১. হেতুপচ্চযো

কতমো হেতুপচ্চযো. লোভো হেতুপচ্চযো. দোসো, মোহো, অলোভো, অদোসো, অমোহো হেতু পচ্চযো.

কতমে ধম্মা হেতুপচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. লোভ সহজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা চ ৰূপকলাপাধম্মা চ দোসসহ জাতা মোহসহজাতা অলোভসহজাতা অদোসসহ জাতা অমোহসহজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা চ ৰূপকলাপা ধম্মা চ হেতুপচ্চযতো উপ্পন্না হেতুপচ্চযুপ্পন্না ধম্মা.

সহজাতৰূপকলাপা নাম সহেতুকপটিসন্ধিক্খণে কম্মজৰূপানি চ পৱত্তিকালে সহেতুকচিত্তজৰূপানি চ. তত্থ পটিসন্ধিক্খণো নাম পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণো. পৱত্তিকালো নাম পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠিতিক্খণতো পট্ঠায যাৱ চুতিকালং ৱুচ্চতি.

কেনট্ঠেন হেতু, কেনট্ঠেন পচ্চযোতি. মূলট্ঠেন হেতু, উপকাৰকট্ঠেন পচ্চযোতি. তত্থ মূলযমকে ৱুত্তানং লোভাদীনং মূলধম্মানং মূলভাৱো মূলট্ঠো নাম. সো মূলট্ঠো মূলযমকদীপনিযং অম্হেহি ৰুক্খোপমায দীপিতোযেৱ.

অপি চ একো পুৰিসো একিস্সং ইত্থিযং পটিবদ্ধ চিত্তো হোতি. সো যাৱ তং চিত্তং ন জহতি, তাৱ তং ইত্থিং আৰব্ভ তস্স পুৰিসস্স লোভসহজাতানি কাযৱচীমনোকম্মানি চ লোভসমুট্ঠিতানি চিত্তজৰূপানি চ চিৰকালংপি পৱত্তন্তি. সব্বানি চ তানি চিত্তচেতসিকৰূপানি তস্সং ইত্থিযং ৰজ্জনলোভমূলকানি হোন্তি. সো লোভো তেসং মূলট্ঠেন হেতু চ, উপকাৰকট্ঠেন পচ্চযো চ. তস্মা হেতুপচ্চযো. এস নযো সেসানি ৰজ্জনীযৱত্থূনি আৰব্ভৰজ্জনৱসেন উপ্পন্নেসু লোভেসু, দুস্সনীযৱত্থূনি আৰব্ভ দুস্সনৱসেন উপ্পন্নেসু দোসেসু, মুয্হনীযৱত্থূনি আৰব্ভ মুয্হনৱসেন উপ্পন্নেসু মোহেসু চ.

তত্থ যথা ৰুক্খস্স মূলানি সযং অন্তোপথৱিযং সুট্ঠু পতিট্ঠহিত্ৱা পথৱিৰসঞ্চ আপোৰসঞ্চ গহেত্ৱা তং ৰুক্খং যাৱ অগ্গা অভিহৰন্তি, তেন ৰুক্খো চিৰকালং ৱড্ঢমানো তিট্ঠতি. তথা লোভো চ তস্মিং তস্মিং ৱত্থুম্হি ৰজ্জনৱসেন সুট্ঠু পতিট্ঠহিত্ৱা তস্স তস্স ৱত্থুস্স পিযৰূপৰসঞ্চ সাতৰূপৰসঞ্চ গহেত্ৱা সম্পযুত্তধম্মে যাৱ কাযৱচীৱীতিক্কমা অভিহৰতি, কায ৱীতিক্কমং ৱা ৱচীৱীতিক্কমং ৱা পাপেতি. তথা দোসো চ দুস্সন ৱসেন অপ্পিযৰূপৰসঞ্চ অসাতৰূপৰসঞ্চ গহেত্ৱা, মোহো চ মুয্হনৱসেন নানাৰম্মণেসু নিৰত্থকচিত্তাচাৰৰসং ৱড্ঢেত্ৱাতি ৱত্তব্বং. এৱং অভিহৰন্তা তযো ধম্মা ৰজ্জনীযাদীসু ৱত্থূসু সম্পযুত্তধম্মে মোদমানে পমোদমানে কৰোন্তো ৱিয চিৰ কালং পৱত্তেন্তি. সম্পযুত্তধম্মা চ তথা পৱত্তন্তি. সম্পযুত্ত ধম্মেসু চ তথা পৱত্তমানেসু সহজাতৰূপকলাপাপি তথা পৱত্তন্তিযেৱ. তত্থ সম্পযুত্তধম্মে অভিহৰতীতি দ্ৱে পিযৰূপ সাতৰূপৰসে সম্পযুত্তধম্মানং সন্তিকং পাপেতীতি অত্থো.

