযং পনেত্থ নিযমো সুগতসাসনে গাথাযং চুণ্ণিযপদট্ঠানে চ ‘‘কঞ্ঞা ৰত্তি ইত্থী যাগু ৱধূ’’তি এৱং পঞ্চন্তেহি ইত্থিলিঙ্গেহি সদ্ধিং না স স্মা স্মিং ম্হা ম্হিইচ্চেতে সদ্দা সৰূপতো পৰত্তং ন যন্তি. ম্হিসদ্দো পন গাথাযং ইৱণ্ণন্তেহি ইত্থিলিঙ্গেহি সদ্ধিং পৰত্তং যাতি. তত্ৰিদং ৱুচ্চতি –

‘‘গাথাযং চুণ্ণিযে চাপি, না সস্মাদী সৰূপতো;

নাকাৰন্তইৱণ্ণন্ত-ইত্থীতি পৰতং গতা.

ম্হিসদ্দো পন গাথাযং, ইৱণ্ণন্তিত্থিভী সহ;

য’তো পৰত্তমেতস্স, পযোগানি ভৱন্তি হি.

যথা বলাকযোনিম্হি, ন ৱিজ্জতি পুমো সদা;

কুসাৱভিম্হি নগৰে, ৰাজা আসি মহীপতী’’তি.

এৱং কুসাৱতী ইচ্চাদীনি অঞ্ঞথা ভৱন্তি, নগৰনামত্তা পনেকৱচনানিপি, ন জনপদনামানি ৱিয বহুৱচনানি. ‘‘কাসী, কাসিযো. কাসীহি, কাসীভি. কাসীনং. কাসীসু. ভোতিযো কাসিযো. এৱং অৱন্তী অৱন্তিযো’’তিআদিনাপি নামিকপদমালা যোজেতব্বা. অঞ্ঞানিপি পদানি গহেতব্বানি. এৱং কাসীইচ্চাদীনি জনপদনামত্তা ৰূড়্হীৱসেন বহুৱচনানেৱ ভৱন্তি অত্থস্স একত্তেপি.

চন্দৱতী, চন্দৱতিং, চন্দৱতিযা, চন্দৱতিযং, ভোতি চন্দৱতি, এৱং একৱচনৱসেন ৱা, চন্দৱতিযো, চন্দৱতিযো, চন্দৱতীহি, চন্দৱতীভি, চন্দৱতীনং, চন্দৱতীসু, ভোতিযো চন্দৱতিযো, এৱং বহুৱচনৱসেন ৱা নামিকপদমালা ৱেদিতব্বা, অঞ্ঞানিপি পদানি যোজেতব্বানি. ‘‘চন্দৱতী’’ইচ্চাদীনি হি একিস্সা বহূনঞ্চিত্থীনং পণ্ণত্তিভাৱতো পযোগানুৰূপেন একৱচনৱসেন ৱা বহুৱচনৱসেন ৱা যোজেতব্বানি ভৱন্তি. এস নযো অঞ্ঞত্ৰাপি.

সৱিনিচ্ছযোযং ঈকাৰন্তিত্থিলিঙ্গানং পকতিৰূপস্স নামিকপদমালাৱিভাগো.

ঈকাৰন্ততাপকতিকং ঈকাৰন্তিত্থিলিঙ্গং নিট্ঠিতং.

ইদানি ভূধাতুমযানং উকাৰন্তিত্থিলিঙ্গানং অপ্পসিদ্ধত্তা অঞ্ঞেন উকাৰন্তিত্থিলিঙ্গেন নামিকপদমালং পূৰেস্সাম –

যাগু, যাগূ, যাগুযো. যাগুং, যাগূ, যাগুযো. যাগুযা, যাগূহি, যাগূভি. যাগুযা, যাগূনং. যাগুযা, যাগূহি, যাগূভি. যাগুযা, যাগূনং. যাগুযা, যাগুযং, যাগূসু. ভোতি যাগু, ভোতিযো যাগূ, যাগুযো.

এৱং ‘‘ধাতু ধেনু কাসু দদ্দু কণ্ডু কচ্ছু ৰজ্জু’’ইচ্চাদীনি. তত্ৰ ধাতুসদ্দো ৰসৰুধিৰমংসমেদন্হাৰুঅট্ঠিঅট্ঠিমিঞ্জসুক্কসঙ্খাতধাতুৱাচকো পুল্লিঙ্গো, সভাৱৱাচকো পন সুগতাদীনং সাৰীৰিকৱাচকো লোকধাতুৱাচকো চ চক্খাদিৱাচকো চ ইত্থিলিঙ্গো, ভূ হূ কৰপচাদিসদ্দৱাচকো ইত্থিলিঙ্গোচেৱ পুল্লিঙ্গো চ. অত্ৰ পনিত্থিলিঙ্গো অধিপ্পেতো.

সৱিনিচ্ছযোযংউকাৰন্তিত্থিলিঙ্গানং নামিকপদমালাৱিভাগো.

উকাৰন্ততাপকতিকং উকাৰন্তিত্থিলিঙ্গং নিট্ঠিতং.

ইদানি ভূসদ্দাদীনং নামিকপদমালং ৱক্খাম পুব্বাচৰিযমতং পুৰেচৰং কত্ৱা –

জম্বূ, জম্বূ, জম্বুযো. জম্বুং, জম্বূ, জম্বুযো. জম্বুযা, জম্বূহি, জম্বূভি. জম্বুযা, জম্বূনং. জম্বুযা, জম্বূহি, জম্বূভি. জম্বুযা, জম্বূনং. জম্বুযা, জম্বুযং, জম্বূসু. ভোতি জম্বু, ভোতিযো জম্বূ, জম্বুযো. যমকমহাথেৰমতং.

