ৰূপ সঙ্গহ পৰমত্থদীপনী
১৫৬. এৱং চিত্তচেতসিকে দ্ৱীহি পভেদপ্পৱত্তীহি দস্সেত্ৱা ইদানি যথানুপ্পত্তং ৰূপং দস্সেন্তো আদিগাথ মাহ. তত্থ এতং পৰিমাণং অস্সাতি এত্তাৱং. তেন এত্তৱতা. নিপাতপদংৱা এতং. হি সদ্দো পদপূৰণে. পভেদোচ পৱত্তিচ পভেদপ্পৱত্তিযো. তাহি সহ যে ৱত্তন্তি তে সপ্পভেদপ্পৱত্তিকা. এত্তাৱতা সপ্পভেদপ্পৱত্তিকা চিত্তচেতসিকা ধম্মা মযা ৱিভত্তা. ইদানি ৰূপং পৱুচ্চতীতি যোজনা. সঙ্খেপতো উদ্দিসনং কথনং সমুদ্দেসো. সমুদ্দিট্ঠস্স ৰূপস্স পুন ৱিভজনং ৱিভাগো. সমুট্ঠাতি ৰূপং এতেনাতি সমুট্ঠানং. কম্মাদি. কলা ৱুচ্চন্তি অৱযৱা. তা অপ্পেন্তি পৱিসন্তি এত্থাতি কলাপো. পিণ্ডীতি অত্থো. পৱত্তিক্কমতোতি উপ্পত্তিক্কমতো. সলক্খণতো সসম্ভাৰতোচ মহন্তানি হুত্ৱা ভৱন্তি পাতুভৱন্তীতি মহাভূতানি. তানি হি অত্তনো সভাৱতোপি মহন্তানিএৱ হুত্ৱা পাতুভৱন্তি উপাদাৰূপানি উপাদাযাতি.
[১৭৫] ৱিভাৱনিযং পন মহাটীকাযঞ্চ
‘‘সসম্ভাৰধাতুৱসেনাতি’’ ৱুত্তং. তং অনুপপন্নং.
ন হি সসম্ভাৰৱত্থুৱসেনেৱ তেসং অযং ৱোহাৰো পৱত্তোতি সক্কা ৱত্তুং. নচ সলক্খণতো মহত্তেন ৱিনা তেসং সসম্ভাৰতো মহত্তংনাম সম্ভৱতীতি. তস্মা যং তেসং ইন্দ্ৰিযানিন্দ্ৰিযবদ্ধসন্তানেসু পথৱিপব্বতাদিৱসেন সমুদ্দে মচ্ছকচ্ছপাদিৱসেন সসম্ভাৰতো মহত্তং. তংপি সলক্খণমহত্তমূলকমেৱাতি দট্ঠব্বং. মহাভূতাতিৱা লোকে ৱিসংৱাদ কট্ঠেন মাযাকাৰাৱা আৱিসনগহণেসু অচিন্তেয্যট্ঠানট্ঠেন যক্খাদযোৱা ৱঞ্চকট্ঠেন যক্খিনিযোৱা ৱুচ্চন্তি. তেনেৱট্ঠেন তেহি সদিসত্তা ইমানিপি মহাভূতাৱিযাতি মহাভূতানি. উভযত্থপিচ মহন্তানি অভূতানি অব্ভুতানিৱা এতেসূতি নিব্বচনং যুজ্জতিযেৱ.
[১৭৬] ৱিভাৱনিযং পন
যক্খিনিং ৱিসুং উপমামত্তং কত্ৱা ‘‘মনাপৱণ্ণসণ্ঠানা দীহিৱা সত্তানং ৱঞ্চিকা যক্খিনীআদযো ৱিয মনাপ ইত্থিপুৰিসৰূপদস্সনাদিনা সত্তানং ৱঞ্চকত্তা মহন্তানি অভূতানি এতেসূতি মহাভূতাতি’’ ৱুত্তং. তং অট্ঠকথা য ন সমেতি.
অট্ঠকথাযঞ্হি মহাভূতসামঞ্ঞতোতি পদস্স ৱিত্থাৰে এৱ মাযাকাৰো যক্খো যক্খিনীতি তযো মহাভূতা ৱুত্তাতি. চতুন্নঞ্চমহাভূতানন্তি উপযোগত্থে সামিৱচনং. উপাদাযাতি দড়্হং নিস্সায. পৱত্তন্তি পাঠসেসো. উপাদায ৰূপন্তিৱা সমাসপদং দট্ঠব্বং.
[১৭৭] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘উপাদায পৱত্তং ৰূপং উপাদাৰূপন্তি’’ ৱুত্তং. তং ইধ ন যুজ্জতি.
ন হি ইমস্মিং পাঠে কত্থচি যকাৰৱিৰহো দিট্ঠো. তথা হি মূলটীকাযং উপাদাযতি নিস্সযতীতি উপাদাযং. তমেৱ ৰূপন্তিপি ৱুত্তং. পথযতীতি পথৱী. সহজাতৰূপানং পতিট্ঠান ভাৱেন পক্খাযতি উপট্ঠাতীতি অত্থো. পুথু মহন্তী হুত্ৱা জাযতীতিপি পথৱী. পকাৰেন থৱীযতি সব্বেসং ৰূপসম্ভাৰানং অধিট্ঠানত্তা. অযং তেসং অধিট্ঠানা পতিট্ঠানা ৱত্থুভূতা ভূমি ভূতাতিআদিনা নানাপ্পকাৰেন গুণপদেন অভিত্থৱীযতীতি পথৱী. সাএৱ নিসত্তনিজীৱট্ঠেন ধাতূতি পথৱীধাতু. আপেতি সহজাতৰূপানি ব্যাপেত্ৱা তিট্ঠতি, অপ্পাযতি ৱা তানি সুট্ঠু ব্ৰূহেতি ৱড্ঢেতীতি আপো. তানিৱা অৱিপ্পকিণ্ণানি কত্ৱা ভুসো পাতি ৰক্খতি, পিৱতিৱা ৱিৱন্তো ৱিয তানি সঙ্গণ্হতি সম্পিণ্ডেতীতি আপো. সোযেৱ ধাতূতি আপোধাতু. তে জতি তিক্খভাৱেন সমুজ্জলন্তো ৱিয সহজাতধম্মানং মজ্ঝে পকাসতি, তেজেতিৱা নিসেতি সহজাতধম্মে তিক্খথাম বলে কৰোতি, পৰিপাচেতিৱা উস্মাপেতীতি তেজো, সো এৱ ধাতূতি তেজোধাতু. ৱাযতি সমীৰেতি দেসন্তৰুপ্পত্তি হেতুভাৱেন ভূতসঙ্ঘাটং দেসন্তৰং গমেতীতি ৱাযো. ৱাযতি ৱা সহজাতধম্মে অপতমানে কত্ৱা ৱহতীতি ৱাযো. সোএৱ ধাতূতি ৱাযোধাতু. তত্থ কক্খড়লক্খণা পথৱী. আবন্ধনলক্খণো আপো. উণ্হত্তলক্খণো তেজো. ৱিত্থম্ভনলক্খণো ৱাযো. এত্থ সিযা, কস্মা পথৱী কক্খড়লক্খণাতি ৱুত্তা. ননু সা মুদুভূতাপি হোতীতি. সচ্চং, মুদুভূতাপি পন সা সেসভূতত্তযং উপাদায কক্খড়া ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং উপাদাযেৱ পন অযংমুদু অযং কক্খড়াতি ভৱতি. তেনেৱ মুদুকক্খড়ানং দীঘৰস্সানং ৱিয অনৱট্ঠানতা হোতি. মুদুভূতাপি হি ততো মুদুতৰং পত্ৱা কক্খড়ানাম জাতা. কক্খড়াপি কক্খড়তৰং পত্ৱা মুদুভূতানাম জাতাতি. আবন্ধনলক্খণো আপোতি ৱুত্তো. সোচ পকতিউদকে অধিমত্তোতি পকতিউদকং বদ্ধং ঘনীভূতমেৱ সিযাতি চে. ন. আবন্ধিতব্বায পথৱিযা তত্থ পৰিদুব্বলত্তাতি, যত্থ পন পথৱী বলৱতী হোতি তত্থেৱ সো বদ্ধতৰং আবন্ধতীতি. উণ্হত্ত লক্খণো তেজোতি ৱুত্তো. এৱঞ্চসতি সীতভাৱো তেজোযেৱ ন সিযাতি চে. ন. উসতি দহতি পৰিপাচেতি পৰিণ তভাৱং গমেতীতি উণ্হোনাম. সীতভাৱোচ দহতি পৰিপাচেতি তব্ভাৱং গমেতিযেৱাতি. ৱুত্তঞ্চ মূলটীকাযং তেজোএৱ হি সীতং. হিমপাতসমযাদীসু সীতস্স পৰিপাচকতাদস্সন তোতি. ৱিত্থম্ভন লক্খণো ৱাযোতি ৱুত্তো. সো পন ঘন থদ্ধেসু সিলাথম্ভাদীসু নলব্ভতীতি চে. ন. তত্থ হি পথৱী অত্তনা সহজাতৱাযুৱিত্থম্ভনং লভিত্ৱা থামপ্পত্তা থিৰতৰপ্পত্তাচ হুত্ৱা ৱহতীতি. চক্খতীতি চক্খু. সমৱিসমং আচিক্খতি সমৱিসমজাননস্স তম্মূলকত্তা. ৰূপংৱা অস্সাদেতি আপাতং আগতাগতস্স ৰূপস্স অনিৰাকৰণতো. তংৱা ৱিভাৱেতীতি অত্থো. সুণাতীতি সোতং. সুণন্তি সুয্যন্তিৱা এতে নাতি সোতং. ঘাযতীতি ঘানং. ঘাযন্তি ঘাযিযন্তিৱা এতেনাতি ঘানং. জীৱিতনিমিত্তং ৰসো জীৱিতন্তি ৱুচ্চতি. তস্মিং নিন্নতায তং অৱ্হাযতীতি জিৱ্হা. অথৱা. জীৱিতং ৱহতি এতাযৱা তং ৱহন্তি পৱত্তেন্তি জীৱিতৱুত্তিসম্পাদনত্তাতি জিৱ্হা. জীতিৱা জযো পৰাজযোৱা ৱুচ্চতি. তদুভযং ৱহতি ৱহন্তিৱা এতাযাতি জিৱ্হা. সসম্ভাৰজিৱ্হা. যথাহ –
পুৰিসস্স হি জাতস্স, কুদাৰী জাযতে মুখে;
যায ছিন্দতি অত্তানং, নৰো দুব্ভাসিতং ভণন্তি.
ইধ পন তং সহচৰিতত্তা জিৱ্হাতি পসাদৰূপমো ৱুচ্চতি. কুচ্ছিতানং কেসাদীনং পাপধম্মানঞ্চ আযো উপ্পত্তিট্ঠানন্তি কাযো. সসম্ভাৰকাযো. ইধ পন তং সহচৰিতো পসাদ কাযোএৱ অধিপ্পেতো. পসীদন্তীতি পসাদা. পসীদন্তি ৱা এত্থ চন্দমণ্ডলাদীনি আৰম্মণনিমিত্তানি তত্থ সংসীদমানানি ৱিয সৰূপতো সন্দিস্সন্তীতি পসাদা, সুপৰিসুদ্ধআদাসমণ্ডসদিসা কম্মজমণ্ডা. ইমে পন পঞ্চ দট্ঠুকামতাদি নিদান কম্মসমুট্ঠান ভূতপসাদ লক্খণা ৰূপাদি অভিঘাতাৰহ ভূতপসাদলক্খণা ৱা চক্খুপসাদাদযো দট্ঠব্বা. তত্থ চক্খু তাৱ সেতমণ্ডল পৰিক্খিত্তস্স কণ্হমণ্ডলস্স মজ্ঝে ঊকাসিৰপমাণে অতিমুখে ঠিতানং সৰীৰসণ্ঠানুপ্পত্তি পদেসভূতে দিট্ঠমণ্ডলে তেলমিৱ সত্তপিচুপটলানি সত্তঅক্খিপটলানি ব্যাপেত্ৱা তিট্ঠতি. সোতং সোতবিলব্ভন্তৰে অঙ্গুলিৱেঠনাকাৰং উপচিততনুতম্বলোমং পদেসং ব্যাপেত্ৱা তিট্ঠতি. ঘানং নাসিকব্ভন্তৰে অজপদসণ্ঠানং পদেসং ব্যাপেত্ৱা তিট্ঠতি. জিৱ্হা সসম্ভাৰ জিৱ্হামজ্ঝে উপ্পল দলগ্গ সণ্ঠানং পদেসং ব্যাপেত্ৱা তিট্ঠতি. কাযো পন মহন্তি যা কপ্পাস পটলৱট্টিযং আসিত্ততেলংৱিয থপেত্ৱা পাচক তেজস্স পতিট্ঠানট্ঠানং কেসগ্গ লোমগ্গ নখগ্গ সুক্খচম্মানিচ অৱসেসং সকলসৰীৰং ব্যাপেত্ৱা তিট্ঠতীতি. তে পন পঞ্চ যথাৰহং পঞ্চদ্ৱাৰিকচিত্তানং ৱত্থুদ্ৱাৰভাৱং সাধেন্তি. তেসুচ একেকস্স চতস্সো চতস্সো ধাতুযো সন্ধাৰণআবন্ধন পৰিপাচন সমুদীৰণ কিচ্চেহি উপকাৰং কৰোন্তি. যথাখত্তি যকুমাৰস্স চতস্সো ধাতিযো ধাৰণ নহাপন মণ্ডন বীজন কিচ্চেহীতি. উতুচিত্তাহাৰাচ নং উপত্থম্ভেন্তি. যথা তং খত্তিযকুমাৰং পিতু জেট্ঠভাতু জেট্ঠভগিনিযোৱিয. আযুচ নং সুট্ঠু অনুপালেতি. যথা তং খত্তিযকুমাৰং দিসাপামোক্খো ৰাজসম্মতো মহাভিসক্কোৱিয. ৱণ্ণাদযোচ নং পৰিৱাৰেন্তি. যথা তং খত্তিযকুমাৰং সহজাতা অমচ্চপুত্তা ৱিযাতি. যস্মা পন সত্তানং চিত্তং নাম ৱিচিত্তং হোতি. চিত্তৱিচিত্ততায সঞ্ঞাৱিচিত্তা. সঞ্ঞাৱিচিত্ততায তণ্হাৱিচিত্তা. তণ্হাৱিচিত্ত তায কম্মানি ৱিচিত্তানি. কম্মৱিচিত্ততায কম্মসমুট্ঠানানি ভূতানি ৱিচিত্তানি. ভূতৱিচিত্ততায ইমে পসাদা ৱিচিত্তা. অঞ্ঞমঞ্ঞং অসদিসা হোন্তি. তেহি পসাদমণ্ডভূতাপি সমানা কেচি ৰূপস্সেৱ অভিঘাতাৰহা হোন্তি, ন সদ্দাদীনং. কেচি সদ্দাদীনং এৱ, ন ৰূপস্সাতি. তস্মা তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ অঞ্ঞৰূপেহিচ লক্খণতো অসংমিস্সতা ৱেদিতব্বাতি.
ৰূপযতীতি ৰূপং. ৱণ্ণৱিসেসং আপজ্জিত্ৱা হদযঙ্গতভাৱং পকাসেতি. পকতিযাপি ৱা যংকিঞ্চিদব্বং সমৱিসমংৱা পকাসে তীতি অত্থো. সপ্পতি সোতৱিঞ্ঞেয্যভাৱং গচ্ছতীতি সদ্দো. সদ্দযতীতি সদ্দো. তং তং অত্থংৱা অত্তনো ৱত্থুংৱা আচিক্খতীতি অত্থো. সদতিৱা তং তং দিসংৱা দেসংৱা খণেন ৱিস্সৰতি ৱিপ্ফৰতীতি সদ্দো. গন্ধযতীতি গন্ধো. অত্তনো ৱত্থুংসূচেতীতি অত্থো. গচ্ছতীতি গো. ৱাতো. তেন ধাৰীযতীতি গন্ধো. ৰসীযতি অস্সাদীযতীতি ৰসো. ৰসন্তিৱা তং অস্সাদেন্তীতি ৰসো. ফুসীযতীতি ফোট্ঠব্বং. ফুসনঞ্চেত্থ পসাদেন সহ ঘট্টনং কলাপন্তৰভূতেহি সদ্ধিং পটিহননঞ্চ ৱেদিতব্বং. তদুভযংপি আপো ধাতুযা নত্থীতি ৱুত্তং আপোধাতুৱিৱজ্জিতন্তি. কস্মা পন তং তস্সা নত্থি. ননু সীততাৱা দ্ৰৱতাৱা ফুসিত্ৱা গয্হতীতি. ৱুচ্চতে, সীততা হি তেজোযেৱ, ন আপো. যদি হি সা আপোযেৱ সিযা. পক্কুমিতে সন্তত্তে লোহৰসেপিস্স সীততা লব্ভমানা সিযা. সো হি ৰসো আপাধিকো হোতীতি. এৱং পন নলব্ভতি. তস্মা সা তেজোযেৱ, ন আপোতি. অপিচ, সীতুণ্হানং একস্মিং কলাপে সহ অপ্পৱত্তনতো ওৰপাৰানং ৱিয তেসং অনৱট্ঠানতোচ ৱিঞ্ঞাযতি. ন হি সীতকলাপে উণ্হং, উণ্হকলাপেৱা সীতং সহ পৱত্ততি. যস্মিংচ ৱত্থুম্হি পুব্বে সীতসঞ্ঞা সণ্ঠাতি. পচ্ছা ততো সীততৰে আগতে তস্মিংযেৱ পুন উণ্হসঞ্ঞা সণ্ঠাতি. পুব্বে উণ্হসঞ্ঞাযংপি এসেৱ নযো. তথা উণ্হে মন্দে সীতসঞ্ঞা সণ্ঠাতি. সীতে মন্দে উণ্হসঞ্ঞাতি.
