নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ

১. হেতুপচ্চযো

কতমো হেতুপচ্চযো. লোভো হেতুপচ্চযো. দোসো, মোহো, অলোভো, অদোসো, অমোহো হেতু পচ্চযো.

কতমে ধম্মা হেতুপচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. লোভ সহজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা চ ৰূপকলাপাধম্মা চ দোসসহ জাতা মোহসহজাতা অলোভসহজাতা অদোসসহ জাতা অমোহসহজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা চ ৰূপকলাপা ধম্মা চ হেতুপচ্চযতো উপ্পন্না হেতুপচ্চযুপ্পন্না ধম্মা.

সহজাতৰূপকলাপা নাম সহেতুকপটিসন্ধিক্খণে কম্মজৰূপানি চ পৱত্তিকালে সহেতুকচিত্তজৰূপানি চ. তত্থ পটিসন্ধিক্খণো নাম পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণো. পৱত্তিকালো নাম পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠিতিক্খণতো পট্ঠায যাৱ চুতিকালং ৱুচ্চতি.

কেনট্ঠেন হেতু, কেনট্ঠেন পচ্চযোতি. মূলট্ঠেন হেতু, উপকাৰকট্ঠেন পচ্চযোতি. তত্থ মূলযমকে ৱুত্তানং লোভাদীনং মূলধম্মানং মূলভাৱো মূলট্ঠো নাম. সো মূলট্ঠো মূলযমকদীপনিযং অম্হেহি ৰুক্খোপমায দীপিতোযেৱ.

অপি চ একো পুৰিসো একিস্সং ইত্থিযং পটিবদ্ধ চিত্তো হোতি. সো যাৱ তং চিত্তং ন জহতি, তাৱ তং ইত্থিং আৰব্ভ তস্স পুৰিসস্স লোভসহজাতানি কাযৱচীমনোকম্মানি চ লোভসমুট্ঠিতানি চিত্তজৰূপানি চ চিৰকালংপি পৱত্তন্তি. সব্বানি চ তানি চিত্তচেতসিকৰূপানি তস্সং ইত্থিযং ৰজ্জনলোভমূলকানি হোন্তি. সো লোভো তেসং মূলট্ঠেন হেতু চ, উপকাৰকট্ঠেন পচ্চযো চ. তস্মা হেতুপচ্চযো. এস নযো সেসানি ৰজ্জনীযৱত্থূনি আৰব্ভৰজ্জনৱসেন উপ্পন্নেসু লোভেসু, দুস্সনীযৱত্থূনি আৰব্ভ দুস্সনৱসেন উপ্পন্নেসু দোসেসু, মুয্হনীযৱত্থূনি আৰব্ভ মুয্হনৱসেন উপ্পন্নেসু মোহেসু চ.

তত্থ যথা ৰুক্খস্স মূলানি সযং অন্তোপথৱিযং সুট্ঠু পতিট্ঠহিত্ৱা পথৱিৰসঞ্চ আপোৰসঞ্চ গহেত্ৱা তং ৰুক্খং যাৱ অগ্গা অভিহৰন্তি, তেন ৰুক্খো চিৰকালং ৱড্ঢমানো তিট্ঠতি. তথা লোভো চ তস্মিং তস্মিং ৱত্থুম্হি ৰজ্জনৱসেন সুট্ঠু পতিট্ঠহিত্ৱা তস্স তস্স ৱত্থুস্স পিযৰূপৰসঞ্চ সাতৰূপৰসঞ্চ গহেত্ৱা সম্পযুত্তধম্মে যাৱ কাযৱচীৱীতিক্কমা অভিহৰতি, কায ৱীতিক্কমং ৱা ৱচীৱীতিক্কমং ৱা পাপেতি. তথা দোসো চ দুস্সন ৱসেন অপ্পিযৰূপৰসঞ্চ অসাতৰূপৰসঞ্চ গহেত্ৱা, মোহো চ মুয্হনৱসেন নানাৰম্মণেসু নিৰত্থকচিত্তাচাৰৰসং ৱড্ঢেত্ৱাতি ৱত্তব্বং. এৱং অভিহৰন্তা তযো ধম্মা ৰজ্জনীযাদীসু ৱত্থূসু সম্পযুত্তধম্মে মোদমানে পমোদমানে কৰোন্তো ৱিয চিৰ কালং পৱত্তেন্তি. সম্পযুত্তধম্মা চ তথা পৱত্তন্তি. সম্পযুত্ত ধম্মেসু চ তথা পৱত্তমানেসু সহজাতৰূপকলাপাপি তথা পৱত্তন্তিযেৱ. তত্থ সম্পযুত্তধম্মে অভিহৰতীতি দ্ৱে পিযৰূপ সাতৰূপৰসে সম্পযুত্তধম্মানং সন্তিকং পাপেতীতি অত্থো.

সুক্কপক্খে সো পুৰিসো যদাকামেসু আদীনৱং পস্সতি, তদা সো তং চিত্তংজহতি, তং ইত্থিং আৰব্ভ অলোভো সঞ্জা যতি. পুব্বে যস্মিং কালে তং ইত্থিং আৰব্ভ লোভমূলকানি অসুদ্ধানি কাযৱচীমনোকম্মানি ৱত্তন্তি. ইদানি তস্মিং কালেপি অলোভমূলকানি সুদ্ধানি কাযৱচীমনোকম্মানি ৱত্তন্তি. পব্বজিত সীলসংৱৰানি ৱা ঝানপৰিকম্মানি ৱা অপ্পনাঝানানি ৱা ৱত্তন্তি. সো অলোভো তেসং মূলট্ঠেন হেতু চ হোতি, উপকাৰকট্ঠেন পচ্চযোচ. তস্মা হেতুপচ্চযো. এস নযো সেসেসু লোভ পটিপক্খেসু অলোভেসু, দোসপটিপক্খেসু অদোসেসু, মোহ পটিপক্খেসু অমোহেসু চ.

তত্থ ৰুক্খমূলানি ৱিয অলোভো লোভনেয্যৱত্থূসু লোভং পহায লোভৱিৱেকসুখৰসং ৱড্ঢেত্ৱা তেন সুখেন সম্পযুত্তধম্মে মোদমানে পমোদমানে কৰোন্তো ৱিয যাৱ ঝানসমাপত্তিসুখা ৱা যাৱ মগ্গফলসুখা ৱা ৱড্ঢাপেতি. তথা অদোসো চ দোসনেয্যৱত্থূসু দোসৱিৱেকসুখৰসং ৱড্ঢেত্ৱা, অমোহো চ মোহনেয্যৱত্থূসু মোহৱিৱেকসুখৰসং ৱড্ঢেত্ৱাতি ৱত্তব্বং. এৱং ৱড্ঢাপেন্তা তযো ধম্মা কুসলেসু ধম্মেসু সম্পযুত্তধম্মে মোদমানে পমোদমানে কৰোন্তো ৱিয চিৰ কালংপি পৱত্তেন্তি. সম্পযুত্তধম্মা চ তথা পৱত্তন্তি. সম্পযুত্ত ধম্মেসু চ তথা পৱত্তমানেসু সহজাতৰূপকলাপাপি তথা পৱত্তন্তিযেৱ.

তত্থ লোভৱিৱেকসুখৰসন্তি ৱিৱিচ্চনং ৱিগমনং ৱিৱেকো. লোভস্স ৱিৱেকো লোভৱিৱেকো. লোভৱিৱেকে সুখং লোভৱিৱেকসুখং. লোভৱিৱেকং পটিচ্চ উপ্পন্নসুখন্তি ৱুত্তং হোতি. তদেৱ ৰসো লোভৱিৱেকসুখৰসোতি সমাসো. অযং অভিধম্মে পট্ঠাননযো.

হত্তন্তনযো পন অৱিজ্জাসঙ্খাতো মোহো চ তণ্হাসঙ্খাতো লোভো চাতি দ্ৱে ধম্মা সব্বেসংপি ৱট্টদুক্খধম্মানং মূলানি হোন্তি. দোসো পন লোভস্স নিস্সন্দভূতং পাপমূলং হোতি. ৱিজ্জাসঙ্খাতো অমোহো চ নিক্খমধাতুসঙ্খাতো অলোভো চাতি দ্ৱে ধম্মা ৱিৱট্টধম্মানং মূলানি হোন্তি. অদোসো পন অলোভস্স নিস্সন্দভূতং কল্যাণমূলং হোতি. এৱং ছব্বিধানি মূলানি সহজাতানংপি অসহজাতানংপি নামৰূপধম্মানং পচ্চযা হোন্তীতি. অযং সুত্তন্তেসু নযো. হেতুপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

২. আৰম্মণপচ্চযো

কতমো আৰম্মণপচ্চযো. সব্বেপি চিত্তচেতসিকা ধম্মা সব্বেপি ৰূপধম্মা সব্বংপি নিব্বানং সব্বাপি পঞ্ঞত্তিযো আৰম্মণ পচ্চযো. ন হি সো নাম একোপি ধম্মো অত্থি, যো চিত্ত চেতসিকানং আৰম্মণং ন হোতি. সঙ্খেপতো পন আৰম্মণং ছব্বিধং হোতি ৰূপাৰম্মণং সদ্দাৰম্মণং গন্ধাৰম্মণং ৰসাৰম্মণং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং ধম্মাৰম্মণন্তি.

কতমে ধম্মা আৰম্মণপচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. সব্বেপি চিত্ত চেতসিকাধম্মা আৰম্মণপচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. ন হি কিঞ্চি চিত্তং নাম অত্থি, যং চিত্তং ভূতেন ৱা অভূতেন ৱা আৰম্মণেন ৱিনা পৱত্ততি.

তত্থ পচ্চুপ্পন্নং ৰূপাৰম্মণং দুৱিধস্স চক্খুৱিঞ্ঞাণচিত্তস্স আৰম্মণপচ্চযো. পচ্চুপ্পন্নং সদ্দাৰম্মণং দুৱিধস্স সোতৱিঞ্ঞাণ চিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নং গন্ধাৰম্মণং দুৱিধস্স ঘানৱিঞ্ঞাণচিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নং ৰসাৰম্মণং দুৱিধস্স জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণচিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নং তিৱিধং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং দুৱিধস্স কাযৱিঞ্ঞাণচিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নানি তানি পঞ্চাৰম্মণানি তিৱিধস্স মনোধাতুচিত্তস্স আৰম্মণপচ্চযো. সব্বানি তানি অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানি পঞ্চাৰম্মণানি ৱা সব্বানি তেকালিকানি কালৱিমুত্তানি ধম্মাৰম্মণানি ৱা ছ সত্ততিৱিধানং মনোৱিঞ্ঞাণচিত্তানং যথাৰহং আৰম্মণপচ্চযো.

কেনট্ঠেন আৰম্মণং, কেনট্ঠেন পচ্চযোতি. চিত্ত চেতসিকেহি আলম্বিতব্বট্ঠেন আৰম্মণং, উপকাৰকট্ঠেন পচ্চযোতি.

আলম্বিতব্বট্ঠেনাতি চেত্থ আলম্বণকিৰিযা নাম চিত্ত চেতসিকানং আৰম্মণগ্গহণকিৰিযা, আৰম্মণুপাদান কিৰিযা.

যথা হি লোকে অযোধাতুং কামেতি ইচ্ছতীতি অত্থেন অযোকন্তকো নাম লোহধাতুৱিসেসো অত্থি. সো অযোখন্ধসমীপং সম্পত্তো তং অযোখন্ধং কামেন্তো ৱিয ইচ্ছন্তো ৱিয অযোখন্ধাভিমুখো চঞ্চলতি. সযং ৱা তং অযোখন্ধং উপগচ্ছতি. অযোখন্ধং ৱা অত্তাভিমুখং আকড্ঢতি, অযোখন্ধো তদভিমুখো চঞ্চলতি, তং ৱা উপগচ্ছতি. অযং অযোকন্তকস্স আলম্বণকিৰিযা নাম. এৱমেৱ চিত্তচেতসিকানং আৰম্মণেসু আলম্বণকিৰিযা দট্ঠব্বা. ন কেৱলং আৰম্মণেসু আলম্বণ মত্তং হোতি. অথ খো চিত্তচেতসিকা ধম্মা সত্তসন্তানে উপ্পজ্জমানা ছসু দ্ৱাৰেসু আৰম্মণানং আপাতাগমনে এৱ খণে খণে উপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জিত্ৱা চ খণে খণে নিৰুজ্ঝন্তি.