এত্থ জম্বূসদ্দস্স ইত্থিলিঙ্গত্তং ‘‘অম্বা সালা চ জম্বুযো’’তিআদিনা পসিদ্ধং. ‘‘ইমে তে জম্বুকা ৰুক্খা’’তি এত্থ পন ৰুক্খসদ্দং অপেক্খিত্ৱা ‘‘জম্বুকা’’তি পুল্লিঙ্গনিদ্দেসো কতোতি দট্ঠব্বং. তথা হি জম্বূতি কথেতব্বাতি জম্বুকা. কে ৰে গে সদ্দেতি ধাতু. অথ ৱা ইত্থিলিঙ্গৱসেন জম্বূ এৱ জম্বুকা, জম্বুকা চ তা ৰুক্খা চাতি জম্বুকাৰুক্খা, যথা লঙ্কাদীপো, পুল্লিঙ্গপক্খে ৱা সমাসৱসেন ‘‘জম্বুকৰুক্খা’’তি ৱত্তব্বে গাথাৱিসযত্তা ছন্দানুৰক্খণত্থং দীঘং কত্ৱা ‘‘জম্বুকাৰুক্খা’’তি ৱুত্তং ‘‘সৰণাগমনে কঞ্চী’’তি এত্থ ৱিয.

ভূ, ভূ, ভুযো. ভুং, ভূ, ভুযো. ভুযা, ভূহি, ভূভি. ভুযা, ভূনং. ভুযা, ভূহি, ভূভি. ভুযা, ভূনং. ভুযা, ভুযং, ভূসু. ভোতি ভু, ভোতিযো ভূ, ভুযো.

এৱং ‘‘অভূ, অভূ, অভুযো. অভুং, অভূ, অভুযো. অভুযা’’তিআদিনা যোজেতব্বা. অত্ৰ ‘‘অভুং মে কথং নু ভণসি, পাপকং ৱত ভাসসী’’তি নিদস্সনপদং.

‘‘ৱধূ চ সৰভূ চেৱ, সৰবূ সুতনূ চমূ;

ৱামূৰূ নাগনাসূৰূ’’, ইচ্চাদী জম্বুযা সমা.

ইদং পন সুখুমং ঠানং সুট্ঠু মনসি কাতব্বং. ‘‘ৱদঞ্ঞূ, ৱদঞ্ঞূ, ৱদঞ্ঞুযো. ৱদঞ্ঞুং, ৱদঞ্ঞূ, ৱদঞ্ঞুযো. ৱদঞ্ঞুযা’’তি জম্বূসমং যোজেতব্বং. এৱং ‘‘মগ্গঞ্ঞূ ধম্মঞ্ঞূ কতঞ্ঞূ’’ইচ্চাদীসুপি.

ননু চ ভো –

‘‘সোহং নূন ইতো গন্ত্ৱা, যোনিং লদ্ধান মানুসিং;

ৱদঞ্ঞূ সীলসম্পন্নো, কাহামি কুসলং বহু’’ন্তি

এৱমাদিপ্পযোগদস্সনতো ৱদঞ্ঞূসদ্দাদীনং পুল্লিঙ্গভাৱো পসিদ্ধো, এৱং সন্তে কস্মা ইধ ইত্থিলিঙ্গনযো দস্সিতোতি? ৱদঞ্ঞূইচ্চাদীনং একন্তপুল্লিঙ্গভাৱাভাৱতো দ্ৱিলিঙ্গানি তেসং ৱাচ্চলিঙ্গত্তা. তথা হি –

‘‘সাহং গন্ত্ৱা মনুস্সত্তং, ৱদঞ্ঞূ ৱীতমচ্ছৰা;

সঙ্ঘে দানানি দস্সামি, অপ্পমত্তা পুনপ্পুন’’ন্তি চ,

‘‘কোধনা অকতঞ্ঞূ চা’’তি চ ইত্থিলিঙ্গপযোগিকা বহূ পাড়িযো দিস্সন্তি, তস্মা এৱং নীতি অম্হেহি ঠপিতা.

সৱিনিচ্ছযোযং ঊকাৰন্তিত্থিলিঙ্গানং পকতিৰূপস্স নামিকপদমালাৱিভাগো.

ঊকাৰন্ততাপকতিকং ঊকাৰন্তিত্থিলিঙ্গং নিট্ঠিতং.

ওকাৰন্তপদং ভূধাতুমযং ইত্থিলিঙ্গমপ্পসিদ্ধং, অঞ্ঞং পনোকাৰন্তং ইত্থিলিঙ্গং পসিদ্ধং.

ওকাৰন্তং ইত্থিলিঙ্গং, গোসদ্দোতি ৱিভাৱযে;

গোসদ্দস্সেৱ পুল্লিঙ্গে, ৰূপমস্সাহু কেচন;

তথা হি কেচি ‘‘গো, গাৱো, গৱো. গাৱু’’ন্তিআদিনা নযেন ৱুত্তানি পুল্লিঙ্গস্স গোসদ্দস্স ৰূপানি ৱিয ইত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স ৰূপানি ইচ্ছন্তি, তেসং মতে মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণানং ৱণ্ণৱিসেসাভাৱো ৱিয ৰূপৱিসেসাভাৱতো গোসদ্দস্স ইত্থিলিঙ্গভাৱপটিপাদনং অনিজ্ঝানক্খমং. কস্মাতি চে? যস্মা মাতুগামসদ্দস্স ‘‘মাতুগামো, মাতুগামা. মাতুগাম’’ন্তিআদিনা নযেন দ্ৱে পদমালা কত্ৱা একা পুল্লিঙ্গস্স পদমালা, একা ইত্থিলিঙ্গপদমালাতি ৱুত্তৱচনং ৱিয ইদং ৱচনং অম্হে পটিভাতি, তস্মা অনিজ্ঝানক্খমং.

