১৯. চত্থে

অনেকংস্যাদ্যন্তং চত্থে একত্থং ৱা হোতি. সমুচ্চযো অন্ৱাচযো ইতৰীতৰযোগো সমাহাৰোতি চসদ্দস্স অত্থো চতুব্বিধো.

তত্থ সমুচ্চযা+ন্ৱাচযেসু সমাসো ন হোতি, ক্ৰিযাসাপেক্খতায নামানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অযুত্তত্থত্তা, যথা-চীৱৰং পিণ্ডপাতঞ্চ পচ্চযং সযনাসনং অদাসি, দানঞ্চ দেহি, সীলঞ্চৰক্খাহি. ইতৰীতৰযোগে সমাহাৰে চ অঞ্ঞমঞ্ঞাপেক্খত্তা সমাসো.

উভযত্থপধানে চত্থে কথ+মেকত্থীভাৱো সম্ভৱে+তি চে, ৱুত্তঞ্হি –

সপ্পধানাপি যত্থ+ত্থা, মিথো সাপেক্খতা ইৱ;

ক্ৰিযাসম্বন্ধসামঞ্ঞা, চত্থে+কত্থং ত+দুচ্চতেতি.

যস্মা একত্থীভাৱেপি সতীযসতীযত্থে পধানং, তস্মা ইদং ৱুচ্চতে –

ন+ঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিসেসেন্তি, চত্থে অত্থা পদানিৱ;

সত্থৱুত্যী অতো তেসং, পধানত্থং+ভিযুজ্জতে.

ইতৰীতৰযোগো চ, সমাহাৰোত্য+যং দ্ৱিধা;

সমাসো তু ইমং অঞ্ঞে, জানন্তে দ্ৱন্দনামতো.

ইতৰীতৰযোগস্মিং+ৱযৱত্থস্স সম্ভৱো;

সমুদাযতিৰোভাৱো, পৰংৱ লিঙ্গ+মস্স চ.

সমুদাযব্ভৱো যস্মিং+ৱযৱা চ তিৰোহিতা;

সমাহাৰোত্য+যং চত্থো, সো চ হোতি নপুংসকে.

ইতৰীতৰযোগো যথা-সাৰিপুত্তো চ মোগ্গল্লানো চ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, ভো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা ইচ্চাদি. অৱযৱপধানত্তা বহুৱচনমেৱ. সমণা চ ব্ৰাহ্মণা চ সমণব্ৰাহ্মণা, এৱং ব্ৰাহ্মণগহপতিকা, খত্তিযব্ৰাহ্মণা, দেৱমনুস্সা, চন্দিমসূৰিযা.