সুক্কপক্খে সো পুৰিসো যদাকামেসু আদীনৱং পস্সতি, তদা সো তং চিত্তংজহতি, তং ইত্থিং আৰব্ভ অলোভো সঞ্জা যতি. পুব্বে যস্মিং কালে তং ইত্থিং আৰব্ভ লোভমূলকানি অসুদ্ধানি কাযৱচীমনোকম্মানি ৱত্তন্তি. ইদানি তস্মিং কালেপি অলোভমূলকানি সুদ্ধানি কাযৱচীমনোকম্মানি ৱত্তন্তি. পব্বজিত সীলসংৱৰানি ৱা ঝানপৰিকম্মানি ৱা অপ্পনাঝানানি ৱা ৱত্তন্তি. সো অলোভো তেসং মূলট্ঠেন হেতু চ হোতি, উপকাৰকট্ঠেন পচ্চযোচ. তস্মা হেতুপচ্চযো. এস নযো সেসেসু লোভ পটিপক্খেসু অলোভেসু, দোসপটিপক্খেসু অদোসেসু, মোহ পটিপক্খেসু অমোহেসু চ.

তত্থ ৰুক্খমূলানি ৱিয অলোভো লোভনেয্যৱত্থূসু লোভং পহায লোভৱিৱেকসুখৰসং ৱড্ঢেত্ৱা তেন সুখেন সম্পযুত্তধম্মে মোদমানে পমোদমানে কৰোন্তো ৱিয যাৱ ঝানসমাপত্তিসুখা ৱা যাৱ মগ্গফলসুখা ৱা ৱড্ঢাপেতি. তথা অদোসো চ দোসনেয্যৱত্থূসু দোসৱিৱেকসুখৰসং ৱড্ঢেত্ৱা, অমোহো চ মোহনেয্যৱত্থূসু মোহৱিৱেকসুখৰসং ৱড্ঢেত্ৱাতি ৱত্তব্বং. এৱং ৱড্ঢাপেন্তা তযো ধম্মা কুসলেসু ধম্মেসু সম্পযুত্তধম্মে মোদমানে পমোদমানে কৰোন্তো ৱিয চিৰ কালংপি পৱত্তেন্তি. সম্পযুত্তধম্মা চ তথা পৱত্তন্তি. সম্পযুত্ত ধম্মেসু চ তথা পৱত্তমানেসু সহজাতৰূপকলাপাপি তথা পৱত্তন্তিযেৱ.

তত্থ লোভৱিৱেকসুখৰসন্তি ৱিৱিচ্চনং ৱিগমনং ৱিৱেকো. লোভস্স ৱিৱেকো লোভৱিৱেকো. লোভৱিৱেকে সুখং লোভৱিৱেকসুখং. লোভৱিৱেকং পটিচ্চ উপ্পন্নসুখন্তি ৱুত্তং হোতি. তদেৱ ৰসো লোভৱিৱেকসুখৰসোতি সমাসো. অযং অভিধম্মে পট্ঠাননযো.

হত্তন্তনযো পন অৱিজ্জাসঙ্খাতো মোহো চ তণ্হাসঙ্খাতো লোভো চাতি দ্ৱে ধম্মা সব্বেসংপি ৱট্টদুক্খধম্মানং মূলানি হোন্তি. দোসো পন লোভস্স নিস্সন্দভূতং পাপমূলং হোতি. ৱিজ্জাসঙ্খাতো অমোহো চ নিক্খমধাতুসঙ্খাতো অলোভো চাতি দ্ৱে ধম্মা ৱিৱট্টধম্মানং মূলানি হোন্তি. অদোসো পন অলোভস্স নিস্সন্দভূতং কল্যাণমূলং হোতি. এৱং ছব্বিধানি মূলানি সহজাতানংপি অসহজাতানংপি নামৰূপধম্মানং পচ্চযা হোন্তীতি. অযং সুত্তন্তেসু নযো. হেতুপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.