২,২. কম্মে দুতিযা

কৰীযতি কত্তুকিৰিযায সম্বন্ধীযতীতি কম্মং, তস্মিং কম্মকাৰকে দুতিযাৱিভত্তি হোতি. তং তিৱিধং নিব্বত্তি, ৱিকতি, পত্তি ভেদেন, তত্থ নিব্বত্তিকম্মে মাতা পুত্তং ৱিজাযতি, আহাৰো সুখং জনযতি, কটং কৰোতি দত্তো. ৱিকতিযং কট্ঠ+মঙ্গাৰং কৰোতি, সুৱণ্ণং কটকং কৰোতি, ৱীহযো লুনাতি. পত্তিযং দত্তো ঘৰং পৱিসতি, আদিচ্চং পস্সতি, ধম্মং সুণাতি, পণ্ডিতে পযিৰুপাসতি.

ৱুত্তঞ্চ –

নিব্বত্তি+ৱিকতি+পত্তি-ভেদা কম্মং তিধা মতং;

কত্তুক্ৰিযাভিগম্মন্তং, সুখ+মঙ্গাৰং+ঘৰং যথাতি.

কটং কৰোতি ৱিপুলং দস্সনীযন্তি অত্থেৱ গুণযুত্তস্স কম্মতা, ৱিপুলং কৰোতি, দস্সনীযং কৰোতীতি ক্ৰিযায সম্বন্ধিযমানত্তা. ওদনো পচ্চতেতি ওদনসদ্দতো কম্মতা নপ্পতীযতে, কিঞ্চৰহি আখ্যাততো.

ইচ্ছিতকম্মং যথা-গাৱুং পযো দোহতি, গোমন্তং গাৱং যাচতি, গাৱ+মৱ ৰুন্ধতি ৱজং, মাণৱকং মগ্গং পুচ্ছতি, গোমন্তং গাৱং ভিক্খতে, ৰুক্খ+মৱচিনাতি ফলানি, ৰুক্খাত্যত্থো. সিস্সং ধম্মং ব্ৰূতে. এত্থ পযো, গাৱং ইচ্চাদি ইচ্ছিতং, গাৱুং, গোমন্ত+মিচ্চাদি অনিচ্ছিতং. এৱ+মনিচ্ছিতেপি কণ্টকং মদ্দতি, ৱিসং গিলতি. যং নেৱি+চ্ছিতং, নাপি অনিচ্ছিতং, তত্ৰাপি গামং গচ্ছন্তো ৰুক্খমূল+মুপসপ্পতি.

আধাৰে অধিসি+ঠা+সানং পযোগে চ, পথৱিং অধিসেস্সতি, গাম+মধিতিট্ঠতি, ৰুক্খ+মজ্ঝাসতেতি. এত্থ পথৱিন্তি পথৱিযন্তি অত্থো. এৱ+মভি, নিপুব্বৱিসস্সাপি, ধম্ম+মভিনিৱিসতে, ধম্মে ৱা. তথা উপ, ন্ৱ+জ্ঝা+পুব্বৱসতিস্স, গাম+মুপৱসতি, গাম+মনুৱসতি, ৱিহাৰ+মধিৱসতি, গাম+মাৱসতি, অগাৰং অজ্ঝৱসতি, এত্থ গামন্তি গামেত্যত্থো. তথা তপ্পানা+চাৰেপি, নদিং পিবতি, গামং চৰতি, নদিযংত্যত্থো. সচে মং নালপিস্সতীতি মযা সদ্ধিংত্যত্থো. ৱিহিতাৱ পটি-যোগেপি দুতিযা, পটিভন্তু তং চুন্দ বোজ্ঝঙ্গা, তম্পটি বোজ্ঝঙ্গা ভাসন্তূতি অত্থো. উপমা মং পতিভাতি, উপমা মং উপট্ঠাতিত্যত্থো. ধাতুনাযুত্তে ‘‘তস্স নপ্পটিভাতী’’তি ছট্ঠী.