অথ পন দ্ৰৱভাৱভূতো আপো ফুসিত্ৱা গয্হতি. অযো পিণ্ডাদীসু আবন্ধনভূতোপি ফুসিত্ৱাৱ গয্হেয্য. এৱঞ্চ সতি যথা তেসু ইতৰানি তীণি ভূতানি ৱিনা ইতৰীতৰেন ৱিসুং ৱিসুং কাযিক সুখদুক্খানং আৰম্মণভূতানি হোন্তি. তথা সোপি ৱিনা ইতৰেহি ৱিসুং কাযিকসুখদুক্খানং আৰম্মণভূতোএৱ সিযা. ন পন হোতি. যঞ্হি তানি অযোপিণ্ডাদীনি ফুসন্তানং কাযিকং সুখংৱা দুক্খংৱা উপ্পজ্জতি, তং সণ্হথদ্ধতা ৱসেনৱা উপ্পজ্জতি. সীতুণ্হতাৱসেনৱা অব্ভন্তৰথম্ভনস্স মন্দগাড়্হতাৱসেনৱা. নো অঞ্ঞথাতি. তস্মা পুৰিমভাগে তীণি ভূতানি ফুসিত্ৱাৱা ৱণ্ণং দিস্ৱাৱা পচ্ছা ভাগে সুদ্ধেন মনো ৱিঞ্ঞাণসন্তানেন দীঘৰস্সাদিসণ্ঠানংৱা ৰত্তিযং অলাতচক্কং ৱা তংতংছিদ্দৱিৱৰংৱা জানন্তা ৱিয পথমং দ্ৰৱতাসহিতানি ৱিলীনানি মুদূনি তীণি ভূতানি পথৱিং এৱ ৱা ফুসিত্ৱা পচ্ছা সুদ্ধেন মনো ৱিঞ্ঞাণসন্তানেন ৱিসুং দ্ৰৱভাৱং অদ্দতিন্তভাৱং জানন্তি. এৱং সন্তেপি তং ফুসিত্ৱা জানন্তা ইচ্চেৱ মঞ্ঞন্তি অৱিসেসৱিদুনোতি. গুন্নং অভিণ্হং চৰণট্ঠানং গোচৰো. গোচৰসদিসত্তা ইধ গোচৰো. গোতিৱা ইধ চক্খাদীনি ইন্দ্ৰিযানি ৱুচ্চন্তি. তানি ৱিঞ্ঞাণাধিট্ঠিতানি হুত্ৱা এতেসু চৰন্তি. এতানিৱাতেসু চৰন্তি পৱত্তন্তি ঘট্টেন্তীতি গোচৰা. তেযেৱ ইধ একত্তং উপনেত্ৱা গোচৰৰূপন্তি ৱুত্তং. ইমানিপন পঞ্চ যথাক্কমং চক্খাদীসু পটিহনন লক্খণানি ৰূপাদীনীতি ৱেদিতব্বানি.
ইত্থী ৱুচ্চতি অৱিসদাকাৰসণ্ঠিতং খন্ধপঞ্চকং. যস্স পন ধম্মস্স আনুভাৱেন তং তথা সণ্ঠাতি পৱত্ততি. সো ইত্থি যা ভাৱোতি ইত্থত্তং. পুৰিসো ৱুচ্চতি ৱিসদাকাৰসণ্ঠিতং খন্ধপঞ্চকং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. তত্থ ইত্থিলিঙ্গ ইত্থিনিমিত্ত ইত্থি কুত্ত ইত্থাকপ্পানং হেতুভাৱ লক্খণং ইত্থত্তং. পুৰিসলিঙ্গ পুৰিসনিমিত্ত পুৰিসকুত্ত পুৰিসাকপ্পানং হেতুভাৱ লক্খণং পুৰিসত্তং. তত্থ লিঙ্গন্তি পধানঙ্গভূতং মহাসণ্ঠানং. নিমিত্তন্তি পচ্চঙ্গভূতং খুদ্দকসণ্ঠানং. কুত্তন্তি কীড়ালিলাদি ক্ৰিযাৱিসেসো. আকপ্পোতি গমনাদিকো আকাৰৱিকাৰো. সব্বেপেতে খন্ধপঞ্চকস্স পৱত্তিৱিসেসাএৱ. যে সদ্দসত্থেসু লিঙ্গন্তি ৱুচ্চন্তি. যেসঞ্চ ৱসেন অযং ইত্থীএৱ, ন পুৰিসো. অযং পুৰিসোএৱ, ন ইত্থীতি সঞ্জানন্তি. যস্মা পনেত্থ সণ্ঠানাদীনং অৱিসদাদিভাৱোএৱ অত্থতো ইত্থিপুৰিসতা হোতি. তদুভযমুত্তভাৱোচ নপুংসকতা. সোচ অক্খৰপদ সঙ্খাতেসু ৱচনেসু চ ৱচনত্থেসুচ যথাৰহং সন্দিস্সতিযেৱ. তস্মা ইন্দ্ৰিযৰহিতেসুপি পদেসুচ ৰুক্খাদীসু পদত্থেসুচ পৰিযাযেন ইত্থিপুমনপুংসকতাসিদ্ধি ৱেদিতব্বাতি.
[১৭৮] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘ইত্থীনং অঙ্গজাতং ইত্থিলিঙ্গ’’ন্তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
ন হি কত্থচি পাড়িযং অট্ঠকথাসুচ নিমিত্তসদ্দোৱিয লিঙ্গসদ্দো অঙ্গজাতে পাকটো দিট্ঠোতি.
[১৭৯] যঞ্চ তত্থ
‘‘ইত্থিসণ্ঠানং ইত্থাকপ্পো’’তি ৱুত্তং. তংপি ন সুন্দৰং.
ন হি লিঙ্গসদ্দো ৱিয আকপ্পসদ্দো সণ্ঠানে পাকটো দিট্ঠোতি. সেসংপন তত্থ ৱুত্তং যংকিঞ্চি অট্ঠকথায অসমেন্তংপি তেন পৰিযাযেন যুজ্জতিযেৱ. ভৱন্তি পৱত্তন্তি তংসহিতে খন্ধসন্তানে এসা ইত্থী, এসো পুৰিসোতি এৱং পৱত্তা সদ্দ বুদ্ধিযো এতেনাতি ভাৱো ভৱন্তিৱা পাতুভৱন্তি তংসহিতে খন্ধসন্তানে লিঙ্গাদীনি এতস্মিং সতীতি ভাৱো. সো এৱ ৰূপন্তি ভাৱৰূপং. হদন্তি সত্তা তংতংঅত্থংৱা অনত্থংৱা পূৰেন্তি এতেনাতি হদযং. হদন্তিৱা সত্তা ইতো নানাৱিকক্কে ওসজন্তি মুঞ্চন্তীতি হদযং. হৰন্তিৱা পৰিহৰন্তি তং সত্তা জীৱিতংৱিয দযন্তি ৰক্খন্তিচাতি হদযং. ৱসন্তি নিৱসন্তি চিত্তচেত সিকাধম্মা এত্থাতি ৱত্থু. হদযঞ্চ তং ৱত্থুচাতি হদযৱত্থু. ধাতুদ্ৱযনিস্সযলক্খণং ৱত্থুৰূপং. তং পন হদযকোসব্ভন্তৰে অড্ঢপসতমত্তং লোহিতং ব্যাপেত্ৱা তিট্ঠতীতি ৱেদিতব্বং. ধম্মসঙ্গণিযং পন দেসনাভেদৰক্খনত্থং অৱত্ৱা পট্ঠানেএৱ তং ৱুত্তং. যথাহ-ৱত্থু কুসলানং খন্ধানং নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো. ৱত্থু অকুসলানং খন্ধানং নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযোতিআদি. এত্থচ ছহি ৱত্থূহি অঞ্ঞং ৱত্থুনাম নত্থি. তেসুচ পুৰিমানি পঞ্চ কুসলাদীনং নিস্সযাএৱ ন হোন্তি. তস্মা তেসং নিস্সযভাৱেন তত্থ ৱুত্তং ৱত্থুনাম ৱিসুং একং ৱত্থুৰূপমেৱাতি সিদ্ধন্তি.
[১৮০] ৱিভাৱনিযং পন
যং ৰূপং নিস্সাযাতি পাঠস্স উদ্ধটত্তা ৰূপসামঞ্ঞপসঙ্গো হোতীতি তং ৱিসোধেতুং যুত্তিনাম ৱুত্তা. পট্ঠানে পন বহূসু অনঞ্ঞসাধাৰণেসু ঠানেসু ৱত্থুনামেন ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা সোপসঙ্গো নত্থিযেৱাতি দট্ঠব্বং.
জীৱন্তি সহজাতধম্মা যেনাতি জীৱিতং. তেসং জীৱনে আধিপচ্চযোগেন তেসু ইন্দং ইস্সৰং অত্তানং কৰোতীতি ইন্দ্ৰিযং. জীৱিতঞ্চ তং ইন্দ্ৰিযঞ্চাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযং. সহজাতা নুপালন লক্খণং জীৱিতিন্দ্ৰিযং. যথা হি বীজনিব্বত্তানি উপ্পলাদীনি বীজেৱিনট্ঠেপি উদকানুপালিতানি চিৰংপি কালং জীৱন্তি. এৱমেৱং নিৰুদ্ধ কম্মনিব্বত্তানি কম্মজৰূপানি কম্মে অসন্তেপি জীৱিতানুপালিতানি সন্ততিৱসেন ৱস্সসতংপি ৱস্সসহস্সংপি কপ্পংপি সোড়সকপ্পসহস্সানিপি জীৱন্তিযেৱ, তথা হি জীৱিতৰহিতানি ইতৰৰূপানি জীৱন্তানিনাম নহোন্তি. তানি হি যেন একেন চিত্তেনৱা উতুনাৱা আহাৰেনৱা জাযন্তি. তস্মিং নিৰুদ্ধে নিৰুজ্ঝন্তি, পৰং মুহুত্তমত্তংপি সন্তানং ঘটেতুং নসক্কোন্তি. তেসু হি চিত্তজৰূপানং সন্ততিপচ্চুপ্পন্নং একৱীথি একজৱনৱাৰ একসমাপত্তিৱাৰেন পৰিচ্ছিন্নং হোতি. উতুজাহাৰজানঞ্চ সভাগেক উতুআহাৰ ৱসেন পৰিচ্ছিন্নং হোতি. কম্মজৰূপানং পন ৱিসুং সন্ততিপচ্চুপ্পন্নংনাম নত্থি. তেসং একভৱপৰিচ্ছিন্নং অদ্ধাপচ্চুপ্পন্নমেৱ হোতীতি. যদি এৱং অৰূপধম্মানং কথন্তি. তেহি জীৱিতযোগেন জীৱন্তাএৱ হোন্তি. এৱংসন্তেপি তেসং সন্ততিপচ্চুপ্পন্নং দিস্সতীতি. ৱুচ্চতে, অৰূপধম্মেসু ৱিপাকানি তাৱ কম্মজৰূপসদিসানি. তানিপি হি অসতি ৱীথিচিত্তুপ্পাদে যাৱজীৱংপি একসন্ততিৱসেন পৱত্তিস্সন্তিযেৱ. ইতৰানি পন যস্স আৰম্মণস্স আপাতাগতত্তা উপ্পজ্জন্তি. তস্মিং নিৰুদ্ধে তদভাৱেপি তদাৰম্মণা বহূ চিত্তসন্ততিযো জীৱিতস্সঅদ্ধানফৰণানুভাৱেন পৱত্তন্তিযেৱ. অপিচ, যাৱখন্ধপৰিনিব্বানা অনন্তৰপচ্চযুপনিবন্ধেন অব্বোচ্ছিন্নং পৱত্তমানায চিত্তসন্ততিযাৱসেনপি অযমত্থো ৱত্তব্বো. তেনেৱ হি কিলেসসীসং অৱিজ্জা. পৱত্তসীসং জীৱিতিন্দ্ৰিযন্তি ৱুত্তং.
[১৮১] ৱিভাৱনিযং পন
আহাৰজাদীনং আহাৰাদিযেৱ উপ্পত্তিযাপি ঠিতিযাপি কাৰণং হোতি. কস্মা, তঙ্খণে ধৰমানত্তা. কম্ম জানং পন কম্মং উপ্পত্তিযাএৱ কাৰণং, ন ঠিতিযা. কস্মা, তঙ্খণাভাৱতো. জীৱিতেন পন অনুপালিতত্তা এৱ তেসং খণট্ঠিতি সিদ্ধাতি ইমিনা ধিপ্পাযেন যং ৱুত্তং ‘‘যথাসকং খণমত্তট্ঠাযীনংপি হি সহজাতানং পৱত্তিহেতুভাৱেন অনুপালকং. ন হি তেসং কম্মংযেৱ ঠিতিকাৰণং হোতি. আহাৰজাদীনং আহাৰাদি ৱিয কম্মস্স তঙ্খণাভাৱ তোতি’’. তং ন যুত্তং.
ধম্মানঞ্হি খণট্ঠিতিনাম এককলাপগতসহজাতপচ্চযা যত্তাএৱ হোতি. ন নানাকলাপগতজনকপচ্চযাযত্তা. ইতৰথা উপ্পাদক্খণে লব্ভমানানং উপচযসন্ততীনং ৱিয ঠিতিক্খণে লব্ভমানায জৰতাযপি কুতোচিসমুট্ঠানতা পাড়িযং ৱুত্তা সিযাতি. অপিচ, খণট্ঠিতিনাম সভাৱসিদ্ধাএৱ. ন হি উপ্পন্না ধম্মা পচ্চযৱেকল্লেন অত্তনো খণেসু পৰিপুণ্ণং অট্ঠত্ৱা অন্তৰাৱ ভিজ্জন্তীতি অত্থি. নচ পচ্চযাধিমত্তেন অতিৰে কতৰং তিট্ঠন্তীতি অত্থি. তস্মা খণট্ঠিতিযং উপত্থম্ভযমানাপি আহাৰাদযো অনুপালযমানঞ্চ জীৱিতং পচ্ছা বলৱৰূপসন্ততি পৱত্তিঅত্থাযএৱ উপত্থম্ভেন্তি পালেতিচ. ন খণট্ঠিতিপৱত্তিযাতি. এত্তাৱতা সব্বেসংপি খণট্ঠিতিনাম ধৰমানজনকাযত্তা ৱা জীৱিতাযত্তাৱা নহোতীতি সিদ্ধং হোতি. যদি পন তং সন্ততিপৱত্তিমেৱ সন্ধায ৱুত্তং সিযা, এৱংসতি যুজ্জেয্যাতি. অট্ঠ কথাযংপি সন্তেপিচ অনুপালন লক্খণাদিম্হি ৱিধানে অত্থিক্খণেযেৱ তং তেধম্মে পালেতীতিআদিৱচনে যথাসন্ততিট্ঠিতি লব্ভতি. তথা ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বাতি. ইদং পন পাচকগ্গিনা সহ সকলং উপাদিন্নকসৰীৰং ব্যাপেত্ৱা তিট্ঠতীতি. কবড়ং কৰীযতীতি কবড়ীকাৰো. আহৰীযতি অজ্ঝোহৰীযতীতি আহাৰো. কবড়ীকাৰোচ সো আহাৰোচাতি কবড়ীকাৰাহাৰো. কবড়ীকাৰো আহাৰোতিপি পাঠো. ইদঞ্চ সৱত্থুক ৱচনং দট্ঠব্বং. অথৱা, কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং সত্তানং অত্তভাৱং ভুসো হৰতি অদ্ধানং পৱত্তেতীতি আহাৰো. খজ্জ ভোজ্জাদিকে কবড়ীকাৰে আহাৰো তন্নিস্সিতত্তা তপ্পৰিযা পন্নত্তাচাতি কবড়ীকাৰাহাৰো. ইমস্মিংঅত্থে সতি নিব্বত্তিত ওজা এৱ লব্ভতি. অত্থতো পন অঙ্গমঙ্গানুসাৰিনো ৰসস্স সাৰভূতো উপত্থম্ভবলকাৰো ভূতনিস্সিতো পৰমসিনিদ্ধসি নেহো ইধ আহাৰৰূপংনাম. তত্থ অঙ্গমঙ্গানুসাৰিনো ৰসস্সাতি অজ্ঝোহৰিত্ৱা আমাসযে পতিট্ঠিতানি আহাৰৱত্থূনি পাচকতেজেন ৱিৱেচিতানি ৰসাদিভাৱেন পঞ্চধা ৱিভাগং গচ্ছন্তি. তত্থ পণীত সিনিদ্ধ লহুক সিনেহ কোট্ঠাসো ৰসোনাম. যে লোকে ৰসধাতূতি ৱুচ্চতি. সো পাচক তেজবলেন ততো উত্তৰিত্ৱা ৰসহৰণিধমনিজালানুসাৰেন হেট্ঠাচ উদ্ধঞ্চ সকলসৰীৰে অঙ্গমঙ্গানি অনুসৰন্তো অনুফৰন্তো অঙ্গমঙ্গানুসাৰীতি ৱুচ্চতি. তস্স সাৰভূতো উপত্থম্ভং বলং কৰোতীতি উপত্থম্ভবলকাৰো. সো হি আমাসযে পতিট্ঠিত মত্তোৱ সকলসৰীৰে ভূতেসু উপত্থম্ভকবলং জনেতীতি.
[১৮২] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘অঙ্গমঙ্গা নসাৰি ৰসহৰ সঙ্খাতাতি’’ পাঠো. সো দুপ্পাঠো.