অপিচ ইত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স ৰূপেসু পুল্লিঙ্গস্স গোসদ্দস্স ৰূপেহি সমেসু সন্তেসু কথং গোসদ্দস্স ইত্থিলিঙ্গভাৱো সিযা? ৰূপমালাৱিসেসাভাৱতো. যথা হি ৰত্তি অগ্গি অট্ঠিসদ্দানং ইকাৰন্তভাৱেন সমত্তেপি ইত্থিলিঙ্গপুমনপুংসকলিঙ্গলক্খণভূতো ৰূপমালাৱিসেসো দিস্সতি. যথা পন দ্ৱিন্নং ধাতুসদ্দানং পুমিত্থিলিঙ্গপৰিযাপন্নানং ৰূপমালাৱিসেসো দিস্সতি, ন তথা তেহাচৰিযেহি অভিমতস্স ইত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স ৰূপমালাৱিসেসো দিস্সতি. যথা পন দ্ৱিন্নং ধাতুসদ্দানং পুমিত্থিলিঙ্গপৰিযাপন্নানং ৰূপমালাৱিসেসো ভৱতি, যথা দ্ৱিন্নং গোসদ্দানং পুমিত্থিলিঙ্গপৰিযাপন্নানং ৰূপমালাৱিসেসেন ভৱিতব্বং, যথা চ দ্ৱিন্নং আযুসদ্দানং পুন্নপুংসকলিঙ্গপৰিযাপন্নানং ৰূপমালাৱিসেসো দিস্সতি, তথা দ্ৱিন্নং গোসদ্দানং পুমিত্থিলিঙ্গপৰিযাপন্নানং ৰূপমালাৱিসেসেন ভৱিতব্বং. অৱিসেসত্তে সতি কথং তেসং পুমিত্থিলিঙ্গৱৱত্থানং সিযা, কথঞ্চ ৱিসদাৱিসদাকাৰৱোহাৰতা সিযা. ইদং ঠানং অতীৱ সণ্হসুখুমং পৰমগম্ভীৰং মহাগহনং ন সক্কা সব্বসত্তানং মূলভাসাভূতায সব্বঞ্ঞুজিনেৰিতায মাগধিকায সভাৱনিৰুত্তিযা নযং সম্মা অজানন্তেন অকতঞাণসম্ভাৰেন কেনচি অজ্ঝোগাহেতুং ৱা ৱিজটেতুং ৱা, অম্হাকং পন মতে দ্ৱিন্নং গোসদ্দানং ৰূপমালাৱিসেসো চেৱ দিস্সতি, পুমিত্থিলিঙ্গৱৱত্থানঞ্চ দিস্সতি, ৱিসদাৱিসদাকাৰৱোহাৰতা চ দিস্সতি, নপুংসকলিঙ্গস্স তদুভযমুত্তাকাৰৱোহাৰতা চ দিস্সতীতি দট্ঠব্বং.

ইদানি ইমস্সত্থস্স আৱিভাৱত্থং ইমস্মিং ঠানে ইমং নীতিং ঠপেস্সাম. এৱঞ্হি সতি পৰিযত্তিসাসনে পটিপন্নকা নিক্কঙ্খভাৱেন ন কিলমিস্সন্তি. এত্থ তাৱ অত্থগ্গহণে ৱিঞ্ঞূনং কোসল্লুপ্পাদনত্থং তিস্সো নামিকপদমালাযো কথেস্সাম – সেয্যথিদং?

গাৱী, গাৱী, গাৱিযো. গাৱিং, গাৱী, গাৱিযো. গাৱিযা, গাৱীহি, গাৱীভি. গাৱিযা, গাৱীনং. গাৱিযা, গাৱীহি, গাৱীভি. গাৱিযা, গাৱীনং. গাৱিযা, গাৱিযং, গাৱীসু. ভোতি গাৱি, ভোতিযো গাৱী, গাৱিযো.

অযং গোসদ্দতো ৱিহিতস্স ঈপচ্চযস্স ৱসেন নিপ্ফন্নস্স ইত্থিৱাচকস্স ঈকাৰন্তিত্থিলিঙ্গস্স গাৱীসদ্দস্স নামিকপদমালা.

গো, গাৱো, গৱো. গাৱুং, গাৱং, গৱং, গাৱো, গৱো. গাৱেন, গৱেন, গোহি, গোভি. গাৱস্স, গৱস্স, গৱং, গুন্নং, গোনং. গাৱা, গাৱস্মা, গাৱম্হা, গৱা, গৱস্মা, গৱম্হা, গোহি, গোভি. গাৱস্স, গৱস্স, গৱং, গুন্নং, গোনং. গাৱে, গাৱস্মিং, গাৱম্হি, গৱে, গৱস্মিং, গৱম্হি, গাৱেসু, গৱেসু, গোসু. ভো গো, ভৱন্তো গাৱো, গৱো.

অযং পুমৱাচকস্স ওকাৰন্তপুল্লিঙ্গস্স গোসদ্দস্স নামিকপদমালা.