যথা তং ভেৰিতলে ভেৰিসদ্দা উপ্পজ্জমানা তত্থ তত্থ হত্থেন পহৰণকালে এৱ খণে খণে উপ্পজ্জন্তি, উপ্পজ্জিত্ৱা চ খণে খণে নিৰুজ্ঝন্তি. ৱীণাসদ্দা উপ্পজ্জমানা ৱীণাতন্তীসু তত্থ তত্থ ৱীণাদন্তকেন পহৰণকালে এৱ খণে খণে উপ্পজ্জন্তি, উপ্পজ্জিত্ৱা চ খণে খণে নিৰুজ্ঝন্তীতি. নিদ্দাযন্তস্স ভৱঙ্গচিত্তপ্পৱত্তি কালেপি পুব্বভৱে মৰণাসন্নকালে ছসু দ্ৱাৰেসু আপাত মাগতানি কম্ম কম্মনিমিত্ত গতিনিমিত্তানি এৱ ভৱঙ্গচিত্তানং আৰম্মণপচ্চযোতি. আৰম্মণপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

৩. অধিপতিপচ্চযো

দুৱিধো অধিপতিপচ্চযো আৰম্মণাধিপতিপচ্চযো সহ জাতাধিপতিপচ্চযো চ. তত্থ কতমো আৰম্মণাধিপতিপচ্চযো. আৰম্মণপচ্চযে ৱুত্তেসু আৰম্মণেসু যানি আৰম্মণানি অতিইট্ঠানি হোন্তি অতিকন্তানি অতিমনাপানি গৰুকতানি. তানি আৰম্মণানি আৰম্মণাধিপতিপচ্চযো. তত্থ অতিইট্ঠানীতি সভাৱতো ইট্ঠানি ৱা হোন্তু অনিট্ঠানি ৱা, তেন তেন পুগ্গলেন অতিইচ্ছিতানি আৰম্মণানি ইধ অতিইট্ঠানি নাম.

তানি পন ধম্মতো দ্ৱে দোসমূলচিত্তুপ্পাদে চ দ্ৱে মোমূহ চিত্তুপ্পাদে চ দুক্খসহগতকাযৱিঞ্ঞাণচিত্তুপ্পাদে চ ঠপেত্ৱা অৱসেসানি সব্বানি কামাৱচৰচিত্তচেতসিকানি চ ৰূপাৰূপ লোকুত্তৰচিত্তচেতসিকানি চ সব্বানি অতিইট্ঠৰূপানি চ হোন্তি.

তেসুপি কামাৰম্মণানি গৰুং কৰোন্তস্সেৱ আৰম্মণা ধিপতিপচ্চযো. গৰুং অকৰোন্তস্স আৰম্মণাধিপতিপচ্চযো ন হোতি. ঝানলাভিনো পন অত্তনা পটিলদ্ধানি মহগ্গতঝানানি অৰিযসাৱকা চ অত্তনা পটিলদ্ধে লোকুত্তৰধম্মে গৰুং অকৰোন্তা নাম নত্থি.

কতমে ধম্মা তস্স পচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. অট্ঠ লোভ মূলচিত্তানি অট্ঠ কামাৱচৰকুসলচিত্তানি চত্তাৰি কামাৱচৰ ঞাণসম্পযুত্তকিৰিযচিত্তানি অট্ঠ লোকুত্তৰচিত্তানি তস্স পচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না.

তত্থ লোকিযানি ছড়াৰম্মণানি লোভমূলচিত্তানং পচ্চযো. সত্তৰস লোকিযকুসলানি চতুন্নং ঞাণৱিপ্পযুত্ত কুসলানং. তানি কুসলানিচেৱ হেট্ঠিমমগ্গফলানি চ নিব্বানঞ্চ চতুন্নং ঞাণসম্পযুত্তকুসলানং. অৰহত্তমগ্গফলানি চ নিব্বানঞ্চ চতুন্নং ঞাণসম্পযুত্তকিৰিযানং. নিব্বানং অট্ঠন্নং লোকুত্তৰ চিত্তানন্তি.

কেনট্ঠেন আৰম্মণং, কেনট্ঠেন অধিপতি. আলম্বি তব্বট্ঠেন আৰম্মণং, আধিপচ্চট্ঠেন অধিপতি. কো আধিপচ্চট্ঠো. অত্তানং গৰুং কত্ৱা পৱত্তেসু চিত্তচেতসিকেসু ইস্সৰভাৱো আধিপচ্চট্ঠো. লোকে সামিকা ৱিয আৰম্মণাধিপতিপচ্চয ধম্মা দট্ঠব্বা, দাসা ৱিয পচ্চযুপ্পন্নধম্মা দট্ঠব্বা.

সুতসোমজাতকে ৰাজা পোৰিসাদো মনুস্সমংসং গৰুং কৰোন্তো মনুস্সমংসহেতু ৰজ্জং পহায অৰঞ্ঞে ৱিচৰতি. তত্থ মনুস্সমংসে গন্ধৰস ধম্মা আৰম্মণাধিপতিপচ্চযো. ৰঞ্ঞো পোৰিসাদস্স লোভমূলচিত্তং পচ্চযুপ্পন্নধম্মো. ৰাজা সুত সোমো সচ্চধম্মং গৰুং কত্ৱা সচ্চধম্মহেতু ৰজ্জসম্পত্তিঞ্চ ঞাতি সঙ্ঘঞ্চ অত্তনো জীৱিতঞ্চ ছট্টেত্ৱা পুন ৰঞ্ঞো পোৰিসাদস্স হত্থং উপগতো. তত্থ সচ্চধম্মো আৰম্মণাধিপতিপচ্চযো. ৰঞ্ঞো সুতসোমস্স কুসলচিত্তং পচ্চযুপ্পন্নধম্মো. এসনযো সব্বেসু গৰুকতেসু আৰম্মণেসু.

কতমো সহজাতাধিপতিপচ্চযো. অধিপতিভাৱং পত্তা চত্তাৰো ধম্মা অধিপতিপচ্চযো, ছন্দো চিত্তং ৱীৰিযং ৱীমংসা.

কতমে ধম্মা তস্স পচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. অধিপতি সম্পযুত্তা চিত্তচেতসিকা চ অধিপতিসমুট্ঠিতা চিত্তজৰূপধম্মা চ তস্স পচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না.

কেনট্ঠেন সহজাতো, কেনট্ঠেন অধিপতি.

সহুপ্পাদনট্ঠেন সহজাতো, সহজাতানং ধম্মানং অভিভৱনট্ঠেন অধিপতি. তত্থ সহুপ্পাদনট্ঠেনাতি যো ধম্মো সযং উপ্পজ্জমানো অত্তনা সহজাতধম্মে চ অত্তনা সহেৱ উপ্পাদেতি, তস্স অত্তনা সহজাতধম্মানং সহুপ্পাদনট্ঠেন.

অভিভৱনট্ঠেনাতি অজ্ঝোত্থৰণট্ঠেন. যথা ৰাজা চক্কৱত্তি অত্তনো পুঞ্ঞিদ্ধিযা সকলদীপৱাসিনো অভিভৱন্তো অজ্ঝোত্থৰন্তো অত্তনো ৱসে ৱত্তাপেতি, সকলদীপৱাসিনো চ তস্স ৱসে ৱত্তন্তি. তথা অধিপতিট্ঠানপত্তা ইমে চত্তাৰো ধম্মা অত্তনো অত্তনো ৱিসযে সহজাতধম্মে অভিভৱন্তা অজ্ঝোত্থৰন্তা অত্তনো ৱসে ৱত্তাপেন্তি, সহজাতধম্মা চ তেসং ৱসে ৱত্তন্তি. যথা ৱা সিলাথম্ভে পথৱিধাতু উদকক্খন্ধে আপোধাতু অগ্গিক্খন্ধে তেজোধাতু ৱাতক্খন্ধে ৱাযোধাতু অত্তনা সহজাতা তিস্সো ধাতুযো অভিভৱন্তা অজ্ঝোত্থৰন্তা অত্তনো গতিং গমাপেন্তি, সহজাতধাতুযো চ তাসং গতিং গচ্ছন্তি, এৱমেৱ অধিপতিট্ঠানপত্তা ইমে চত্তাৰো ধম্মা অত্তনো বলেন সহজাতধম্মে অত্তনো গতিং গমাপেন্তি, সহজাতধম্মা চ তেসং গতিং গচ্ছন্তি, এৱং সহজাতধম্মানং অভিভৱনট্ঠেন.

এত্থ ৱদেয্যুং, যদি সহজাতধম্মানং অভিভৱনট্ঠেন অধিপতিনাম সিযা. এৱং সতি তিট্ঠতু ছন্দো, লোভো এৱ অধিপতিনাম সিযা, সো হি ছন্দতোপি বলৱতৰো হুত্ৱা সহ জাতধম্মে অভিভৱন্তো পৱত্ততীতি. ৱুচ্চতে, বালপুথুজ্জনেসু এৱ লোভো ছন্দতো বলৱতৰো হোতি, পণ্ডিতেসু পন ছন্দো এৱ লোভতো বলৱতৰো হুত্ৱা সহজাতধম্মে অভি ভৱন্তো পৱত্ততি. সচে হি লোভো এৱ ছন্দতো বলৱতৰো সিযা, কথং ইমে সত্তা লোভস্স হত্থগতা ভৱসম্পত্তি ভোগসম্মত্তিযো ছট্টেত্ৱা নেক্খম্মধম্মে পূৰেত্ৱা ৱট্টদুক্খতো নিস্সৰেয্যুং. যস্মা পন ছন্দো এৱ লোভতো বলৱতৰো হোতি, তস্মা ইমে সত্তা লোভস্স হত্থগতা ভৱসম্পত্তি ভোগসম্পত্তিযো ছট্টেত্ৱা নেক্খম্মধম্মে পূৰেত্ৱা ৱট্টদুক্খতো নিস্সৰন্তি. তস্মা ছন্দো এৱ লোভতো বলৱতৰো হোতি, ছন্দো এৱ অধিপতি, ন লোভোতি. এস নযো দোসাদীসুপীতি.

তত্থ লোকে মহন্তেসু সুদুক্কৰেসু পুৰিসকম্মেসু পচ্চুপট্ঠিতেসু ইমে চত্তাৰো ধম্মা কম্মসিদ্ধিযা সংৱত্তন্তি. কথং.

হীনচ্ছন্দা বহুজ্জনা মহন্তানি সুদুক্কৰানি পুৰিসকম্মানি দিস্ৱা নিৱত্তচ্ছন্দা হোন্তি. কাতুং ন ইচ্ছন্তি, অম্হাকং অৱিসযোতি নিৰপেক্খা ঠপেন্তি. ছন্দাধিকো পন তাদিসানি পুৰিসকম্মানি দিস্ৱা উগ্গতচ্ছন্দো হোতি, অতিৱিয কাতুং ইচ্ছতি, মম ৱিসযো এসোতি অধিট্ঠানং গচ্ছতি. সো ছন্দেন অভিকড্ঢিতো যাৱ তং কম্মং ন সিজ্ঝতি, তাৱ অন্তৰা তং কম্মং ছট্টেতুং ন সক্কোতি. এৱঞ্চ সতি অতিমহন্তংপি তং কম্মং একস্মিং কালে সিদ্ধং ভৱিস্সতি.

হীনৱীৰিযা চ বহুজ্জনা তাদিসানি কম্মানি দিস্ৱা নিৱত্ত ৱীৰিযা হোন্তি, ইদং মে কম্মং কৰোন্তস্স বহুং কাযদুক্খং ৱা চেতোদুক্খং ৱা ভৱিস্সতীতি নিৱত্তন্তি. ৱীৰিযাধিকো পন তাদিসানি পুৰিসকম্মানি দিস্ৱা উগ্গতৱীৰিযো হোতি, ইদানেৱ উট্ঠহিত্ৱা কাতুং ইচ্ছতি. সো চিৰকালংপি তং কম্মং কৰোন্তো বহুং কাযদুক্খং ৱা চেতোদুক্খং ৱা অনুভৱন্তোপি তস্মিং ৱীৰিয কম্মে ননিব্বিন্দতি, মহন্তেন কম্মৱীৰিযেন ৱিনা ভৱিতুং ন সক্কোতি, তাদিসেন ৱীৰিযেন ৰত্তিদিৱং খেপেন্তো চিত্তসুখং ৱিন্দতি. এৱঞ্চ সতি অতিমহন্তংপি তং কম্মং একস্মিং কালে সিদ্ধং ভৱিস্সতি.

হীনচিত্তা চ বহুজ্জনা তাদিসানি কম্মানি দিস্ৱা নিৱত্তচিত্তা হোন্তি. পুন আৰম্মণংপি ন কৰোন্তি. চিত্তাধিকো পন তাদিসানি কম্মানি দিস্ৱা উগ্গতচিত্তো হোতি, চিত্তং ৱিনোদেতুংপি ন সক্কোতি, নিচ্চকালং তত্থ নিবন্ধচিত্তো হোতি. সো চিত্তৱসিকো হুত্ৱা চিৰকালংপি তং কম্মং কৰোন্তো বহুং কাযদুক্খংৱাপীতিআদিনা ছন্দাধিপতিনযেন ৱত্তব্বং.