তং পন সেন্দ্ৰিযকাযোপত্থম্ভনলক্খণং আহাৰৰূপং. ওজালক্খণং ৱা. তত্থ উদযতি পসৱতীতি ওজা. অৱসদ্দোৱা ৰক্খণে. ৰক্খণঞ্চেত্থ উপত্থম্ভনমেৱ. অৱতি জনেতিচাতি ওজা. কিং অৱতি. অত্তনো নিস্সযৱত্থুং. কিংচ জনেতি. আহাৰসমুট্ঠানৰূপং. উদযানন্তৰং ৰূপং জনেতীতি ওজাতিপি ৱদন্তি. অঞ্ঞাপদেসৰহিতেন কক্খড়ত্তাদিনা অত্তনো ভাৱেন সিদ্ধং ৰূপং সভাৱৰূপং. উপ্পাদাদিনা অনিচ্চতাদিনাচ সঙ্খহলক্খণেন সহিতং ৰূপং সলক্খণৰূপং. উজুকতোৱ কম্মাদীহি পচ্চযেহি নিপ্ফাদিতং ৰূপং নিপ্ফন্নৰূপং. ৰুপ্পনলক্খণসম্পন্নং নিপ্পৰিযাযৰূপং ৰূপৰূপং. যথা দুক্খদুক্খং অজ্ঝত্তঅজ্ঝত্তন্তি. সঙ্খতলক্খণযুত্ত তায অনিচ্চতাদিকং লক্খণত্তযং আৰোপেত্ৱা সম্মসনাৰহং ৰূপং সম্মসনৰূপং. তে তে দব্বসম্ভাৰাৱা ৰূপকলাপাৱা ৱিসুংৱিসুং ভুসো কাসন্তি পকাসন্তি এতেনাতি আকাসো. নিসত্ত নিজীৱট্ঠেন ধাতু. আকাসসঙ্খাতা ধাতূতি আকাসধাতু. পৰিতো সমন্ততো ছিন্দতি কলাপন্তৰভূতানি কলাপন্তৰ ভূতেহি সদ্ধিং অসংমিস্সং একত্তং অনুপগমনং কৰোতীতি পৰিচ্ছেদো. তেহিৱা পৰিচ্ছিন্দীযতি অত্তনোৱা পৰেসংৱা অকত্ৱামজ্ঝে ৱিসুং থপীযতি. তেসংৱা ছিদ্দৱিৱৰমত্তভূতো. ন ৱিসুং একো উপ্পাদসহিতো সভাৱধম্মো. নাপি কস্সচি ৰূপকলাপস্স পক্খভূতোতি পৰিচ্ছেদো. ৱিকাৰলক্খণৰূপানি হি অসভাৱধম্মভূতানিপি তংতং ৰূপকলাপেসু সন্দিস্সমানতা তংতংৰূপকলাপপক্খিকানিএৱ হোন্তি. অযং পন তেহি ৰূপ কলাপেহি সব্বসো ৱিমুত্তভাৱেন বহিভূতত্তা কস্সচি ৰূপ কলাপস্স পক্খভূতো ন হোতীতি. অসভাৱধম্মত্তাচ পন কেনচি ৰূপেন ফুসন পৰিযাযোপি তস্স সব্বসো নত্থীতি কত্ৱা সো অসংফুট্ঠং চতূহি মহাভূতেহীতি পাড়িযং ৱুত্তো. অট্ঠকথাযং পন ঘনপিণ্ডৱত্থূসু পটিঘফোট্ঠব্বসভাৱানং নানা কলাপগতভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞসংফুট্ঠতা অত্থীতি কত্ৱা অসংফুট্ঠং চতূহি মহাভূতেহীতি এতেহি অসংফুট্ঠং অজটাকাসং কংথিতন্তি ৱুত্তং. টীকাযং পন অযং নিদ্দেসো অজটাকাসনিদ্দেসো নহোতি, পৰিচ্ছেদৰূপনিদ্দেসোযেৱ. সোচ ঘনপিণ্ড ৱত্থূসুএৱ ৱেদিতব্বো. তেসুচ ভূতানং অসংফুট্ঠতানাম নত্থি. তস্মা ভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞঅব্যাপিতা একত্তং অনুপগততাএৱ. তত্থ অসংফুট্ঠতানাম যুত্তা সিযাতি অধিপ্পাযেন অব্যাপিকতা হি অসংফুট্ঠতাতি ৱুত্তং. অত্থতো পন নানাকলাপগতানং ভূতানং পৰিযন্ততা সঙ্খাতো অন্তৰাড়ধম্মো. ৰূপপৰিচ্ছেদলক্খণং পৰিচ্ছেদৰূপং. যা পন চলমানেন কাযঙ্গেন অত্তানঞ্চ অত্তসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স অধিপ্পাযঞ্চ পচ্চক্খে ঠিতে জনে ৱিঞ্ঞাপেতি পাকটং কত্ৱা দস্সেতি. সযঞ্চ তেন কাযঙ্গেন তেহি জনেহি ৱিঞ্ঞাযতি. সা কাযৱিঞ্ঞত্তিনাম. যা উচ্চাৰীযমানেন ৱাচঙ্গেন সদ্দেন অত্তানঞ্চ অত্তসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স অধিপ্পাযঞ্চ সোতপথে ঠিতে জনে ৱিঞ্ঞাপেতি. সযঞ্চ তেনৱাচঙ্গেন তেহি জনেহি ৱিঞ্ঞাযতি. সা ৱচীৱিঞ্ঞত্তিনাম. অথৱা, ৱিঞ্ঞাপেন্তি জনা ৱিঞ্ঞাযন্তিৱা জনেহি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স চিত্তানি এতাযাতি ৱিঞ্ঞত্তি. সসম্ভাৰে অঙ্গপচ্চঙ্গভূতে কাযে পৱত্তা ৱিঞ্ঞত্তি কাযৱিঞ্ঞত্তি. চোপন কাযসঙ্খাতো কাযো এৱৱা ৱিঞ্ঞত্তি কাযৱিঞ্ঞত্তি. চিত্তজসদ্দসঙ্খাতায ৱাচায পৱত্তা ৱিঞ্ঞত্তি ৱচীৱিঞ্ঞত্তি. চোপনৱাচা সঙ্খাতা ৱাচা এৱৱা ৱিঞ্ঞত্তি ৱচীৱিঞ্ঞত্তি. তত্থ চিত্তৱসেন যংকিঞ্চি কাযঙ্গৱিকাৰং কৰোন্তস্স তংতংঅঙ্গং সন্তম্ভন্তা সন্ধাৰেন্তা চালেন্তা অঙ্গমঙ্গানুসাৰিসঙ্খাতা চিত্তজৱাতকলাপা তংতংঅঙ্গং পূৰেত্ৱা উপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জন্তাচ যথাৱা তথাৱা অনুপ্পজ্জিত্ৱা যস্স তেহি চিত্তজৱাতকলাপেতি সহজাতস্স চোপনকাযস্স আনুভাৱেন সব্বে তে কলাপা যথাধিপ্পেতদিসাভিমুখাএৱ উপ্পজ্জন্তি. অযং চোপনকাযসঙ্খাতো আকাৰৱিকাৰো কাযৱিঞ্ঞত্তি নাম. নিযামকসদিসী হি অযং কাযৱিঞ্ঞত্তি. তেচ নাৱাসদি সাতি. যথা হি নিযামকো নাৱায মূলভাগে ঠত্ৱা একং মহাফিযং দড়্হং গহেত্ৱা নদিসোতে চাৰেত্ৱা সকলং মহানাৱং ইচ্ছিতদিসাভিমুখং নিযোজেতি. ন যংৱা তংৱা দিসং গন্তুং দেতি. এৱং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং. একচিত্তক্খণিকা হি ৱিঞ্ঞত্তি তেসং মূলভাগেএৱ লব্ভমানা তে যথাধিপ্পেতদিসাভিমুখে এৱং কত্ৱা নিযোজেতীতি সা নিযামকসদিসী হোতীতি. এত্থচ যদেতং অট্ঠকথাযং. একজৱনৱীথিযং সত্তসু জৱনেসু পথম জৱনসমুট্ঠিতা ৱাযোধাতু অত্তনা সহজাতৰূপকাযং সংথম্ভেতুং সন্ধাৰেতুং সক্কোতি. অপৰাপৰং পন চালেতুং নসক্কোতি. দুতীযাদীসুপি এসেৱ নযো. সত্তমচিত্তেন পন সমুট্ঠিতা ৱাযোধাতু হেট্ঠা ছহিচিত্তেহি সমুট্ঠিতং ৱাযোধাতুং উপত্থম্ভনপচ্চযং লভিত্ৱাঅত্তনাসহজাতং ৰূপকাযং সংথম্ভেতুং সন্ধাৰেতুং চালেতুং অভিক্কমাপেতুং সক্কোতীতি ৱুত্তং. তং অভিক্কমামীতি কাযং পগ্গণ্হন্তানং অনেকসহস্সেসু জৱন ৱাৰেসু পৱত্তমানেসু যস্মিংৱাৰে চলনসঙ্খাতং দেসন্তৰপাপনং জাযতি, তং সন্ধায ৱুত্তং. ন হি কতিপযজৱনৱাৰেহি চলনং জাযতি. যদি জাযেয্য, ইদ্ধিমন্তানং ইদ্ধিযাগমনং ৱিয সব্বেসংপি সীঘতৰং গমনং পঞ্ঞাযেয্য. কস্মা, একচ্ছৰক্খণেপি অনেককোটিসতসহস্সচিক্কপৱত্তিযা সম্ভৱতো. অযঞ্চ অত্থো উপৰি অক্খৰুপ্পত্তিৱিচাৰণাযং পাকটো ভৱিস্সতীতি. তস্মা ততো পুৰিমৱাৰেসু সংথম্ভনসন্ধাৰণানিএৱ সম্পজ্জন্তীতি ৱেদিতব্বং. যা চেত্থ সত্তযুগসকটোপমা ৱুত্তা, সাপি নানাজৱনৱীথীসু সমুট্ঠিতানং ৱাযোধাতূনং অপৰাপৰং উপত্থম্ভনেচ যুজ্জতিযেৱ. তথা হি চলনচিত্তজৰূপসন্ততিযং পৱত্তানি উতুজৰূপসঙ্ঘাটানিপি ৱিঞ্ঞত্তিসহিতানি ৱিয তদাকাৰৱন্তানি সৱেগানি সৱিপ্ফাৰানিএৱ পৱত্তন্তি. তস্মা পুব্বাপৰপৱত্তানং নানা জৱনৱীথীনং অন্তৰন্তৰা ভৱঙ্গসমযেসুপি অভিক্কমনাদিকং চলনং সম্পজ্জতিযেৱ. একাবদ্ধপৱত্তানিচ চতুসমুট্ঠানিকৰূপানিনাম একস্স ৱিসযে ইতৰানি একসমুট্ঠানানি ৱিয সব্বসো তদনু পৰিৱত্তীনি হোন্তীতি চিত্তজে চলন্তে ইতৰানিপি চলন্তি যেৱাতি দট্ঠব্বং. চলনঞ্চেত্থ পচ্ছিমপচ্ছিমানং ৰূপকলাপসঙ্ঘাটানং পুৰিম পুৰিমানং উপ্পন্নদেসতো দেসন্তৰে যথাপৱত্তসন্নিৱেসাকাৰেন অপৰাপৰং উপ্পজ্জমানং ৱেদিতব্বং. ন হি ৰূপাৰূপধম্মানং উপ্পন্ন দেসে অনিৰুজ্ঝিত্ৱা কেসগ্গমত্তংপি দেসন্তৰ সঙ্কমনংনাম অত্থি. ইতৰথা খণিকধম্মতা অব্যাপাৰধম্মতা অৱসৱত্তিতাচ তেসং নসিযাতি. যংকিঞ্চি ৱচীভেদং কৰোন্তস্স কণ্ঠট্ঠানাদি গতউপাদিন্নক পথৱীধাতূসু চলমানকণ্ঠপদেসাদিগতচিত্তজ পথৱীধাতূনং সঙ্ঘট্টনসঙ্খাতেন ঠানকৰণসন্নিপাতেন সহেৱযো ৱচীঘোসসঙ্খাতো চিত্তজসদ্দো জাযতি. সো যেন অত্তনা সহ জাতেন আকাৰৱিকাৰেন যথাধিপ্পাযং তংতং ৱণ্ণৱিসেসত্তং উপগচ্ছতি. যেনচ সুণন্তানং তংতংঅত্থজোতকো অক্খৰসন্নিপাতভূতো পদব্যঞ্জনৱিসেসো উপলব্ভতি. সো চোপনৱাচাসঙ্খাতো আকাৰৱিকাৰো ৱচীৱিঞ্ঞত্তিনাম. অট্ঠকথাযং পন তস্সা পন চিত্তসমুট্ঠানায পথৱীধাতুযা উপাদিন্নঘট্টনস্স পচ্চযভূতো একো আকাৰৱিকাৰো ৱচী ৱিঞ্ঞত্তিনামাতি ৱুত্তং. তত্থ উপাদিন্নঘট্টনস্স পচ্চযভূতোতি কম্মজভূতায চতুজভূতাযএৱৱা উপাদিন্নপথৱীধাতুযা সহঘট্টনং পটিচ্চ সদ্দৱিসেসপৱত্তিযা পচ্চযভূতোতি অত্থো. ঘট্টনস্স পচ্চযো পন চলমানকণ্ঠপদেসাদিৱিকাৰভূতো কাযঙ্গৱিসেসোএৱ সিযা. ৱিকাৰদ্ৱযঞ্চ অসংমিস্সং কত্ৱা ৱেদিতব্বন্তি. এত্থচ উপাদিন্নকপথৱীহি সহ ঘট্টনং চিত্তজপথৱীনং কিচ্চং. যং পন তাসং যথাৱা তথাৱা অঘট্টেত্ৱা যথা ইচ্ছিতক্খৰং সম্পজ্জতি. তথা ঘট্টনপকাৰৱিধানং. ইদং কাযৱিঞ্ঞত্তিযা কিচ্চং. ঘট্টনেন সহেৱ উপ্পন্নসদ্দানং তংতংৱণ্ণত্ত পত্তিযা ৱিদহনমেৱ ৱচীৱিঞ্ঞত্তিযা কিচ্চং. কুম্ভথুনতলং ৱিযচ উপাদিন্নকপথৱী. পহৰণহত্থো ৱিয চিত্তজপথৱী. হত্থপৰি ৱত্তন ৱিকাৰো ৱিয কাযৱিঞ্ঞত্তি. সদ্দৱিকাৰো ৱিয ৱচীৱিঞ্ঞত্তি. কুম্ভথুনস্স নানাসদ্দপভেদোৱিয নানাৱণ্ণভেদোতি. এত্থচ যদেতং অট্ঠকথাযং ইদং ৱক্খামি এতং ৱক্খামীতি উপ্পজ্জমানং চিত্তং অট্ঠৰূপানি সমুট্ঠাপেতি. তেসং অব্ভন্তৰে চিত্ত সমুট্ঠানা পথৱীধাতু উপাদিন্নকং ঘট্টযমানাৱ উপ্পজ্জতি. তেন ধাতুঘট্টনেন সহেৱ সদ্দো উপ্পজ্জতীতিচ পুৰিমচিত্তসমুট্ঠা নায উপত্থম্ভনকিচ্চংপি নত্থীতিচ ৱুত্তং. তংপি অনেকসতেসু জৱনৱাৰেসু পৱত্তমানেসু যস্মিংৱাৰে পৰিব্যত্তং অক্খৰং পৱত্ততি, তং সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. তেনেৱ হি মূল টীকাযং উপত্থম্ভনকিচ্চং নত্থি লদ্ধাসেৱনেন চিত্তেনেৱ ঘট্টনস্স বলৱভাৱতোতি ৱুত্তং. এত্থচ লদ্ধাসেৱনেনাতি এতেন পুব্বভাগে নানাজৱনৱীথীহি লদ্ধাসেৱনভাৱং দস্সেতি. পথম জৱনচিত্তস্সপি লদ্ধাসেৱনতায অধিপ্পেতত্তা. নচ একজৱন ৱাৰমত্তেন পৰিব্যত্তং একক্খৰং সম্পজ্জতীতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. কস্মা, তস্স একদ্ৱিঅচ্ছৰক্খণমত্তেন কালেন ৱত্তব্বত্তা একচ্ছৰক্খণেচ অনেকসতসহস্সানং জৱনৱীথীনং পৱত্তিসম্ভৱতো. ৱুত্তঞ্চ –
একমত্তা তযো ৰস্সা, দ্ৱিমত্তা দীঘমুচ্চৰে;
তিমত্তো তু গীতো ঞেয্যো, ব্যঞ্জনা অড্ঢমত্তিকাতি.
