১২. সব্বনামতংসদিসনামনামিকপদমালা

ইতো পৰং পৱক্খামি, সব্বনামঞ্চ তস্সমং;

নামঞ্চ যোজিতং নানা-নামেহেৱ ৱিসেসতো.

যানি হোন্তি তিলিঙ্গানি, অনুকূলানি যানি চ;

তিলিঙ্গানং ৱিসেসেন, পদানেতানি নামতো.

‘‘সব্বসাধাৰণকানি, নামানি’’চ্চেৱ অত্থতো;

সব্বনামানি ৱুচ্চন্তি, সত্তৱীসতি সঙ্খতো.

তেসু কানিচি ৰূপেহি, সেসাঞ্ঞেহি চ যুজ্জৰে;

কানিচি পন সহেৱ, এতেসং লক্খণং ইদং.

এতস্মা লক্খণা মুত্তং, ন পদং সব্বনামিকং;

তস্মাতীতাদযো সদ্দা, গুণনামানি ৱুচ্চৰে.

সব্বনামানি নাম – সব্ব কতৰ কতম উভয ইতৰঅঞ্ঞ অঞ্ঞতৰ অঞ্ঞতম পুব্ব পৰ অপৰ দক্খিণ উত্তৰ অধৰযত এত ইম অমুকিং এক উভ দ্ৱিতি চতু তুম্হ অম্হ ইচ্চেতানি সত্তৱীস.

এতেসু সব্বসদ্দো সকলত্থো, সো চ সব্বসব্বাদিৱসেন ঞেয্যো. কতৰ কতমসদ্দা পুচ্ছনত্থা. উভযসদ্দো দ্ৱিঅৱযৱসমুদাযৱচনো. ইতৰসদ্দো ৱুত্তপটিযোগীৱচনো. অঞ্ঞসদ্দো অধিগতাপৰৱচনো. অঞ্ঞতৰ অঞ্ঞতমসদ্দা অনিযমত্থা. পুব্বাদযো উত্তৰপৰিযন্তা দিসাকালাদিৱৱত্থাৱচনা. তথা হি পুব্ব পৰা পৰ দক্খিণুত্তৰসদ্দা পুল্লিঙ্গত্তে যথাৰহং কালদেসাদিৱচনা, ইত্থিলিঙ্গত্তে দিসাদিৱচনা, নপুংসকলিঙ্গত্তে ঠানাদিৱচনা. অধৰসদ্দোপি হেট্ঠিমত্থৱাচকো ৱৱত্থাৱচনোযেৱ, সো চ তিলিঙ্গো ‘‘অধৰো পত্তো. অধৰা অৰণী, অধৰং ভাজন’’মিতি, যংসদ্দো অনিযমত্থো. তংসদ্দো পৰম্মুখাৱচনো. এতসদ্দো সমীপৱচনো. ইমসদ্দো অচ্চন্তসমীপৱচনো. অমুসদ্দো দূৰৱচনো. কিংসদ্দো পুচ্ছনত্থো. একসদ্দো সঙ্খাদিৱচনো. ৱুত্তঞ্হি –

একসদ্দো অঞ্ঞত্থসেট্ঠঅসহাযসঙ্খাদীসু দিস্সতি. তথা হেস ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি, ইত্থেকে অভিৱদন্তী’’তিআদীসু অঞ্ঞত্থে দিস্সতি. ‘‘চেতসো একোদিভাৱ’’ন্তিআদীসু সেট্ঠে. ‘‘একো ৱূপকট্ঠো’’তিআদীসু অসহাযে. ‘‘একোৱ খো ভিক্খৱে খণো চ সমযো চ ব্ৰহ্মচৰিযৱাসাযা’’তিআদীসু সঙ্খাযন্তি.

যত্থেস সঙ্খাৱচনো, তত্থেকৱচনন্তোৱ. উভসদ্দো দ্ৱিসদ্দপৰিযাযো. দ্ৱিতিচতুসদ্দা সঙ্খাৱচনা, সব্বকালং বহুৱচনন্তাৱ. তুম্হসদ্দো যেন কথেতি, তস্মিং ৱত্তব্বৱচনং. অম্হসদ্দো অত্তনি ৱত্তব্বৱচনং.

ইদানি তেসং নামিকপদমালং কথযাম –

সব্বো, সব্বে. সব্বং, সব্বে. সব্বেন, সব্বেহি, সব্বেভি. সব্বস্স, সব্বেসং, সব্বেসানং. সব্বস্মা, সব্বম্হা, সব্বেহি, সব্বেভি. সব্বস্স, সব্বেসং, সব্বেসানং. সব্বস্মিং, সব্বম্হি, সব্বেসু. ভো সব্ব, ভৱন্তো সব্বে.

তত্ৰ ‘‘সব্বো ভূতো, সব্বে ভূতা’’তিআদিনা, ‘‘সব্বো পুৰিসো, সব্বে পুৰিসা’’তিআদিনা চ নযেন সব্বানি পুল্লিঙ্গনামেহি সদ্ধিং যোজেতব্বানি. যানি পন যমকমহাথেৰেন পুন্নপুংসকৱিসযে সব্ব কতৰ কতমাদীনং অঞ্ঞানিপি ৰূপানি ৱুত্তানি. তং যথা?

‘‘সব্বা’’ ইচ্চাদিকং ৰূপং, নিস্সক্কে ভুম্মকে পন;

‘‘সব্বে’’ ইচ্চাদিকং ৰূপং, যমকেন পকাসিতং.

তঞ্চে উপপৰিক্খিত্ৱা, যুত্তং গণ্হন্তু যোগিনো;

সব্বনামিকৰূপঞ্হি, ৱিৱিধং দুব্বুধং যতো.

সব্বা, সব্বা, সব্বাযো. সব্বং, সব্বা, সব্বাযো. সব্বায, সব্বস্সা, সব্বাহি, সব্বাভি. সব্বায, সব্বস্সা, সব্বাসং. সব্বায, সব্বস্সা, সব্বাহি, সব্বাভি. সব্বায, সব্বস্সা, সব্বাসং. সব্বাযং, সব্বস্সা, সব্বস্সং, সব্বাসু. ভোতি সব্বে, ভোতিযো সব্বা, সব্বাযো. ইত্থিলিঙ্গত্তে নামিকপদমালা.

এত্থ ‘‘সব্বা ভাৱিকা, সব্বা ভাৱিকাযো’’তি, ‘‘সব্বা কঞ্ঞা, সব্বা কঞ্ঞাযো’’তি চ আদিনা ইত্থিলিঙ্গসব্বনামানি সব্বেহি ইত্থিলিঙ্গেহি সদ্ধিং যোজেতব্বানি. এত্থ চ ‘‘সব্বস্সা’’তি পদং ততিযাচতুত্থীপঞ্চমীছট্ঠীসত্তমীৱসেন পঞ্চধা ৱিভত্তং ‘‘তস্সা কুমাৰিকায সদ্ধি’’ন্তি কৰণপ্পযোগাদিদস্সনতো. সব্বস্সা কঞ্ঞায কতং. সব্বস্সা কঞ্ঞায দেতি. অযং কঞ্ঞা সব্বস্সা কঞ্ঞায হীনা ৱিৰূপা. অযং কঞ্ঞা সব্বস্সা কঞ্ঞায উত্তমা অভিৰূপা. সব্বস্সা কঞ্ঞায অপেতি, সব্বস্সা কঞ্ঞায ধনং. সব্বস্সা কঞ্ঞায পতিট্ঠিতং.