গো, গাৱী, গাৱো, গাৱী, গৱো. গাৱং, গৱং, গাৱিং, গাৱো, গাৱী গৱো. গোহি, গোভি. গৱং, গুন্নং, গোনং. গোহি, গোভি. গৱং, গুন্নং, গোনং. গোসু. ভোতি গো, ভোতিযো গাৱো, গাৱী, গৱো. অযং পুমিত্থিৱাচকস্স ওকাৰন্তস্সিত্থিপুল্লিঙ্গস্স গোসদ্দনামিকপদমালা.

এত্থ পন ‘‘গাৱু’’ন্তি পদং একন্তপুমৱাচকত্তা ন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং, একন্তপুমৱাচকত্তঞ্চস্স আহচ্চপাড়িযা ঞাযতি ‘‘ইধ পন ভিক্খৱে ৱস্সূপগতং ভিক্খুং ইত্থী নিমন্তেসি ‘এহি ভন্তে, হিৰঞ্ঞং ৱা তে দেমি, সুৱণ্ণং ৱা তে দেমি, খেত্তং ৱা তে দেমি, ৱত্থুং ৱা তে দেমি, গাৱুং ৱা তে দেমি, গাৱিং ৱা তে দেমি. দাসং ৱা তে দেমি, দাসিং ৱা তে দেমি, ধীতৰং ৱা তে দেমি ভৰিযত্থায, অহং ৱা তে ভৰিযা হোমি, অঞ্ঞং ৱা তে ভৰিযং আনেমী’তি’’ এৱং আহচ্চপাড়িযা ঞাযতি.

এত্থ হি ‘‘গাৱু’’ন্তি ৱচনেন পুমা ৱুত্তো, ‘‘গাৱি’’ন্তি ৱচনেন ইত্থী, যং পন ইমিস্সং ওকাৰন্তিত্থিলিঙ্গপদমালাযং ‘‘গাৱী’’তি পদং চতুক্খত্তুং ৱুত্তং, তং ‘‘কঞ্ঞা’’তি পদং ৱিয ইত্থিলিঙ্গস্স অৱিসদাকাৰৱোহাৰতাৱিঞ্ঞাপনে সমত্থং হোতি. ন হি ইতৰেসু লিঙ্গেসু সমানসুতিকভাৱেন চতুক্খত্তুং আগতপদং একম্পি অত্থি, ‘‘গাৱী গাৱি’’ন্তি চ ইমেসং সদ্দানং কত্থচি ঠানে ইত্থিপুমেসু সামঞ্ঞৱসেন পৱত্তিং উপৰি কথযিস্সাম. যা পনম্হেহি ওকাৰন্তিত্থিলিঙ্গস্স ‘‘গো, গাৱী, গাৱো, গাৱী, গৱো. গাৱং, গৱং, গাৱি’’ন্তিআদিনা নযেন পদমালা কতা, তত্থ গোসদ্দতো সিযোনং ঈকাৰাদেসো অংৱচনস্স চ ইংকাৰাদেসো ভৱতি, তেন ওকাৰন্তিত্থিলিঙ্গস্স ‘‘গাৱী গাৱী গাৱি’’ন্তি ৰূপানি দস্সিতানি. তথা হি মুখমত্তদীপনিযং সদ্দসত্থৱিদুনা ৱজিৰবুদ্ধাচৰিযেন নিৰুত্তিনযে কোসল্লৱসেন গোসদ্দতো যোনমীকাৰাদেসো ৱুত্তো. যথা পন গোসদ্দতো যোনমীকাৰাদেসো ভৱতি, তথা সিস্সীকাৰাদেসো অংৱচনস্স চ ইংকাৰাদেসো ভৱতি. অত্ৰিমা নযগ্গাহপৰিদীপনিযো গাথা –

ঈপচ্চযা সিদ্ধেস্ৱপি, ‘‘গাৱী গাৱী’’তিআদিসু;

পঠমেকৱচনাদি-অন্তেসু জিনসাসনে.

ৱদতা যোনমীকাৰং, গোসদ্দস্সিত্থিযং পন;

অৱিসদত্তমক্খাতুং, নযো দিন্নোতি নো ৰুচি.

কিঞ্চ ভিয্যো অট্ঠকথাসু চ –

‘‘গাৱো’’তি ৱত্ৱা ‘‘গাৱি’’ন্তি-ৱচনেন পনিত্থিযং;

অৱিসদত্তমক্খাতুং, নযো দিন্নোতি নো ৰুচি.