মিলিন্দপঞ্হেচ সাধিকে ৱীহিৱাহসতে ৱীহিবীজানি একচ্ছৰক্খণে উপ্পন্নস্স চিত্তস্স কলংপি নউপেন্তি. কলভাগংপি নউপেন্তীতি দীপিতং. একক্খৰং উচ্চাৰেন্তস্সচ তত্তকংপি কালং উচ্চাৰণচিত্তব্যাপাৰো সন্দিস্সতিযেৱ. নচ পৰমত্থতো একমেৱ সদ্দং উচ্চাৰেমীতিৱা সুণোমীতিৱা সক্কা নিযমেত্ৱা উচ্চাৰেতুং সোতুঞ্চ. তথা নিযমেন্তস্সপি সদ্দানং পুব্বাপৰতো অনেকসতসহস্সস্সেৱ উচ্চাৰণ সৱন সম্ভৱতো. একমেৱাতি অভিমানো পন সমূহঘন সন্ততিঘনেহি পটিচ্ছন্নত্তাএৱ হোতীতি দট্ঠব্বং. সেসমেত্থ কাযৱিঞ্ঞত্তিযং ৱুত্তন যেন যথাসম্ভৱং ৱেদিতব্বন্তি. এত্থচ ৱিঞ্ঞত্তিসদ্দো কাযেন ৱিঞ্ঞাপেতি ৱাচায ৱিঞ্ঞাপেতীতিআদিসু বোধনত্থো. সুদিন্ন কণ্ডে তিক্খত্তুং ৱিঞ্ঞাপেতীতিআদীসু পৱত্তনত্থো. ইধ পন দুৱিধোপি যুজ্জতি. এৱঞ্হি সতি পৰং বোধেতুকামতাৰহি তেসু সব্বেসু কাযঙ্গৱাচঙ্গচোপনেসুপি পৱত্তকৱিঞ্ঞত্তিযা লব্ভমানতা ৱেদিতব্বা হোতীতি. মূলটীকাযং পন পৰং বোধেতুকামতায ৱিনাপি অভিক্কমনাদিপৱত্তনেন সো চিত্ত সহভূৱিকাৰো অধিপ্পাযং ৱিঞ্ঞাপেতি. সযঞ্চ ৱিঞ্ঞাযতীতি দ্ৱিধাপি ৱিঞ্ঞত্তিযেৱাতি ৱুত্তং, তত্থ দ্ৱীসু বোধনৱিঞ্ঞত্তীসু পুৰিমা কাযৱিঞ্ঞত্তি অঙ্গপচ্চঙ্গস্স চলমানৱণ্ণং চক্খুৱিঞ্ঞাণৱীথিযা চলমানঙ্গপচ্চঙ্গং কাযৱিঞ্ঞাণৱীথিযা গহেত্ৱা পচ্ছা সুদ্ধেন মনোদ্ৱাৰিকজৱনেনএৱ ৱিঞ্ঞাযতি পচ্ছিমাচ ৱচীৱিঞ্ঞত্তি উচ্চাৰিযমানং সদ্দং সোতৱিঞ্ঞাণৱীথিযা গহেত্ৱা পচ্ছা সুদ্ধেন মনোদ্ৱাৰিকজৱনেনএৱ ৱিঞ্ঞাযতি, ন পঞ্চদ্ৱাৰিকজৱনেন. সা হি অত্তানং জানন্তেএৱ পৰসত্তে অত্তনা সমঙ্গিনো পুগ্গলস্স চিত্তং ৱিঞ্ঞাপেতি, ন অজানন্তে. ঞাপক হেতু হি নাম অত্তানং জানন্তেএৱ ঞাপেতব্বং ঞাপেতি, নো অজানন্তে. এৱঞ্চ কত্ৱা কাযঙ্গ চোপনং দিস্ৱাৱা পৰামসিত্ৱাৱা সদ্দং সুত্ৱাৱা পৰস্স তংতংঅধিপ্পাযং জানন্তানং তিৰচ্ছান গতানংপি পথধং ৱিঞ্ঞত্তিজাননং সিদ্ধং ভৱতি. তংজাননেন ৱিনা অধিপ্পাযজাননস্স অসম্ভৱতো. ৱিঞ্ঞত্তিং জানন্তানংচ পুৰিমসিদ্ধসঙ্কেত সম্বন্ধ জাননেন ৱিনা অধিপ্পাযজাননং ন সম্ভৱতীতি মজ্ঝে ৱিসুং পুব্বসঙ্কেত সম্বন্ধগহনংপি ইচ্ছন্তি, দ্ৱীসু পন পৱত্তকৱিঞ্ঞত্তীসু পৰং অভিক্কমন্তং চক্খুৱিঞ্ঞাণৱীথিযা দিস্ৱা অভিক্কমনৱিঞ্ঞত্তিঞ্চ অভিক্কমনচিত্তঞ্চ মনোৱিঞ্ঞাণৱীথিযা জানন্তি. এসনযো পটিক্কমনাদীসু. তথা পৰস্স কথং সোতৱিঞ্ঞাণৱীথিযা সুত্ৱা কথনৱিঞ্ঞত্তিঞ্চ কথনচিত্তঞ্চ মনোৱিঞ্ঞাণৱীথিযা জানন্তি. পৰং ৰত্তচিত্তেন কাযঙ্গং চালেন্তং দিস্ৱা চলনৱিঞ্ঞত্তিঞ্চ ৰাগচিত্তঞ্চ জানন্তি. ৰত্তস্স কথং সুত্ৱা কথন ৱিঞ্ঞত্তিঞ্চ ৰাগচিত্তঞ্চ জানন্তি. এসনযো সব্বাসু কাযিকৱাচসিকক্ৰিযাসূতি. লহুনো ভাৱো লহুতা. মুদুনো ভাৱো মুদুতা. কম্মনি সাধু কম্মঞ্ঞং. কম্মযোগ্যন্তি অত্থো. কম্মঞ্ঞস্স ভাৱো কম্মঞ্ঞতা.
অদন্ধতালক্খণা ৰূপস্স লহুতা. অথদ্ধতা লক্খণা ৰূপস্স মুদুতা. সৰীৰক্ৰিযানুকূলকম্মঞ্ঞভাৱলক্খণা ৰূপস্স কম্মঞ্ঞতা. অঞ্ঞমঞ্ঞং অৱিজহন্তিযোপি এতা ৱিৰুদ্ধপচ্চযসপ্পায পচ্চযানং ৱসেন অসংমিস্সতো ৱেদিতব্বা. তথা হি অত্তনো কাযৱিৰুদ্ধং উতুংৱা আহাৰংৱা চিত্তক্ৰিযংৱা সেৱন্তানং সৰীৰগতা ধাতুযো কদাচি সকলসৰীৰংৱা সৰীৰেকদেসংৱা খোভেত্ৱা ৱিসেসতো পূতিমুখ সপ্পসঙ্খাতআপো পৰিযুট্ঠানং কত্ৱা কাযং অসয্হভাৰং ৱিয গৰুং ভাৰিযং কৰোন্তি. ইৰিযা পথপৰিৱত্তনে কাযভাৰিযনিমিত্তং দুক্খং উপ্পাদেন্তি. তদাৰূপস্স লহুতা নপৱত্ততি. পুন অত্তনো সৰীৰসপ্পাযং উতুংৱা আহাৰংৱা চিত্তকিৰিযংৱা সেৱন্তানং সো ধাতুক্খোভো ৱূপসম্মতি. কাযো সল্লহুকো হোতি. ইৰিযাপথপৰিৱত্তনে কায ভাৰিযনিমিত্তং দুক্খংনাম নত্থি. তদা সা পৱত্ততি. এসনযো সেসাসুপি. ৱিসেসনতো পনেত্থ মুদুভাযং কট্ঠমুখসপ্পসঙ্খাত পথৱীপৰিযুট্ঠানং কত্ৱা সুক্খকট্ঠংৱিয কাযং থদ্ধং কক্খড়ংকৰোন্তি. ইৰিযাপথপৰিৱত্তনে অঙ্গমঙ্গানংছিজ্জনভিজ্জনাকাৰপত্তং থদ্ধং কক্খড়নিমিত্তং দুক্খং উপ্পাদেন্তীতি ৱত্তব্বং. কম্মঞ্ঞতাযং সত্থমুখসপ্পসঙ্খাত ৱাযো পৰিযুট্ঠানং ৱাযোৱিসমং কত্ৱা দামৰিকচোৰপৰিযুট্ঠিতং পচ্চন্তৰট্ঠং ৱিয কাযং ৱিৱট্টমানং কৰোন্তি, সব্বইৰিযাপথেসু সুখংনাম নত্থীতি ৱত্তব্বং. তেজোধাতু পন তাসং সব্বাসংপি মূলভূতা হোতীতি ৱেদিতব্বা.
ইমা পন অৰোগিনো কল্লভাৱোৱিয সুপৰিমদ্দিতচম্মস্স মুদুভাৱোৱিয সুদন্ধসুৱণ্ণস্স কম্মক্খমভাৱোৱিয ৰূপকাযস্স ইৰিযাপথপৰিৱত্তনে সল্লহুকতাদিৱসেন সন্দিস্সমানা ৱিসেসাকাৰা হোন্তীতি কত্ৱা ৱিকাৰৰূপং নাম. চযনং চযো. পিণ্ডৱসেন অভিনিব্বত্তীতি অত্থো. আদিতো উপৰিতোচ চযো উপচযো. পথমাভিনিব্বত্তি উপৰুপৰিৱড্ঢিচাতি অত্থো. অযঞ্হি উপসদ্দো উপঞ্ঞত্তন্তিআদীসু ৱিয পথমত্থো উপসিত্তন্তিআদীসু ৱিযচ উপৰি অত্থোতি. ৱুত্তঞ্চ মূলটীকাযং উপসদ্দো পথমত্থো উপৰিঅত্থোচ হোতীতি. তেনেৱহি পাড়িযং যো আযতনানং আচযো, সো ৰূপস্স উপচযো. যোৰূপস্স উপচযো, সা ৰূপস্স সন্ততীতি ৱুত্তং. তননং ৱিত্থাৰণং ততি. সম্বন্ধা ততি পুনপ্পুনংৱা ততি সন্ততি. যথা পৱত্তানং আযতনানং অদ্ধানপূৰণৱসেন পৱত্তীতি অত্থো. তত্থ গব্ভসেয্যকানং সত্তানং পটিসন্ধিক্খণে ৰূপানং উপ্পাদো পথমানিব্বত্তিঅত্থেন উপচযোনাম. ততো পৰং যাৱ সব্বপথমং উপ্পন্নানং চক্খু সোত ঘানজিৱ্হানং উপ্পাদো, এত্থন্তৰে ৰূপানং উপ্পাদো উপৰি ৱড্ঢিঅত্থেন উপচযোনাম. ততো পৰং যাৱজীৱং চতুসন্ততিৰূপানং উপ্পাদো সন্ততিনাম. ৱুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং নদীতীৰে নিখাতকূপস্মিং উদকুগ্গমনকালোৱিয আচযো নিব্বত্তি. পৰিপুণ্ণকালোৱিয উপচযো ৱড্ঢি. অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা গমনকালো ৱিয সন্ততি পৱত্তীতি.
ৱিভাৱনিযং পন
পটিসন্ধিতো পট্ঠায যাৱচক্খাদি দসকানং উপ্পত্তি. এত্থন্তৰে ৰূপুপ্পাদো উপচযোনাম. ততো পৰং সন্ততি নামাতি ৱুত্তং. তংপি তেন পৰিযাযেন যুজ্জতিযেৱ.
সংসেদজোপৱাতিকানং পন পটিসন্ধিক্খণে ৰূপানং উপ্পাদো পথমা ভিনিব্বত্তি অত্থেন পৰিপুণ্ণ ৱড্ঢি অত্থেনচ উপচযো নাম, ততো পৰং ৰূপানং উপ্পাদো সন্ততিনাম. অপিচ, তিসমুট্ঠানিক ৰূপানংপি ৱিসুং ৱিসুং সন্ততিপচ্চুপ্পন্নংনাম অত্থি. তস্সচ একেকস্স নিব্বত্তি ৱড্ঢি পৱত্তি ৱসেন তিস্সো তিস্সোঅৱত্থা হোন্তি. তত্থ একেকসন্ততিযং আদিম্হি সন্ততিসীসৰূপানং সব্বপথমং উপ্পাদো নিব্বত্তিনাম. ততো ৱড্ঢনৰূপানং উপ্পাদো ৱড্ঢীনাম. ৱড্ঢনে সমত্তে অৱড্ঢিত্ৱা পবন্ধট্ঠিতিৱসেন ৱত্তনৱসেনউপ্পাদোপৱত্তিনাম. তত্থ চ নিব্বত্তিৱড্ঢিযো উপচযোনাম. পৱত্তিসন্ততি নাম. সঙ্খেপতো পন লোকে সব্বাসু ইন্দ্ৰিযানিন্দ্ৰিযবদ্ধৰূপপৱত্তীসু সন্দিস্সমানে জাযন ৱড্ঢন পৱত্তনসঙ্খাতে অৱত্থাভেদে দিস্ৱা উপচযসন্ত তিযো ৱেদিতব্বা. তত্ৰাযং নযো-ৰুক্খতিণাদীনিৱা সাখা পত্তপুপ্ফফলাদীনিৱা আদিম্হি জাযন্তি. জাযিত্ৱা ৱড্ঢন্তি. ৱড্ঢনে সমত্তে অৱড্ঢিত্ৱা পবন্ধৱসেন পৱত্তিত্ৱা ভিজ্জন্তীতি. জীৰণং জৰা, জীৰন্তি জিণ্ণভাৱং গচ্ছন্তি এতাযাতি জৰা. সাযেৱ জৰতা. উপ্পাদজৰাভঙ্গেহি নিচ্চলতি নকম্পতীতি নিচ্চো অসঙ্খত ধম্মো. ন নিচ্চো অনিচ্চো, সঙ্খতধম্মো. অনিচ্চস্স ভাৱো অনিচ্চতা, ভঙ্গো.
[১৮৩] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘নিচ্চধুৱভাৱেন ন ইচ্চং অনুগন্তব্বন্তি অনিচ্চ’’ন্তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
নিচ্চসদ্দো হি সাসনে লোকেচ পাকটো. সো এৱ ইধ নকাৰযুত্তো অনিচ্চোতি ৱুত্তোতি. লক্খীযন্তি সল্লক্খীযন্তি ৱিনিচ্ছীযন্তি ধম্মা ইমে সঙ্খতাতি এতেনাতি লক্খণং. সঙ্খত ভাৱজানননিমিতন্তি অত্থো. যথাহ- অঙ্গুত্তৰে তীণি মানি ভিক্খৱে সঙ্খতস্স সঙ্খতলক্খণানি. কতমানি তীণি, উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতীতি. ননু পাড়িযং জাতিনাম আগতা. তস্মা সাপি ইধ ৱত্তব্বাতি ৱুত্তং জাতিৰূপমেৱাতিআদি. এত্থাতি ৰূপসমুদ্দেসে. জননং পাতুভৱনং জাতি. জাযন্তিৱা এতাযাতি জাতি, উপচয সন্ততি নামেনপৱুচ্চতি তস্সাজাতিযাতথা অৱত্থাভেদযোগতোতি অধিপ্পাযো. সা হি আদিতো পটিসন্ধিৰূপানি পাতুভৱন্তানি কৰোতি. পুন অপৰিপুণ্ণানিচ আযতনানি পূৰেতি. পূৰিতানি চ দীঘংপি অদ্ধানং অব্বোচ্ছিন্নং কত্ৱা পৱত্তেতি পবন্ধযতীতি. একা দসৱিধংপীতি মহাভূতাদিভাৱেন একত্তং উপনযনৱসেন একা দসপভেদংপি. কথং সৰূপৱসেন অট্ঠৱীসতিৱিধং হোতীতি পুচ্ছিত্ৱা ভূতপ্পসাদ ৱিসযাতিআদিনা একাদসৱিধস্সেৱ সৰূপতো দস্সনং অন্তোগধভেদানং পুব্বে ৱুত্তভাৱেন সুপাকটত্তাতি দট্ঠব্বং. তেনাহ-অট্ঠাৰসৱিধন্তি.
চত্তাৰি ভূতানি পঞ্চপসাদা অগহিতগহণেন চত্তাৰো ৱিসযা গোচৰা. দুৱিধো ভাৱো. একং হদযং. ইতি ইদং সোড়সৱিধং ৰূপং জীৱিতাহাৰৰূপেহি সহ অট্ঠাৰসৱিধং হোতি তথা একো পৰিচ্ছেদো. দুৱিধা ৱিঞ্ঞত্তি. অগহিতগহণেন তিৱিধো ৱিকাৰো. চতুব্বিধং লক্খণন্তি দস অনিপ্ফন্নাচাতি ৰূপং সৰূপতো অট্ঠৱীসতিৱিধং ভৱেতি যোজনা. এত্থচ পচ্ছিমানি দসৰূপানি সভাৱতো অনুপলব্ভমানত্তা পচ্চযেহি নিপ্ফাদিতানি ৰূপানি ন হোন্তীতি অনিপ্ফন্নানি নাম. অপি চেত্থ অভিধম্মে ৱিসুং উদ্দিট্ঠানি নিদ্দিট্ঠানিচ এতানি সভাৱতো অনুপলব্ভমানানীতি ৱা পৰমত্থতো অৱিজ্জমানানীতিৱা নসক্কা ৱত্তুং. ৱোহাৰসিদ্ধ মত্তভাৱং অতিক্কম্ম তাদিসেন সুদ্ধধম্মগতিযা সিদ্ধেন পৰমত্থ লক্খণেন উপলদ্ধত্তা. ইতৰথা নিব্বত্তিলক্খণৰহিতং অসঙ্খত নিব্বানংপি সভাৱতো অনুপলব্ভমানং পৰমত্থতো অৱিজ্জমানঞ্চ নাম সিযাতি. তস্মা নিব্বত্তি লক্খণৰহিতত্তাএৱ এতানি অনিপ্ফন্নানিনাম. ন সভাৱতো অনুপলব্ভমানত্তাতি যুত্তং সিযাতি. [ৰূপসমুদ্দেসো]
১৫৭. ৰূপৱিভাগেসব্বঞ্চ পন এতং যথাসমুদ্দিট্ঠং অট্ঠৱীসতি ৱিধং ৰূপং অহেতুকট্ঠেন একৱিধমেৱ. ন সহেতুকা হেতুক ৱসেন দুৱিধং. তথাসপ্পচ্চযট্ঠেন একৱিধমেৱ. ন সপ্পচ্চযাপচ্চয ৱসেন দুৱিধন্তি এৱং পৱত্তং একৱিধনযং তাৱ দস্সেতুং সব্বঞ্চাতিআদিমাৰদ্ধং.
[১৮৪] ৱিভাৱনিযং পন
একৱিধনযোপি ৰূপৱিভাগোএৱাতি কত্ৱা ‘‘যথা উদ্দিট্ঠ ৰূপানং একৱিধাদিনযং দস্সনত্থং সব্বঞ্চ পনেতন্তিআদি ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. তং ন সমেতি.
ৱক্খতি হি –
অজ্ঝত্তিকাদিভেদেন, ৱিভজন্তি যথাৰহন্তি.
এতেন অজ্ঝত্তিকাদিভেদো এৱ ৰূপৱিভাগোনামাতি ৱিঞ্ঞাযতি.