সব্বং, সব্বানি. সব্বং, সব্বানি. সব্বেন, সব্বেহি, সব্বেভি. সব্বস্স, সব্বেসং, সব্বেসানং. সব্বস্মা, সব্বম্হা, সব্বেহি, সব্বেভি. সব্বস্স, সব্বেসং, সব্বেসানং. সব্বস্মিং, সব্বম্হি, সব্বেসু. ভো সব্ব, ভৱন্তো সব্বানি. নপুংসকলিঙ্গত্তে নামিকপদমালা.

এত্থ ‘‘সব্বং ভূতং, সব্বানি ভূতানি. সব্বং চিত্তং, সব্বানি চিত্তানী’’তি চ আদিনা নপুংসকলিঙ্গসব্বনামানি সব্বেহি নপুংসকলিঙ্গেহি সদ্ধিং যোজেতব্বানি. এৱং সব্বসদ্দস্স লিঙ্গত্তযৱসেন পদমালা ভৱতি.

ইদানিস্স পৰপদেন সদ্ধিং সমাসো ৱেদিতব্বো ‘‘সব্বসাধাৰণো সব্বৱেৰী’’ইতি. তত্থ সব্বেসং সাধাৰণো সব্বসাধাৰণো. সব্বেসং ৱেৰী, সব্বে ৱা ৱেৰিনো যস্স সোযং সব্বৱেৰীতি সমাসৱিগ্গহো. যথা পন সব্বসদ্দস্স পদমালা লিঙ্গত্তযৱসেন যোজিতা, এৱং কতৰসদ্দাদীনম্পি অধৰসদ্দপৰিযন্তানং যোজেতব্বা.

তত্ৰাযং উভযসদ্দৱজ্জিতো পুল্লিঙ্গপেয্যালো –

কতৰো, কতৰে. কতৰং…পে… ভো কতৰ, ভৱন্তো কতৰে. কতমো, কতমে. ইতৰো, ইতৰে. অঞ্ঞো, অঞ্ঞে. অঞ্ঞতৰো, অঞ্ঞতৰে. অঞ্ঞতমো, অঞ্ঞতমে. পুব্বো, পুব্বে. পৰো, পৰে. অপৰো, অপৰে. দক্খিণো, দক্খিণে. উত্তৰো, উত্তৰে. অধৰো, অধৰে…পে… ভো অধৰ, ভৱন্তো অধৰেতি.

অযং পন উভযসদ্দসহিতো নপুংসকলিঙ্গপেয্যালো –

কতৰং, কতৰানি. কতৰং…পে… ভো কতৰ, ভৱন্তো কতৰানি. কতমং. উভযং. ইতৰং. অঞ্ঞং. অঞ্ঞতৰং. অঞ্ঞতমং. পুব্বং. পৰং. অপৰং. দক্খিণং. উত্তৰং. অধৰং, অধৰানি. অধৰং…পে… ভো অধৰ, ভৱন্তো অধৰানীতি.

ইদানি পুন্নপুংসকলিঙ্গানং পৰসদ্দাদীনং ৰূপন্তৰনিদ্দেসো ৱুচ্চতি. কচ্চাযনস্মিঞ্হি ‘‘পুৰিসা’’তি ৱিয ‘‘পৰা’’তি পঠমাবহুৱচনং দিস্সতি. এৱৰূপো নযো অপৰসব্বকতৰাদীসু অঞ্ঞতমপৰিযোসানেসু নৱসু অপ্পসিদ্ধো, লব্ভমানো পুব্বদক্খিণুত্তৰাধৰেসু চতূসু লব্ভেয্য. তথা ‘‘পুৰিসে’’তি ৱিয পাড়িআদীসু ‘‘পুব্বে’’তি সচ্চসঙ্খেপে ‘‘ইতৰে’’তি, কচ্চাযনে চ ‘‘পৰে’’তি সত্তমীএকৱচনং দিস্সতি. এৱৰূপো নযো সব্ব অঞ্ঞসদ্দেসু অপ্পসিদ্ধো, লব্ভমানো কতৰকতমাদীসু সেসেসু অধৰপৰিযোসানেসু দ্ৱাদসসু লব্ভেয্য. তথা ‘‘পুৰিসা’’তি ৱিয সব্বা কতৰা ইচ্চাদি পঞ্চমীএকৱচননযো পাড়িআদীসু অপ্পসিদ্ধো. এৱং সন্তেপি অযং নযো পুনপ্পুনং উপপৰিক্খিত্ৱা যুত্তো চে, গহেতব্বো.

অযং পন উভযসদ্দসহিতো ইত্থিলিঙ্গপেয্যালো –

কতৰা, কতৰা, কতৰাযো. কতৰং…পে… ভোতি কতৰে, ভোতিযো কতৰা, কতৰাযো. কতমা. উভযা. ইতৰা. অঞ্ঞতৰা. অঞ্ঞতমা. পুব্বা. পৰা. অপৰা. দক্খিণা. উত্তৰা. অধৰা, অধৰা, অধৰাযো. অধৰং…পে… ভোতি অধৰে, ভোতিযো অধৰা, অধৰাযোতি.

যস্মা পনেতেসু ইতৰ অঞ্ঞ অঞ্ঞতৰ অঞ্ঞতমানং পাড়িযাদীসু ‘‘ইতৰিস্সা’’তিআদিদস্সনতো কোচি ভেদো ৱত্তব্বো, তস্মা চতুত্থীছট্ঠীনং একৱচনট্ঠানে ‘‘ইতৰিস্সা, ইতৰায, অঞ্ঞিস্সা, অঞ্ঞায. অঞ্ঞতৰিস্সা, অঞ্ঞতৰায, অঞ্ঞতমিস্সা, অঞ্ঞতমাযা’’তি যোজেতব্বং. তথা ততিযাপঞ্চমীনমেকৱচনট্ঠানে ‘‘তস্সা কুমাৰিকায সদ্ধিং. কস্সাহং কেন হাযামী’’তি কৰণনিস্সক্কপ্পযোগদস্সনতো সত্তমিযা পনেকৱচনট্ঠানে ‘‘ইতৰিস্সা, ইতৰিস্সং, ইতৰায, ইতৰাযং, অঞ্ঞিস্সা, অঞ্ঞিস্সং, অঞ্ঞায, অঞ্ঞাযং, অঞ্ঞতৰিস্সা, অঞ্ঞতৰিস্সং, অঞ্ঞতৰায, অঞ্ঞতৰাযং, অঞ্ঞতমিস্সা, অঞ্ঞতমিস্সং, অঞ্ঞতমায, অঞ্ঞতমায’’ন্তি যোজেতব্বং ‘‘অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অঞ্ঞতৰিস্সা ইত্থিযা পটিবদ্ধচিত্তো হোতী’’তি পাড়িদস্সনতো.