মন্দপঞ্ঞা চ বহুজ্জনা তাদিসানি কম্মানি দিস্ৱা নিৱত্তপঞ্ঞা হোন্তি, কম্মানং আদিম্পি ন পস্সন্তি, অন্তপি ন পস্সন্তি, অন্ধকাৰে পৱিসন্তা ৱিয হোন্তি, তানি কম্মানি কাতুং চিত্তংপি ন নমতি. পঞ্ঞাধিকো পন তাদিসানি কম্মানি দিস্ৱা উগ্গতপঞ্ঞো হোতি, কম্মানং আদিংপি পস্সতি, অন্তংপি পস্সতি, ফলংপি পস্সতি, আনিসংসংপি পস্সতি. সুখেন কম্মসিদ্ধিযা নানাউপাযংপি পস্সতি. সো চিৰকালংপি তং কম্মং কৰোন্তোতিআদিনা ৱীৰিযাধিপতিনযেন ৱত্তব্বং. ইধ পন মহতিযা কম্মৱীমংসাযাতি চ তাদিসিযা কম্ম ৱীমংসাযাতি চ ৱত্তব্বং.

এৱং লোকে মহন্তেসু সুদুক্কৰেসু পুৰিসকম্মেসু পচ্চুপট্ঠিতেসু ইমে চত্তাৰো ধম্মা কম্মসিদ্ধিযা সংৱত্তন্তি. ইমেসঞ্চ চতুন্নং অধিপতীনং ৱিজ্জমানত্তা লোকে পুৰিসৱিসেসা নাম দিস্সন্তি, সব্বঞ্ঞুবুদ্ধা নাম দিস্সন্তি, সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তা নাম দিস্সন্তি, পচ্চেকবুদ্ধা নাম দিস্সন্তি, পচ্চেকবোধিসত্তানাম দিস্সন্তি, অগ্গসাৱকানাম মহাসাৱকা নাম সাৱকবোধিসত্তা নাম দিস্সন্তি. লোকেপি এৱৰূপানং পুৰিসৱিসেসানং ৱসেন সত্ত লোকস্স অত্থায হিতায সুখায পঞ্ঞাসিপ্পৱিসেসা চ পৰিভোগৱত্থুৱিসেসা চ দিস্সন্তীতি. অধিপতিপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

৪. অনন্তৰপচ্চযো

কতমো অনন্তৰপচ্চযো. অনন্তৰে খণে নিৰুদ্ধো চিত্ত চেতসিকধম্মসমূহো অনন্তৰপচ্চযো.

কতমো ধম্মো অনন্তৰপচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্নো. পচ্ছিমে অনন্তৰে এৱ খণে উপ্পন্নো চিত্তচেতসিকধম্মসমূহো তস্স পচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্নো.

একস্মিং ভৱে পটিসন্ধিচিত্তং পঠমভৱঙ্গচিত্তস্স অনন্তৰ পচ্চযো, পঠম ভৱঙ্গচিত্তং দুতিযভৱঙ্গচিত্তস্স অনন্তৰপচ্চযোতিআদিনা ৱত্তব্বো.

যদা পন ধম্মযমকে সুদ্ধাৱাসানং দুতিযে অকুসলে চিত্তে ৱত্তমানেতি ৱুত্তনযেন তস্স সত্তস্স অত্তনো অভিনৱং অত্তভাৱং আৰব্ভ এতং মম এসোহমস্মি এসো মে অত্তাতি পৱত্তং ভৱনিকন্তিক তণ্হাসহগতচিত্তং উপ্পজ্জতি. তদা পঠমং দ্ৱিক্খত্তুং ভৱঙ্গং চলতি. ততো মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনচিত্তং উপ্পজ্জতি. ততো সত্ত ভৱনিকন্তিকজৱনানি উপ্পজ্জন্তি. ততো পৰং ভৱঙ্গৱাৰো.

অপি চ সো সত্তো তদা পচ্চুপ্পন্নভৱে কিঞ্চি ন জানাতি, পুব্বভৱে অত্তনা অনুভূতং আৰম্মণং অনুস্সৰমানো অচ্ছতি. ৱত্থুস্স পন অতিদুব্বলত্তা তঞ্চ আৰম্মণং অপৰিব্যত্তমেৱ হোতি. তং আৰব্ভ উদ্ধচ্চসহগতচিত্তমেৱ বহুলং পৱত্ততি.

যদা গব্ভো থোকং ৱড্ঢমানো হোতি অতিৰেকদ্ৱেমাসং গতো, তদা চক্খাদীনি ইন্দ্ৰিযানি পৰিপুণ্ণানি হোন্তি. এৱং সন্তেপি মাতুগব্ভে আলোকাদীনং পচ্চযানং অভাৱতো চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি চত্তাৰি ৱিঞ্ঞাণানি নুপ্পজ্জন্তি, কাযৱিঞ্ঞাণমনোৱিঞ্ঞাণানি এৱ উপ্পজ্জন্তি. সো সত্তো মাতুযা ইৰিযাপথপৰিৱত্তনাদীসু বহূনি দুক্খদোমনস্সানি পচ্চনুভোতি. ৱিজাযনকালে পন ভুসং দুক্খং নিগচ্ছতিযেৱ. ৱিজাযিত্ৱাপি যাৱ ৱত্থুৰূপানি মুদূনি হোন্তি, পৰিপাকং ন গচ্ছন্তি, তাৱ সো অতিমন্দৰূপো উত্তানসেয্যকো হুত্ৱা অচ্ছতি. ন কিঞ্চি পচ্চুপ্পন্নং আৰম্মণং সল্লক্খেতি. যেভুয্যেন পুৰিম ভৱানুসাৰী এৱ তস্স ৱিঞ্ঞাণং হোতি. সচে সো নিৰয ভৱতো আগতো হোতি, সো ৱিৰূপমুখবহুলো হোতি. পুৰিমানি নিৰযাৰম্মণানি আৰব্ভ খণে খণে ৱিৰূপমুখমস্স পঞ্ঞাযতি. অথ দেৱলোকতো আগতো হোতি, দিব্বানি আৰম্মণানি আৰব্ভ ৱিপ্পসন্নমুখবহুলো হোতি, খণে খণে মিহিতমুখমস্স পঞ্ঞাযতি.

যদা পন ৱত্থুৰূপানি তিক্খানি হোন্তি, পৰিপাকং গচ্ছন্তি. ৱিঞ্ঞাণানি চস্স সুৱিসদানি পৱত্তন্তি. তদা অমন্দৰূপো হুত্ৱা কীড়ন্তো লীড়ন্তো মোদন্তো পমোদন্তো অচ্ছতি. পচ্চুপ্পন্নে আৰম্মণানি সল্লক্খেতি. মাতুভাসং সল্লক্খেতি. ইধ লোকানুসাৰী ৱিঞ্ঞাণমস্স বহুলং পৱত্ততি. পুৰিমজাতিং পমুস্সতি.

কিং পন সব্বোপি সত্তো ইমস্মিং ঠানে এৱ পুৰিমং জাতিং পমুস্সতীতি চে. ন সব্বোপি সত্তো ইমস্মিং ঠানে এৱ পমুস্সতি. কোচি অতিৰেকতৰং গম্ভৱাসদুক্খেন পৰিপীড়িতো গব্ভে এৱ পমুস্সতি. কোচি ৱিজাযনকালে, কোচি ইমস্মিং ঠানে পমুস্সতি. কোচি ইতোপৰম্পি দহৰকালে ন পমুস্সতি. ৱুড্ঢকালে এৱ পমুস্সতি. কোচি যাৱজীৱংপি ন পমুস্সতি. দ্ৱে তযো ভৱে অনুস্সৰন্তোপি অত্থিযেৱ. ইমে জাতিস্সৰসত্তা নাম হোন্তি.

তত্থ ৱিজাযনকালতো পট্ঠায ছদ্ৱাৰিকৱীথিচিত্তানি পৱত্তন্তি. পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণং সল্লক্খণতো পট্ঠায ছদ্ৱাৰিকৱীথি চিত্তানি পৰিপুণ্ণানি পৱত্তন্তি. সব্বত্থপি পুৰিমং পুৰিমং অনন্তৰে নিৰুদ্ধং চিত্তং পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স অনন্তৰে উপ্পন্নস্স চিত্তস্স অনন্তৰ পচ্চযো হোতি. অযঞ্চ অনন্তৰপচ্চযো নাম অনমতগ্গে সংসাৰে একস্স সত্তস্স একপ্পবন্ধো এৱ হোতি. যদা সত্তো অৰহত্ত মগ্গং লভিত্ৱা খন্ধপৰিনিব্বানং পাপুণাতি, তদা এৱ সো পবন্ধো ছিজ্জতি.

কেনট্ঠেন অনন্তৰো, কেনট্ঠেন পচ্চযোতি. অত্তনো অনন্তৰে অত্তসদিসস্স ধম্মন্তৰস্স উপ্পাদনট্ঠেন অনন্তৰো, উপকাৰকট্ঠেন পচ্চযো. তত্থ অত্তসদিসস্সাতি সাৰম্মণ ভাৱেন অত্তনা সদিসস্স. সাৰম্মণভাৱেনাতি চ যো ধম্মো আৰম্মণেন ৱিনা ন পৱত্ততি, সো সাৰম্মণো নাম, এৱং সাৰম্মণভাৱেন. ধম্মন্তৰস্স উপ্পাদনট্ঠেনাতি পুৰিমস্মিং চিত্তে নিৰুদ্ধেপি তস্স চিন্তনকিৰিযাৱেগো ন ৱূপসম্মতি, পচ্ছিমং চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা এৱ ৱূপসম্মতি, এৱং পচ্ছিমস্স ধম্মন্তৰস্স উপ্পাদনট্ঠেন.

তত্থ পুৰিমা পুৰিমা মাতুপৰম্পৰা ৱিয অনন্তৰপচ্চযপৰম্পৰা দট্ঠব্বা. পচ্ছিমা পচ্ছিমা ধীতুপৰম্পৰা ৱিয তস্স পচ্চযুপ্পন্নপৰম্পৰা দট্ঠব্বা. এৱং সন্তে অৰহন্তানং সব্বপচ্ছিমং পৰিনিব্বানচিত্তম্পি পুন পটিসন্ধিচিত্তসঙ্খাতং ধম্মন্তৰং উপ্পাদেয্যাতি. ন উপ্পাদেয্য. কস্মা, তদা কম্মকিলেসৱেগানং সব্বসো পটিপ্পস্সদ্ধিভাৱেন অচ্চন্তসন্ততৰত্তা তস্স চিত্তস্সাতি. অনন্তৰপচ্চয দীপনা নিট্ঠিতা.

৫. সমনন্তৰপচ্চযো

পচ্চযধম্মৱিভাগো চ পচ্চযুপ্পন্নধম্মৱিভাগো চ অনন্তপচ্চয সদিসো.

কেনট্ঠেন সমনন্তৰোতি. সুট্ঠু অনন্তৰট্ঠেন সমনন্তৰো. যথা সিলাথম্ভাদীসু ৰূপকলাপা একাবদ্ধা সমানাপি ৰূপ ধম্মভাৱেন সণ্ঠান জাতিকত্তা মজ্ঝে পৰিচ্ছেদৰূপসহিতা এৱ হোন্তি. দ্ৱিন্নং ৰূপকলাপানং মজ্ঝে অন্তৰং নাম ৱিৱৰং নাম অত্থিযেৱ. ন তথা পুৰিমপচ্ছিমানং দ্ৱিন্নং চিত্তচেতসিক কলাপানং মজ্ঝে. তে পন অৰূপধম্মভাৱেন অসণ্ঠান জাতিকত্তা মজ্ঝে পৰিচ্ছেদধম্মস্স নাম কস্সচি আকাসৱিৱৰস্স অভাৱতো সব্বসো অন্তৰ ৰহিতা এৱ হোন্তি. লোকস্সপি দ্ৱিন্নং কলাপানং অন্তৰং নাম ন দিস্সতি. ততো ইমে সত্তা চিত্তং নাম নিচ্চং ধুৱং থাৱৰং অৱিপৰিণামধম্মন্তি এৱং চিত্তে নিচ্চসঞ্ঞিনো হোন্তি. এৱং সুট্ঠু অনন্তৰট্ঠেন সমনন্তৰো. অনন্তৰট্ঠেনাতি চ অত্তনো অনন্তৰে অত্তসদিসস্স ধম্মন্তৰস্স উপ্পাদনট্ঠেনাতি পুব্বে ৱুত্তমেৱ.