তত্থ সব্বংপি ৰূপং হেতুসম্পযোগা ভাৱতো অহেতুক মেৱ, ন কিঞ্চি সহেতুকং. কিঞ্চি অহেতুকন্তি এৱং ৱিভাগো অত্থীতি অধিপ্পাযো. সপ্পচ্চযং সাসৱং সঙ্খতং লোকিযন্তি পাঠো. সপ্পচ্চযং সঙ্খতং লোকিযং সাসৱন্তি পন যুত্তো. পাড়িযংপি তথা দিট্ঠত্তা সভাগযুগড়সম্ভৱতোচাতি. ইতৰানি পন পাড়িকমেন অসমেন্তানিপি সভাগ যুগড়ত্তা ভাগতো যুত্তানিএৱ. তত্থ অত্তনো জনকেন পচ্চযেন সহেৱ ৱত্ততীতি সপচ্চযং. পচ্চযেহি সঙ্গম্ম কৰীযতীতি সঙ্খতং. পঞ্চুপাদা নক্খন্ধসঙ্খাতে লোকেএৱ পৰিযাপন্নন্তি লোকিযং. অত্তানং আৰব্ভ পৱত্তেহি আসৱেহি সহেৱ ৱত্ততীতি সাসৱং. অকনিট্ঠ ব্ৰহ্মসন্তান ভূতংপি ৰূপং কামতণ্হা ৱিসযভাৱেন কামেএৱ পৰিযাপন্নত্তা কামাৱচৰং. নত্থি অত্তনা গহিতং কিঞ্চি আৰম্মণংনাম অস্সাতি অনাৰম্মণং. যো ধম্মো অঞ্ঞেন পযোগেন পহীনোপি সমুদযপহানে অসতি অপহীনোৱ হোতি. পুন অৱস্সং উপ্পজ্জমানত্তা. অপ্পহীনোপি তস্মিং সতি পহীনোৱ হোতি. পুন অনুপ্পজ্জমানত্তা. তাদিসো ধম্মো পহানৱাযামস্স অট্ঠানত্তা অপ্পহাতব্বোনাম. ৰূপংপি এদিসমেৱ হোতীতি ৱুত্তং অপ্পহাতব্ব মেৱাতি. অট্ঠানত্তা পহান ৱাযামং ন অৰহতীতি অত্থো. অথৱা, ৱিনা সমুদযপহানেন পহাতুং অসক্কুণেয্যোতি অত্থো. যদি এৱং ৰূপং ভিক্খৱে ন তুম্হাকং. তং পজহথ. তং ৱো পহীনং দীঘৰত্তং অত্থায হিতায সুখায ভৱিস্সতীতি ইদং কথন্তি. তংপি তব্বিসযস্স ৰাগস্স পহানং সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. যথাহ –
ৰূপে খো ৰাধ যো ছন্দো, যো ৰাগো, যানন্দী, যা তণ্হা, তং পজহথ. এৱং তংৰূপং পহীনং ভৱিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মন্তি.
অযং নযো অঞ্ঞেসুপি কুসলাদীসু অপ্পহাতব্বেসু ৱেদিতব্বোতি. এৱসদ্দো চেত্থ পুৰিমপদেসুপি যোজেতব্বো. ইতিসদ্দো আদিঅত্থো, পকাৰত্থোৱা. তেন পাড়িযং আগতং ন হেতু হেতুৱিপ্পযুত্তন্তিআদিং সঙ্গণ্হাতি. তস্স তস্স পুগ্গলস্স অত্তভাৱপৰিযাপন্নো ধম্মসমূহো অজ্ঝত্তংনাম. তস্মিংপিচ যত্থ তণ্হায অতিৰেকতৰং দড়্হপৰিগ্গহো হোতি. সো চক্খাদিকো চিত্তেন সহ ছব্বিধো ধম্মো অজ্ঝত্তিকো নাম. অজ্ঝত্তে ৱিদিতো পাকটোতি কত্ৱা. তথা হি সো অজ্ঝত্তজ্ঝত্তন্তিপি ৱুত্তো. ইতৰানি পন ৰূপাদিনি ফস্সাদীনিচ তদুপাদায তণ্হাপৰিগ্গহস্স মন্দত্তা বাহিৰানি নাম. যথা হি লোকে মণিৱা সুৱণ্ণংৱা ৰজতংৱা বহিগেহে নিদহিত্ৱা থপিতং হোতি. পচ্ছিৱা সুপ্পংৱা ঘটোৱা সৰাৱোৱা অন্তো গেহে থপিতো. তত্থ পচ্ছিমানি ছড্ডেত্ৱাপি পুৰিমানি ৰক্খন্তি. তস্মা তানেৱ তণ্হাপৰিগ্গহদড়্হতায অন্তোপৰিভোগাত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তি. পচ্ছিমানি পন বাহিৰ পৰিভোগাত্ৱেৱ. এৱং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং. ইধপি হি যদি সক্কুণেয্য. ৰূপাদীনি ফস্সাদিনিচ সব্বানি ছড্ডেত্ৱাপি চক্খাদিকং ছব্বিধমেৱ অৱস্সং ৰক্খিস্সন্তীতি. ইতি তণ্হা পৰিগ্গহস্স দড়্হমন্দতা ৱসেনেৱ তেসং দ্ৱিন্নং অজ্ঝত্তিক বাহিৰতা ৱুত্তা. ন পৱত্তিদেসৱসেনাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং.
[১৮৫] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘অজ্ঝত্তিকৰূপং অত্থভাৱসঙ্খাতং অত্তানং অধিকিচ্চ উদ্দিস্স পৱত্তত্তা. কামং অঞ্ঞেপি অজ্ঝত্তসম্ভূতা অত্থি. ৰুড়্হীৱসেন পন চক্খাদিকমেৱ অজ্ঝত্তিকন্তি’’ ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
[১৮৬] যঞ্চ তত্থ
‘‘অত্তসঙ্খাতংপা চিত্তং অধিকিচ্চ তস্স দ্ৱাৰভাৱেন পৱত্ততীথি অজ্ঝত্তং. তদেৱ অজ্ঝত্তিকন্তি’’ ৱুত্তং. তংপি ন সুন্দৰং.
তস্মিং অত্থে হি সতি চিত্তস্স অজ্ঝত্ততা ন সম্পজ্জতি. অজ্ঝত্তধম্ম অজ্ঝত্তিকম্মোনঞ্চ অৱিসেসো আপজ্জতীতি.
যং পন তত্থ
অথৱা যদি মযং ন হোম, ত্ৱং কট্ঠকলিঙ্গৰূপমো ভৱিস্সতীতি ৱদন্তা ৱিয অত্তভাৱস্স সাতিসযং উপকাৰকত্তা চক্খাদিনেৱ ৱিসেসতো অজ্ঝত্তিকানীতি ৱুত্তং. তং যুত্ততৰং.
তথা উপকাৰাতিসযত্তাএৱ হি তেসু সত্তানং পৰিগ্গহ দড়্হতা হোতীতি. সত্তৱিধংপি দ্ৱাৰৰূপংনাম. যথাক্কমং ৱীথি চিত্তানং পাণাতিপাতাদিকম্মানঞ্চ পৱত্তিমুখত্তা. তত্থ পন পঞ্চ ৱিধং পসাদৰূপং উপপত্তিদ্ৱাৰংনাম. ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযং কম্মদ্ৱাৰংনামাতি ওড়াৰিকৰূপং পকতিযা থূলসভাৱত্তা ঘট্টনসঙ্খাতস্সচ অত্তনো কিচ্চস্স ওড়াৰিকত্তা. সন্তিকেৰূপং দূৰে পৱত্তস্সপি সীঘতৰং ঞাণেন গহণযোগ্যত্তা. সপ্পটিঘৰূপঞ্চাতি এত্থ পটিহননং পটিঘো. সো দুৱিধো ৱিসযৱিসযীনং পটিঘট্টনং মহা ভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞপটিঘট্টনন্তি. তত্থ যেন পটিঘট্টনেন পসাদ দ্ৱাৰানং ভৱঙ্গস্সচ ৱিকাৰপ্পত্তি হোতি. ইদং ৱিসযৱিসযীনং পটিঘট্টনংনাম. যেন ৰুপ্পনলক্খণানং ৰূপধম্মানং ৰুপ্পন কুপ্পন ঘট্টন পীড়ন ভিজ্জনাদযো পৱত্তন্তি. ইদং মহাভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞপটিঘট্টনং নাম. পটিঘেন সহ ৱত্ততীতি সপ্পটিঘং.
[১৮৭] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘যো সযং নিস্সযৱসেনচ সম্পত্তানং অসম্পত্তানঞ্চ পটিমুখভাৱো অঞ্ঞমঞ্ঞপতনং. সো পটিঘো ৱিযাতি পটিঘো. যথাহি পটিঘাতে সতি দুব্বলস্স চলনং হোতি. এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞপটিমুখভাৱে সতি অৰূপসভাৱত্তা দুব্বলস্স ভৱঙ্গস্স চলনং হোতীতি’’ এৱং মহাভূতঘট্টনং উপমামত্তং কত্ৱা ৱিসযৱিসযিঘট্টনমেৱ গহিতং. তং অনুপপন্নং.
এৱঞ্হি সতি যানি লোকে অজ্ঝত্তবহিদ্ধাসন্তানেসু ঘট্টনানি দিস্সন্তি. যেসং ৱসেন ৰূপধম্মেসু অঞ্ঞমঞ্ঞং লগ্গন বন্ধন থম্ভন ধাৰণ চলনাদীনিৱা ৱড্ঢন হাযন ছেদন ভেদন ৱিলীন ৱিকিৰণাদীনিৱা পৱত্তন্তি. তানি ইধ অসঙ্গহিতানি সিযুং. নচ তানি অনুগ্গহ উপঘাত ৱসেন পৱত্তিভূত সন্নিপাত সঙ্খাতং ঘট্টনংৱিনা অঞ্ঞপকাৰানিএৱ সক্কা ভৱিতুন্তি. ইতৰং সোড়সৱিধং ৱুত্তপটিপক্খৱসেন সুখুমৰূপং দূৰেৰূপং অপটিঘৰূপঞ্চ. উপাদিন্নৰূপং নাম কত্থচি যংকিঞ্চি সৰীৰট্ঠকৰূপং ৱুচ্চতি. কত্থচি কম্মসমুট্ঠান মেৱ তদুভযংপি তণ্হাদিট্ঠীহি তুসং আদিন্নপৰামট্ঠত্তা উপাদিন্নং নাম নিপ্পৰিযাযতো পন কম্মসমুট্ঠানমেৱ উপাদিন্নংনাম. কস্মা তস্সেৱ সত্তসন্তানে নিচ্চকালং পৱত্তিৱসেন সাতিসযং ভুসং আদিন্নগহিতপৰামট্ঠতাসম্ভৱতোতি ৱুত্তং কম্মজংউপাদিন্নৰূপন্তি. এতং মমাতিআদিনা তণ্হাদিট্ঠীহি ভুসং আদিযতীতি উপাদিন্নং. অট্ঠকথাযং পন তণ্হাদিট্ঠীহি উপেতেন কম্মুনা অত্তনো ফলভাৱেন আদিন্নং গহিতন্তি ইমমত্থং দস্সেতি. সহ নিদস্সনেন সনিদস্সনং. নিদস্সনন্তি চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দট্ঠব্বভাৱো ৱুচ্চতি. সো পন ধম্মতো অনঞ্ঞত্তেপি অঞ্ঞে ৱিয কত্ৱা উপচৰীযতি. এৱঞ্হি সতি অত্থৱিসেসবোধো হোতীতি. নিদস্সনন্তিৱা চক্খুৱিঞ্ঞাণকিচ্চং ৱুচ্চতি. তেন সহ ৱত্ততীতি সনিদস্সনন্তিপি যুজ্জতিযেৱ. চক্খাদিদ্ৱযং অসম্পত্তৱসেন গোচৰগ্গাহিকং. ঘানাদিত্তযং সম্পত্তৱসেন গোচৰগ্গাহিকন্তি পঞ্চৱিধংপি গোচৰগ্গাহিকৰূপন্তি যোজনা. তত্থ পসাদে অল্লীযিত্ৱা লগ্গিত্ৱা উপ্পন্নং আৰম্মণং সম্পত্তংনাম. কেসগ্গমত্তংপি মুঞ্চিত্ৱা উপ্পন্নং অসম্পত্তংনাম. কস্মা পনেত্থ চক্খাদিদ্ৱযং অসম্পত্তমেৱ গণ্হাতি. ঘানাদিত্তযং সম্পত্তমেৱাতি, পচ্চযৱিসেসতো. আলোকো হি ৰূপগহণে চক্খুস্স পচ্চযো. আকাসোচ সদ্দগহণে সোতস্সাতি চক্খুৰূপেসুচ অঞ্ঞমঞ্ঞং লগ্গিত্ৱা উপ্পজ্জমানেসু আলোকপৰিৱাৰস্স ওকাসো নত্থি. তথা সোতসদ্দেসুচ আকাসপৰিৱাৰস্সাতি. ৱাযুআপপথৱিযো পন ঘানাদিত্তযস্স গন্ধাদিগহণে পচ্চযা হোন্তি. তত্থ ৱাযুনাম গন্ধাকড্ঢনকো নাসৱাতোযেৱ, সোচ সম্পত্তস্সেৱ পচ্চযো. আপোনাম জিৱ্হাতেমনকো আপো, সোপি সম্পত্তস্সেৱ পচ্চযো. ন হি ৰসো সুক্খজিৱ্হায ফৰতীতি. পথৱীচ ঘট্টনত্থায পচ্চযো. ন হি দুব্বলপথৱীসন্নিস্সযো আলোকোৱা ৰজোৱাকাযে পতমানোপি পসাদে ঘট্টেতীতি. ইতি পচ্চযৱিসেসতো তেসং সম্পত্তাসম্পত্তৱসেন গহণ ৱিসেসো হোতীতি. তত্থ চক্খুস্স তাৱ অসম্পত্তগহণং পাকটং. তঞ্হি সমীপে অক্খিৱণ্ণংৱা ভমুকমূলংৱা নপস্সতি. দূৰে পন মহন্তং চন্দমণ্ডলাদিকংৱা ফলিকাদিতিৰোহিতংৱা ৱণ্ণং পস্সতি. দিসাদেসৱৱত্থানঞ্চস্স পঞ্ঞাযতীতি. সোতস্স পন কথন্তি, তত্থ হি দূৰে সদ্দো চিৰেন সুয্যমানো দিস্সতি পচ্ছিমদিসাভাগে উপ্পন্নোপি সদ্দো অন্তৰা মহন্তে চেতিযাদিকে অন্তৰিতে সতি দক্খিণপস্সতোৱা সুয্যতি. উত্তৰপস্সতোৱা. অসুয্যমানোৱা হোতীতি. ৱুচ্চতে, উপ্পন্নো সদ্দসঙ্ঘাটো আসন্নে ঠিতানং আদিতো পট্ঠায যাৱ অৱসানা কমেন পাকটীভূতো হোতি. পটিঘট্টনানিঘংসোচ বলৱা হোতি. অহং সুণোমীতি পৱত্তা সল্লক্খণৱীথিযো সীঘতৰং নিৰন্তৰং ৱিয পৱত্তন্তি. দূৰে ঠিতানং পন পটিঘট্টনানিঘংসো মন্দতৰো হোতি. আদিতো অপাকটো. মজ্ঝেৱা অৱসানেৱা পিণ্ডৱসেন পাকটীভূতো. সল্লক্খণৱীথিযো চিৰেন পৰেন পৱত্তন্তি. তস্মা তেসং লহুং সুতো. চিৰেন সুতোতি অতিমানো হোতীতি. অপিচ, সদ্দোনাম নিস্সযধাতুপৰংপৰায পৱত্তিত্ৱা দূৰংপি দেসং গচ্ছতিযেৱ. এৱং গচ্ছন্তোচ গতগতট্ঠানেএৱ ঠত্ৱা সৱনূপচাৰে ঠিতানং সোতসহস্সংপি ঘট্টেতি. মহন্তে পন চেতিযাদিকে অন্তৰিতে সতি যতো আকাসো উজুং ৱিৱটো হোতি. ততো দক্খিণপস্সতোৱা উত্তৰপস্সতোৱা গতগতঠানতোৱসোতং ঘট্টেতি. মন্দতৰো পন সদ্দোঅসুয্য মানোপি হোতি. এৱং গচ্ছন্তোচ যাৱ সোতপসাদে অল্লীযিত্ৱা নুপ্পজ্জতি. তাৱ অসম্পত্তোযেৱ হোতি. যো পন অল্লী যিত্ৱা উপ্পজ্জতি. সো সম্পত্তোনাম হোতি. ন সো সুয্যতীতি. যদি পন সোতং সম্পত্তৱিসযং সিযা. যথা অন্তো কুচ্ছিগতো গন্ধো বহি নঘাযিযতি. তথা অন্তো কুচ্ছিগতো সদ্দোপি বহি নসুযেয্য. গন্ধস্স ৱিয দিসাদেসৱৱত্থানং ৱিস্সন সিযাতি.
[১৮৮] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘গন্ত্ৱা ৱিসযদেসং তং, ফৰিত্ৱা গণ্হতীতি চে. অধিট্ঠান ৱিধা নেপি, তস্স সো গোচৰো সিযা.’’ তিপি ৱিচাৰিতং. তং ন সুন্দৰং.
ন হি চক্খাদিদ্ৱযস্স বহিদ্ধা ৱিসযদেসগমনসঙ্গো অত্থীতি. গোচৰং গণ্হাতীতি গোচৰগ্গাহিকং. পসাদ মণ্ডভূতত্তা আপাতমাগতং আৰম্মণনিমিত্তং সম্পটিচ্ছতীতি অত্থো.
ৱিভাৱনিযং পন
ৱিঞ্ঞাণাধিট্ঠিতং হুত্ৱা তংতং গোচৰগহণ সভাৱত্তাতি ৱুত্তং.
ৱণ্ণোতি ৰূপাৰম্মণস্সেতং নামং. ওজাতি আহাৰ ৰূপ মাহ. ৱিনিভুজ্জতীতি ৱিনিব্ভোগো. ঠানতো দেসতো উপ্পত্তিকাৰণতো ৱিসুংৱিসুং ৱৱত্থপীযতীতি অত্থো. নৱিনিব্ভো গোতি অৱিনিব্ভোগো. সো এৱ ৰূপন্তি অৱিনিব্ভোগৰূপং. আচৰিযানন্দত্থেৰেনপনেত্থ গন্ধৰসওজা কত্থচি ৱিনীভুত্তা দিস্সন্তীতি পঞ্চৱিধমেৱ অৱিনিব্ভোগৰূপং ইচ্ছিতং. তং পৰতো আগমিস্সতীতি. [ৰূপৱিভাগো].