তত্ৰ সব্বসদ্দো সব্বসব্বং, পদেসসব্বং, আযতনসব্বং, সক্কাযসব্বন্তি চতূসু ৱিসযেসু দিট্ঠপ্পযোগো. তথা হেস ‘‘সব্বে ধম্মা সব্বাকাৰেন বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণমুখে আপাথমাগচ্ছন্তী’’তিআদীসু সব্বসব্বস্মিং আগতো. ‘‘সব্বেসং ৱো সাৰিপুত্তা সুভাসিতং পৰিযাযেনা’’তিআদীসু পদেসসব্বস্মিং. ‘‘সব্বং ৱো ভিক্খৱে দেসেস্সামি, তং সুণাথ সাধুকং মনসি কৰোথ, ভাসিস্সামি…পে… কতমঞ্চ ভিক্খৱে সব্বং চক্খুঞ্চেৱ ৰূপা চ…পে… মনো চেৱ ধম্মা চা’’তি এত্থ আযতনসব্বস্মিং. ‘‘সব্বং সব্বতো সঞ্জানাতী’’তিআদীসু সক্কাযসব্বস্মিং. তত্থ সব্বসব্বস্মিং আগতো নিপ্পদেসো, ইতৰেসু তীসু সপ্পদেসোতি ৱেদিতব্বো. ইচ্চেৱং –

সব্বসব্বপদেসেসু, অথো আযতনেপি চ;

সক্কাযে চাতি চতূসু, সব্বসদ্দো পৱত্ততি.

কতৰ কতমসদ্দেসু কতৰসদ্দো অপ্পেসু একং ৱা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা ভিয্যো ৱা অপ্পমুপাদায ৱত্ততি. কতমসদ্দো বহূসু একং ৱা দ্ৱে ৱা তীণি ৱা বহুং ৱা উপাদায ৱত্ততি. কতৰসদ্দো হি অপ্পৱিসযো, কতমসদ্দো বহুৱিসযো. তত্ৰিমে পযোগা ‘‘কতৰেন মগ্গেন গন্তব্বং. সমুদ্দো কতৰো অযং. কতমো তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি. কতমে ধম্মা কুসলা. দিসা চতস্সো ৱিদিসা চতস্সো, উদ্ধং অধো দস দিসতা, ইমাযো, কতমং দিসং তিট্ঠতি নাগৰাজা’’. ইচ্চেৱমাদযো ভৱন্তি. উভযো. উভযং. উভযো. উভযেন. সেসং পুল্লিঙ্গে সব্বসদ্দসমং. উভযো জনা তিট্ঠন্তি. উভযো জনে পস্সতি. যথা উভো পুত্তা. উভো পুত্তেতি. ‘‘উভযো’’তি হি পদং ‘‘উভো’’তি পদমিৱ বহুৱচনন্তভাৱেন পসিদ্ধং, ন ত্ৱেকৱচনন্তভাৱেন. এত্থ হি –

‘‘একৰত্তেন উভযো, তুৱঞ্চ ধনুসেখ চ;

অন্নমেৱাভিনন্দন্তি, উভযো দেৱমানুসা’’

‘‘উভযো তে পিতাভাতৰো’’তি তদত্থসাধকানি নিদস্সনপদানি ৱেদিতব্বানি. যদা পনাযস্মন্তো ‘‘উভযো’’তি একৱচনন্তং পস্সেয্যাথ, তদা সাধুকং মনসি কৰোথ. কো হি সমত্থো অনন্তনযপটিমণ্ডিতে সাট্ঠকথে তেপিটকে জিনসাসনে নিৰৱসেসতো নযং দট্ঠুং দস্সেতুঞ্চ অঞ্ঞত্ৰ আগমাধিগমসম্পন্নেন পভিন্নপটিসম্ভিদেন. ইদঞ্চেত্থুপলক্খিতব্বং –

অঞ্ঞসদ্দো পুব্বসদ্দো, দক্খিণো চুত্তৰো পৰো;

সব্বনামেসু গয্হন্তি, অসব্বনামিকেসুপি.

এতেসঞ্হি সব্বনামেসু সঙ্গহো ৱিভাৱিতোৱ.

ইদানি অসব্বনামেসু সঙ্গহো ৱুচ্চতে – তত্থ অঞ্ঞসদ্দো তাৱ যদা বালৱাচকো, তদা সব্বনামং নাম ন হোতি. অসব্বনামত্তা চ সব্বথাপি পুৰিস কঞ্ঞা চিত্তনযেনেৱ যোজেতব্বো. তথা হি ন জানাতীতি অঞ্ঞো, বালো পুৰিসো. ন জানাতীতি অঞ্ঞা, বালা ইত্থী. ন জানাতীতি অঞ্ঞং, বালং কুলন্তি ৱচনত্থো. এৱং ৱিদিত্ৱা পুল্লিঙ্গট্ঠানে ‘‘অঞ্ঞো, অঞ্ঞা. অঞ্ঞং, অঞ্ঞে’’তিআদিনা পুৰিসনযেনেৱ নামিকপদমালা যোজেতব্বা. ইত্থিলিঙ্গট্ঠানে ‘‘অঞ্ঞা, অঞ্ঞা, অঞ্ঞাযো’’তিআদিনা কঞ্ঞানযেনেৱ, নপুংসকলিঙ্গট্ঠানে ‘‘অঞ্ঞং, অঞ্ঞানী’’তিআদিনা চিত্তনযেনেৱ যোজেতব্বা.

ইমস্মিঞ্হি অত্থৱিসেসে বালজনে ৱত্তুকামেন ‘‘অঞ্ঞা জনা’’তি অৱত্ৱা ‘‘অঞ্ঞে জনা’’তি ৱুত্তে তস্স তং ৱচনং অধিপ্পেতত্থং ন সাধেতি অঞ্ঞথা অত্থস্স গহেতব্বত্তা. তথা ‘‘অঞ্ঞানং জনান’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘অঞ্ঞেসং জনানং, অঞ্ঞেসানং জনান’’ন্তি ৱা ৱুত্তে তস্স তং ৱচনং অধিপ্পেতত্থং ন সাধেতি. তথা ‘‘অঞ্ঞানং ইত্থীন’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘অঞ্ঞাসং ইত্থীন’’ন্তি ৱুত্তেপি, ‘‘অঞ্ঞানং কুলান’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘অঞ্ঞেসং কুলানং, অঞ্ঞেসানং কুলান’’ন্তি ৱা ৱুত্তেপি. সব্বনামিকৱসেন পন অধিগতাপৰৱচনিচ্ছাযং ‘‘অঞ্ঞে জনা’’তিআদিনা ৱত্তব্বং, ন ‘‘অঞ্ঞা জনা’’তিআদিনা. তথা হি ‘‘অঞ্ঞা জনা’’তিআদিনা ৱুত্তৱচনং অধিপ্পেতত্থং ন সাধেতি অঞ্ঞথা অত্থস্স গহেতব্বত্তা. ইতি যত্থ ‘‘অঞ্ঞা জনা’’তিআদিৱচনং উপপজ্জতি, ‘‘অঞ্ঞে জনা’’তিআদিৱচনং নুপপজ্জতি, যত্থ পন ‘‘অঞ্ঞে জনা’’তিআদিৱচনং উপপজ্জতি, ‘‘অঞ্ঞা জনা’’তিআদিৱচনং নুপপজ্জতি. যা এতস্মিং অত্থৱিসেসে সল্লক্খণা পঞ্ঞা, অযং নীতিযা মগ্গো যুত্তাযুত্তিৱিচাৰণে হেতুত্তা, লোকস্মিঞ্হি যুত্তাযুত্তিৱিচাৰণা নীতীতি ৱুত্তা. সা চ ৱিনা পঞ্ঞায ন সিজ্ঝতি. এৱং অঞ্ঞসদ্দো অসব্বনামিকোপি ভৱতি.