তথা হি সমন্তপাসাদিকাদীসু অট্ঠকথাসু ‘‘ছেকো হি গোপালকো সক্খৰাযো উচ্ছঙ্গেন গহেত্ৱা ৰজ্জুদণ্ডহত্থো পাতোৱ ৱজং গন্ত্ৱা গাৱো পিট্ঠিযং পহৰিত্ৱা পলিঘথম্ভমত্থকে নিসিন্নো দ্ৱাৰং পত্তং পত্তং গাৱিং ‘একো দ্ৱে’তি সক্খৰং খিপিত্ৱা গণেতী’’তি ইমস্মিং পদেসে ‘‘গাৱো’’তি ৱত্ৱা ‘‘গাৱি’’ন্তি ৱচনেন ইত্থিপুমৱাচকস্স ওকাৰন্তিত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স অৱিসদাকাৰৱোহাৰতা ৱিহিতা. ‘‘গাৱো’’তি হি ইমিনা সামঞ্ঞতো ইত্থিপুমভূতা গোণা গহিতা, তথা ‘‘গাৱি’’ন্তি ইমিনাপি ইত্থিভূতো পুমভূতো চ গোণো. এৱং ‘‘গাৱো’’তি চ ‘‘গাৱি’’ন্তি চ ইমে সদ্দা সদ্দসত্থৱিদূহি অট্ঠকথাচৰিযেহি নিৰুত্তিনযকুসলতায সমানলিঙ্গৱসেন একস্মিংযেৱ পকৰণে একস্মিংযেৱ ৱাক্যে পিণ্ডীকতা. যদি হি ইত্থিলিঙ্গে ৱত্তমানস্স ইত্থিপুমৱাচকস্স ওকাৰন্তিত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স পদমালাযং ‘‘গাৱী গাৱি’’মিচ্চেতানি ৰূপানি ন লব্ভেয্যুং, অট্ঠকথাযং ‘‘গাৱো’’তি ৱত্ৱা ‘‘গাৱ’’ন্তিচ্চেৱ ৱত্তব্বং সিযা, ‘‘গাৱি’’ন্তি পন ন ৱত্তব্বং. যথা চ পন অট্ঠকথাচৰিযেহি ‘‘গাৱো’’তি ইত্থিপুমৱসেন সব্বেসং গুন্নং সঙ্গাহকৱচনং ৱত্ৱা তেযেৱ গাৱো সন্ধায পুন ‘‘দ্ৱাৰং পত্তং পত্তং গাৱি’’ন্তি সদ্দৰচনং কুব্বিংসু, তস্মা ‘‘গাৱি’’ন্তি ইদম্পি সব্বসঙ্গাহকৱচনমেৱাতি দট্ঠব্বং. অসব্বসঙ্গাহকৱচনং ইদং গাৱীসদ্দেন ইত্থিযাযেৱ গহেতব্বত্তাতি চে? ন, পকৰণৱসেন অত্থন্তৰস্স ৱিদিতত্তা. ন হি সব্বৱজেসু ‘‘ইত্থিযোযেৱ ৱসন্তি, ন পুমানো’’তি চ, ‘‘পুমানোযেৱ ৱসন্তি, ন ইত্থিযো’’তি চ সক্কা ৱত্তুং. অপিচ ‘‘গাৱিম্পি দিস্ৱা পলাযন্তি ‘ভিক্খূ’তি মঞ্ঞমানা’’তি পাড়ি দিস্সতি, এত্থাপি ‘‘গাৱি’’ন্তি ৱচনেন ইত্থিভূতো পুমভূতো চ সব্বো গো গহিতোতি দট্ঠব্বং. ইতৰথা ‘‘ইত্থিভূতোযেৱ গো ভিক্খূতি মঞ্ঞিতব্বো’’তি আপজ্জতি. ইতি পাড়িনযেন ইত্থিলিঙ্গে ৱত্তমানম্হা ইত্থিপুমৱাচকস্মা গোসদ্দতো অংৱচনস্স ইংকাৰাদেসো হোতীতি ৱিঞ্ঞাযতি.

ৱজিৰবুদ্ধাচৰিযেনপি গোসদ্দতো ঈপচ্চযে কাতব্বেপি অকত্ৱা যোনমীকাৰাদেসো কতো. তস্সাধিপ্পাযো এৱং সিযা গোসদ্দতো ঈপচ্চযে কতে সতি ঈপচ্চযৱসেন ‘‘গাৱী’’তি নিপ্ফন্নসদ্দো যত্থ কত্থচি ৱিসযে ‘‘মিগী মোৰী কুক্কুটী’’ইচ্চাদযো ৱিয ইত্থিৱাচকোযেৱ সিযা, ন কত্থচিপি ইত্থিপুমৱাচকো, তস্মা সাসনানুকূলপ্পযোগৱসেন যোনমীকাৰাদেসো কাতব্বোতি. ইতি ৱজিৰবুদ্ধাচৰিযমতে গোসদ্দতো যোনং ঈকাৰাদেসো হোতীতি ঞাযতি.

কিঞ্চ ভিয্যো – যস্মা অট্ঠকথাচৰিযেহি ‘‘গাৱো পিট্ঠিযং পহৰিত্ৱা’’তিআদিনা নযেন ৰচিতায ‘‘দ্ৱাৰং পত্তং পত্তং গাৱিং ‘একো দ্ৱে’তি সক্খৰং খিপিত্ৱা গণেতী’’তি ৱচনপৰিযোসানায সদ্দৰচনাযং ‘‘একো গাৱী, দ্ৱে গাৱী’’তি অত্থযোজনানযো ৱত্তব্বো হোতি, ‘‘গাৱি’’ন্তি উপযোগৱচনঞ্চ দিস্সতি. ইতি অট্ঠকথাচৰিযানং মতে গোসদ্দতো সিযোনমীকাৰাদেসো অংৱচনস্স ইংকাৰাদেসো হোতীতি ঞাযতি. তস্মাযেৱম্হেহি যা সা ওকাৰন্ততাপকতিকস্স ইত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স ‘‘গো, গাৱী, গাৱো, গাৱী, গৱো, গাৱং, গাৱি’’ন্তিআদিনা নযেন পদমালা ঠপিতা, সা পাড়িনযানুকূলা অট্ঠকথানযানুকূলা কচ্চাযনাচৰিযমতং গহেত্ৱা পদনিপ্ফত্তিজনকস্স গৰুনো চ মতানুকূলা, ‘‘গাৱী’’তি পদস্স চতুক্খত্তুং আগতত্তা পন ওকাৰন্তিত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স অৱিসদাকাৰৱোহাৰত্তঞ্চ সাধেতি. ইচ্চেসা পাড়িনযাদীসু ঞাণেন সম্মা উপপৰিক্খিযমানেসু অতীৱ যুজ্জতি, নত্থেত্থ অপ্পমত্তকোপি দোসো. এত্থ পন পচ্চত্তোপযোগালপনানং বহুৱচনট্ঠানে ‘‘গাৱিযো’’তি পদঞ্চ কৰণসম্পদাননিস্সক্কসামীনমেকৱচনট্ঠানে ‘‘গাৱিযা’’তি পদঞ্চ কৰণনিস্সক্কানং বহুৱচনট্ঠানে ‘‘গাৱীহি গাৱীভী’’তি পদানি চ সম্পদানসামীনং বহুৱচনট্ঠানে ‘‘গাৱীন’’ন্তি পদঞ্চ ভুম্মৱচনট্ঠানে ‘‘গাৱিযা, গাৱিযং, গাৱীসূ’’তি পদানি চাতি ইমানি ৱিত্থাৰতো সোড়স পদানি একন্তেন ঈপচ্চযৱসেন সিদ্ধত্তা একন্তিত্থিৱাচকত্তা চ ন ৱুত্তানীতি দট্ঠব্বং.