১৫৮. কম্মন্তি একা চেতনাএৱ. সাযেৱ হি পট্ঠানে নানাক্খণিক কম্মপচ্চযভাৱেন ৱুত্তা. যথাহ-নানাক্খণিকা কুসলাকুসলা চেতনা ৱিপাকানং খন্ধানং কটত্তাচ ৰূপানং কম্মপচ্চযেন পচ্চযোতি. চিত্তন্তি পন সসম্পযুত্তধম্মং অধিপ্পেতং. পট্ঠানে চেতসিকধম্মানংপি ৰূপসমুট্ঠাপনভাৱেন ৱুত্তত্তা. যথাহ-হেতূ হেতুসম্পযুত্তকানং ধম্মানং তং সমুট্ঠানানঞ্চ ৰূপানং হেতু পচ্চযেন পচ্চযোতিআদি. উতূতি তেজোযেৱ. সো হি কপ্পসণ্ঠাপনৱসেন সকলং ওকাস লোকংপি নানাসৰীৰসণ্ঠাপনৱসেন সক লং ৰূপমযং কাযং সত্তলোকংপি নানাৰুক্খতিণাদীনং অব্ভপটলমেঘৱুট্ঠিজলঅগ্গি ৱাতাদীনঞ্চ সণ্ঠাপনৱসেন সকলং সঙ্খাৰলোকংপি উদযতি পসৱতি জনেতি ৱড্ঢেতি. তস্মা উতূতি ৱুচ্চতীতি. অৰতি গচ্ছতি পৱত্ততীতি উতূতিপি ৱদন্তি. আহাৰোতি ওজাএৱ. ৰূপৱিৰাগভাৱনাভূতং অৰূপকুসলং কম্মজৰূপং নজনেতীতি ৱুত্তং পঞ্চৱীসতিৱিধংপীতি. অতিসঙ্খতন্তি অতীতকালে যথাকা লন্তৰে ৰূপং জনেতি, তথা ৱিসেসেত্ৱা সুট্ঠুকতং. অজ্ঝত্তি কসন্তানেতি ৱুত্তং, অজ্ঝত্তসন্তানেতি পন ৱত্তব্বং. অজ্ঝত্ত মেৱ অজ্ঝত্তিকন্তিৱা ইকসদ্দস্স অত্থো দট্ঠব্বো. পটিসন্ধিমুপাদাযাতি পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণং উপাদায. খণেখণেতি একেকস্স চিত্তস্স তীসু তীসু খণেসু. আচৰিযানন্দত্থেৰো পন সব্বেসংপি চতুসমুট্ঠানিকৰূপানং একেকস্স চিত্তস্স উপ্পাদক্খণেএৱ উপ্পাদং ভঙ্গক্খণেএৱ নিৰোধঞ্চ আহ. অহং পনস্সা ধিপ্পাযো-সব্বানিপি চতুসমুট্ঠানিকৰূপানি চিত্তস্স উপ্পাদক্খণেএৱ উপ্পজ্জন্তি, ন ভঙ্গক্খণে. যথাহ –
যস্সৱা পন সমুদযসচ্চং নিৰুজ্ঝতি, তস্স দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতীতি. নোতি.
তথা তানি চিত্তস্স ভঙ্গক্খণেএৱ নিৰুজ্ঝন্তি. ন উপ্পাদক্খণে. যথাহ –
যস্স কুসলা ধম্মা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি, তস্স অব্যাকতা ধম্মা নিৰুজ্ঝন্তীতি. নোতি.
অৰূপভৱং সন্ধায এতং যমকদ্ৱযং ৱুত্তং. ৰূপানি পন চিত্তস্স ভঙ্গক্খণেপি উপ্পজ্জন্তি. উপ্পাদক্খণেপি নিৰুজ্ঝন্তীতি চে. ন. এৱঞ্হি সতি –
যস্সৱা পন সমুদযসচ্চং নিৰুজ্ঝতি, তস্স দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতীতি. অৰূপে তণ্হায ভঙ্গক্খণে তেসং সমুদযসচ্চং নিৰুজ্ঝতি. নোচ তেসং দুক্খসচ্চং উপ্পজ্জতি. পঞ্চৱোকাৰে তণ্হায ভঙ্গক্খণে তেসং সমুদযসচ্চঞ্চ নিৰুজ্ঝতি, দুক্খসচ্চঞ্চ উপ্পজ্জতীতিচ.
ইতৰত্থচ
অৰূপে কুসলানং উপ্পাদক্খণে তেসং কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. নোচ তেসং অব্যাকতা ধম্মা নিৰুজ্ঝন্তি. পঞ্চৱোকাৰে কুসলানং উপ্পাদক্খণে তেসং কুসলা ধম্মাচ উপ্পজ্জন্তি. অব্যাকতা ধম্মাচ নিৰুজ্ঝন্তীতিচ.
এৱং পৰিপুণ্ণপঞ্হাএৱ উদ্ধটা সিযুং. নোতি পন পটিসেধোৱ উদ্ধটো. তস্মা নযিদং অৰূপভৱং সন্ধায ৱুত্তন্তি সক্কা ৱত্তুন্তি. চিত্তজৰূপং সন্ধায ৱুত্তন্তি চে. তম্পি ন. কম্মজৰূপস্স ৱিগহণে ৱিৰোধস্স যমকপাঠন্তৰস্স অভাৱতো. অনুলোমস্সেৱচ ভাৱতো. যথাহ –
যস্সৱাপন যত্থ মনিন্দ্ৰিযং ন উপ্পজ্জতি. তস্স তত্থ জীৱিতিন্দ্ৰিযং নউপ্পজ্জতীতি. অসঞ্ঞসত্তানং তেসং তত্থ মনিন্দ্ৰিযং ন উপ্পজ্জতি. নোচ তেসং তত্থ জীৱিতিন্দ্ৰিযং ন উপ্পজ্জতি.
সব্বেসং চৱন্তানং পৱত্তে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে তেসং তত্থ মনিন্দ্ৰিযঞ্চ নউপ্পজ্জতি. জীৱিতিন্দ্ৰিযঞ্চ নউপ্পজ্জতীতি.
এত্থ হি অসঞ্ঞসত্তানন্তি এতেন ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিয মেৱ ৱুত্তং. যদিচ তং চিত্তস্স ভঙ্গক্খণেপি উপ্পজ্জেয্য, পুৰিমকোট্ঠাসে পৱত্তে চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে অসঞ্ঞসত্তানং তেসং.ল. জীৱিতিন্দ্ৰিযং নউপ্পজ্জতীতি ৱুত্তং সিযা, পচ্ছিমকোট্ঠাসেচ সব্বেসং চৱন্তানং ইচ্চেৱ ৱুত্তং সিযাতি. পচ্ছিমকোট্ঠাসে পন অৰূপ জীৱিতিন্দ্ৰিযং সন্ধায ৱুত্তন্তি চে. ন. তথা গহণত্থং যমক পাঠন্তৰাভাৱতো সব্বঞ্ঞুৱিসযেচ ঠানে পাড়িযো সংসন্দিত্ৱা বলৱতিযা পাড়িযুত্তিযাএৱ ঠাতব্বতোতি. যস্মাচ ৰূপধম্মা নাম দন্ধপৱত্তিনো হোন্তি. অৰূপধম্মা লহুপৱত্তিনো ঠিতিক্খণোচ তেসং ৱিসুং গণনূপগো নত্থি. তস্মা অঞ্ঞোযেৱ ৰূপ ধম্মানং খণপবন্ধো. অঞ্ঞো অৰূপধম্মানং. তত্থ সব্বেপি ৰূপধম্মা একচিত্তক্খণপৰিমাণেন অত্তনো উপ্পাদক্খণেন যুত্তা খণে খণে নিৰন্তৰমেৱ উপ্পজ্জন্তি. পটিসন্ধিতো পট্ঠায সহুপ্পন্নত্তাচ পন দ্ৱিন্নং তেসং উপ্পাদাদিৱা নিৰোধন্তোৱা যাৱজীৱংপিসহেৱ হোতীতিপি তস্স অধিপ্পাযোতি. যমক পাড়িযো পন নানাত্থা, নানাব্যঞ্জনা, গম্ভীৰোচ সত্থু অধিপ্পাযো. তস্মা সুট্ঠু ৱিচাৰেত্ৱা সল্লক্খেতব্বো. ন পন ধম্মতা এসা যমকস্স. যদিদং যথালাভযোজনাতি কত্ৱা অত্তনো অধিপ্পাযে ঠত্ৱা দিট্ঠং দিট্ঠং যমকপাঠং যথালাভযো জনাযএৱ সক্কা যোজেতুন্তি. ৰূপৱিৰাগভাৱনাৱিসেসভূতং অৰূপকুসলং তস্মিং লোকে ৰূপসহিতং পটিসন্ধিং নজনেতি. সুদ্ধঅৰূপমেৱ জনেতি. তস্মা ৰূপসন্ততিসীসস্স সব্বসো অভাৱা তত্ৰুপ্পন্নানি সব্বানি ছচত্তালীসচিত্তানি ৰূপং জনেতুং ন ন সক্কোন্তি. অৰূপৱিপাকা পন তত্থেৱ নিযমুপ্পন্নাতি অৰূপপাকস্সেৱ গহণং কতং, তেনেৱ অট্ঠকথাযং, অঞ্ঞানিপি বহূনি আৰুপ্পে উপ্পন্নানি অনোকাসত্থা ৰূপং নসমুট্ঠাপেন্তীতি ৱুত্তং তত্থ অনোকাসতানাম আদিতো পট্ঠায উপ্পন্নস্স ৰূপসন্ততিসীসস্স অভাৱো এৱ দট্ঠব্বোতি.
[১৮৯] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘ৰূপৱিৰাগভাৱনানিব্বত্তত্তা হেতুনো তব্বিধুৰতাযা’’তিপি কাৰণং ৱুত্তং. তং অকাৰণং.
ৰূপাৰূপৱিৰাগভাৱনাভূতমগ্গনিব্বত্তস্স লোকুত্তৰৱিপাকস্স ৰূপোকাসে সতি ৰূপজনকতাদস্সনতোতি. ঝানঙ্গৱিৰহেন অঙ্গদুব্বলানিপি ৰূপং ন জনেন্তীতি দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণগহণং কতং. ইতৰা নিপি পন পন্নৰসকামৰূপ পটিসন্ধিচিত্তানি খীণাসৱানং পৰিনিব্বানচুতি চিত্তন্তি ইমানি চিত্তানি ৰূপং ন সমুট্ঠাপেন্তিযেৱ. এৱংসন্তেপি তানি সব্বানিপি ভৱঙ্গকালে অখীণাসৱানঞ্চ চুতিকালে সমুট্ঠাপেন্তীতি তেসং ইধ অগহণং দট্ঠব্বং.
[১৯০] ৱিভাৱনিযং পন
পটিসন্ধিচিত্তং পন চুতিচিত্তঞ্চ একূনৱীসতি ভৱঙ্গস্সেৱ অন্তোগধত্তা চিত্তন্তৰং ন হোতীতি ন তস্স ৱজ্জনং কত’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ একূনৱীসতি ভৱঙ্গস্সেৱাতি ন ৱত্তব্বং.
অৰূপৱিপাকস্স সৰূপতো ৱজ্জিতত্তাতি. কস্মা পন যথা ৱুত্তানি পন্নৰস পটিসন্ধিচিত্তানি পটিসন্ধিক্খণে ৰূপং ন সমুট্ঠাপেন্তীতি, পৰিদুব্বলত্তা. চিত্তঞ্হিনাম উপ্পাদক্খণেএৱ পৰিপুণ্ণং পচ্চযং লভিত্ৱা বলৱং হোতি. ৰূপঞ্চ ঠিতিক্খণেৱ.
তস্মা অত্তনো বলৱন্তক্খণে উপ্পজ্জমানভাৱেন দুব্বলং ৱত্থুং নিস্সায উপ্পন্নত্তা সযংপি পৰিদুব্বলং হোতীতি সব্বানিপি তানি তদা ৰূপং নসমুট্ঠা পেন্তীতি. এত্থচ কেচি অনন্তৰাসেৱনাদিপচ্চযা চিত্তস্স উপ্পাদক্খণেএৱ ফৰন্তি. ৰূপস্স পন উপত্থম্ভকভূতা উতুআহাৰা পচ্ছাজাতপচ্চযধম্মাচ ঠিতিক্খণেএৱফৰন্তীতি তেসং যথাক্কমং উপ্পাদক্খণে ঠিতিক্খণেচ পৰিপুণ্ণপচ্চযলাভো ৱেদিতব্বো.
[১৯১] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘পচ্ছাজাত পচ্চযৰহিতং পন আহাৰাদীহিচ অনুপত্থদ্ধং দুব্বলৱত্থুং নিস্সায পৱত্তত্তা অত্তনোচ আগন্তুকতায কম্মজৰূপেহিচ চিত্তসমুট্ঠানৰূপানং ঠানং গহেত্ৱা ঠিতত্তা’’তি কাৰণং ৱুত্তং. তত্থ পচ্ছাজাত পচ্চয ৰহিতন্তি ইদং ৱিচাৰেতব্বং.
পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠিতিক্খণে পচ্ছাজাত পচ্চয ৰহিতস্স পিউতুস্স ৰূপজনকভাৱস্স ৱক্খমানত্তা. ন হি অত্তনা অৱিজ্জমানং পচ্ছিমচিত্তং পুৰিমচিত্তক্খণে ঠিতস্স কস্সচি ৰূপস্স পচ্ছাজাত পচ্চযো হোতি. অত্থি পচ্চযেকদেসত্তা তস্স পচ্চযস্সাতি. খীণাসৱানং চুতিচিত্তং পন পকতিযাৱ ৱূপসন্তৱট্টমূলে সন্তানে পৱত্তত্তা সন্ততৰং হোতি. পুন আযুসঙ্খাৰানং পৰিক্খযেন দুব্বলতৰে পৰিযন্তগতে চ ৱত্থুম্হি নিস্সিতত্তা দুব্বলতৰঞ্চ হোতীতি তং ৰূপং নসমুট্ঠাপেতীতি, আচৰিযানন্দত্থেৰো পন সব্বসত্তানংপি চুতিচিত্তং ৰূপং নসমুট্ঠাপেতীতি ইচ্ছতি. যথাহ-খীণাসৱানং চুতিচিত্তন্তি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং.
কামাৱচৰানং পচ্ছিমচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে যস্স চিত্তস্স অনন্তৰা কামাৱচৰানং পচ্ছিমচিত্তং উপ্পজ্জিস্সতি. ৰূপাৱচৰে অৰূপাৱচৰে পচ্ছিমভৱিকানং যেচ ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰং উপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সন্তি, তেসং, চৱন্তানং তেসং ৱচী সঙ্খাৰো নিৰুজ্ঝিস্সতি, নোচ তেসং কাযসঙ্খাৰো নিৰুজ্ঝতীতি –
পন ৱচনতো অঞ্ঞেসংপি চুতিচিত্তং ৰূপং নসমুট্ঠাপেতীতি ৱিঞ্ঞাযতি. ন হি ৰূপসমুট্ঠাপক চিত্তস্স গব্ভগমনাদি ৱিনিবদ্ধাভাৱে কাযসঙ্খাৰাসমুট্ঠাপনং অত্থি, ন চ যুত্তং চুতোচ চিত্তসমুট্ঠানঞ্চস্স পৱত্ততীতি. নাপি চুতিচিত্তং ৰূপং সমুট্ঠাপেতীতি পাড়ি অত্থীতি.
অনুটীকাযং পন
তস্মিং পাঠে তেসং চৱন্তানং নোচ কাযসঙ্খাৰো নিৰুজ্ঝতীতি ৱচনং ন কেৱলং চুতিচিত্তস্সেৱ ৰূপসমুট্ঠাপনাভাৱং সাধেতি, অথখো ততো পুৰিমানং সব্বেসং মৰণাসন্ন চিত্তানং ৰূপসমুট্ঠাপনাভাৱংপি সাধেতিযেৱাতি দীপেতি. চুতি চিত্তস্মিংহি কাযসঙ্খাৰস্স নিৰোধে পটিসিদ্ধে ততো পুব্বে যাৱ সত্তৰসমচিত্তা এত্থন্তৰে তস্স উপ্পাদোপি পটিসিদ্ধোএৱ হোতীতি. সব্বঞ্চেতং ৱিচাৰেতব্বং.
কাযসঙ্খাৰোতি হি অস্সাসপস্সাসো ৱুচ্চতি. সোচ সুট্ঠু ওড়াৰিকো ৰূপধম্মোতি নচুতিচিত্তে তন্নিৰোধাভাৱ ৱচনেন ইতৰানি সুখুমানিপি ৰূপানি চুতিচিত্তং নজনেতীতি সক্কা ৱত্তুং.
[১৯২] যঞ্চ তত্থ
ন হি ৰূপসমুট্ঠাপকচিত্তস্স গব্ভগমনাদি ৱিনিবদ্ধাভাৱে কাযসঙ্খাৰাসমুট্ঠাপনং অত্থীতি ৱুত্তং. তংপি ন যুজ্জতি.
তানিএৱ হি গব্ভগমনাদীনি ইমস্সত্থস্স সাধকানি ভৱিতুং অৰহন্তি ওড়াৰিকস্স কাযসঙ্খাৰস্স অসমুট্ঠাপকংপি চিত্তং ইতৰং সুখুমৰূপং পন সমুট্ঠাপেতিযেৱাতি.
[১৯৩] যংপি তত্থ
ন চ যুত্তং চুতোচ চিত্তসমুট্ঠানঞ্চস্স পৱত্ততীতি ৱুত্তং. তংপি অকাৰণং.
ন হি চুতিতো পৰং কতিপযখণমত্তং চিত্তজৰূপপৱত্তিযা কোচি ৱিৰোধো অত্থীতি.