পুব্ব দক্খিণুত্তৰ পৰসদ্দেসু পুব্বসদ্দো যত্থ পধানৱাচকো, যত্থ চ ‘‘সেম্হং পুব্বো’’তিআদীসু লোহিতকোপজৱাচকো, তত্থ অসব্বনামিকো. পঠমত্থে তিলিঙ্গো, দুতিযত্থে একলিঙ্গো. উত্তমত্থৱাচকো পন উত্তৰসদ্দো চ পৰসদ্দো চ অসব্বনামিকো তিলিঙ্গোযেৱ. তথা ‘‘দক্খিণস্সা ৱহন্তিম’’ন্তি এত্থ ৱিয সুসিক্খিতত্থচতুৰত্থৱাচকো দক্খিণসদ্দো. ‘‘পেতানং দক্খিণং দজ্জা’’তিআদীসু পন দেয্যধম্মৱাচকো দক্খিণাসদ্দো নিযোগা ইত্থিলিঙ্গো অসব্বনামিকোযেৱ. এৱং অঞ্ঞ পুব্ব দক্খিণুত্তৰ পৰসদ্দা অসব্বনামিকাপি সন্তীতি তেসং সব্বনামেসুপি অসব্বনামেসুপি সঙ্গহো ৱেদিতব্বো.

ইদানি কতৰসদ্দাদীনং পৰপদেন সদ্ধিং সমাসো নীযতে ‘‘কতৰগামৱাসী কতমগামৱাসী. উভযগামৱাসিনো, ইতৰগামৱাসী অঞ্ঞতৰগামৱাসী, পুব্বদিসা, পৰজনো, দক্খিণদিসা, উত্তৰদিসা, অধৰপত্তো’’তি. তত্ৰ ‘‘কতৰো গামো কতৰগামো, কতমো গামো কতমগামো, উভযো গামা উভযগামা’’তিআদিনা যথাৰহং সমাসৱিগ্গহো, কতৰসদ্দস্স পন কতমসদ্দেন সদ্ধিং সমাসং ইচ্ছন্তি দ্ৱিধা চ ৰূপানি গৰূ ‘‘কতৰো চ কতমো চ কতৰকতমে কতৰকতমা ৱা’’তি. তস্মা সব্বনামিকনযেন সুদ্ধনামিকেসু পুৰিসনযেন চ কতৰ কতমসদ্দস্স নামিকপদমালা যোজেতব্বা, তেনস্স সম্পদানসামিৱচনট্ঠানেসু ‘‘কতৰকতমেসং, কতৰকতমেসানং, কতৰকতমান’’ন্তি তীণি ৰূপানি সিযুং ‘‘কতৰা চ কতমা চ কতৰকতমা’’তি এৱং ইত্থিলিঙ্গৱসেন কতসমাসে পন সব্বনামিকনযেন, সুদ্ধনামিকেসু কঞ্ঞানযেন চ যোজেতব্বা. ‘‘কতৰঞ্চ কতমঞ্চ কতৰকতমানী’’তি এৱং নপুংসকলিঙ্গৱসেন কতসমাসে সব্বনামিকনযেন, সুদ্ধনামিকেসু চিত্তনযেন চ যোজেতব্বা.

অযং পনেত্থ ৱিসেসোপি ৱেদিতব্বো – পুব্বাপৰাদিসদ্দা দ্ৱন্দসমাসাদিৱিধিং পত্ৱা সেহি ৰূপেহি ৰূপৱন্তো ন হোন্তি, তং যথা? পুব্বাপৰা, অধৰুত্তৰা, মাসপুব্বা পুৰিসা, দিট্ঠপুব্বা পুৰিসা, তথাগতং দিট্ঠপুব্বা সাৱকা, ইদং পুল্লিঙ্গত্তে পঠমাবহুৱচনৰূপং. এত্থেকাৰো আদেসভূতো ন দিস্সতি. পুব্বাপৰানং অধৰুত্তৰানং, মাসপুব্বানং পুৰিসানং, ইদং পুল্লিঙ্গত্তে চতুত্থীছট্ঠীনং বহুৱচনৰূপং. এত্থ সং সানমিচ্চেতে আদেসভূতা ন দিস্সন্তি. তথাগতং দিট্ঠপুব্বানং সাৱকানং, তথাগতং দিট্ঠপুব্বানং সাৱিকানং, কুলানং ৱা, ইদং তিলিঙ্গত্তে চতুত্থীছট্ঠীনং বহুৱচনৰূপং. এত্থাপি সং সানমিচ্চেতে আদেসভূতা ন দিস্সন্তি. মাসপুব্বাযং মাসপুব্বায, পিযপুব্বাযং পিযপুব্বায, ইদমিত্থিলিঙ্গত্তে সত্তমীচতুত্থীছট্ঠীনং একৱচনৰূপং. এত্থাদেসভূতা সং সা ন দিস্সন্তি. মাসপুব্বানং ইত্থীনং, পিযপুব্বানং ইত্থীনং, ইদমিত্থিলিঙ্গত্তে চতুত্থীছট্ঠীবহুৱচনৰূপং. এত্থ পনাদেসভূতো সমিচ্চেসো ন দিস্সতি. অঞ্ঞানিপি যথাসম্ভৱং যোজেতব্বানি, পুব্বাপৰাদীনং সমাসৱিগ্গহং সমাসপৰিচ্ছেদে পকাসেস্সাম.

ইদানি যংসদ্দস্স নামিকপদমালা ৱুচ্চতে –

যো, যে. যং, যে. যেন, যেহি, যেভি. যস্স, যেসং, যেসানং. যস্মা, যম্হা, যেহি, যেভি. যস্স, যেসং, যেসানং. যস্মিং, যম্হি, যেসু. ইদং পুল্লিঙ্গং. যং, যানি. যং, যানি. যেন. সেসং পুল্লিঙ্গসদিসং. অথ ৱা যং, যানি, যা. যং, যানি, যে. যেন. সেসং পুল্লিঙ্গসদিসং. কত্থচি হি নিকাৰলোপো ভৱতি. অথ ৱা পন নিকাৰস্স আকাৰেকাৰাদেসাপি গাথাৱিসযে.

‘‘যা পুব্বে বোধিসত্তানং, পল্লঙ্কৱৰমাভুজে;

নিমিত্তানি পদিস্সন্তি, তানি অজ্জ পদিস্সৰে’’তি চ,

‘‘কিং মাণৱস্স ৰতনানি অত্থি, যে তং জিনন্তো হৰে অক্খধুত্তো’’তি চ ইদমেত্থ পাড়িনিদস্সনং. ইদং নপুংসকলিঙ্গং.