এৱং সন্তে নিৰোধসমাপত্তিকালে পুৰিমচিত্তং নাম নেৱ সঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনচিত্তং, পচ্ছিমচিত্তং নাম অৰিযফলচিত্তং, দ্ৱিন্নং চিত্তানং অন্তৰে একৰত্তিদিৱম্পি দ্ৱেৰত্তিদিৱানিপি.ল. সত্তৰত্তিদিৱানিপি অচিত্তকো হোতি. অসঞ্ঞসত্তভূমিযংপি পুৰিমে কামভৱে চুতিচিত্তং পুৰিমচিত্তং নাম. পচ্ছিমে কামভৱে পটিসন্ধিচিত্তং পচ্ছিমচিত্তং নাম, দ্ৱিন্নং চিত্তানং অন্তৰে অসঞ্ঞসত্তভৱে পঞ্চকপ্পসতানি পুগ্গলো অচিত্তকো তিট্ঠতি. তত্থ দ্ৱে পুৰিমচিত্তানি অত্তনো অনন্তৰে অত্তসদিসস্স ধম্মন্তৰস্স উপ্পাদনপচ্চযসত্তিৰহিতানি হোন্তীতি. ন হোন্তি. মহন্তেহি পন ভাৱনাপণিধিবলেহি পটিবাহিতত্তা পুৰিমচিত্তানি চ নিৰুজ্ঝমানানি অনন্তৰে ধম্মন্তৰস্স উপ্পাদন সত্তিসহিতানি এৱ নিৰুজ্ঝন্তি. পচ্ছিমচিত্তানি চ উপ্পজ্জমানানি তস্মিং খণে একাবদ্ধভাৱেন অনুপ্পজ্জিত্ৱা চিৰকালে এৱ উপ্পজ্জন্তি. ন চ এত্তকমত্তেন পুৰিমচিত্তানং অনন্তৰে ধম্মন্তৰস্স উপ্পাদন সত্তিনাম নত্থীতি চ, তে অনন্তৰপচ্চযধম্মা নাম ন হোন্তীতি চ সক্কা ৱত্তুং. যথা তং ৰঞ্ঞো যোধা নাম অত্থি, কদাচি ৰাজা কালং ঞত্ৱা তুম্হে ইদানি মাযুজ্ঝথ, যুদ্ধকালো ন হোতি, অসুকস্মিং কালে এৱ যুজ্ঝথাতি ৱদেয্য. তে চ তদা অযুজ্ঝমানা ৱিচৰেয্যুং. এৱং সন্তেপি তেসং যুজ্ঝনসত্তি নাম নত্থীতি চ, তে যোধা নাম ন হোন্তীতি চ ন সক্কা ৱত্তুন্তি.

এত্থ ৱদেয্যুং, ইমস্মিং পচ্চযে তে পন অৰূপধম্মভাৱেন অসণ্ঠান জাতিকত্তা মজ্ঝেপৰিচ্ছেদধম্মস্স নাম কস্সচি অভাৱতো সব্বসো অন্তৰৰহিতা এৱ হোন্তীতি ৱুত্তং. এৱং সন্তে পুব্বে আৰম্মণ পচ্চযে ভেৰিসদ্দৱীণাসদ্দোপমাহি যো চিত্তানং খণে খণে উপ্পাদো চ নিৰোধো চ ৱুত্তো, সো অম্হেহি কথং পচ্চেতব্বোতি. অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰুদ্ধানং নানাচিত্তানং খণমত্তেপি পুব্বাপৰ পৰিৱত্তনস্স লোকে পঞ্ঞাযনতো. অযমত্থো পুব্বে চিত্ত যমকদীপনিযং ৱিত্থাৰতো ৱুত্তোযেৱাতি. সমনন্তৰপচ্চয দীপনা নিট্ঠিতা.

৬. সহজাতপচ্চযো

পচ্চযধম্মৱিভাগো চ পচ্চযুপ্পন্নধম্মৱিভাগোচ ৱুচ্চতি. একতো উপ্পন্না সব্বেপি চিত্তচেতসিকা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং সহজাত পচ্চযা চ হোন্তি সহজাতপচ্চযুপ্পন্না চ. পটিসন্ধিনামক্খন্ধা চ পটিসন্ধিসহজাতং হদযৱত্থু চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সহজাতপচ্চযা চ হোন্তি সহজাতপচ্চযুপ্পন্না চ. সব্বানি মহাভূতানিপি অঞ্ঞমঞ্ঞং সহজাতপচ্চযা চ হোন্তি পচ্চযুপ্পন্নধম্মা চ. পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে সব্বানি কম্মজৰূপানি চ পৱত্তিকালে তস্স তস্স চিত্তস্স উপ্পাদক্খণে তেন তেন চিত্তেন জাতানি সব্বানি চিত্তজৰূপানি চ সহজাতচিত্তস্স পচ্চযুপ্পন্নানি নাম. সব্বানি উপাদাৰূপানি সহজাতমহাভূতানং পচ্চযুপ্পন্নানি নাম.

কেনট্ঠেন সহজাতো, কেনট্ঠেন পচ্চযো. সহ জাননট্ঠেন সহজাতো, উপকাৰকট্ঠেন পচ্চযো. তত্থ সহজাননট্ঠেনাতি যো ধম্মো জাযমানো অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নেহি ধম্মেহি সহেৱ সযঞ্চ জাযতি উপ্পজ্জতি, অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নে চ ধম্মে অত্তনা সহেৱ জনেতি উপ্পাদেতি, তস্স সো অত্থো সহজাননট্ঠো নাম.

যথা সূৰিযো নাম উদযন্তো সূৰিযাতপে চ সূৰিযা লোকে চ অত্তনা সহেৱ জনযন্তো উদেতি. যথা চ পদীপো নাম জলন্তো পদীপাতপে চ পদীপালোকে চ অত্তনা সহেৱ জনযন্তো জলতি. এৱমেৱং অযং পচ্চযধম্মো উপ্পজ্জমানো অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নধম্মে অত্তনা সহেৱ উপ্পাদেতি. তত্থ সূৰিযো ৱিয একমেকো নাম ধম্মো, সূৰিযাতপা ৱিয তংসম্পযুত্তধম্মা, সূৰিযালোকা ৱিয সহজাতৰূপধম্মা. তথা সূৰিযো ৱিয একমেকো মহাভূতৰূপধম্মো, সূৰিযাতপা ৱিয সহজাতমহাভূতধম্মা, সূৰিযালোকা ৱিয সহজাতউপাদাৰূপধম্মা, এস নযো পদীপুপমাযপীতি. সহজাতপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

৭. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো

সহজাতপচ্চযে ৱিভত্তেসু ধম্মেসু যো যো পচ্চয ধম্মোতি ৱুত্তো, সো সো এৱ ইধ পচ্চযধম্মো চেৱ পচ্চযুপ্পন্ন ধম্মো চ হোতি. সব্বেপি চিত্তচেতসিকা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পচ্চযধম্মা চ হোন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পচ্চযুপ্পন্নধম্মা. সহজাতা চত্তাৰো মহাভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পচ্চযধম্মা চ হোন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পচ্চযুপ্পন্নধম্মা চ. পটিসন্ধিনামক্খন্ধা চ পটিসন্ধি সহজাতং হদযৱত্থুৰূপঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পচ্চযধম্মা চ হোন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পচ্চযুপ্পন্নধম্মা চ. অত্থো সুৱিঞ্ঞেয্যোযেৱ.

যথা অঞ্ঞমঞ্ঞং নিস্সায উস্সাপিতা তযো দণ্ডা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স নিস্সযা চ হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং নিস্সিতা চ. তেসু একমেকস্মিং উস্সিতে সব্বে উস্সিতা হোন্তি, একমেকস্মিং পতন্তে সব্বে পতন্তি. এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞধম্মা চ দট্ঠব্বা.

এত্থ ৱদেয্যুং, সব্বে চেতসিকা ধম্মা চিত্তপচ্চযং অলভ মানা উপ্পজ্জিতুং ন সক্কোন্তীতি যুত্তং. কস্মা. ফুসনাদীনং চেতসিক কিচ্চানং ৱিজাননকিচ্চপুব্বঙ্গমত্তা, মনোপুব্বঙ্গমাতি হি ৱুত্তং. চিত্তং পন চেতসিকপচ্চযং অলভমানং উপ্পজ্জিতুং ন সক্কোতীতি ন যুজ্জেয্যাতি. ৱুচ্চতে, চেতসিকধম্মা নাম চিত্তস্স সহাযঙ্গানি হোন্তি. তস্মা তেহি ৱিনা চিত্তম্পি উপ্পজ্জিতুং ন সক্কোতিযেৱ. এসেৱ নযো চতূসু মহাভূতেসুপীতি. উপাদাৰূপানি পন মহাভূতানং নিস্সন্দমত্তত্তা সহাযঙ্গানি ন হোন্তীতি. ননু আহাৰৰূপঞ্চ জীৱিতৰূপঞ্চ পচ্চযৱিসেসত্তা সহাযঙ্গং হোতীতি. ৱুচ্চতে, ঠিতিযা এৱ সহাযঙ্গং হোতি. ন উপ্পাদে. ইধ পন উপ্পাদে সহাযঙ্গং অধিপ্পেতন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

৮. নিস্সযপচ্চযো

তিৱিধো নিস্সযপচ্চযো, সহজাতনিস্সযো ৱত্থু পুৰেজাতনিস্সযো ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতনিস্সযো.

তত্থ কতমো সহজাতনিস্সযো. সব্বো সহজাত পচ্চযো সহজাতনিস্সযো. তস্মা তত্থ পচ্চযৱিভাগো চ পচ্চযুপ্পন্নৱিভাগো চ সহজাতপচ্চযে ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো.

কতমো পন ৱত্থুপুৰেজাতনিস্সযো. ছ ৱত্থূনি চক্খু ৱত্থু সোতৱত্থু ঘানৱত্থু জিৱ্হাৱত্থু কাযৱত্থু হদযৱত্থু. ইমানি ছৱত্থূনি পৱত্তিকালে সত্তানং ৱিঞ্ঞাণধাতূনং ৱত্থুপুৰে জাতনিস্সযো.

ৱত্থুৰূপমেৱ পুৰেজাতং হুত্ৱা নিস্সযো ৱত্থুপুৰেজাত নিস্সযো. তত্থ চিত্তচেতসিকানং নিস্সযট্ঠানট্ঠেন ৱত্থু নাম. পুৰেজাতন্তি অত্তনো অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নস্স ধম্মস্স উপ্পত্তিক্খণতো পুৰিমে খণে জাতং.

তত্থ পটিসন্ধিচিত্তং তদা পুৰেজাতস্স ৱত্থুৰূপস্স অভাৱতো অত্তনা সহুপ্পন্নমেৱ হদযৱত্থুৰূপং নিস্সায উপ্পজ্জতি. পঠম ভৱঙ্গচিত্তং পন পটিসন্ধিচিত্তেন সহুপ্পন্নহদয ৱত্থুৰূপং নিস্সায উপ্পজ্জতি. দুতিযভৱঙ্গচিত্তং পঠমভৱঙ্গচিত্তেন সহুপ্পন্নং নিস্সায উপ্পজ্জতি. এৱং ততিযভৱঙ্গচিত্তং দুতিয ভৱঙ্গচিত্তেন সহুপ্পন্নন্তিআদিনা যাৱমৰণাসন্নকালা দ্ৱিন্নং মনোধাতুমনোৱিঞ্ঞাণধাতূনং ৱত্থুপুৰেজাতনিস্সযো ৱেদিতব্বো.

যথা ৱীণাসদ্দা নাম ৱীণাতন্তীসু ৱীণাদণ্ডকেহি পহৰণৱেগেন এৱ জাযন্তি, নো অঞ্ঞথা. তথা পঞ্চৱিঞ্ঞাণানি নাম পঞ্চৱত্থুসঙ্খাতেসু পঞ্চদ্ৱাৰেসু পঞ্চন্নং আৰম্মণানং আপাতা গমনৱেগেন এৱ জাযন্তি, নো অঞ্ঞথা.

আপাতাগমনঞ্চ তেসং দ্ৱাৰাৰম্মণানং ঠিতিপত্তকালে এৱ হোতি. আপাতাগমনপচ্চযা চ দ্ৱিক্খত্তুং ভৱঙ্গং চলতি. ভৱঙ্গচলন পচ্চযা চ আৱজ্জনং উপ্পজ্জতি. আৱজ্জনপচ্চযা চ তানি পঞ্চৱিঞ্ঞাণানি উপ্পজ্জন্তি. তস্মা চক্খাদীনি পঞ্চৱত্থূনি পুৰে অতীতভৱঙ্গচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে উপ্পন্নানি এৱ পঞ্চৱিঞ্ঞাণধাতূনং ৱত্থুপুৰেজাতপচ্চযা হোন্তি.