অযং পনেত্থ নিচ্ছযো ৱুচ্চতে সোতূনং নিক্কঙ্খভাৱায – ইত্থিলিঙ্গপদেসু হি ‘‘গাৱী গাৱি’’ন্তি ইমানি ঈপচ্চযৱসেন ৱা ঈকাৰিংকাৰাদেসৱসেন ৱা সিজ্ঝন্তি. এতেসু পচ্ছিমনযো ইধাধিপ্পেতো, পুব্বনযো অঞ্ঞত্থ. তথা ‘‘গাৱী গাৱি’’ন্তি ইমানি ঈপচ্চযৱসেনপি সিদ্ধত্তা যেভুয্যেন ইত্থিৱাচকানি ভৱন্তি ঈকাৰিংকাৰাদেসৱসেনপি সিদ্ধত্তা. কত্থচি একক্খণেযেৱ সব্বসঙ্গাহকৱসেন ইত্থিপুমৱাচকানি ভৱন্তি. এতেসুপি পচ্ছিমোযেৱ নযো ইধাধিপ্পেতো, পুব্বনযো অঞ্ঞত্থ. ‘‘গাৱিযো. গাৱিযা, গাৱীহি, গাৱীভি. গাৱীনং. গাৱিযং, গাৱীসূ’’তি এতানি পন ঈপচ্চযৱসেনেৱ সিদ্ধত্তা সব্বথাপি ইত্থীনংযেৱ ৱাচকানি ভৱন্তি. ইত্থিভূতেস্ৱেৱ গোদব্বেসু লোকসঙ্কেতৱসেন ৱিসেসতো পৱত্তত্তা একন্ততো ইত্থিদব্বেসু পৱত্তানি ‘‘মিগী মোৰী কুক্কুটী’’ইচ্চাদীনি পদানি ৱিয. কিঞ্চাপি পন ‘‘নদী মহী’’ইচ্চাদীনিপি ইত্থিলিঙ্গানি ঈপচ্চযৱসেনেৱ সিদ্ধানি, তথাপি তানি অৱিঞ্ঞাণকত্তা তদত্থানং ইত্থিদব্বেসু ৱত্তন্তীতি ৱত্তুং ন যুজ্জতি. ইত্থিপুমনপুংসকভাৱৰহিতা হি তদত্থা. যস্মা পন ইত্থিলিঙ্গে গোসদ্দে এনযোগো এসুকাৰো চ ন লব্ভতি, তস্মা ‘‘গাৱেন গৱেন গাৱেসু গৱেসূ’’তি পদানি ন ৱুত্তানি. যস্মা চ ইত্থিলিঙ্গেন গোসদ্দেন সদ্ধিং সস্মাস্মিংৱচনানি সৰূপতো পৰত্তং ন যন্তি, তস্মা ‘‘গাৱস্স গৱস্স গাৱস্মা গৱস্মা গাৱস্মিং গৱস্মি’’ন্তি পদানি ন ৱুত্তানি. যস্মা চ তত্থ স্মাৱচনস্স আদেসভূতো আকাৰো চ ম্হাকাৰো চ ন লব্ভতি, তস্মা ‘‘গাৱা গৱা গাৱম্হা গৱম্হা’’তি পদানি ন ৱুত্তানি. যস্মা চ স্মিংৱচনস্স আদেসভূতো একাৰো চ ম্হিকাৰো চ ন লব্ভতি, তস্মা ‘‘গাৱে গৱে গাৱম্হি গৱম্হী’’তি পদানি ন ৱুত্তানি. অপিচ ‘‘যায তাযা’’তিআদীহি সমানাধিকৰণপদেহি যোজেতুং অযুত্তত্তাপি ‘‘গাৱেন গৱেনা’’তিআদীনি ইত্থিলিঙ্গট্ঠানে ন ৱুত্তানি. তথা হি ‘‘যায তায’’ইচ্চাদীহি সদ্ধিং ‘‘গাৱেন গৱেনা’’তিআদীনি ন যোজেতব্বানি একন্তপুল্লিঙ্গৰূপত্তা.