যা, যা, যাযো. যং, যা, যাযো. যায, যাহি, যাভি. যায, যস্সা, যাসং. যায, যাহি, যাভি. যায, যস্সা, যাসং. যস্সং, যাযং, যাসু. ইত্থিলিঙ্গং. এৱং যংসদ্দস্স লিঙ্গত্তযৱসেন পদমালা ভৱতি. এত্থালপনপদানি ন লব্ভন্তি. তথা তংসদ্দাদীনং পদমালাদীসুপি.

এত্থ পন যন্তি সদ্দস্স অত্থুদ্ধাৰো ৱুচ্চতে – যন্তি সদ্দো ‘‘যং মে ভন্তে দেৱানং তাৱতিংসানং সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং, আৰোচেমি তং ভন্তে ভগৱতো’’তিআদীসু পচ্চত্তৱচনে দিস্সতি. ‘‘যন্তং অপুচ্ছিম্হ অকিত্তযী নো, অঞ্ঞং তং পুচ্ছাম তদিঙ্ঘ ব্ৰূহী’’তিআদীসু উপযোগৱচনে. ‘‘অট্ঠা নমেতং ভিক্খৱে অনৱকাসো, যং একিস্সা লোকধাতুযা’’তিআদীসু কৰণৱচনে. ‘‘যং ৱিপস্সী ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদী’’তিআদীসু ভুম্মৱচনে দিস্সতি. এত্থেদং ৱুচ্চতি –

‘‘পচ্চত্তে উপযোগে চ, ভুম্মে চ কৰণেপি চ;

চতূস্ৱেতেসু ঠানেসু, যন্তি সদ্দো পৱত্ততী’’তি.

পৰপদেন সদ্ধিং যংসদ্দস্স সমাসোপি ৱেদিতব্বো ‘‘যংখন্ধাদি, যংগুণা, যগ্গুণা’’তি. তত্থ যো খন্ধাদি যংখন্ধাদি, যে গুণা যংগুণাতি সমাসৱিগ্গহো. তথা হি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ‘‘যংগুণনেমিত্তিকঞ্চেতং নামং, তেসং গুণানং পকাসনত্থং ইমং গাথং ৱদন্তী’’তি এতস্মিং পদে ‘‘যে গুণা যংগুণা, যংগুণা এৱ নিমিত্তং যংগুণনিমিত্তং, ততো জাতং ‘ভগৱা’তি ইদং নামন্তি যংগুণনেমিত্তিক’’ন্তি নিব্বচনমিচ্ছিতব্বং. যগ্গুণাতি এত্থ পন ‘‘যস্স গুণা যগ্গুণা’’তি নিব্বচনং. তথা হি –

‘‘অপি সব্বঞ্ঞুতা পঞ্ঞা, যগ্গুণন্তং ন জানিযা;

অথ কা তস্স ৱিজঞ্ঞা, তং বুদ্ধং ভূগুণং নমে’’তি

পোৰাণকৱিৰচনাযং ‘‘যস্স গুণা যগ্গুণা’’তি নিব্বচনমিচ্ছিতব্বং.

যসদ্দস্স সমাসম্হি, সদ্ধিং পৰপদেহি ৱে;

নিগ্গহীতাগমো ৱাথ, দ্ৱিভাৱো ৱা সিযা দ্ৱিধা.

এৱং যসদ্দস্স সমাসো সল্লক্খিতব্বো.

ইদানি তসদ্দস্স নামিকপদমালা ৱুচ্চতে –

সো, তে. নং, তং, নে, তে. নেন, তেন, নেহি, তেহি, নেভি, তেভি. অস্স, নস্স, তস্স, ‘নেসং, তেসং (আসং). অস্মা, নস্মা, তস্মা, নম্হা, তম্হা, নেহি, তেহি, নেভি, তেভি. অস্স, নস্স, তস্স, নেসং, তেসং (আসং). অস্মিং, নস্মিং, তস্মিং, অম্হি, নম্হি, তম্হি, ত্যম্হি, নেসু, তেসু. ইদং পুল্লিঙ্গং. এত্থ চ আসংসদ্দস্স অত্থিভাৱে ‘‘নেৱাসং কেসা দিস্সন্তি, হত্থপাদা চ জালিনো’’তি গাথা নিদস্সনং, সো চ তিলিঙ্গো দট্ঠব্বো. ত্যম্হীতি পদস্স অত্থিভাৱে –

‘‘যদাস্স সীলং পঞ্ঞঞ্চ, সোচেয্যঞ্চাধিগচ্ছতি;

অথ ৱিস্সাসতে ত্যম্হি, গুয্হঞ্চস্স ন ৰক্খতী’’তি

অযং গাথা নিদস্সনং. অযমেত্থ ৰূপৱিসেসো সল্লক্খিতব্বো – অৰিযৱিনযেতি ৱা সপ্পুৰিসৱিনযেতি ৱা. এসে সে একে একট্ঠেতি পাড়িপ্পদেসে পচ্চত্তেকৱচনকানমেত তসদ্দানং একাৰন্তনিদ্দেসোপি দিস্সতীতি.

এত্থ পন তেসদ্দস্স অত্থুদ্ধাৰো ৱুচ্চতে – তেসদ্দো ‘‘ন তে সুখং পজানন্তি, যে ন পস্সন্তি নন্দন’’ন্তিআদীসু তংসদ্দস্স ৱসেন পচ্চত্তবহুৱচনে আগতো, ‘‘তে ন পস্সামি দাৰকে’’তিআদীসু উপযোগবহুৱচনে. ‘‘নমো তে পুৰিসাজঞ্ঞ, নমো তে পুৰিসুত্তম. নমো তে বুদ্ধ ৱীৰত্থূ’’তি চ আদীসু তুম্হসদ্দস্স ৱসেন সম্পদানে, তুয্হন্তি অত্থোতি ৱদন্তি. ‘‘কিন্তে দিট্ঠং কিন্তি তে দিট্ঠং, উপধী তে সমতিক্কন্তা, আসৱা তে পদালিতা’’তি চ আদীসু কৰণে. ‘‘কিন্তে ৱতং কিং পন ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তিআদীসু সামিঅত্থে, তৱাতি অত্থোতি ৱদন্তি. এত্থেতং ৱুচ্চতি –

‘‘পচ্চত্তে উপযোগে চ, কৰণে সম্পদানিযে;

সামিম্হি চাতি তেসদ্দো, পঞ্চস্ৱত্থেসু দিস্সতী’’তি.

তং, তানি. তং, তানি. নেন, তেন ইচ্চাদি. সেসং পুল্লিঙ্গসদিসং. ইদং নপুংসকলিঙ্গং.

সা, তা, তাযো. নং, তং, না, তা, নাযো, তাযো. নায, তায, নাহি, তাহি, নাভি, তাভি. অস্সা, নস্সা, (তিস্সা,) তস্সা, নায, তায, নাসং, তাসং, সানং, আসং. অস্সা, নস্সা, তস্সা, নায, তায, নাহি, তাহি, নাভি, তাভি. অস্সা, নস্সা, (তিস্সা,) তস্সা, নায, তায, নাসং, তাসং, সানং, আসং. নায, তায, অস্সং, নস্সং, তিস্সং, তস্সং, নাযং, তাযং, নাসু, তাসু, ত্যাসু. ইদং ইত্থিলিঙ্গং.