মৰণাসন্নকালে পন সব্বানি ছ ৱত্থূনি চুতিচিত্ততো পুৰে সত্তৰসমস্স ভৱঙ্গচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে এৱ উপ্পজ্জন্তি, ততো পৰং ন উপ্পজ্জন্তি. তস্মা মৰণাসন্নকালে ভৱঙ্গচিত্তানি চ সব্বানি ছদ্ৱাৰিকৱীথিচিত্তানি চ চুতিচিত্তঞ্চ পুৰেতৰং উপ্পন্নানি তানিযেৱ অত্তনো অত্তনো ৱত্থূনি নিস্সায উপ্পজ্জন্তি. অযং ৱত্থুপুৰেজাত নিস্সযো.

কতমো পন ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতনিস্সযো. যদা অত্তনো অজ্ঝত্তং ৱত্থুৰূপং আৰব্ভ যং ৰূপং নিস্সায মম মনোৱিঞ্ঞাণং ৱত্ততি, এতং মম এসো হমস্মি এসো মে অত্তাতি এৱং তণ্হামান দিট্ঠীহি গহণৱসেন ৱা এতং অনিচ্চং এতং দুক্খং এতং অনত্তাতি এৱং সম্মসনৱসেন ৱা আৱজ্জনাদীনি মনোদ্ৱাৰিকৱীথি চিত্তানি পৱত্তন্তি. তদা তং তং ৱত্থুৰূপং পচ্চেকং তেসং নিস্সযৱত্থু চ হোতি তেসং আৰম্মণঞ্চ. তস্মা তং তং হদযৰূপং তস্স তস্স চিত্তুপ্পাদস্স ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতপচ্চযো হোতি. অযং ৱত্থাৰম্মণ পুৰেজাতনিস্সযো. এৱং নিস্সযপচ্চযো তিৱিধো হোতি.

ইধ সুত্তন্তনিস্সযোপি ৱত্তব্বো. ইমে মনুস্সা ৱা তিৰচ্ছানগতা ৱা ৰুক্খাদযো ৱা মহাপথৱিযং পতিট্ঠিতা, মহা পথৱী চ হেট্ঠা মহাউদকক্খন্ধে, মহাউদকক্খন্ধো চ হেট্ঠা মহাৱাতক্খন্ধে, মহাৱাতক্খন্ধো চ হেট্ঠা অজটাকাসে, মনুস্সা গেহেসু, ভিক্খূ ৱিহাৰেসু, দেৱা দিব্বৱিমানেসূতিআদিনা সব্বং লোকপ্পৱত্তিং ঞত্ৱা নিস্সযপচ্চযো ৱেদিতব্বো. নিস্সযপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

৯. উপনিস্সযপচ্চযো

তিৱিধো উপনিস্সযপচ্চযো, আৰম্মণূপনিস্সযো অনন্তৰূপনিস্সযো পকতূপনিস্সযো. তত্থ আৰম্মণূপ নিস্সযো আৰম্মণাধিপতিপচ্চযসদিসো, অনন্তৰূপনিস্সযো অনন্তৰপচ্চযসদিসো.

কতমো পকতূপনিস্সযো. সব্বেপি অতীতানাগত পচ্চুপ্পন্না অজ্ঝত্তবহিদ্ধাভূতা চিত্তচেতসিকৰূপধম্মা চ নিব্বানঞ্চ পঞ্ঞত্তি চ সব্বেসং পচ্চুপ্পন্নানং চিত্তচেতসিকানং ধম্মানং যথাৰহং পকতূপনিস্সযো.

তত্থ অতীতো পৰিনিব্বুতো অম্হাকং বুদ্ধো চ ধম্মো চ অৰিযসাৱকসঙ্ঘো চ সম্মুতিসঙ্ঘপৰম্পৰা চ অম্হাকং পচ্ছিম জনানং কুসলুপ্পত্তিযা পকতূপনিস্সযপচ্চযো. তথা লোকে অতীতা কালঙ্কতা মাতাপিতৰো চ আচৰিযা চ পণ্ডিতসমণব্ৰাহ্মণা চ পাকটা নানাতিত্থাচৰিযা চ মহিদ্ধিকা মহানুভাৱা পোৰাণকৰাজানো চ পচ্ছিমকানং জনানং কুসলুপ্পত্তিযা ৱা অকুসলুপ্পত্তিযা ৱা সুখদুক্খুপ্পত্তিযা ৱা পকতূপনিস্সযো. তথা হি তে পচ্ছিমকানং জনানং অত্থায নানাসদ্ধম্মপঞ্ঞত্তিযো ৱা নানাঅসদ্ধম্মপঞ্ঞত্তিযো ৱা নানালোকূপকৰণানি ৱা পুৰে পট্ঠপেসুং. পচ্ছিমজনা চ তেহি পট্ঠপিতেসু দানসীলাদিধম্মেসু ৱা লোকচাৰিত্ত কুলগোত্তচাৰিত্ত ধম্মেসু ৱা নানাদিট্ঠিৱাদেসু ৱা নানাকম্মাযতনসিপ্পাযতন ৱিজ্জাঠানেসু ৱা যথাপট্ঠপিতেসু গামনিগমনগৰখেত্তৱত্থু তড়াকপোক্খৰণিআৱাটাদীসু ৱা গেহৰথসকটনাৱা সম্পোতসম্বন্ধাদীসু ৱা জাতৰূপৰজতমণিমুত্তাদীসু ৱা দাযজ্জং পটিপজ্জন্তা লোকে ৱড্ঢন্তি.

অনাগতোপি মেত্তেয্যো নাম বুদ্ধো চ তস্স ধম্মো চ তস্স সঙ্ঘো চ এতৰহি বহুজ্জনানং পাৰমিপুঞ্ঞপ্পৱত্তিযা পকতূপনিস্সযপচ্চযো. তথা ইমস্মিং ভৱে চ পচ্ছিমে কালে পটিলভিস্সমানা ইস্সৰিযট্ঠানধনধঞ্ঞসম্পত্তিযো পুৰিমে কালে ঠিতানং মহাজনানং নানাভিসঙ্খাৰুপ্পত্তিযা পকতূপনিস্সয পচ্চযো. অনাগতভৱে চ অনুভৱিস্সমানা ভৱসম্পত্তি ভোগ সম্পত্তিযো মগ্গফলনিব্বানসম্পত্তিযো চ এতৰহি পচ্চুপ্পন্নভৱে ঠিতানং দানসীলাদিপুঞ্ঞকিৰিযুপ্পত্তিযা পকতূপনিস্সযপচ্চযো. যথা হি লোকে হেমন্তে কালে ধঞ্ঞপ্ফলানি লভিস্সামাতি ৱস্সিকে কালে কস্সনৱপ্পনকম্মানি আৰভন্তি, কম্মে সিদ্ধে তং তং ধনং লভিস্সামাতি পুব্বভাগে তং তং ৱীৰিযকম্মং ৱা তং তং পঞ্ঞাকম্মং ৱা আৰভন্তি. তত্থ ধঞ্ঞপ্ফলপ্পটিলাভো চ তং তং ধনপ্পটি লাভোচ তং তং কম্মাৰম্ভস্স অনাগতপকতূপনিস্সযপচ্চযো তং তং কম্মাৰম্ভো চ ধঞ্ঞপ্ফলপ্পটিলাভস্স চ তং তং ধনপ্পটি লাভস্স চ অতীতপকতূপনিস্সযপচ্চযো. এৱমেৱ পচ্ছিমে অনাগতে কালে নানাকম্মপ্ফলানি সম্পস্সন্তা পত্থযন্তা মহাজনা পুৰিমে পচ্চুপ্পন্নে কালে নানাপুঞ্ঞকম্মানি আৰভন্তি. তত্থ পুঞ্ঞপ্ফলানি পুঞ্ঞকম্মানং অনাগতপকতূপনিস্সযপচ্চযো. পুঞ্ঞকম্মানি পুঞ্ঞপ্ফলানং অতীতপকতূপনিস্সযপচ্চযো. তস্মা অনাগতপকতূপনিস্সযোপি অতীতপকতূপনিস্সযো ৱিয অতিমহন্তো পচ্চযো হোতি.

পচ্চুপ্পন্না বুদ্ধাযো পচ্চযা পচ্চুপ্পন্নানং মনুস্সদেৱব্ৰহ্মানং পচ্চুপ্পন্না মাতাপিতৰো পচ্চুপ্পন্নানং পুত্তধীতাদীনং পচ্চুপ্পন্নপকতূপ নিস্সযো নাম. সো সুপাকটোযেৱ.

অজ্ঝত্তভূতা পকতূপনিস্সযধম্মা নাম বুদ্ধাদীসু সৱিঞ্ঞাণকসন্তানেসু উপ্পন্না পচ্চযধম্মা. বহিদ্ধাভূতা পকতূপনিস্সযধম্মা নাম সত্তানং পতিট্ঠানভূতা পথৱিপব্বতনদী সমুদ্দাদযো তেসং তেসং সত্তানং বহূপকাৰা অৰঞ্ঞৱনৰুক্খ তিণপুব্বণ্ণাপৰণ্ণাদযো চন্দসূৰিযগহনক্খত্তাদযো ৱস্সোদকঅগ্গিৱাতসীতউণ্হাদযো চ সব্বেপি তে সত্তানং কুসলুপ্পত্তিযা ৱা অকুসলুপ্পত্তিযা ৱা সুখুপ্পত্তিযা ৱা দুক্খুপ্পত্তিযা ৱা বলৱপচ্চযা হোন্তি.

ইমে জনা দিট্ঠেৱ ধম্মে পৰিনিব্বাযিস্সামাতি বোধিপক্খিয ধম্মে ৱা ভাৱেন্তি, অনাগতে বুদ্ধকালে পৰিনিব্বাযিস্সামাতি পাৰমীধম্মে ৱা পৰিপূৰেন্তি. তত্থ নিব্বানং তেসং ধম্মানং উপ্পত্তিযা বলৱপচ্চযো হোতি.

লোকে নানাৱোহাৰভূতা নামপঞ্ঞত্তিযো চ বুদ্ধ সাসনে তিপিটকপৰিযত্তিধম্মভূতা নামপঞ্ঞত্তিযো চ তেসং তেসং অত্থানং জাননত্থায বলৱপচ্চযো.

তত্থ সঙ্খতধম্মা নাম পচ্চযে সতি উপ্পজ্জন্তি, অসতি নুপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জিত্ৱাপি পচ্চযে সতি তিট্ঠন্তি, অসতি ন তিট্ঠন্তি. তস্মা তেসং উপ্পত্তিযা ৱা ঠিতিযা ৱা পচ্চযো নাম ইচ্ছিতব্বো. নিব্বানং পন পঞ্ঞত্তি চ অসঙ্খতধম্মা হোন্তি অজাতিধম্মা অনুপ্পাদধম্মা নিচ্চ ধম্মা ধুৱধম্মা. তস্মা তেসং উপ্পাদায ৱা ঠিতিযা ৱা পচ্চযো নাম নত্থীতি.

কুসলো কুসলস্স উপনিস্সযো. সদ্ধং উপনিস্সায দানং দেতি, সীলং সমাদিযতীতিআদিনা সুপাকটো. তথা ৰাগং উপনিস্সায পাণং হনতি, অদিন্নং আদিযতীতিআদিনা সপ্পাযং উতুং সপ্পাযং ভোজনং উপনিস্সায কাযিকং সুখং পচ্চনুভোতীতিআদিনা চ অকুসলো অকুসলস্স, অব্যাকতো অব্যাকতস্স উপনিস্সযোপি সুপাকটো.

কুসলো পন অকুসলস্সপি বলৱূপনিস্সযো. দানং দত্ৱা তেন দানেন অত্তানং উক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. তথা সীল সম্পন্নো হুত্ৱা সমাধিসম্পন্নো হুত্ৱা পঞ্ঞাসম্পন্নো হুত্ৱা অত্তানং উক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি.

কুসলো অব্যাকতস্সপি বলৱূপনিস্সযো. সব্বানি চতুভূমিককুসলকম্মানি ৱা কম্মপৰিৱাৰানি কুসলানি ৱা কালন্তৰে চতুভূমিকানং ৱিপাকাব্যাকতানং বলৱূপনিস্সযো. দানপাৰমিং পূৰেন্তা পূৰণকালে বহুং কাযিকদুক্খং পচ্চনুভৱন্তি. তথা সীলপাৰমিং নিক্খমপাৰমিং পঞ্ঞাপাৰমিং ৱীৰিযপাৰমিং খন্তিপাৰমিং সচ্চপাৰমিং অধিট্ঠানপাৰমিং মেত্তাপাৰমিং উপেক্খা পাৰমিং. এসেৱ নযো ঝানভাৱনা মগ্গভাৱনাসুপি.

