২৩. স্যাদীসু ৰস্সোতি

নপুংসকে ৱত্তমানস্স স্যাদীসু ৰস্সো. ভো ছত্তুপাহন, ছত্তুপাহনং, ছত্তুপাহনেন ইচ্চাদি.

তে চ সমাহাৰিতৰীতৰযোগা বহুলংৱিধানা নিযতৱিসযাযেৱ হোন্তি, তত্ৰা+যং ৱিসযৱিভাগো-নিৰুত্তিপিটকাগতো-পাণি+তূৰিয+যোগ্গ+সেনঙ্গানং, নিচ্চৱেৰীনং, সঙ্খ্যাপৰিমাণসঞ্ঞানং, খুদ্দজন্তুকানং, পচনচণ্ডালানং, চৰণসাধাৰণানং, একজ্ঝাযনপাৱচনানং, লিঙ্গৱিসেসানং, ৱিৱিধৱিৰুদ্ধানং, দিসানং, নদীনঞ্চ নিচ্চসমাহাৰেকত্থং ভৱতি.

পাণঙ্গানং-চক্খু চ সোতঞ্চ চক্খুসোতং, মুখঞ্চ নাসিকা চ মুখনাসিকং, ‘‘স্যাদীসু ৰস্সো’’তি নপুংসকে ৱত্তমানস্স ৰস্সো. হনু চ গীৱা চ হনুগীৱং, কণ্ণা চ নাসা চ কণ্ণনাসং, পাণি চ পাদো চ পাণিপাদং, ছৱি চ মংসঞ্চ লোহিতঞ্চ ছৱিমংসলোহিতং, নামঞ্চ ৰূপঞ্চ নামৰূপং, জৰা চ মৰণঞ্চ জৰামৰণং.

তূৰিযঙ্গানং-অলসো চ তালম্বৰো চ অলসতালম্বৰং, মুৰজো চ গোমুখো চ মুৰজগোমুখং, সংখো চ পণৱো চ দেণ্ডিমো চ, সংখা চ পণৱা চ দেণ্ডিমা চাতি ৱা সংখপণৱদেণ্ডিমং, পণৱাদযো দ্ৱেপি ভেৰিৱিসেসা, মদ্দৱিকো চ পাণৱিকো চ মদ্দৱিকপাণৱিকং, গীতঞ্চ ৱাদিতঞ্চ গীতৱাদিতং, সম্মঞ্চ তাড়ঞ্চ সম্মতাড়ং, সম্মংতি কংসতালং, তাড়ংতি হত্থতাড়ং.

যোগ্গঙ্গানং-ফালো চ পাচনঞ্চ ফালপাচনং, যুগঞ্চ নঙ্গলঞ্চ যুগনঙ্গলং.

সেনঙ্গানং-হত্থিনো চ অস্সা চ হত্থিঅস্সং, ৰথা চ পত্তিকা চ ৰথপত্তিকং, অসি চ সত্তি চ তোমৰঞ্চ পিণ্ডঞ্চ অসিসত্তিতোমৰপিণ্ডং, অসি চ চম্মঞ্চ অসিচম্মং, চম্মন্তি সৰৱাৰণ-ফলকং. ধনু চ কলাপো চ ধনুকলাপং, কলাপো=তুণীৰং. পহৰণঞ্চ আৱৰণঞ্চ পহৰণাৱৰণং.

নিচ্চৱেৰীনং-অহি চ নকুলো চ, অহী চ নকুলা চাতি ৱা অহিনকুলং. এৱং বিড়াৰমূসিকং, অন্তস্স ৰস্সত্তং. কাকোলুকং, সপ্পমণ্ডূকং, গৰুড়সপ্পং, নাগসুপণ্ণং.

সঙ্খ্যাপৰিমাণসঞ্ঞানং-এককঞ্চ দুকঞ্চ এককদুকং. এৱং, দুকতিকং, তিকচতুক্কং, চতুক্কপঞ্চকং. দসকঞ্চ একাদসকঞ্চ দসেকাদসকং, ‘‘তিতালীস’’ ইতি চক-ভাগলোপনিদ্দেসেন ককাৰস্স লোপো.