এত্থ পন ‘‘অভিক্কমো সানং পঞ্ঞাযতি, নাসং কুজ্ঝন্তি পণ্ডিতা. খিড্ডা পণিহিতা ত্যাসু, ৰতি ত্যাসু পতিট্ঠিতা. বীজানি ত্যাসু ৰুহন্তী’’তি পযোগদস্সনতো ‘‘সানং আসং ত্যাসূ’’তি ইমানি ৱুত্তানি অক্খৰচিন্তকানং ঞাণচক্খুসম্মুয্হনট্ঠানভূতানি. এৱং পৰম্মুখৱচনস্স তংসদ্দস্স নামিকপদমালা ভৱতি.

এত্থ চ ইদং ৱত্তব্বং –

‘‘তং ত্ৱং গন্ত্ৱান যাচস্সু’’, ইচ্চাদীসু পদিস্সৰে;

আদো তং তেতিআদীনি, নন্তিআদীনি নো তথা.

নং নে নেনাতিআদীনি, ৱো নোইচ্চাদযো ৱিয;

পদতো পৰভাৱম্হি, দিট্ঠানি জিনসাসনে.

‘‘অথ নং অথ নে আহ, ন চ নং পটিনন্দতি’’;

ইচ্চাদীনি পযোগানি, দস্সেতব্বানি ৱিঞ্ঞুনা.

কো চেত্থ ৱদেয্য –

‘‘যথা নদী চ পন্থো চ, পানাগাৰং সভা পপা;

এৱং লোকিত্থিযো নাম, নাসং কুজ্ঝন্তি পণ্ডিতা’’তি

এত্থ –

পদতো অপৰত্তেপি, নাসংসদ্দস্স দস্সনা;

আদোপি ইচ্ছিতব্বাৱ, নং নেইচ্চাদযো ইতি.

সো পনেৱন্তু ৱত্তব্বো, ‘‘তৱ ৱাদে ন লব্ভতি;

নাসংসদ্দো নসদ্দো চ, আসংসদ্দো চ লব্ভৰে.

তস্মা ‘আসং ন কুজ্ঝন্তি, ইত্থীনং পণ্ডিতা’ইতি;

অত্থোৱ ভৱতে এৱং, সুট্ঠু ধাৰেহি পণ্ডিতা’’তি.

অথ ৱা যস্মা নিৰুত্তিপিটকে ‘‘নং পুৰিসং পস্সতি, নে পুৰিসে পস্সতী’’তিআদিনা পদতো অপৰত্তেপি ‘‘নং, নে’’ ইচ্চাদীনি পদানি ৱুত্তানি, তস্মা তেনাপি নযেন পদতো অপৰানিপি তানি কদাচি সিযুং. মযং পন পাড়িনযানুসাৰেন তেসং পৱত্তিং ৱদাম, ইদং ঠানং সুট্ঠু ৱিচাৰেতব্বং.

এত্থ পন তসদ্দস্স পৰপদেহি সদ্ধিং সমাসোপি ৱেদিতব্বো ‘‘তংপুত্তো, তংসদিসো, তন্নিন্নো, তপ্পোণো, তপ্পব্ভাৰো, তব্ভূতো, তগ্গুণো, তস্সদিসো’’তি.

তসদ্দস্স সমাসম্হি, সদ্ধিং পৰপদেহি ৱে;

নিগ্গহীতাগমো পুব্ব-পদে দ্ৱিত্তন্তু পচ্ছিমে.

এৱং তসদ্দস্স সমাসো সল্লক্খিতব্বো.

ইদানি এতসদ্দস্স নামিকপদমালা ৱুচ্চতে –

এসো, এতে. এতং, এতে. এতেন, এতেহি, এতেভি. এতস্স, এতেসং, এতেসানং. এতস্মা, এতম্হা, এতেহি, এতেভি. এতস্স, এতেসং, এতেসানং. এতস্মিং, এতম্হি, এতেসু. ইদং পুল্লিঙ্গং.

এতং, এতানি. এতং, এতানি. সেসং পুল্লিঙ্গসদিসং, ইদং নপুংসকলিঙ্গং.

এসা, এতা, এতাযো. এতং, এতা, এতাযো. এতায, এতাহি, এতাভি. এতায, এতিস্সা, এতিস্সায, এতাসং. এতায, এতাহি, এতাভি. এতায, এতিস্সা, এতিস্সায, এতাসং. এতায, এতিস্সং, এতাসু. ইদং ইত্থিলিঙ্গং. এৱং এতসদ্দস্স নামিকপদমালা ভৱতি.

পৰপদেনেত্থ সদ্ধিং সমাসোপিস্স ৱেদিতব্বো ‘‘এতদত্থায লোকস্মিং, নিধি নাম নিধিয্যতি. এতপ্পৰমাযেৱ দেৱতা সন্নিপতিতা অহেসু’’ন্তিআদীসু.

সমাসে এতসদ্দস্স, সদ্ধিং পৰপদেহি ৱে;

নিগ্গহীতাগমো পুব্ব-পদে হোতি ন হোতি চ.

ইদানি ইদংসদ্দস্স নামিকপদমালা ৱুচ্চতে –

অযং, ইমে. ইমং, ইমে. অনেন, ইমিনা, এহি, এভি, ইমেহি, ইমেভি. অস্স, ইমস্স, এসং, এসানং, ইমেসং, ইমেসানং. অস্মা, ইমস্মা, ইমম্হা, এহি, এভি, ইমেহি, ইমেভি. অস্স, ইমস্স, এসং, এসানং, ইমেসং, ইমেসানং. অস্মিং, ইমস্মিং, অম্হি, ইমম্হি, এসু, ইমেসু. ইদং পুল্লিঙ্গং.

ইদং, ইমানি. সেসং পুল্লিঙ্গসদিসং. ইদং নপুংসকলিঙ্গং.

অযং, ইমা, ইমাযো. ইমং, ইমা, ইমাযো. ইমায, ইমাহি, ইমাভি. অস্সা, অস্সায, ইমিস্সা, ইমিস্সায, ইমায, ইমাসং. অস্সা, ইমিস্সা, ইমায, ইমাহি, ইমাভি. অস্সা, অস্সায, ইমিস্সা, ইমিস্সায, ইমায, ইমাসং. অস্সং, ইমিস্সং, ইমায, ইমাযং, ইমাসু. ইদং ইত্থিলিঙ্গং. এৱং ইদংসদ্দস্স নামিকপদমালা ভৱতি.

কচ্চাযনে তু ‘‘ইমস্সিদমংসিসু নপুংসকে’’তি ইমসদ্দোযেৱ পকতিভাৱেন ৱুত্তো, ইধ পন ইদংসদ্দোযেৱ ‘‘ইদপ্পচ্চযতা’’তি এত্থ ‘‘ইদ’’ন্তি পকতিযা দস্সনতো. তথা হি ‘‘ইমেসং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা, ইদপ্পচ্চযা এৱ ইদপ্পচ্চযতা, ইদপ্পচ্চযানং ৱা সমূহো ইদপ্পচ্চযতা’’তি ৱুত্তং. এত্থ চ ইদপ্পচ্চযা এৱ ইদপ্পচ্চযতাতি তাসদ্দেন পদং ৱড্ঢিতং ন কিঞ্চি অত্থন্তৰং যথা দেৱো এৱ দেৱতাতি. ইদপ্পচ্চযানং সমূহো ইদপ্পচ্চযতাতি সমূহত্থং তাসদ্দমাহ যথা জনানং সমূহো জনতাতি. চূড়নিৰুত্তিযং নিৰুত্তিপিটকে চ ইদংসদ্দোযেৱ পকতিভাৱেন ৱুত্তো.