অকুসলো কুসলস্সপি বলৱূপনিস্সযো. ইধেকচ্চো পাপং কত্ৱা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা তস্স পাপস্স পহানায দানসীলঝানমগ্গকুসলানি সম্পাদেতি. তং পাপং তেসং কুসলানং বলৱূপনিস্সযো.

অকুসলো অব্যাকতস্সপি বলৱূপনিস্সযো. ইধ বহূ জনা দুচ্চৰিতানি কত্ৱা চতূসু অপাযেসু পতিত্ৱা অপাযদুক্খং পচ্চনুভৱন্তি. দিট্ঠধম্মেপি কেচি অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা দুচ্চৰিতকম্ম পচ্চযা বহুং দুক্খং পচ্চনুভৱন্তি. কেচি দুচ্চৰিতকম্মেন ধনং লভিত্ৱা সুখং পচ্চনুভৱন্তি. বহুজ্জনা ৰাগমূলকং বহুং দুক্খং পচ্চনুভৱন্তি, দোসমূলকং দিট্ঠিমূলকং মানমূলকন্তি.

অব্যাকতো কুসলস্সপি বলৱূপনিস্সযো. ধন সম্পত্তিযা দানং দেতি, সীলং পূৰেতি, পঞ্ঞং পূৰেতি, ভাৱনাসপ্পাযং আৱাসং ৱা লেণং ৱা গুহংৱা ৰুক্খং ৱা অৰঞ্ঞং ৱা পব্বতং ৱা গোচৰগামং ৱা উতুসপ্পাযং ৱা আহাৰসপ্পাযং ৱা লভিত্ৱা তং তং ভাৱনং ভাৱেতি.

অব্যাকতো অকুসলস্সপি বলৱূপনিস্সযো. লোকে চক্খুসম্পদং নিস্সায বহূনি দস্সনমূলানি অকুসলানি উপ্পজ্জন্তি. এস নযো সোতসম্পদাদীসু. তথা হত্থসম্পদং পাদসম্পদং সত্থসম্পদং আৱুধসম্পদন্তিআদিনাপি ৱত্তব্বো. এৱং উপনিস্সযো তিৱিধো হোতি.

ইধ সুত্তন্তূপনিস্সযোপি ৱত্তব্বো. কল্যাণমিত্তং উপ নিস্সায পাপমিত্তং উপনিস্সায গামং উপনিস্সায অৰঞ্ঞং উপনিস্সাযাতিআদিনা বহূসু ঠানেসু আগতো. অপি চ পঞ্চনিযামধম্মা সত্তলোক সঙ্খাৰলোক ওকাসলোক সঙ্খাতানং তিণ্ণং লোকানং অৱিচ্ছিন্নপ্পৱত্তিযা বলৱপচ্চযা হোন্তি. অযঞ্চ অত্থো নিযামদীপনিযং অম্হেহি ৱিত্থাৰতো দীপিতোতি.

কেনট্ঠেন আৰম্মণূপনিস্সযোতি. অধিপতিভূতং আৰম্মণমেৱ আৰম্মণিকধম্মানং বলৱনিস্সযট্ঠেন আৰম্মণূপ নিস্সযো.

কেনট্ঠেন অনন্তৰূপনিস্সযোতি. পুৰিমং অনন্তৰচিত্তমেৱ পচ্ছিমস্স অনন্তৰচিত্তস্স উপ্পজ্জনত্থায বলৱনিস্সযট্ঠেন অনন্তৰূপনিস্সযো. মাতা ৱিয পুৰিমচিত্তং, পুত্তো ৱিয পচ্ছিমচিত্তং. যথা মাতা অত্তনো অনন্তৰে পুত্তস্স উপ্পজ্জনত্থায বলৱূপ নিস্সযো হোতি, তথা পুৰিমচিত্তং পচ্ছিমচিত্তস্স উপ্পজ্জনত্থাযাতি.

কেনট্ঠেন পকতূপনিস্সযোতি. পকতিযাৱ লোকে পণ্ডিতানং পাকটো উপনিস্সযো পকতূপনিস্সযো.

এত্থ চ অনন্তৰূপনিস্সযানুভাৱো অনন্তৰচিত্তে এৱ ফৰতি. পকতূপনিস্সযানুভাৱো পন দূৰেপি ফৰতিযেৱ. তথা হি ইমস্মিং ভৱে পুৰিমেসু দিৱসেসু ৱা মাসেসু ৱা সংৱচ্ছৰেসু ৱা দিট্ঠসুতঘাযিতসাযিতফুসিতৱিঞ্ঞাতানি আৰম্মণানি পচ্ছাতথাৰূপে পচ্চযে সতি ৱস্সসতেপি মনোদ্ৱাৰে আপাতং আগচ্ছন্তি. ইদং নাম পুব্বে মযা দিট্ঠং সুতন্তিআদিনা সত্তা অনুস্সৰন্তি. ওপপাতিকসত্তা পন পুৰিমভৱংপি অনুস্সৰন্তি. তথা মনুস্সেসুপি অপ্পেকচ্চে জাতিস্সৰসঞ্ঞালাভিনো. তথা পুব্বে অনেকসতসহস্সেসু দিট্ঠাদীসু ৱত্থূসু পচ্ছা একস্মিং খণে একং ৱত্থুং দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা তস্মিং এৱ খণে বহূসুপি তেসু মনোৱিঞ্ঞাণসন্তানং ফৰমানং পৱত্ততীতি. উপনিস্সযপচ্চয দীপনা নিট্ঠিতা.

১০. পুৰেজাতপচ্চযো

তিৱিধো পুৰেজাতপচ্চযো. ৱত্থুপুৰেজাতপচ্চযো চ আৰম্মণপুৰেজাতপচ্চযো চ ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতপচ্চযো চ.

তত্থ ৱত্থুপুৰেজাতো চ ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতো চ পুব্বে নিস্সযপচ্চযে নিস্সযনামেন ৱুত্তা এৱ.

আৰম্মণপুৰেজাতো নাম পচ্চুপ্পন্নানি অট্ঠাৰসনিপ্ফন্নৰূপানি এৱ. তেসুপি পচ্চুপ্পন্নানি ৰূপসদ্দাদীনি পঞ্চাৰম্মণানি পঞ্চন্নং পঞ্চৱিঞ্ঞাণ ৱীথিচিত্তানং নিযমতো আৰম্মণপুৰেজাতপচ্চযা হোন্তি. যথা হি ৱীণাসদ্দা নাম ৱীণাতন্তীসু ৱীণাদণ্ডকেন পহৰণ পচ্চযা এৱ উপ্পজ্জন্তি. এৱঞ্চ সতি তে সদ্দা পুৰেজাতাহি ৱীণাতন্তি ৱীণাদণ্ডকেহি ৱিনা উপ্পজ্জিতুং ন সক্কোন্তি. এৱমেৱং পঞ্চ ৱিঞ্ঞাণ ৱীথিচিত্তানিপি পঞ্চসু ৱত্থুদ্ৱাৰেসু পঞ্চন্নং আৰম্মণানং আপাতাগমন পচ্চযা এৱ উপ্পজ্জন্তি. আপাতাগমনঞ্চ তেসং দ্ৱিন্নং ঠিতিপত্তকালে এৱ হোতি. ন কেৱলঞ্চ তস্মিং কালে তানি পঞ্চাৰম্মণানি তেসু পঞ্চৱত্থূসু এৱ আপাতমাগচ্ছন্তি. অথ খো ভৱঙ্গমনোদ্ৱাৰেপি আপাতং আগচ্ছন্তিযেৱ. তস্মিং আপাতগমনত্তা এৱ তং ভৱঙ্গম্পি দ্ৱিক্খত্তুং চলিত্ৱা উপচ্ছিজ্জতি, ভৱঙ্গুপচ্ছেদে এৱ তানি ৱীথিচিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. এৱঞ্চ সতি তানি ৱীথিচিত্তানি পুৰেজাতেহি ৱত্থু দ্ৱাৰাৰম্মণেহি ৱিনা উপ্পজ্জিতুং ন সক্কোন্তীতি. তানি পন সব্বানিপি অট্ঠাৰসনিপ্ফন্নৰূপানি নিৰুদ্ধানি হুত্ৱা অতীতানিপি হোন্তি, অনুপ্পন্নানি হুত্ৱা অনাগতানিপি হোন্তি. উপ্পন্নানি হুত্ৱা পচ্চুপ্পন্নানিপি হোন্তি. সব্বানিপি মনোৱিঞ্ঞাণৱীথিচিত্তানং আৰম্মণানি হোন্তি. তেসু পচ্চুপ্পন্নানি এৱ তেসং আৰম্মণপুৰেজাতপচ্চযা হোন্তি. যদা দূৰে ৱা পটিচ্ছন্নে ৱা ঠিতং তং তং আৰম্মণৱত্থুং মনসা এৱ আৰম্মণং কৰোতি, তদা তং তং ৱত্থু সচে তত্থ তত্থ ৱিজ্জমানং হোতি, পচ্চুপ্পন্নং নাম হোতি. পুৰেজাতপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

১১. পচ্ছাজাতপচ্চযো

পচ্ছিমং পচ্ছিমং পচ্চুপ্পন্নং চিত্তং পুৰেজাতস্স পচ্চুপ্পন্নস্স চতু সমুট্ঠানিকস্স ৰূপকাযস্স ৱুড্ঢিৱিৰুড়্হিযা পচ্ছাজাতপচ্চযো. যথা তং পচ্ছিমৱস্সেসু অনুৱস্সং ৱস্সমানানি ৱস্সোদকানি পুৰিমৱস্সেসু জাতানং ৰুক্খপোতকানং ৱুড্ঢিৱিৰুড়্হিযা পচ্ছাজাত পচ্চযা হোন্তীতি.

তত্থ পচ্ছিমং পচ্ছিমং চিত্তন্তি পঠমভৱঙ্গতো পট্ঠায যাৱ চুতি চিত্তা সব্বং চিত্তং ৱুচ্চতি. পুৰেজাতস্সাতি পটিসন্ধিচিত্তেন সহুপ্পন্নং কম্মজৰূপকাযং আদিং কত্ৱা অজ্ঝত্তসন্তানপৰিযাপন্নো সব্বো চতুসমুট্ঠানিকৰূপকাযো ৱুচ্চতি.

পটিসন্ধিচিত্তেন সহুপ্পন্নস্স কম্মজৰূপকাযস্স পঠম ভৱঙ্গাদীনি পন্নৰসভৱঙ্গচিত্তানি পচ্ছাজাতপচ্চযা হোন্তি. পটিসন্ধি চিত্তং পন তেন কাযেন সহুপ্পন্নত্তা পচ্ছজাতং ন হোতি. সোড়সমভৱঙ্গচিত্তঞ্চ তস্স কাযস্স ভিজ্জনক্খেত্তে উপ্পন্নত্তা পচ্চযো ন হোতি. তস্মা পন্নৰসভৱঙ্গচিত্তানীতি ৱুত্তং.

পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠিতিক্খণে পন দ্ৱে ৰূপকাযা উপ্পজ্জন্তি কম্মজৰূপকাযো চ উতুজৰূপকাযোচ. তথা ভঙ্গক্খণেপি. পঠমভৱঙ্গস্স উপ্পাদক্খণে পন তযো ৰূপকাযা উপ্পজ্জন্তি কম্মজৰূপকাযো চ উতুজৰূপকাযো চ চিত্তজৰূপকাযো চ. যদা বহিদ্ধাহাৰপ্ফৰণং লভিত্ৱা অজ্ঝত্তাহাৰো আহাৰজৰূপকাযং জনেতি, ততো পট্ঠায চতুসমুট্ঠানিকা চত্তাৰো ৰূপকাযা দীপ জালা ৱিয পৱত্তন্তি. তে উপ্পাদক্খণং অতিক্কম্ম যাৱ ঠিতিভাৱেন ধৰন্তি, তাৱ পন্নৰসচিত্তানি তেসং কাযানং পচ্ছাজাতপচ্চযা হোন্তিযেৱ.