যঞ্চ তত্থ
নাপি চুতিচিত্তং ৰূপং সমুট্ঠাপেতীতি পাড়ি অত্থীতি ৱুত্তং. তত্থপি চুতিচিত্তং ৰূপং নসমুট্ঠাপেতীতিপি নত্থি, অঞ্ঞত্ৰ কাযসঙ্খাৰাতি ন ন সক্কা ৱত্তুন্তি.
এৱং পন যুত্তং সিযা, যথা ৰূপধম্মা আদিতো পটিসন্ধিকালে একচিত্তক্খণমত্তে পচ্চযপৰিত্ততাযৱা অত্তনো দন্ধৱুত্তি তাযৱা দুব্বলা হোন্তি, তথা পৰিযোসানেপি মৰণকালে পৰিক্খীযমানপচ্চযতাযৱা নিৰোধাসন্নতাযৱা পৰিদুব্বলাএৱ হোন্তীতি সক্কা ৱত্তুং. তস্মা ৱত্থুস্স আদিঅন্তনিস্সিতানি পটিসন্ধিচুতিচিত্তানি সমদুব্বলানিএৱ হোন্তীতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুন্তি.
ৱিভাৱনিযং পন
অভিধম্মত্থৱিকাসনিযঞ্চ পাড়িৱিৰোধং মঞ্ঞমানো কিঞ্চিমত্তম্পি অৱিচাৰেত্ৱা টীকাসু ৱুত্তনযমেৱ সুট্ঠু ৱিকাসযিত্ৱা গতোতি.
পথমভৱঙ্গমুপাদাযাতি পথম ভৱঙ্গচিত্তস্স উপ্পাদক্খণতো পট্ঠায. জাযন্তমেৱাতি উপ্পাদক্খণে উপ্পাদক্খণে উপ্পজ্জ মানমেৱ, ন তিট্ঠন্তং. নচ ভিজ্জমানন্তি অত্থো. কাৰণং ৱুত্তমেৱ. তত্থাতি তস্মিং পঞ্চসত্ততিৱিধে চিত্তে. অপ্পনাজৱনন্তি অভিঞ্ঞাদ্ৱযৱজ্জিতং ছব্বীসতিৱিধং অপ্পনাজৱনচিত্তং. ইৰিযাপথন্তি গমনৱজ্জিতং তিৱিধংপি ইৰিযাপথং.
[১৯৪] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘গমনাদী’’তি ৱুত্তং. তং ন যুজ্জতি.
ন হি অঙ্গপচ্চঙ্গানং চলনফন্দনমত্তংপি ৱিঞ্ঞত্তিযা ৱিনা সিজ্ঝতি. কুতো গমনং. নচ যথাৱুত্তং অপ্পনাজৱনং ৱিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেতুং সক্কোতীতি. পি সদ্দেন তং নকেৱলং ৰূপসমুট্ঠাপকমত্তংতি দস্সেতি. সন্নামেতীতি সন্ধাৰেতি অযমেৱৱা পাঠো সিযা, ৱক্খমানেহি চিত্তেহি অভিসঙ্খতং যথাপৱত্তং ইৰিযাপথং অপতমানং অচলমানং ধাৰেতি উপত্থম্ভেতীতি অত্থো. উপত্থম্ভনঞ্চেত্থ যথাপৱত্তস্স ইৰিযাপথস্স ৰক্খনমত্তং দট্ঠব্বং. নউক্খিপিত্ৱা ৱিয অভিনীহৰণং. ইতৰথা থম্ভনৱিঞ্ঞত্তিযা পসঙ্গো সিযাতি. এত্থচ যথানিসিন্নস্সৱা ঠিতস্সৱা ভৱঙ্গ চিত্তে অব্বোকিণ্ণে পৱত্তমানে অঙ্গানি ওসীদন্তি পতন্তি. ন তথা ইমস্মিং ছব্বীসতিৱিধে জাগৰণচিত্তে ৱক্খমানেসুচদ্ৱত্তিংস ৱিধেসু জাগৰণচিত্তেসুপৱত্তমানেসু. তেসু পন পৱত্তমানেসু অঙ্গানি উপত্থদ্ধানি হোন্তি. ন ওসীদন্তি ন পতন্তি. পুব্বে যথা থপিতানেৱ পৱত্তন্তীতি ৱেদিতব্বং.
[১৯৫] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘ন এৱ মেতেসু দ্ৱত্তিংসৱিধেসু ৱক্খমানেসু চ ছব্বীসতি যা জাগৰণচিত্তেসু পৱত্তমানেসূ’’তি পাঠো.
ন এৱমেতেসু ছব্বীসতিযা জাগৰণচিত্তেসু ৱক্খমানে সুচ দ্ৱত্তিংস ৱিধেসু পৱত্তমানেসূতি পন পাঠো যুত্তো. ৱোট্ঠব্বনন্তি মনোদ্ৱাৰে আৱজ্জনমাহ. ন হি পঞ্চদ্ৱাৰিকানি জৱন চিত্তানিপি ৱিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেন্তি. ইৰিযাপথুপত্থম্ভন মত্তং ৱা পিসদ্দেন গহিথং সন্ধায ৱোট্ঠব্বনাদীনি পঞ্চদ্ৱাৰিকানিপি গহিতানিতি দট্ঠব্বং. এত্থচ ইৰিযাপথোনাম গমনাদিনা তেন তেন অৱত্থাৱিসেসেন পৱত্তা ৰূপধম্মাএৱ. এৱং সন্তেপি কিঞ্চিচিত্তং ৰূপ সামঞ্ঞমেৱ জনেতি ন ততোপৰং. কিঞ্চি অঞ্ঞচিত্তস্স ৱসেন যথাপৱত্তং ইৰিযাপথং ৰক্খিতুংএৱ সক্কোতি, ন অপ্পৱত্তং ইৰিযাপথং পৱত্তেতুং. কিঞ্চি ৱিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেত্ৱা অপ্পৱত্তঞ্চ ইৰিযাপথং পৱত্তেতুং সক্কোতি. অঞ্ঞানিচ কাযিক ৱাচসিক ৱিকাৰানি জনেতুং সক্কোতি. যানিচ চিত্তানি উত্তৰকিচ্চং জনেতুং সক্কোন্তি. তানি হেট্ঠিমহেট্ঠিমং কিচ্চং জনেতুং সক্কোন্তিযেৱাতি দস্সনত্থং অযং ৱিভাগো কতোতি ৱেদিতব্বো.
[১৯৬] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘যংপন চিত্তং ৱিঞ্ঞত্তিজনকং, তং একংসতো ইৰিযাপথু পত্থম্ভকং. ইৰিযা পথস্স ৱিঞ্ঞত্তিযা সহ অৱিনাভাৱতো’’তি ৱুত্তং. তং ন যুজ্জতি.
ইধ হি ইৰিযাপথুপত্থম্ভনংনাম ৱিঞ্ঞত্তিৰহিতমেৱা ধিপ্পেতং, ন ৱিঞ্ঞত্তিসহিতং. ইতৰথা অপ্পনাজৱনানংপি ৱিঞ্ঞত্তিজনকতা আপজ্জেয্যাতি. সোমনস্সজৱনানি তেৰসাতি হসিতুপ্পাদেন সদ্ধিং লোভমূলতো মহা কুসলতো মহা ক্ৰিযতো চ চত্তাৰিচত্তাৰীতি তেৰস সোমনস্সজৱনানি. তেসুপন কুসলা কুসলতো অট্ঠপুথুজ্জনানং. দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তা কুসলকুসলতো ছসেক্খানং. ক্ৰিযতো পঞ্চখীণাসৱানন্তি দট্ঠব্বং. সব্বং কাযৱচীমনোকম্মং ঞাণপুব্বঙ্গমং ঞাণানুপৰিৱত্তন্তি ৱচনতো ৱিচাৰণকিচ্চৰহিতো হসিতুপ্পাদো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং নসম্ভৱতীতি এৱং পৱত্তো ৱাদো অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তোযেৱ. তস্মিংৱাদে হি সতি ইতৰেসংপি অহেতুকচিত্তানং ঞাণৱিপ্পযুত্তমহা ক্ৰিযজৱনানঞ্চ বুদ্ধানং অসম্ভৱো আপজ্জতি. তস্মা তেসং হসিতুপ্পাদচিত্তেন পৱত্তস্স সিতকম্মস্স পুব্বাপৰপৱত্তানং ঞাণানং ৱসেন ঞাণপুব্বঙ্গমতা ঞাণানুপৰিৱত্ততা চ ৱেদিতব্বাতি. সীতুণ্হোতু সমঞ্ঞাতাতি ইদং সীতং ইদং উণ্হন্তি এৱং সব্ব লোকিযমহাজনেহি সুট্ঠু পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ঞাতা. ঠিতিপ্পত্তাৱাতি অত্তনো ঠিতিভাৱং ঠিতিক্খণংৱা পত্তাএৱ. ন পন চিত্তমিৱ জাযন্ত মত্তাতি অত্থো. কাৰণং ৱুত্তমেৱ.
[১৯৭] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘পচ্ছাজাতাদিপচ্চযুপত্থম্ভলাভেন ঠিতিক্খণেএৱ উতুওজানং বলৱভাৱোতি ৱুত্তং তেজোধাতু ঠিতিপ্পত্তাতিআদি’’. তত্থ পচ্ছাজাতপচ্চযৱচনং হেট্ঠা ৱিচাৰিতমেৱ.
অপিচ, যদি উতুনো বলৱভাৱো ৰূপুপ্পাদনঞ্চ পচ্ছাজাতপচ্চযাযত্তং সিযা. এৱং সতি সো পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠিতিক্খণে ৰূপং ন সমুট্ঠাপেয্য, তদা পচ্ছাজাতপচ্চযস্সেৱ অভাৱতো. ৱক্খতিচ ঠিতিকালমুপাদায উতুসমুট্ঠানাতি. এত্থচ ঠিতিকালন্তি পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠীতিকালো ৱুত্তোতি. তস্মা পচ্ছাজাতপচ্চযৱচনং ৱিচাৰেত্ৱা সম্পটিচ্ছিতব্বন্তি. ওজাসঙ্খাতো আহাৰোতি কম্মসমুট্ঠানাদিৱসেন চতুব্বিধো অজ্ঝত্তসন্তান গতোঅসিতপীতখাযিতসাযিতৱসেন চতুব্বিধো, বহিদ্ধসন্তা নগতোচ ওজাসঙ্খাতো দুৱিধাহাৰো. তদুভযাপিচ সংসগ্গ ৱসেন লদ্ধুপত্থম্ভা এৱৰূপং সমুট্ঠাপেন্তীতি ৱুত্তং অজ্ঝোহৰণ কালেতি. এত্থচ বহিদ্ধাসম্ভূতেন উতুনা সহ অজ্ঝত্ত সম্ভূতানং চতুসমুট্ঠানানং উতুওজানং ৱিয বহিদ্ধাসম্ভূতায ওজাযপি অজ্ঝত্তং ৰূপসমুট্ঠানং সব্বঅট্ঠকথাসু ৱুত্তং.
যথাহ-মজ্ঝিমট্ঠকথাযং
কবড়ীকাৰাহাৰো তাৱ মুখে থপিতমত্তো এৱ অট্ঠৰূপানি সমুট্ঠাপেতি. দন্তৱিচুণ্ণিতং পন অজ্ঝোহৰীযমানং একেকং সিত্থং অট্ঠ অট্ঠ ৰূপানি সমুট্ঠাপেতীতি.
আচৰিযধম্মপালত্থেৰেন পন যদি বহিদ্ধসম্ভূতা ওজা ৰূপং সমুট্ঠাপেয্য, এৱং সতি যথা বহিদ্ধসম্ভূতো উতু অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধাচ ৰূপং সমুট্ঠাপেতি. তথা সা বহিদ্ধাপি ৰূপং সমুট্ঠাপেয্য. ন পন সমুট্ঠাপেতি. তস্মা সা অজ্ঝত্তং পত্ৱাপি ৰূপং ন সমুট্ঠা পেতিযেৱ. একন্তেন পন অজ্ঝত্তওজাএৱ সমুট্ঠাপেতি. সা পন তস্সা উপত্থম্ভনপচ্চযোএৱ হোতীতি অধিপ্পাযেন মুখে থপিতমত্তোএৱ. ন সঙ্খাদিতো. তত্তকেনপি অব্ভন্তৰস্স পচ্চযো হোতিযেৱ, কেনাহ অট্ঠ অট্ঠ ৰূপানি সমুট্ঠাপেতীতি মজ্ঝিমটীকাযং ৱুত্তং. যস্মা পন উপাদিন্নকা উতু ওজানাম সুট্ঠু পণীতৰূপা হোন্তি, তস্মা বহিদ্ধা ওজাপি অজ্ঝত্তং পত্ৱা তেন উতুনা সুট্ঠু সেদিযমানা তাযচ ওজায সুট্ঠু উপত্থম্ভীয মানা সৰীৰে মেদসিনেহুপচযৱসেন ৰূপং সমুট্ঠাপেতিযেৱাতি যুত্তং. অজ্ঝোহৰণকালেতি ইদঞ্চ সুট্ঠু বলৱভাৱপ্পত্ত কালং সন্ধায ৱুত্তং. ৱিসুদ্ধিমগ্গে পন মাতৰা পৰিভুত্তাহাৰোপি দাৰকস্স সৰৰং ফৰিত্ৱা ৰূপং সমুট্ঠাপেতি. সৰীৰে মক্খিতাহা ৰোপি ৰূপং সমুট্ঠাপেতীতি ৱুত্তং. মুখে থপিতমত্তোএৱ অট্ঠৰূপানি সমুট্ঠাপেতীতিচ পুব্বে ৱুত্তন্তি. ঠান পত্তোৱাতি অত্তনো ঠিতিক্খণং পত্তোএৱ. এত্থচ চতূসু সমুট্ঠানেসু উতুএৱ মহন্তো মহাথামো মহাৱিপ্ফাৰোচ হোতি. সো হি সকলস্সপি ওকাসলোকস্স বহিদ্ধা সঙ্খাৰলোকস্সচ সমুট্ঠা পকো ৱিনাসকো চ হোতি. সত্তলোকস্সচ সোএৱ মহন্তো অজ্ঝত্তসম্ভাৰভূতো হোতি. ইতৰানি পন তীণি তস্স পৰিৱাৰমত্তানিএৱ সম্পজ্জন্তীতি.
হদয ইন্দ্ৰিয ৰূপানি কম্মজানেৱ, ন চিত্তজাদিনি. যদিএৱং ৱিপ্পসন্নানি খো তে আৱুসো সাৰিপুত্ত ইন্দ্ৰিযানি. কতৰেন ত্ৱং এতৰহি ৱিহাৰেন ৱিহৰসীতি কস্মা ৱুত্তন্তি. ইন্দ্ৰিযসম্ভাৰানং ৱণ্ণানং সমাপত্তি চিত্তসমুট্ঠিতানং ৱিসদৱিপ্পসন্নতাৱসেন উপচৰি তত্তাতি. তথা হি একাবদ্ধপৱত্তানি চতুজৰূপানি একস্মিং ৱিপ্পসন্নে সব্বানি ৱিপ্পসন্নানেৱ হোন্তি. মিলাতেচ মিলাতানেৱাতি. উতুচিত্তাহাৰা পন তেসং নৱন্নং উপত্থম্ভনপচ্চযা হোন্তীতি ৱেদিতব্বং. এত্থ চ উপ্পলপদুমানি ৱিয কম্মজৰূপানি দট্ঠব্বানি. তেসং বীজং ৱিয কম্মং. কদ্দমোদকানি ৱিয উতুআহাৰাদীনি. ৱিঞ্ঞত্তি দ্ৱযং চিত্তজমেৱ. তথা হি তং চিত্তসহভূ চিত্তানুপৰিৱত্তিধম্মেসু ভগৱতা নিদ্দিট্ঠন্তি. সদ্দোচিত্তোতুজোতি কস্মা ৱুত্তং. ননুনিধিকণ্ডসুত্তে সুৱণ্ণতা সুসৰতা সুসণ্ঠানং সুৰূপতাতিআদিনা তাদিসেন কম্মৱিসেসেন সদ্দসম্পত্তিনাম ৱুত্তাতি. সচ্চং, কম্মৱিসেসেন পন যথা সুৱিসদো সুমধুৰো সদ্দো পৱত্ততি, তথা ঠানকৰণগতানং উপাদিন্নকসৰীৰানং সুসণ্ঠিততা ৱাত সেম্হাদীহি অপলিবুদ্ধতাচ হোতি. তস্মা তম্মূলিকাসদ্দসম্পত্তি কম্মফলেসু পক্খিপিত্ৱা সুসৰতাতি ৱুত্তা. ন একন্তেন সদ্দস্স কম্মজনিতত্তাতি ৱেদিতব্বা.