খুদ্দজন্তুকানং-কীটা চ পটঙ্গা চ কীটপটঙ্গং, কীটা=কপালপিট্ঠিকপাণা. এৱং কুন্থকিপিল্লিকং, ডংসা চ মকসা চ ডংসমকসং, মক্খিকা চ কিপিল্লিকা চ মক্খিককিপিল্লিকং, কীটা চ সৰিংসপা চ কীটসৰিংসপং. তত্থ কুন্থা=সুখুমকিপিল্লিকা.

খুদ্দজন্তু অনট্ঠী ৱা, অথ খো খুদ্দকোপি ৱা;

সতং ৱা পসতো যেসং, কেচি আনতুলা ইতি.

পচনচণ্ডালানং-ওৰব্ভিকা চ সূকৰিকা চ ওৰব্ভিকসূকৰিকং, এৱং সাকুন্তিকমাগৱিকং. সপাকো চ চণ্ডালো চ সপাকচণ্ডালং, পুক্কুসছৱডাহকং, ৱেনৰথকাৰং, তত্থ ৱেনা=তচ্ছকা, ৰথকাৰা=চম্মকাৰা.

চৰণসাধাৰণানং-অতিসো চ ভাৰদ্ৱাজো চ অতিসভাৰদ্ৱাজং, কট্ঠো চ কপালো চ কট্ঠকপালং, সীলঞ্চ পঞ্ঞাণঞ্চ সীলপঞ্ঞাণং, সমথো চ ৱিপস্সনা চ সমথৱিপস্সনং, ৱিজ্জা চ চৰণঞ্চ ৱিজ্জাচৰণং, এৱং নামৰূপং, হিৰোত্তপ্পং, সতিসম্প-জঞ্ঞং, লোভমোহং, দোসমোহং, অহিৰিকানোত্তপ্পং, থিনমিদ্ধং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চ+মিচ্চাদি.

একজ্ঝাযনপাৱচনানং-দীঘো চ মজ্ঝিমো চ দীঘমজ্ঝিমং, এৱং একুত্তৰ সংযুত্তকং, খন্ধকৱিভঙ্গং.

লিঙ্গৱিসেসানং-ইত্থী চ পুমা চ ইত্থিপুমং, দাসী চ দাসো চ দাসিদাসং, চীৱৰঞ্চ পিণ্ডপাতো চ সেনাসনঞ্চ গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰো চ চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং, তিণঞ্চ কট্ঠো চ সাখা চ পলাসঞ্চ তিণকট্ঠসাখাপলাসং. ‘‘লাভী হোতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং’’তিপি দিস্সতি.

ৱিৱিধৱিৰুদ্ধানং-কুসলঞ্চ অকুসলঞ্চ কুসলাকুসলং, এৱং সাৱজ্জানৱজ্জং, হীনপণীতং, কণ্হসুক্কং, ছেকপাপকং, সুখদুক্খং, অধমুত্তমং, পটিঘানুনযং, ছাযাতপং, আলোকন্ধকাৰং. ৰত্তিঞ্চ দিৱা চ ৰত্তিন্দিৱং, ‘‘ৰত্তিন্দিৱদাৰগৱচতুৰস্সা’’তি অপচ্চযে কতে নুমআগমো. অহো চ ৰত্তি চ অহোৰত্তং, ‘‘দীঘা+হোৱস্সেকদেসেহি চ ৰত্যা’’তি অপচ্চযে কতে ‘‘মনাদ্যাপাদীন+মো মযে চে’’তি ওকাৰো.

দিসানং-পুব্বা চ অপৰা চ পুব্বাপৰং, এৱং পুৰত্থিমপচ্ছিমং, দক্খিণুত্তৰং, পুব্বদক্খিণং, পুব্বুত্তৰং, অপৰদক্খিণং, অপৰুত্তৰং.

নদীনং-গঙ্গা চ যমুনা চ গঙ্গাযমুনং, এৱং মহীসৰভূ.

তিণ+ৰুক্খ+পসু+সকুণ+ধন+খঞ্ঞ+ব্যঞ্জন+জনপদানং ৱা. তিণৱিসেসানং-উসীৰানি চ বীৰণানি চ উসীৰবীৰণং উসীৰবীৰণানি ৱা. এৱং মুঞ্জপব্বজং মুঞ্জপব্বজানি ৱা, কাসকুসং কাসকুসা ৱা.