ৱুড্ঢিৱিৰুড়্হিযাতি চতুসমুট্ঠানিকৰূপসন্ততিযা উপৰূপৰি ৱুড্ঢিযা চ ৱিৰুড়্হিযা চ. তথাহি পুৰিমা পুৰিমা চত্তাৰো ৰূপকাযা সচে পচ্ছাজাত পচ্চযং পুনপ্পুনং লভন্তি, এৱং সতি তে নিৰুজ্ঝন্তাপি পচ্ছাৰূপসন্ততিপৰম্পৰানং ৱুড্ঢিযা চ ৱিৰুড়্হিযা চ ৱেপুল্লায চ বলৱ পচ্চযা হুত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তীতি. পচ্ছাজাতপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

১২. আসেৱনপচ্চযো

দ্ৱাদস অকুসলচিত্তানি সত্তৰস লোকিযকুসল চিত্তানি আৱজ্জনদ্ৱযৱজ্জিতানি অট্ঠাৰসকিৰিযচিত্তানীতি সত্ত চত্তালীসং লোকিযজৱনচিত্তানি আসেৱনপচ্চযো. তেসু নিৰন্তৰপ্পৱত্তং জৱনসন্ততিং পত্ৱা পুৰিমং পুৰিমং জৱনচিত্তং আসেৱন পচ্চযো. চতূহি মগ্গচিত্তেহি পচ্ছিমং পচ্ছিমং চিত্তং আসেৱনপচ্চযুপ্পন্নং.

কেনট্ঠেন আসেৱনন্তি. উপৰূপৰিপগুণভাৱৱড্ঢনত্থংথাম বলৱড্ঢনত্থঞ্চ পৰিৱাসগ্গাহাপনট্ঠেন.

তত্থ পগুণভাৱোতি পুনপ্পুনং সজ্ঝাযিতস্স পাড়িপাঠস্স সুখেন পৱত্তনং ৱিয জৱনট্ঠানজৱনকিচ্চসঙ্খাতে ঠানকিচ্চৱিসেসে পচ্ছিম পচ্ছিমচিত্তস্স সুখেন পৱত্তনং. পৰিৱাসো নাম কোসেয্যৱত্থং পুনপ্পুনং সুগন্ধেন পৰিৱাসনং ৱিয চিত্তসন্তানে পুনপ্পুন্নং ৰজ্জনদুস্সনাদিনা ৱা অৰজ্জন অদুস্সনাদিনা ৱা পৰিৱাসনং. পুৰিমস্মিং জৱনচিত্তে নিৰুদ্ধেপি তস্স জৱনৱেগো ন নিৰুজ্ঝতি, পচ্ছিমং চিত্তসন্তানং ফৰমানো পৱত্ততিযেৱ. তস্মা পচ্ছিমং পচ্ছিমং জৱনচিত্তং উপ্পজ্জমানং তেন ৱেগেন পগ্গহিতং বলৱতৰং হুত্ৱা উপ্পজ্জতি. এৱং পুৰিমচিত্তং অত্তনো পৰিৱাসং পচ্ছিমচিত্তং গণ্হাপেতি. পচ্ছিমঞ্চ চিত্তং পুৰিমস্স চিত্তস্স পৰিৱাসং গহেত্ৱা পৱত্ততি. এৱং সন্তেপি সো আসেৱনৱেগো পকতিযা সত্তহি চিত্তৱাৰেহি পৰিক্খযং গচ্ছতি, ততো পৰং তদাৰম্মণৱিপাক চিত্তং ৱা উপ্পজ্জতি, ভৱঙ্গ চিত্তৱাৰো ৱা পৱত্ততি.

ইধ সুত্তন্তাসেৱনপচ্চযোপি ৱত্তব্বো. সতিপট্ঠানং ভাৱেতি, সম্মপ্পধানং ভাৱেতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি, ধম্ম ৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি, সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি, সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৱেতীতিআদিনা বহূসু ঠানেসু ৱুত্তো. তত্থ ভাৱেতীতি একংপি দিৱসং ভাৱেতি, সত্তপি দিৱসানি ভাৱেতি, একংপি মাসং ভাৱেতি, সত্তপি মাসানি ভাৱেতি, একংপি সংৱচ্ছৰং ভাৱেতি, সত্তপি সংৱচ্ছৰানি ভাৱেতীতি অত্থো.

পুৰিমপুৰিমেসু ভৱেসু আসেৱিতানি ভাৱিতানি বহুলী কতানি কুসলানি ৱা অকুসলানি ৱা পচ্ছিমপচ্ছিমেসু ভৱেসু বলৱতৰানং কুসলানং ৱা অকুসলানং ৱা উপ্পত্তিযা আসেৱন পচ্চযো.

কালন্তৰে ৱা ভৱন্তৰে ৱা তাদিসানং কুসলাকুসলানং উপ্পত্তিযা পচ্চযো উপনিস্সযপচ্চযো নাম. তেসংযেৱ বলৱতৰত্থায পচ্চযো আসেৱনপচ্চযো নাম.

লোকেপি মহন্তেসু চিত্তভাৱনাকম্মেসু ৱাচা ভাৱনাকম্মেসু কাযভাৱনাকম্মেসু অঙ্গপচ্চঙ্গভাৱনাকম্মেসু কম্মাযতনসিপ্পাযতনৱিজ্জাঠানেসু চ আসেৱনা ভাৱনা বহুলীকম্মানং নিস্সন্দগুণা নাম সন্দিস্সন্তিযেৱ.

সব্বেসং খণিকধম্মানং মজ্ঝে এৱৰূপস্স আসেৱন পচ্চযস্স ৱিজ্জমানত্তা পুৰিসবলপুৰিসথামানং উপৰূপৰি ৱড্ঢন ৱসেন চিৰকালং পৱত্তিতানি পুৰিসকম্মানি নিপ্ফত্তিং পাপুণন্তি, সব্বঞ্ঞুবুদ্ধভাৱংপি গচ্ছন্তি. আসেৱনপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

১৩. কম্মপচ্চযো

দুৱিধো কম্মপচ্চযো সহজাতকম্মপচ্চযো নানাক্খণিক কম্মপচ্চযো.

তত্থ খণত্তযসমঙ্গি ভূতা সব্বাপি কুসলাকুসলা ব্যাকতচেতনা সহজাতকম্ম পচ্চযো. চেতনাসম্পযুত্তা সব্বেপি চিত্তচেতসিকা ধম্মাচ পটিসন্ধিচিত্তেন সহুপ্পন্না কম্মজৰূপধম্মা চ পৱত্তিকালে সব্বেপি চিত্তজৰূপধম্মা চ তস্স পচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না.

অতীতা কুসলাকুসলচেতনা নানাক্খণিককম্ম পচ্চযো. বাত্তিংসৱিধা লোকিযৱিপাক চিত্তচেতসিকা ধম্মা চ সব্বে কম্মজৰূপধম্মা চ তস্স পচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না.

কেনট্ঠেন কম্মন্তি. কিৰিযাৱিসেসট্ঠেন কম্মং. চেতনা হি কিৰিযা ৱিসেসো হোতি সব্বকম্মেসু জেট্ঠকত্তা. তা হি সব্বেসু কাযৱচীমনোকম্মেসু পচ্চুপট্ঠিতেসু তস্স তস্স কম্মস্স নিপ্ফত্তত্থায সম্পযুত্তধম্মে চেতেতি কপ্পেতি সংৱিদহতি, একতো উট্ঠাপেতি, তস্মা সব্বকম্মেসু জেট্ঠকা হোতি. ইতি কিৰিযাৱিসেসট্ঠেন কম্মং নাম. কৰোন্তি এতেনাতি ৱা কম্মং. কিং কৰোন্তি. কাযিককিৰিযংপি কৰোন্তি, ৱাচসিককিৰিযংপি কৰোন্তি, মানসিককিৰিযংপি কৰোন্তি. তত্থ কাযিককিৰিযা নাম গমনঠান নিসজ্জাদযো অভিক্কমনপটিক্কমনাদযো অন্তমসো অক্খিদলানং উক্খিপননিক্খিপনানিপি. ৱাচসিককিৰিযা নাম ৱাচাপৱত্তনকিৰিযা. মানসিককিৰিযা নাম সুচিন্তিত দুচিন্তিতকিৰিযা, অন্তমসো পঞ্চ ৱিঞ্ঞাণানং দস্সনকিচ্চসৱনকিচ্চাদীনিপি. সব্বাপি ইমা কিৰিযাযো এতায চেতনায সত্তা কৰোন্তি, সংৱিদহন্তি, তস্মা সা চেতনা কম্মং নাম.

অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নেন সহ জাযতীতি সহজাতং. সহজাতঞ্চ তং কম্মঞ্চাতি সহজাতকম্মং. সহজাতকম্মং হুত্ৱা পচ্চযো সহজাতকম্ম পচ্চযো. সহজাতকম্মভাৱেন পচ্চযোতি ৱুত্তং হোতি.

অঞ্ঞো কম্মস্স উপ্পত্তিক্খণো অঞ্ঞো ৱিপাকস্স উপ্পত্তিক্খণোতি এৱং ৱিসুং ৱিসুং উপ্পত্তিক্খণো এতস্সাতি নানাক্খণিকং. নানাক্খণিকঞ্চ তং কম্মঞ্চাতি নানাক্খণিককম্মং. নানাক্খণিককম্মং হুত্ৱা পচ্চযো নানাক্খণিককম্মপচ্চযো. নানাক্খণিককম্মপচ্চযভাৱেন পচ্চযোতি ৱুত্তং হোতি. অৰিযমগ্গসম্পযুত্তা চেতনা অত্তনো নিৰুদ্ধানন্তৰে এৱ অৰিযফলৱিপাকং জনেতি, সাপি নানাক্খণিকা এৱ হোতি.

এত্থ চ একা দানকুসলচেতনা অত্তনা সহজাতানং চিত্তচেতসিকানঞ্চ কাযিকৱাচসিককিৰিযাভূতানং চিত্তজৰূপানঞ্চ সহজাতকম্মপচ্চযো. তায চেতনায আযতিং কালন্তৰে উপ্পজ্জমানস্স ৱিপাকক্খন্ধস্স চ কম্মজৰূপক্খন্ধস্স চ নানাক্খণিক কম্মপচ্চযো. এৱং একা কম্মপথপত্তা সুচৰিতদুচ্চৰিতচেতনা দ্ৱীসু কালেসুদ্ৱিন্নং পচ্চযুপ্পন্নানং দ্ৱীহি পচ্চযসত্তীহি পচ্চযো হোতীতি.

এত্থ চ নানাক্খণিককম্মপচ্চযে কম্মন্তি কিৰিযাৱিসেসো. সো পন চেতনায নিৰুদ্ধাযপি অনিৰুজ্ঝিত্ৱা তং চিত্তসন্তানং অনুগচ্ছতিযেৱ. যদা ৱিপচ্চিতুং ওকাসং লভতি, তদা সো কিৰিযা ৱিসেসো চুতিনন্তৰে একো অত্তভাৱো হুত্ৱা ৱিপচ্চতি পাতুভৱতি. ওকাসং পন অলভমানা ভৱসতংপি ভৱসহস্সংপি ভৱসতসহস্সংপি তং সন্তানং অনুগচ্ছতিযেৱ. মহগ্গতকম্মং পন লদ্ধোকাসে সতি দুতিযভৱে ব্ৰহ্মলোকে একো ব্ৰহ্মত্তভাৱো হুত্ৱা ৱিপচ্চতি পাতুভৱতি. সুপৰিপক্ককম্মত্তা পন দুতিযভৱেযেৱ খীযতি, ততো পৰং নানুগচ্ছতীতি. কম্মপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

১৪. ৱিপাকপচ্চযো

ছত্তিংসৱিধা ৱিপাকভূতা সহজাতচিত্তচেতসিকা ধম্মা ৱিপাক পচ্চযো. তেযেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ পটিসন্ধিক্খণে কম্মজৰূপানি চ পৱত্তিক্খণে ৱিপাক চিত্তজাতানি চিত্তজৰূপানি চ ৱিপাকপচ্চযুপ্পন্না.

কেনট্ঠেন ৱিপাকোতি. ৱিপচ্চনট্ঠেন ৱিপাকো. ৱিপচ্চনং নাম মুদুতৰুণভাৱং অতিক্কম্ম ৱিপক্কভাৱং আপজ্জনং. কস্স পন ধম্মস্স মুদুতৰুণভাৱো, কস্স ৱিপক্কভাৱোতি. নানাক্খণিককম্মপচ্চয সঙ্খাতস্স অতীতকম্মস্স মুদুতৰুণভাৱো, তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপক্কভাৱো.

তত্থ একস্স কম্মস্স চতস্সো অৱত্থাযো হোন্তি চেতনা ৱত্থা কম্মাৱত্থা নিমিত্তাৱত্থা ৱিপাকাৱত্থাতি.

তত্থ তায চেতনায নিৰুদ্ধাযপি তস্সা কিৰিযা ৱিসেসো ন নিৰুজ্ঝতি, তং চিত্তসন্তানং অনুগচ্ছতিযেৱ. অযং কম্মাৱত্থা নাম.