সমাসে ইদংসদ্দস্স, সদ্ধিং পৰপদেন ৱে;

ইদপ্পচ্চযতাত্ৱেৱ, ৰূপং দ্ৱিত্তং সিযুত্তৰে.

ইদানি অমুসদ্দস্স নামিকপদমালা ৱুচ্চতে –

অসু, অমু, অমূ. অমুং, অমূ. অমুনা, অমূহি, অমূভি. অমুস্স, দুস্স, অমূসং, অমূসানং. অমুস্মা, অমুম্হা, অমূহি, অমূভি. অমুস্স, দুস্স, অমূসং, অমূসানং. অমুস্মিং, অমুম্হি, অমূসু. ইদং পুল্লিঙ্গং.

অদুং, অমূনি. সেসং পুল্লিঙ্গসদিসং. ইদং নপুংসকলিঙ্গং.

অসু, অমু, অমূ, অমুযো. অমূং, অমূ, অমুযো. অমুযা, অমূহি, অমূভি. অমুস্সা, অমুযা, অমূসং, অমূসানং. অমুযা, অমূহি, অমূভি. অমুস্সা, অমুযা, অমূসং, অমূসানং. অমুযা, অমুযং, অমুস্সং, অমূসু. ইদং ইত্থিলিঙ্গং. এৱং অমুসদ্দস্স নামিকপদমালা ভৱতি, সমাসো পন অপ্পসিদ্ধো.

তত্ৰ ‘‘দুস্স মে খেত্তপালস্স, ৰত্তিভত্তং অপাভত’’ন্তি পযোগদস্সনতো ‘‘দুস্সা’’তি পদমম্হেহি ঠপিতং. ককাৰাগমৱসেন অঞ্ঞানিপি অসব্বনামিকৰূপানি ভৱন্তি. তেসং ৱসেন অযং লিঙ্গত্তযস্স নামিকপদমালা ৱুচ্চতে –

‘‘অসুকো, অসুকা. অসুকং, অসুকে’’তিআদিনা, ‘‘অমুকো, অমুকা. অমুকং, অমুকে’’তিআদিনা চ পুৰিসনযোপি লব্ভতি. ‘‘অসুকা, অসুকাযো’’তিআদিনা, ‘‘অমুকা, অমুকাযো’’তিআদিনা চ কঞ্ঞানযোপি লব্ভতি. ‘‘অসুকং, অসুকানী’’তিআদিনা, ‘‘অমুকং, অমুকানী’’তিআদিনা চ চিত্তনযোপি লব্ভতি. ইমানেত্থ পদানি অসব্বনামিকানিপি ককাৰাগমৱসেন নানত্তদস্সনত্থং ৱুত্তানি.

ইদানি কিংসদ্দস্স নামিকপদমালা ৱুচ্চতে –

কো, কে. কং, কে. কেন, কেহি, কেভি. কস্স, কিস্স, কেসং. কস্মা, কম্হা, কেহি, কেভি. কস্স, কিস্স, কেসং. কস্মিং, কিস্মিং, কম্হি, কিম্হি, কেসু. ইদং পুল্লিঙ্গং.

ৰূপৱিসেসোপেত্থ ৱেদিতব্বো ‘‘কে গন্ধব্বে চ ৰক্খসে নাগে, কে কিম্পুৰিসে চ মানুসে, কে পণ্ডিতে সব্বকামদদে, দীঘং ৰত্তং ভত্তা মে ভৱিস্সতি, কে চ ছৱে পাথিকপুত্তে, কা চ তথাগতানং অৰহন্তানং সম্মাসম্বুদ্ধানং আসাদনা’’তি পাড়িদস্সনতো. যস্মা পন কে গন্ধব্বে চ ৰক্খসে নাগে ইতিআদীসু পাড়ীসু ‘‘কে’’তি পচ্চত্তৱচনং একাৰন্তম্পি দিস্সতি, তস্মা ‘‘কে’’তি ৰূপভেদো চেত্থ ঞেয্যো. তথা ‘‘কিস্সস্স একধম্মস্স, ৱধং ৰোচেসি গোতম. কিস্মিং মে সিৱযো কুদ্ধা. কম্হি কালে তযা ৱীৰ, পত্থিতা বোধিমুত্তমা’’তিআদীনি চ নিদস্সনপদানি ঞেয্যানি. অপিচ –

‘‘কো তে বলং মহাৰাজ’’, ইতিআদীসু পাড়িসু;

ক্ৱসদ্দত্থে ৱত্ততীতি, ঞেয্যা কো ইচ্চযং সুতি.

পেতং তং সামমদ্দক্খিং, কো নু ত্ৱং সাম জীৱসি;

ইতি পাঠে কথংসদ্দা-ভিধেয্যে ৱত্ততীতি চ.

এতেসু দ্ৱীসু অত্থেসু, দিট্ঠো কো ইচ্চযং ৰৱো;

নিপাতোতি গহেতব্বো, সুতিসামঞ্ঞতো ৰুতো.

নপুংসকলিঙ্গে কং, কানি. কং, কানি. সেসং পুল্লিঙ্গসদিসং যোজেতব্বং. অথ ৱা ‘‘কিং চিত্তং. কিং ৰূপং. কিং পৰাভৱতো মুখং. কিং ইচ্ছসী’’তিআদিপযোগদস্সনতো পন ‘‘কিং, কানি. কিং, কানী’’তি ৱত্ৱা সেসং পুল্লিঙ্গসদিসং যোজেতব্বং. অযং নযো যুত্ততৰো, ইদং নপুংসকলিঙ্গং.

কা, কা, কাযো. কং, কা, কাযো. কায, কাহি, কাভি. কায, কস্সা, কাসং, কাসানং. কায, কস্সা, কাহি, কাভি. কায, কস্সা, কাসং কাসানং. কায, কস্সা, কাযং, কস্সং, কাসু.