ৰুক্খৱিসেসানং-অস্সত্থা চ কপিট্ঠা চ অস্সত্থকপিট্ঠং অস্সত্থকপিট্ঠা ৱা, এৱং অম্বপনসং অম্বপনসা, খদিৰপলাসং খদিৰপলাসা, ধৱাস্সকণ্ণং ধৱাস্সকণ্ণা, পিলক্খনিগ্ৰোধং পিলক্খনিগ্ৰোধা, সাকসালং সাকসালা.

পসুৱিসেসানং-গজা চ গৱজা চ গজগৱজং গজগৱজা ৱা, অজা চ এড়কা চ অজেড়কং অজেড়কা, হত্থী চ গাৱো চ অস্সা চ ৱড়ৱা চ হত্থীগৱস্সৱড়ৱং হত্থীগৱস্সৱড়ৱা, ৰস্সত্তং. এৱং গোমহিসং গোমহিসা, এণেয্যৱৰাহং এণেয্যৱৰাহা, সীহব্যগ্ঘতৰচ্ছং সীহব্যগ্ঘতৰচ্ছা, কুক্কুটসূকৰং কুক্কুটসূকৰা, এণেয্যগোমহিসং এণেয্যগোমহিসা.

সকুণৱিসেসানং-হংসা চ বকা চ হংসবকং হংসবকা. এৱং কাৰণ্ডৱচক্কৱাকং কাৰণ্ডৱচক্কৱাকা, মযূৰকোঞ্চং মযূৰকোঞ্চা, সুকসালিকং সুকসালিকা, বকবলাকং বকবলাকা.

ধনানং-হিৰঞ্ঞঞ্চ সুৱণ্ণঞ্চ হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণানি. এৱং জাতৰূপৰজতং জাতৰূপৰজতানি, মণিসঙ্খমুত্তৱেড়ুৰিযং মণিসঙ্খমুত্তৱেড়ুৰিযা.

ধঞ্ঞানং-সালী চ যৱা চ সালিযৱং সালিযৱা ৱা. এৱং তিলমুগ্গমাসং তিলমুগ্গমাসানি, নিপ্পাৱকুলত্থং নিপ্পাৱকুলত্থা.

ব্যঞ্জনানং-সাকো চ সুৱা চ সাকসুৱং সাকসুৱা. এৱং গব্যমাহিসং গব্যমাহিসা, এণেয্যৱৰাহং এণেয, ৱৰাহা. মিগমযূৰং মিগমযূৰা.

জনপদানং-কাসি চ কোসলা চ কাসিকোসলং কাসিকোসলা, ৱজ্জী চ মল্লা চ ৱজ্জিমল্লং ৱজ্জিমল্লা, অঙ্গা চ মগধা চ অঙ্গমগধং অঙ্গমগধা, এৱং চেতিৱংসং চেতিৱংসা, মচ্ছসূৰসেনং মচ্ছসূৰসেনা, কুৰুপঞ্চালং কুৰুপঞ্চালা. নামঞ্চ ৰূপঞ্চ নামৰূপঞ্চ নামৰূপনামৰূপন্তি চতুৰেকপঞ্চৱোকাৰৱসেন ৱত্তব্বে বহুলাধিকাৰা সৰূপেকসেসং কত্ৱা নামৰূপন্তি ৱুত্তং.

এতস্মিং একত্থীভাৱকণ্ডে যং ৱুত্তং পুব্বং, তদেৱ পুব্বং নিপততি, কমাতিক্কমে পযোজনস্সা+ভাৱা. ক্ৱচি ৱিপল্লাসোপি হোতি, বহুলাধিকাৰতো, দন্তানং ৰাজা ৰাজদন্তো. চত্থে সমাহাৰে ‘‘সভাপৰিসাযা’’তি ঞাপকা ক্ৱচি নপুংসকলিঙ্গং ন ভৱতি, আধিপচ্চঞ্চ পৰিৱাৰো চ আধিপচ্চপৰিৱাৰো. এৱং ছন্দপাৰিসুদ্ধি, পটিসন্ধিপৱত্তিযং.