নিমিত্তাৱত্থাতি তং কম্মং যদা ৱিপচ্চিতুং ওকাসং লভতি, তদা মৰণাসন্নকালে তস্স পুগ্গলস্স তমেৱ কম্মং ৱা পচ্চুপট্ঠাতি, সো পুগ্গলো তদা দানং দেন্তো ৱিয সীলং ৰক্খন্তো ৱিয পাণঘাতং ৱা কৰোন্তো ৱিয হোতি. কম্মনিমিত্তং ৱা পচ্চুপট্ঠাতি, দান ৱত্থুআদিকং ৱা সত্থাদিকং ৱা অঞ্ঞং ৱাপি পুব্বে তস্স কম্মস্স উপকৰণভূতং আৰম্মণং তদা তস্স পুগ্গলস্স হত্থগতং ৱিয হোতি. গতিনিমিত্তং ৱা পচ্চুপট্ঠাতি, দিব্বৱিমানাদিকং ৱা নিৰযগ্গিজালাদিকং ৱা উপ্পজ্জমানভৱে উপলভিতব্বং ৱা অনুভৱিতব্বং ৱা আৰম্মণং তদা দিস্সমানং হোতি. অযং নিমিত্তা ৱত্থা নাম.

ৱিপাকাৱত্থাতি সচে সো পুগ্গলো তথা পচ্চুপট্ঠিতং তং কম্মং ৱা কম্মনিমিত্তং ৱা গতিনিমিত্তং ৱা একং আৰম্মণং অমুঞ্চমানো মৰতি, তদা তং কম্মং তস্মিংভৱে ৱিপচ্চতি, তং কম্মং তস্মিংভৱে একো অত্তভাৱো হুত্ৱা পাতুভৱতি. তত্থ পুৰিমাসু তীসু অৱত্থাসু তং কম্মং মুদুতৰুণভূতং হোতি, পচ্ছিমং পন ৱিপাকাৱত্থং পত্ৱা ৱিপক্কভূতং হোতি. তেন ৱুত্তং ৱিপচ্চনং নাম মুদুতৰুণভাৱং অতিক্কম্ম ৱিপক্কভাৱং আপজ্জনন্তি. এৱং ৱিপক্কভাৱং আপন্নো চিত্ত চেতসিকধম্মসমূহো ৱিপাকো নাম.

তত্থ যথা অম্বপ্ফলানি নাম যদা ৱিপক্কভাৱং আপজ্জন্তি, তদা সব্বসো সিনিদ্ধৰূপানি হোন্তি. এৱমেৱং ৱিপাকধম্মা নাম নিৰুস্সাহা নিব্যাপাৰা হুত্ৱা সব্বসো সন্তৰূপা হোন্তি. তেসং সন্তৰূপত্তাযেৱ ভৱঙ্গচিত্তানং আৰম্মণং অৱিভূতং হোতি, ভৱঙ্গতো ৱুট্ঠানকালে তং আৰম্মণং ন জানাতি. তথাহি ৰত্তিযং নিদ্দাযন্তস্স পুৰিমভৱে মৰণাসন্নকালে যথাগহিতং কম্মাদিকং আৰম্মণং আৰব্ভ ভৱঙ্গসোতং পৱত্তমানংপি তস্স ভৱঙ্গসোতস্স তং আৰম্মণং আৰব্ভ ইদং নাম মে পুৰিমভৱে আৰম্মণং দিট্ঠন্তি কস্সচি জাননৱীথিচিত্তস্স উপ্পত্তিযা পচ্চযো ন হোতি. সো পুগ্গলো নিদ্দাযনকালেপি উট্ঠানকালেপি পুৰিমভৱসিদ্ধং তং নিমিত্তং ন জানাতি. এৱং নিৰুস্সাহনিব্যাপাৰসন্তৰূপ ভাৱেন উপকাৰকতা ৱিপাকপচ্চযতা নামাতি. ৱিপাক পচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

১৫. আহাৰপচ্চযো

দুৱিধো আহাৰপচ্চযো ৰূপাহাৰপচ্চযো অৰূপাহাৰ পচ্চযো.

তত্থ ৰূপাহাৰপচ্চযো নাম কবড়ীকাৰাহাৰসঙ্খাতং ওজ ৰূপং ৱুচ্চতি. সো চ অজ্ঝত্তাহাৰো বহিদ্ধাহাৰোতি দুৱিধো. কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং সত্তানং সব্বেপি চতুসমুট্ঠানিকৰূপধম্মা তস্স দুৱিধস্স ৰূপাহাৰস্স পচ্চযুপ্পন্না.

অৰূপাহাৰো পন তিৱিধো ফস্সাহাৰো মনোসঞ্চেতনা হাৰো ৱিঞ্ঞাণাহাৰো চ. তযোপেতে ধম্মা সহজাতানং নামৰূপধম্মানং আহাৰপচ্চযো হোন্তি. সহজাতা চ নামৰূপ ধম্মা তেসং পচ্চযুপ্পন্না.

কেনট্ঠেন আহাৰোতি. ভুসং হৰণট্ঠেন আহাৰো. ভুসং হৰণট্ঠেনাতিচ দড়্হং পৱত্তাপনট্ঠেন, চিৰকালং ঠিতিযা ৱুড্ঢিযা ৱিৰুড়্হিযা ৱেপুল্লায উপত্থম্ভনট্ঠেনাতি ৱুত্তং হোতি. জননকিচ্চযুত্তোপি আহাৰো উপত্থম্ভনকিচ্চপ্পধানো হোতীতি.

তত্থ দুৱিধো ৰূপাহাৰো অজ্ঝত্তসন্তানে চতুসমুট্ঠানিকং ৰূপকাযং উপব্ৰূহযন্তো ভুসং হৰতি, দড়্হং পৱত্তেতি, চিৰং অদ্ধানং গমেতি, তং তং আযুকপ্পপৰিযোসানং পাপেতীতি আহাৰো.

ফস্সাহাৰো আৰম্মণেসু ইট্ঠানিট্ঠৰসং নীহৰন্তো সম্পযুত্তধম্মে ভুসং হৰতি. মনোসঞ্চেতনাহাৰো কাযৱচী মনোকম্মেসু উস্সাহং জনেন্তো সম্পযুত্তধম্মে ভুসং হৰতি. ৱিঞ্ঞাণাহাৰো আৰম্মণৱিজাননট্ঠেন পুব্বঙ্গমকিচ্চং ৱহন্তো সম্পযুত্তধম্মে ভুসং হৰতি, দড়্হং পৱত্তেতি, চিৰং অদ্ধানং গমেতীতি আহাৰো. সম্পযুত্তধম্মে ভুসং হৰন্তো সহজাতৰূপধম্মেপি ভুসং হৰতিযেৱ.

ইধ সুত্তন্তনযোপি ৱত্তব্বো. যথা সকুণা নাম চক্খূহি দিসাৱিদিসং ৱিভাৱেত্ৱা পত্তেহি ৰুক্খতো ৰুক্খং ৱনতো ৱনং আকাসেন পক্খন্দিত্ৱা তুণ্ডকেহি ফলাফলানি তুদিত্ৱা যাৱজীৱং অত্তানং যাপেন্তি. তথা ইমে সত্তা ছহি ৱিঞ্ঞাণেহি আৰম্মণানি ৱিভাৱেত্ৱা ছহি মনোসঞ্চেতনাহাৰেহি আৰম্মণৱত্থুপ্পটিলাভত্থায উস্সুক্কনং কত্ৱা ছহি ফস্সাহাৰেহি আৰম্মণেসু ৰসং পাতুভৱন্তং কত্ৱা সুখদুক্খং অনুভৱন্তি. ৱিঞ্ঞাণেহি ৱা আৰম্মণানি ৱিভাৱেত্ৱা নামৰূপ সম্পত্তিং সাধেন্তি. ফস্সেহি আৰম্মণেসু ৰসং পাতুভৱন্তং কত্ৱা আৰম্মণৰসানুভৱনং ৱেদনং সম্পাদেত্ৱা তণ্হাৱেপুল্লং আপজ্জন্তি. চেতনাহি তণ্হামূলকানি নানাকম্মানি পসৱেত্ৱা ভৱতো ভৱং সংসৰন্তি. এৱং আহাৰধম্মানং মহন্তং আহাৰকিচ্চং ৱেদিতব্বন্তি. আহাৰপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.

১৬. ইন্দ্ৰিযপচ্চযো

তিৱিধো ইন্দ্ৰিযপচ্চযো সহজাতিন্দ্ৰিযপচ্চযো পুৰে জাতিন্দ্ৰিযপচ্চযো ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযপচ্চযো.

তত্থ পন্নৰসিন্দ্ৰিযধম্মা সহজাতিন্দ্ৰিযপচ্চযো নাম, জীৱিতিন্দ্ৰিযং মনিন্দ্ৰিযং সুখিন্দ্ৰিযং দুক্খিন্দ্ৰিযং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং উপেক্খিন্দ্ৰিযং সদ্ধিন্দ্ৰিযং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং সতিন্দ্ৰিযং সমাধিন্দ্ৰিযং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযন্তি. তেহি সহজাতা চিত্তচেতসিকধম্মা চ ৰূপধম্মা চ তস্স পচ্চযুপ্পন্না.

পঞ্চিন্দ্ৰিযৰূপানি পুৰেজাতিন্দ্ৰিযপচ্চযো, চক্খুন্দ্ৰিযং সোতিন্দ্ৰিযং ঘানিন্দ্ৰিযং জিৱ্হিন্দ্ৰিযং কাযিন্দ্ৰিযং. পঞ্চৱিঞ্ঞাণচিত্ত চেতসিক ধম্মা তস্স পচ্চযুপ্পন্না.

একং ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযপচ্চযো. সব্বানি কম্মজ ৰূপানি জীৱিতৰূপৱজ্জিতানি তস্স পচ্চযুপ্পন্নানি.

কেনট্ঠেন ইন্দ্ৰিযন্তি. ইস্সৰিযট্ঠেন ইন্দ্ৰিযং. তত্থ কত্থ ইস্সৰিযন্তি. অত্তনো অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ইস্সৰিযং. কস্মিং কস্মিং কিচ্চে ইস্সৰিযন্তি. অত্তনো অত্তনো কিচ্চে ইস্সৰিযং. নামজীৱিতং সম্পযুত্তধম্মানং জীৱনকিচ্চে ইস্সৰিযং. জীৱনকিচ্চেতি আযুৱড্ঢনকিচ্চে, সন্ততিঠিতিযা চিৰকালঠিতিকিচ্চেতি অত্থো. মনিন্দ্ৰিযং আৰম্মণগ্গহণকিচ্চে সম্পযুত্তধম্মানং ইস্সৰিযং. অৱসেসো ইন্দ্ৰিযট্ঠো পুব্বে ইন্দ্ৰিযযমকদীপনিযং ৱুত্তোযেৱ.

এত্থ ৱদেয্য, দ্ৱে ইত্থিন্দ্ৰিযপুৰিসিন্দ্ৰিযধম্মা ইন্দ্ৰিযভূতা সমানাপি কস্মা ইন্দ্ৰিযপচ্চযে ৱিসুং ন গহিতাতি. পচ্চযকিচ্চস্স অভাৱতো. তিৱিধঞ্হি পচ্চযকিচ্চং জননকিচ্চঞ্চ উপত্থম্ভনকিচ্চঞ্চ অনুপালনকিচ্চঞ্চ. তত্থ যো পচ্চযো পচ্চযুপ্পন্নধম্মস্স উপ্পাদায পচ্চযো হোতি, যস্মিং অসতি পচ্চযুপ্পন্নো ধম্মো ন উপ্পজ্জতি, তস্স পচ্চযকিচ্চং জননকিচ্চং নাম. যথা অনন্তৰপচ্চযো. যো পচ্চযো পচ্চযুপ্পন্নধম্মস্স ঠিতিযা চ ৱুড্ঢিযা চ ৱিৰুড়্হিযা চ পচ্চযো হোতি, যস্মিং অসতি পচ্চযুপ্পন্নো ধম্মো ন তিট্ঠতি ন ৱড্ঢতি ন ৱিৰূহতি, তস্স পচ্চযকিচ্চং উপত্থম্ভনকিচ্চং নাম. যথা পচ্ছাজাতপচ্চযো. যো পচ্চযো পচ্চযুপ্পন্নস্স ধম্মস্স পৱত্তিযা পচ্চযো হোতি, যেন ৱিনা পচ্চযুপ্পন্নো ধম্মো চিৰকালং ন পৱত্ততি, সন্ততি গমনং ছিজ্জতি, তস্স পচ্চয কিচ্চং অনুপালনকিচ্চং নাম. যথা ৰূপ জীৱিতিন্দ্ৰিযপচ্চযো. এতে পন দ্ৱে ইন্দ্ৰিযধম্মা তেসু তীসু পচ্চয কিচ্চেসু এককিচ্চংপি নসাধেন্তি, তস্মা এতে দ্ৱে ধম্মা ইন্দ্ৰিয পচ্চযে ৱিসুং ন গহিতাতি.