এত্থ পন কাযোতি পদস্স অত্থিভাৱে ‘‘কাযো অমোঘা গচ্ছন্তী’’তি নিদস্সনং দট্ঠব্বং. ইদং ইত্থিলিঙ্গং. এৱং কিংসদ্দস্স নামিকপদমালা ভৱতি. এত্থেতস্স অত্থুদ্ধাৰো ৱুচ্চতে – কিং সদ্দো ‘‘কিং ৰাজা যো লোকং ন ৰক্খতি. কিং নু খো নাম তুম্হে মং ৱত্তব্বং মঞ্ঞথা’’তিআদীসু গৰহনে আগতো. ‘‘যং কিঞ্চি ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্ন’’ন্তিআদীসু অনিযমে. ‘‘কিন্তে ৱক্কলি ইমিনা পূতিকাযেন দিট্ঠেন, যো খো ৱক্কলি ধম্মং পস্সতি, সো মং পস্সতী’’তিআদীসু নিপ্পযোজনতাযং. ‘‘কিং ন কাহামি তে ৱচো’’তিআদীসু সম্পটিচ্ছনে. ‘‘কিংসূধ ৱিত্তং পুৰিসস্স সেট্ঠ’’ন্তিআদীসু পুচ্ছাযং, পুচ্ছা চ নাম কাৰণপুচ্ছাদিৱসেন অনেকৱিধা, অতো কাৰণপুচ্ছাদিৱসেনপি কিংসদ্দস্স পৱত্তি ৱিত্থাৰতো ঞেয্যা. তথা হি অযং ‘‘কিং নু সন্তৰমানোৱ, কাসুং খণসি সাৰথি. কিং নু জাতিং ন ৰোচেসি. কেন তেতাদিসো ৱণ্ণো’’তিআদীসু কাৰণপুচ্ছাযং ৱত্ততি. ‘‘কিং কাসুযা কৰিস্সতী’’তিআদীসু কিচ্চপুচ্ছাযং. ‘‘কিং সীলং. কো সমাধী’’তিআদীসু সৰূপপুচ্ছাযং. ‘‘কিং খাদসি. কিং পিৱসী’’তিআদীসু ৱত্থুপুচ্ছাযং. ‘‘খাদসি কিং পিৱসি কি’’ন্তিআদীসু ক্ৰিযাপুচ্ছাযং ৱত্ততি. অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছাতি এৱমাদিকা পন পঞ্চৱিধা পুচ্ছা কিংসদ্দস্স অত্থুদ্ধাৰে অনাহৰিতব্বত্তা অনাগতাতি দট্ঠব্বং. এত্থেতং ৱুচ্চতি –

গৰহাযং অনিযমে, নিপ্পযোজনতায চ;

সম্পটিচ্ছনপুচ্ছাসু, কিংসদ্দো সম্পৱত্ততি.

পৰপদেন সদ্ধিং সমাসোপিস্স ৱেদিতব্বো ‘‘কিংসমুদযো, কিংৱেদনো, কিংসঞ্ঞোজনো’’তি. এত্থ ‘‘কো, কে. কা, কা, কাযো. কিং, কানী’’তি এৱং লিঙ্গত্তযৱসেন ৱিভত্তানি কিংসদ্দমযানি পদানি সমাসপদত্তে পুন কিমিতি পকতিভাৱেনেৱ তিট্ঠন্তি. নামসদ্দেন পন সমাসে তেসং দ্ৱিধা গতি দিস্সতি ‘‘কিন্নামো, কোনামো’’তি. সব্বানি পনেতানি ইত্থিনপুংসকলিঙ্গৱসেন বহুৱচনৱসেন চ যোজেতব্বানি.

কিংসদ্দস্স সমাসম্হি, সদ্ধিং নামৰৱেন ৱে;

‘‘কিন্নামো’’ ইতি ‘‘কোনামো’’, ইতি চেৱং গতি দ্ৱিধা.

‘‘কোনামো তে উপজ্ঝাযো’’, ইচ্চাদেত্থ নিদস্সনং;

সহঞ্ঞেন সমাসম্হি, ‘‘কিং কিং’’ইচ্চেৱ সুয্যতে.

তথা হি ‘‘কিংচিত্তো ত্ৱং ভিক্খু. কিংকাৰপটিস্সাৱিনী’’তিআদীসু কিংসদ্দো সৰূপমৱিজহন্তো তিট্ঠতি. তত্থ হি কিংচিত্তং যস্স সো কিংচিত্তো. ‘‘কিং কৰোমি সামী’’তি এৱং কিন্তি কাৰো কৰণং সদ্দনিচ্ছাৰণং কিংকাৰো, তং পটিস্সাৱেতীতি কিংকাৰপটিস্সাৱিনীতিআদি নিব্বচনমিচ্ছিতব্বং. ‘‘কিন্নৰো. কিংপক্কমিৱ ভক্খিত’’ন্তিআদীসু পন নিব্বচনমপ্পসিদ্ধং, কিংসদ্দোযেৱ পদাৱযৱভাৱেন সুতো. তথা হি সো কত্থচি পদাৱযৱভাৱেন কত্থচি নু সু নুখো কাৰণাদিসদ্দেহি সহচাৰিভাৱেন চ সুয্যতি. অত্ৰিমে পযোগা – এসা তে ইত্থী কিং হোতি. এতে মনুস্সা তুম্হাকং কিং হোন্তি. কিম্পুৰিসানুচিণ্ণো. কিং নু ভীতোৱ তিট্ঠসি. কিংসুছেত্ৱা সুখং সেতি. কিং নুখো কাৰণং. কিং কাৰণা অম্ম তুৱং পমজ্জসি, কিঞ্হি নাম চজন্তস্স, ৱাচায অদদমপ্পকন্তি এৱমাদযো. অত্ৰিদং ৱুচ্চতি –

‘‘ৱিসুং পদাৱযৱো ৱা, হুত্ৱা ন্ৱাদীহি ৱা পন;

যুত্তো সদ্দেহি কিংসদ্দো, দিট্ঠো সুগতসাসনে.

পাড়িনযানুসাৰেন, সেসানং সম্ভৱোপি চ;

ঞেয্যো ৱিঞ্ঞূহি সদ্ধম্ম-নযঞ্ঞূহি পভেদতো’’তি.

ইদানি সব্বনামিকভাৱে ঠিতেহি কো কংসদ্দেহি সমানসুতিকানং অঞ্ঞেসং কো কংসদ্দানং নামিকপদমালাৱিসেসো ৱত্তব্বো সিযা, সো হেট্ঠা লিঙ্গত্তযমিস্সকপৰিচ্ছেদে ৱুত্তো. অসব্বনামিকত্তা পন পুৰিস চিত্তনযেনেৱ ৱিভত্তো. তথা হি যদা কোসদ্দো ব্ৰহ্মৱাতকাযত্থৱাচকো, কংসদ্দো পন সিৰোজলসুখত্থৱাচকো, তদা তানি পদানি অসব্বনামিকানি, কস্মা? অকিংসদ্দমযত্তা সব্বনামিকৰূপসঙ্খাতেহি অসাধাৰণৰূপেহি ৱিৰহিতত্তা পুচ্ছত্থতো অত্থন্তৰৱাচকত্তা চ. এত্থ পন সমানসুতিৱসেন অত্থন্তৰৱিঞ্ঞাপনত্থং কোসদ্দো কংসদ্দোতি চ ৱুত্তং, একন্ততো পন সব্বনামিকত্তে কিংসদ্দোযেৱ, সুদ্ধনামত্তে কসদ্দোযেৱাতি গহেতব্বং. ইচ্চেৱং –

কাযে ব্ৰহ্মনি ৱাতে চ, সীসে জলসুখেসু চ;

কসদ্দো ৱত্ততী তীসু, পুমা তীসু নপুংসকো.

এৱং সব্বনামভূতানং কিংকসদ্দানং পৱত্তি ৱেদিতব্বা.

ইধ ৱুত্তপ্পকাৰানং, অত্থানং দানি সঙ্গহো;

পঞ্ঞাৱেপুল্লকৰণো, একদেসেন ৱুচ্চতে.

কিং কিংপক্কেন সদিসং, কাযো কিংপভৱো ৱদ;