কেচি পনেত্থ ৱদেয্যুং – যা তুম্হেহি ওকাৰন্ততাপকতিকস্স ইত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স ‘‘গো, গাৱী, গাৱো, গাৱী, গৱো’’তিআদিনা নযেন পদমালা ঠপিতা, সা ‘‘মাতুগামো ইত্থী মাতুগামা ইত্থিযো’’তি ৱুত্তসদিসা চ হোতীতি? তন্ন. মাতুগামইত্থীসদ্দা হি নানালিঙ্গা পুমিত্থিলিঙ্গভাৱেন, নানাধাতুকা চ গমু ইসুধাতুৱসেন, ইমস্মিং পন ঠানে গো গাৱীসদ্দা একলিঙ্গা ইত্থি লিঙ্গভাৱেন, একধাতুকা চ গমুধাতুৱসেনাতি. যজ্জেৱং গোণসদ্দস্স গোসদ্দস্সাদেসৱসেন কচ্চাযনেন ৱুত্তত্তা তদাদেসত্তং একধাতুকত্তঞ্চাগম্ম তেনাপি সদ্ধিং মিস্সেত্ৱা পদমালা ৱত্তব্বাতি? ন, গোণসদ্দস্স অচ্চন্তপুল্লিঙ্গত্তা অকাৰন্ততাপকতিকত্তা চ. তথা হি সো ৱিসুং পুল্লিঙ্গট্ঠানে উদ্দিট্ঠো. অযং পন ‘‘গো, গাৱী, গাৱো, গাৱী, গৱো’’তিআদিকা পদমালা ওকাৰীকাৰন্তপদানি মিস্সেত্ৱা কতাতি ন সল্লক্খেতব্বা, অথ খো ৱিকপ্পেন গোসদ্দতো পৰেসং সি যো অংৱচনানং ঈকাৰিংকাৰাদেসৱসেন ৱুত্তপদৱন্তত্তা ওকাৰন্তিত্থিলিঙ্গপদমালা ইচ্চেৱ সাৰতো পচ্চেতব্বা.

ইদানি গোসদ্দস্স ইত্থিলিঙ্গভাৱসাধকানি সুত্তপদানি লোকিকপ্পযোগানি চ কথযাম – ‘‘সেয্যথাপি ভিক্খৱে ৱস্সানং পচ্ছিমে মাসে সৰদসমযে কিট্ঠসম্বাধে গোপালকো গাৱো ৰক্খেয্য, তা গাৱো ততো ততো দণ্ডেন আকোটেয্য.

অন্নদা বলদা চেতা, ৱণ্ণদা সুখদা চ তা;

এতমত্থং ৱসং ঞত্ৱা, নাস্সু গাৱো হনিংসু তে.

সব্বা গাৱো সমাহৰতি. গমিস্সন্তি ভন্তে গাৱো ৱচ্ছগিদ্ধিনিযো’’তি ইমানি সুত্তপদানি. ‘‘গোসু দুয্হমানাসু গতো’’তিআদীনি পন লোকিকপ্পযোগানি. ইতি গোসদ্দস্স ইত্থিলিঙ্গভাৱোপি পুল্লিঙ্গভাৱো ৱিয সাৰতো পচ্চেতব্বো.

তত্ৰ ‘‘গো, গাৱী, গাৱো, গাৱী, গৱো’’তিআদীনি কিঞ্চাপি ইত্থিলিঙ্গভাৱেন ৱুত্তানি, তথাপি যথাপযোগং ‘‘পজা দেৱতা’’তিপদানি ৱিয ইত্থিপুৰিসৱাচকানেৱ ভৱন্তি, তস্মা ইত্থিলিঙ্গৱসেন ‘‘সা গো’’তি ৱা ‘‘তা গাৱো’’তি ৱা ৱুত্তে ইত্থিপুমভূতা সব্বেপি গোণা গহিতাতি ৱেদিতব্বা. ন হি ঈদিসে ঠানে একন্ততো লিঙ্গং পধানং, অত্থোযেৱ পধানো. ‘‘ৱজেগাৱো দুহন্তী’’তি ৱুত্তে কিঞ্চাপি ‘‘গাৱো’’তি অযং সদ্দো পুমেপি ৱত্ততি, তথাপি দুহনক্ৰিযায পুমে অসম্ভৱতো অত্থৱসেন ইত্থিযো ঞাযন্তে. ‘‘গাৱী দুহন্তী’’তি ৱুত্তে পন লিঙ্গৱসেন অত্থৱসেন চ ৱচনতো কো সংসযমাপজ্জিস্সতি ৱিঞ্ঞূ. ‘‘তা গাৱো চৰন্তী’’তি ৱুত্তে ইত্থিলিঙ্গৱসেন ৱচনতো কদাচি কস্সচি সংসযো সিযা ‘‘ননু ইত্থিযো’’তি, পুল্লিঙ্গৱসেন পন ‘‘তে গাৱো চৰন্তী’’তি ৱুত্তে সংসযো নত্থি, ইত্থিযো চ পুমানো চ ঞাযন্তে পুল্লিঙ্গবহুৱচনেন কত্থচি ইত্থিপুমস্স গহিতত্তা. ‘‘অথেত্থ সীহা ব্যগ্ঘা চা’’তিআদীসু ৱিয ‘‘গাৱী চৰতী’’তি চ ‘‘গাৱিং পস্সতী’’তি চ ৱুত্তে ইত্থী ৱিঞ্ঞাযতে গাৱীসদ্দেন ইত্থিযা গহেতব্বত্তা. লোকিকপ্পযোগেসু হি সাসনিকপ্পযোগেসু চ গাৱীসদ্দেন ইত্থী গয্হতি. একচ্চং পন সাসনিকপ্পযোগং সন্ধায ‘‘গাৱী’’তি, ‘‘গাৱি’’ন্তি চ ‘‘ইত্থিপুৰিসসাধাৰণৱচনমৱোচুম্হ. তথা হি ‘‘সেয্যথাপি ভিক্খৱে দক্খো গোঘাতকো ৱা গোঘাতকন্তেৱাসী ৱা গাৱিং ৱধিত্ৱা চতুমহাপথে বিলসো ৱিভজিত্ৱা নিসিন্নো অস্সা’’তি পাড়ি দিস্সতি. অট্ঠকথাসু চ ‘‘গাৱো’’তি ইত্থিপুমসাধাৰণং সদ্দৰচনং কত্ৱা পুন তদেৱ ইত্থিপুমং সন্ধায ‘‘দ্ৱাৰং পত্তং পত্তং গাৱি’’ন্তি ৰচিতা সদ্দৰচনা দিস্সতি.

