২. আৰম্মণপচ্চযো
কতমো আৰম্মণপচ্চযো. সব্বেপি চিত্তচেতসিকা ধম্মা সব্বেপি ৰূপধম্মা সব্বংপি নিব্বানং সব্বাপি পঞ্ঞত্তিযো আৰম্মণ পচ্চযো. ন হি সো নাম একোপি ধম্মো অত্থি, যো চিত্ত চেতসিকানং আৰম্মণং ন হোতি. সঙ্খেপতো পন আৰম্মণং ছব্বিধং হোতি ৰূপাৰম্মণং সদ্দাৰম্মণং গন্ধাৰম্মণং ৰসাৰম্মণং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং ধম্মাৰম্মণন্তি.
কতমে ধম্মা আৰম্মণপচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. সব্বেপি চিত্ত চেতসিকাধম্মা আৰম্মণপচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. ন হি কিঞ্চি চিত্তং নাম অত্থি, যং চিত্তং ভূতেন ৱা অভূতেন ৱা আৰম্মণেন ৱিনা পৱত্ততি.
তত্থ পচ্চুপ্পন্নং ৰূপাৰম্মণং দুৱিধস্স চক্খুৱিঞ্ঞাণচিত্তস্স আৰম্মণপচ্চযো. পচ্চুপ্পন্নং সদ্দাৰম্মণং দুৱিধস্স সোতৱিঞ্ঞাণ চিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নং গন্ধাৰম্মণং দুৱিধস্স ঘানৱিঞ্ঞাণচিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নং ৰসাৰম্মণং দুৱিধস্স জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণচিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নং তিৱিধং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং দুৱিধস্স কাযৱিঞ্ঞাণচিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নানি তানি পঞ্চাৰম্মণানি তিৱিধস্স মনোধাতুচিত্তস্স আৰম্মণপচ্চযো. সব্বানি তানি অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানি পঞ্চাৰম্মণানি ৱা সব্বানি তেকালিকানি কালৱিমুত্তানি ধম্মাৰম্মণানি ৱা ছ সত্ততিৱিধানং মনোৱিঞ্ঞাণচিত্তানং যথাৰহং আৰম্মণপচ্চযো.
কেনট্ঠেন আৰম্মণং, কেনট্ঠেন পচ্চযোতি. চিত্ত চেতসিকেহি আলম্বিতব্বট্ঠেন আৰম্মণং, উপকাৰকট্ঠেন পচ্চযোতি.
আলম্বিতব্বট্ঠেনাতি চেত্থ আলম্বণকিৰিযা নাম চিত্ত চেতসিকানং আৰম্মণগ্গহণকিৰিযা, আৰম্মণুপাদান কিৰিযা.
যথা হি লোকে অযোধাতুং কামেতি ইচ্ছতীতি অত্থেন অযোকন্তকো নাম লোহধাতুৱিসেসো অত্থি. সো অযোখন্ধসমীপং সম্পত্তো তং অযোখন্ধং কামেন্তো ৱিয ইচ্ছন্তো ৱিয অযোখন্ধাভিমুখো চঞ্চলতি. সযং ৱা তং অযোখন্ধং উপগচ্ছতি. অযোখন্ধং ৱা অত্তাভিমুখং আকড্ঢতি, অযোখন্ধো তদভিমুখো চঞ্চলতি, তং ৱা উপগচ্ছতি. অযং অযোকন্তকস্স আলম্বণকিৰিযা নাম. এৱমেৱ চিত্তচেতসিকানং আৰম্মণেসু আলম্বণকিৰিযা দট্ঠব্বা. ন কেৱলং আৰম্মণেসু আলম্বণ মত্তং হোতি. অথ খো চিত্তচেতসিকা ধম্মা সত্তসন্তানে উপ্পজ্জমানা ছসু দ্ৱাৰেসু আৰম্মণানং আপাতাগমনে এৱ খণে খণে উপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জিত্ৱা চ খণে খণে নিৰুজ্ঝন্তি.
যথা তং ভেৰিতলে ভেৰিসদ্দা উপ্পজ্জমানা তত্থ তত্থ হত্থেন পহৰণকালে এৱ খণে খণে উপ্পজ্জন্তি, উপ্পজ্জিত্ৱা চ খণে খণে নিৰুজ্ঝন্তি. ৱীণাসদ্দা উপ্পজ্জমানা ৱীণাতন্তীসু তত্থ তত্থ ৱীণাদন্তকেন পহৰণকালে এৱ খণে খণে উপ্পজ্জন্তি, উপ্পজ্জিত্ৱা চ খণে খণে নিৰুজ্ঝন্তীতি. নিদ্দাযন্তস্স ভৱঙ্গচিত্তপ্পৱত্তি কালেপি পুব্বভৱে মৰণাসন্নকালে ছসু দ্ৱাৰেসু আপাত মাগতানি কম্ম কম্মনিমিত্ত গতিনিমিত্তানি এৱ ভৱঙ্গচিত্তানং আৰম্মণপচ্চযোতি. আৰম্মণপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.