এত্থ হি গোজাতিযং ঠিতা ইত্থীপি পুমাপি ‘‘গাৱী’’তি সঙ্খং গচ্ছতি. ৱিসেসতো পন ‘‘গাৱী’’তি ইদং ইত্থিযা অধিৱচনং. তথা হি তত্থ তত্থ পাড়িপ্পদেসাদীসু ‘‘অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো বাহিযং দাৰুচীৰিযং গাৱী তৰুণৱচ্ছা অধিপতিত্ৱা জীৱিতা ৱোৰোপেসী’’তি, ‘‘গাৱুং ৱা তে দেমি, গাৱিং ৱা তে দেমী’’তি চ ‘‘তিণসীহো কপোতৱণ্ণগাৱীসদিসো’’তি চ পযোগদস্সনতো ইত্থী কথিযতীতি ৱত্তব্বং. গোসদ্দেন পন ‘‘গোদুহনং. গদ্দুহনং. গোখীৰং গোধনো গোৰূপানি চা’’তি দস্সনতো ইত্থীপি পুমাপি কথিযতীতি ৱত্তব্বং.

ইদানি ওকাৰন্তস্স ইত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স পদমালাযং পাড়িনযাদিনিস্সিতো অত্থযুত্তিনযো ৱুচ্চতে ৱিঞ্ঞূনং কোসল্লজননত্থং –

সা গো গচ্ছতি, সা গাৱী গচ্ছতি, তা গাৱো, গাৱী, গৱো গচ্ছন্তি. তং গাৱং, গাৱিং, গৱং পস্সতি, তা গাৱো, গাৱী, গৱো পস্সতি. তাহি গোহি, গোভি কতং. তাসং গৱং, গুন্নং, গোনং দেতি. তাহি গোহি, গোভি অপেতি. তাসং গৱং, গুন্নং, গোনং সিঙ্গানি. তাসু গোসু পতিট্ঠিতং. ভোতি গো ত্ৱং তিট্ঠ, ভোতিযো গাৱো গাৱী, গৱা তুম্হে তিট্ঠথ.

অপৰোপি ৱুচ্চতে –

সা গো নদিং তৰন্তী গচ্ছতি, সা গাৱী নদিং তৰন্তী গচ্ছতি, তা গাৱো, গাৱী, গৱো নদিং তৰন্তীযো গচ্ছন্তি. তং গাৱং, গাৱিং, গৱং নদিং তৰন্তিং পস্সতি, তা গাৱো, গাৱী, গৱো নদিং তৰন্তিযো পস্সতি. তাহি গোহি, গোভি নদিং তৰন্তীহি কতং. তাসং গৱং, গুন্নং, গোনং নদিং তৰন্তীনং দেতি. তাহি গোহি, গোভি নদিং তৰন্তীহি অপেতি. তাসং গৱং, গুন্নং, গোনং নদিং তৰন্তীনং সন্তকং. তাসু গোসু নদিং তৰন্তীসু পতিট্ঠিতন্তি.

তত্ৰ যা সা ‘‘গো, গাৱী, গাৱো, গাৱী, গৱো’’তিআদিনা ওকাৰন্তস্সিত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স পদমালা ঠপিতা, সা ‘‘গো, গাৱো গৱো’’তিআদিনা ৱুত্তস্স ওকাৰন্তপুল্লিঙ্গস্স গোসদ্দস্স পদমালাতো সৱিসেসা পচ্চত্তোপযোগালপনট্ঠানে চতুন্নং কঞ্ঞাসদ্দানং ৱিয গাৱীসদ্দানং ৱুত্তত্তা. যস্মা পনাযং ৱিসেসো, তস্মা ইমস্স ওকাৰন্তিত্থিলিঙ্গস্স গোসদ্দস্স অঞ্ঞেসমিত্থিলিঙ্গানং ৱিয অৱিসদাকাৰৱোহাৰতা সল্লক্খেতব্বা, ন পুল্লিঙ্গানং ৱিয ৱিসদাকাৰৱোহাৰতা, নাপি নপুংসকলিঙ্গানং ৱিয উভযমুত্তাকাৰৱোহাৰতা সল্লক্খেতব্বা. এত্থ নিচ্ছযকৰণী গাথা ৱুচ্চতি –

দুৱিন্নং ধাতুসদ্দানং, যথা দিস্সতি নানতা;

গোসদ্দানং তথা দ্ৱিন্নং, ইচ্ছিতব্বাৱ নানতা.

তথা হি পুমিত্থিলিঙ্গৱসেন দ্ৱিন্নং ধাতুসদ্দানং ৱিসেসো দিস্সতি. তং যথা?