লহুতাদিত্তযং উতুচিত্তাহাৰেহি সম্ভোতীতি কস্মা ৱুত্তং. ননু অপ্পাবাধসংৱত্তনিকা এসা মাণৱ পটিপদা, যদিদং অৱিহিংসাতি ৱুত্তং. অপ্পাবাধ পচ্চযসমুট্ঠিতঞ্চ এতং ৰূপত্তযং. তথা হি দন্ধত্তাদি কৰ ধাতুক্খোত পটিপক্খপচ্চয সমুট্ঠানতা এতস্স ৱুত্তাতি. ৱুচ্চতে, কম্মজৰূপানিনাম উদকে পক্খিত্তানি সতপাকতেলানি ৱিয পকতিযাৱ কম্মানুৰূপং লহু মুদু কম্মঞ্ঞ ভূতানি হোন্তি. তস্মা তেসং ৱিসুং লহুতাদি ৱিকাৰোনাম নত্থি. যতো তেসং একস্মিংভৱে একাঅদ্ধা পচ্চুপ্পন্নতাৱ লব্ভতীতি. এৱঞ্চ কত্ৱা যমকেসুপি তেসং কালভেদো পটিসন্ধিৱুতিপৰিচ্ছিন্নেন অদ্ধা পচ্চুপ্পন্নেনেৱ গহিতোতি. যস্মা পন চিত্তংনাম নানানীৱৰণভেদৱসেনৱা সুখ দুক্খ পীতি পস্সদ্ধি সদ্ধা পঞ্ঞাদি ৱসেনৱা নানা খণেসু নানা অৱত্থা যুত্তং হোতি. তথা উতুআহাৰাচ সপ্পাযা সপ্পাযভেদৱসেন. তস্মা তেহি তীহি সমুট্ঠিত ৰূপানিএৱ নানাখণেসু গৰুকলহুকাদি ৱসেন নানাৱিকাৰযুত্তানি হোন্তি. যতো তেসং সন্ততি সময ৱসেন কালভেদো লব্ভতি. এৱঞ্চ কত্ৱা যমকেসুপি অকম্মজানং পৱত্তিকালে খণসন্ততিৱসেনপি কালভেদো গহিতোতি. ননু কম্মৱিপাকজা আবাধাতি ৱুত্তং. সতিচ কম্ম সমুট্ঠানে আবাধৰূপে ততোৱুট্ঠানভূতো কম্মজো লহুতাদি গুণোপি ৱিসুং লব্ভমানো সিযাতি. ন. যেসঞ্হি ৱসেন ইমস্মিং সৰীৰে কম্মৱিপাকজানাম আবাধা উপ্পজ্জন্তি. তানি উপপীড়কুপ ঘাতককম্মানিপি গতিকালপযোগ ৱিপত্তিযো লভমানানি এৱ সৰীৰট্ঠকা পথৱাদযো ৱাতপিত্তাদযোচ উতুসমুট্ঠানা ধাতুযো খোভেত্ৱা নানাবাধে উপ্পাদেন্তি. উতুসমুট্ঠানাসু পন খুব্ভিতাসু ইতৰানি তদনুগতিকানি এৱ হোন্তি. তেনেৱ হি সীতেনপি ৰুপ্পতি, উণ্হেনপি ৰুপ্পতি, জিগচ্ছাযপি ৰুপ্পতি, ৱিপাসাযপি ৰুপ্পতীতিআদিনা উতুপধানোৱ ৰূপধম্মানং ৰুপ্পনপচ্চযো ৱুত্তোতি. তস্মা কেৱলং কম্মসমুট্ঠানো আবাধোনাম নত্থি. যতো যথাৱুত্তো কম্মজো লহুতাদিগুণোনাম ৱিসুং লব্ভমানো সিযাতি.
যস্মা পন অৱিহিংসা কম্মনিব্বত্তা সত্তা তেসং উপপীড়কাদীনং কম্মানং সুৱিদূৰতাযচেৱ সৰীৰকোট্ঠাসানং ঘনসিনিদ্ধসণ্ঠিতিযা দুক্খোভনিযতাযচ নিব্বত্তভৱে নিৰাবাধা হোন্তি. তস্মা তদত্থং সন্ধায অপ্পাবাধসংৱত্তনিকা এসা মাণৱপটিপদা. যদিদং অৱিহিংসাতি ৱুত্তং, ন পন অপ্পাবাধনিমিত্তস্স লহুতাদিত্তযস্স কম্মসমুট্ঠানতায. এৱঞ্চ কত্ৱা ৰূপকণ্ডেন কম্মস্সকটত্তাৰূপেসু এৱ এতং ৰূপত্তযং নিদ্দিট্ঠন্তি দট্ঠব্বং. ৰূপকলাপানাম একস্মিং পৰমাণুস্মিংপি বহুৱিধা হুত্ৱা পৱত্তন্তি. তস্মা চতুজৰূপ কলাপেসু ঘনভাৱেন পৱত্তমানেসু কলাপন্তৰভূতা আকাসধাতুপি দিস্সমানাএৱ হোতীতি কত্ৱা চতুজেসু তস্সা গহণং কতং. কামং সব্বানিপি অনিপ্ফন্নৰূপানি কেনচি পচ্চযেন অনিপ্ফাদিতানি হোন্তি. তেসু পন ন তথা লক্খণৰূপানি. যথা ইতৰানি চিত্তাদি পচ্চয ৱিসেসেন দিস্সমান ৱিসেসানি হোন্তীতি ৱুত্তং লক্খণৰূপানি ন কুতোচি জাযন্তীতি. জাযমানাদি ৰূপানন্তি জাযমান জিয্যমান মিয্যমানানং ৰূপকলাপানং. সভাৱত্তাতি জাতিজৰামৰণসঙ্খাতলক্খণসভাৱমত্তত্তা. এত্থচ ৰূপকণ্ডে উতুসমুট্ঠানন্তি চ আহাৰসমুট্ঠানন্তি চ ৱুত্তং নত্থি. পট্ঠানে এৱ ৱুত্তং.
এত্থ সিযা, জৰতা অনিচ্চতা পাড়িযমেৱ ন কুতোচি সমুট্ঠানাতি ৱুত্তা. তস্মা ইধপি তাসং নকুতোচি সমুট্ঠানেসু গহণং যুত্তং. উপচযসন্ততিযো পন পাড়িযংপি কুতোচি সমুট্ঠানেসু ৱুত্তা. অট্ঠকথাযংপি তাহি সদ্ধিং ৱিসতি কম্মজৰূপানি সত্তৰস চিত্তজৰূপানি চুদ্দস উতুজৰূপানি তেৰস আহাৰজ ৰূপানি ৱুত্তানি. তস্মা ইধ তাসং নকুতোচিসমুট্ঠানতা নৱত্তব্বাতি. ৱুচ্চতে, ৰূপজনকানং জননব্যাপাৰোনাম অত্তনা জনিতৰূপানং উপ্পাদক্খণে এৱ ফৰতি. ন-ততো পৰং, তস্মা তস্মিং খণে লব্ভমানা উপচযসন্ততিযোযেৱ কুতোচি জাতপৰিযাযং অৰহন্তি, ন জৰতা অনিচ্চতাযোতি কত্ৱা পাড়িযং অট্ঠকথা যংচ তাসংএৱ কুতোচি সমুট্ঠানেসু গহণং কতং. অপিচ, পুব্বে অজাতা ধম্মা পচ্চযে সতি জাযন্তি. অসতি ন জাযন্তীতি অত্থি. জাতা পন ধম্মা পচ্চযে সতি জিয্যন্তি, মিয্যন্তি. অসতি নজিয্যন্তি নমিয্যন্তীতি নত্থি, তস্মা পুৰিমানং দ্ৱিন্নং পৱত্তি একন্তেন পচ্চযাযত্তা হোতি. পচ্ছিমানং দ্ৱিন্নং পৱত্তি পন একন্তেন পচ্চয নিৰপেক্খা হোতীতি ইমিনা পৰিযাযেন তাসং তেসু গহণং অগহণঞ্চ ৱেদিতব্বং. যং পন সুত্তপদেসু জৰামৰণং ভিক্খৱে সঙ্খতং পটিচ্চ সমুপ্পন্নন্তি ৱুত্তং. তং জাতিযা সতিএৱ তদুভযং পঞ্ঞাযতি. অসতি ন পঞ্ঞাযতীতি ইমিনা পৰিযাযেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ইধ পন পুব্বে ৱুত্তনযেন ইতৰ অনিপ্ফন্নৰূপানি ৱিয চত্তাৰিপি এতানি চিত্তাদিপচ্চযৱিসেসেন দিস্সমানৱিসেসানি ন হোন্তীতি চতুন্নংপি ন কুতোচি জাততা ৱুত্তা. এৱংসন্তেপি সাৰতৰং পাড়িনযং অতিধাৱন্তো ৱিয হোতীতি উপচযসন্ত তীনং কুতোচি সমুট্ঠানেসু সঙ্গহোএৱ সেয্যোতি. [ৰূপসমুট্ঠাননযো]
১৫৯. একো এৱ জাতি সঙ্খাতো উপ্পাদো এতেসন্তি একুপ্পাদা. একোএৱ অনিচ্চতাসঙ্খাতো নিৰোধো এতেসন্তি একনিৰোধা. একসদ্দো চেত্থ সঙ্খানে পৱত্তো. তস্মা তেন যানি ৰূপানি একাযএৱ জাতিযা জাযন্তি. একায এৱ অনিচ্চতায নিৰুজ্ঝন্তি. তেসং পিণ্ডি ইধ ৰূপকলাপোনামাতি দস্সেতি. যে পন কলাপগত ৰূপগণনায একস্মিং কলাপেপি অনেকানি জাতিআদীনি কপ্পেন্তি, তেসং মূলটীকায নসমেতি. যুত্তিচ নত্থি. ৱুত্তঞ্হি তত্থ একেককলাপ পৰিযাপন্নানং ৰূপানং সহেৱ উপ্পাদাদিপৱত্তিতো একেককলাপস্স উপ্পাদাদযো একেকাৱ হোন্তীতি যথা একেকস্স কলাপস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযং কলাপা নুপালকং উপাদায ৰূপন্তি ৱুচ্চতি. এৱং কলাপুপ্পাদাদি সভাৱা জাতিআদযো উপাদাযৰূপানিচ্চেৱ ৱুচ্চন্তি. এৱং ৱিকাৰপৰিচ্ছেদ ৰূপানিচ যোজেতব্বানীতি. যদিচ যো আযতনানং আচযো. সো ৰূপস্স উপচযোতিচ যো ৰূপস্স উপচযো. সাৰূপস্স সন্ততীতিচ ৱুত্তত্তা তানি জাতিআদীনি লক্খণৰূপানি ৱিসুংৱিসুং ৰূপানংএৱ, নকলাপস্সাতি ৱুচ্চেয্যুং. চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায পসাদো ৰূপীনং ধম্মানং আযূতিআদিনা ৱুত্তত্তা চক্খাদি জীৱিতাদীনিপি একস্মিং কলাপে অনেকানিএৱ আপজ্জেয্যুং. তস্মা তথা কপ্পনং অকত্ৱা একস্মিং কলাপে অঞ্ঞানি উপাদাৰূপানি ৱিয লক্খণৰূপানিপি একেকানিএৱাতি নিট্ঠং গন্তব্বন্তি.
একো সমানো মহাভূতসঙ্খাতো নিস্সযো এতেসন্তি একনিস্সযা. এত্থ পন সমানত্থে একসদ্দো যুত্তো. চতুন্নং ভূতানং নিস্সযতাসম্ভৱতো. যানিচএকুপ্পাদতাদীহিতীহিলক্খণেহি যুত্তানি. তানি একন্তেন সহৱুত্তীনি নাম হোন্তীতি ৱুত্তং সহৱুত্তিনোতি. দসপৰিমাণানিঅস্সাতিদসকং. দসন্নং সমূহো ৱা দসকং. চক্খুনা উপলক্খিতং দসকন্তি চক্খুদসকং. চক্খুপধানংৱা দসকং চক্খুদসকং. এসনযো সেসেসুপি. যস্মা পন চিত্তজো সদ্দো ৱিঞ্ঞত্তিৱিকাৰেন ৱিনা নপৱত্ততি. ৱিঞ্ঞত্তিৱিকাৰোচ তেন সদ্দেন ৱিনা নপৱত্ততি. তস্মা চিত্তজং সদ্দনৱকংৱা ৱচীৱিঞ্ঞত্তিনৱকংৱা নসম্ভৱতীতি অধিপ্পাযেন ৱচীৱিঞ্ঞত্তি সদ্দে হি চ সহৱচীৱিঞ্ঞত্তি দসকন্তি ৱুত্তং. এত্থ পন ৱিঞ্ঞত্তি ৱিকাৰো সদ্দেন ৱিনা নপৱত্ততীতি ইদং তাৱ যুজ্জতি. যা তায ৱাচায ৱিঞ্ঞত্তি ৱিঞ্ঞাপনা ৱিঞ্ঞাপিতত্তং. ইদং তংৰূপং ৱচীৱিঞ্ঞত্তীতি হি ৱুত্তং. ৱিঞ্ঞত্তিৱিকাৰৰহিতং পন চিত্তজং সদ্দনৱকং. অট্ঠকথাসু আগতমেৱ. যথাহ-পটিচ্চসমুপ্পাদ নিদ্দেসেসু পটিসন্ধিক্খণতো উদ্ধং পৱত্তউতুতোচেৱ চিত্ততোচ সদ্দনৱকন্তি.
মহাঅট্ঠকথা নযেন ৱিঞ্ঞত্তি ৰহিতো ৱিতক্ক ৱিপ্ফাৰ সদ্দোনাম অসোত ৱিঞ্ঞেয্যো চিত্তজো সদ্দো লব্ভতি. সো পন সঙ্গহকাৰেন পটিসিদ্ধো. যথাহ-পট্ঠানেপি চিত্তসমুট্ঠানং সদ্দাযতনং সোতৱিঞ্ঞাণস্স আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযোতি আৱতং. তস্মা ৱিনা ৱিঞ্ঞত্তিঘট্টনায উপ্পজ্জমানো অসোত ৱিঞ্ঞেয্যো ৱিতক্কৱিপ্ফাৰসদ্দোনাম নত্থীতি. ৱিসুদ্ধিমগ্গে অস্সাস পস্সাসে চিত্তজং সদ্দনৱকং ৱুত্তং. যথাহ-চিত্তজে অস্সাস পস্সাস কোট্ঠাসেপি ওজট্ঠমকঞ্চেৱ সদ্দোচাতি নৱাতি, সদ্দনৱকেচ আগতে সদ্দলহুতাদি দ্ৱাদসকংপি আগতমেৱ হোতি. তস্মা সুদ্ধট্ঠকং, সদ্দনৱকং, কাযৱিঞ্ঞত্তি নাকং, ৱচীৱিঞ্ঞত্তি দসকং, লহুতাদেকা দসকং, সদ্দলহুতাদিদ্ৱাদসকং, কাযৱিঞ্ঞত্তি লহুতাদি দ্ৱাদসকং, ৱচীৱিঞ্ঞত্তিসদ্দলহুতাদি তে ৰসকন্তি অট্ঠচিত্তজকলাপা পচ্চেতব্বাতি. সচ্চসঙ্খেপে পন সদ্দ লহুতাদি দ্ৱাদসকং ৱিসুং অগহেত্ৱা চিত্তজ কলাপা সত্তেৱ ৱুত্তা.
টীকাসু পনস্স পোৰাণটীকাযং
মহাট্ঠকথানযেন ৱিঞ্ঞত্তিৰহিতে অসোত ৱিঞ্ঞেয্যে ৱিতক্ক ৱিপ্ফাৰসদ্দে সদ্দনৱকং দস্সেত্ৱা পুন ৱাদন্তৰং দস্সেন্তেন. অপিচ, মহাজনসন্নিপাতস্স দূৰতো অপঞ্ঞাযমানক্খৰপদব্যঞ্জনত্থো চিত্তসমুট্ঠাননিঘোসসদ্দো অৱিঞ্ঞত্তিকো এৱাতি ৱদন্তি. তথা মিগপক্খীনংচ অঞ্ঞমঞ্ঞং ভাসং অজানন্তানং অন্ধদমিড়াদিনং অৱিঞ্ঞত্তিকো চিত্তসমুট্ঠানসদ্দো অত্থীতি ৱুত্তং.
তত্থ ৱিঞ্ঞত্তিৰহিতো অসোতৱিঞ্ঞেয্যো ৱিতক্কৱিপ্ফাৰ সদ্দো অট্ঠসালিনিযং পটিক্খিত্তো. মহাজনসন্নিপাতস্স চিত্ত সমুট্ঠান নিঘোসসদ্দোপি আসন্নে ঠিতানং পঞ্ঞাযমানক্খৰপদ ব্যঞ্জনত্থো সৱিঞ্ঞত্তিকোএৱ হোতি. ইতৰথা সব্বেপি চিত্ত জসদ্দা দূৰতৰে ঠিতানং অপঞ্ঞাযমান পদব্যঞ্জনাএৱ হোন্তীতি সব্বেপি ৱিঞ্ঞত্তিৰহিতা সিযুন্তি. নচ মিগপক্খিআদীনং চিত্তজো সদ্দো ৱিঞ্ঞত্তিৰহিতো হোতি. সমানজাতিযানং পৰেসং অধিপ্পাযত্থ ৱিঞ্ঞাপনতোতি.
পচ্ছিম টীকাযং পনস্স
সদ্দনৱকং পনেত্থ অচ্ছৰা সঙ্ঘাত পাণিপ্পহাৰাদি সদ্দ সহিতং অট্ঠকমেৱাতি ৱুত্তং. তংপি ন যুত্তং.
তাদিসো হি সদ্দো চিত্তপচ্চযো উতুসমুট্ঠানোএৱ. তস্মা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তনযেন অস্সাসপস্সাসেৱা অৱচীঘোসেসু কদাচি চিত্তসহিতেসু উক্কাসিত খিপিত ৱমিত ছড্ডিতসদ্দাদীসু পিৱা এতং সদ্দনৱকং ৱেদিতব্বন্তি. উতুজকলাপেসু পচ্ছিমা দ্ৱেপি কস্মা বহিদ্ধা নলব্ভন্তি. ননু বহিদ্ধাপি ৰূপানং লহু গৰু মুদু থদ্ধ কম্মঞ্ঞতা দিস্সন্তীতি. সচ্চং, তা পন ভূতানং ওমত্তাধিমত্ত ৱসেন হোন্তি, ন পন লহুতাদিত্তযৱসেনাতি দট্ঠব্বং. কস্মা পন আকাসধাতুচ লক্খণৰূপানিচ ৰূপকলাপেসু নগহিতানীতি ৱুত্তং কলাপানন্তিআদি. আকাসধাতুকলাপানং পৰিচ্ছেদ মত্তত্তা কস্সচি ৰূপকলাপস্স অঙ্গভূতা অৱযৱভূতা ন হোতি, লক্খণৰূপানিচ সব্বেসংপি কলাপানং উপ্পাদাদি লক্খণ মত্তত্তা ৱিকাৰৰূপানি ৱিয কলাপানং ভেদকৰানি অঙ্গভূতানি কলাপৱিসেসপঞ্ঞাপনস্স কাৰণভূতানি ন হোন্তি. তস্মা তানি তেসু নগহিতানীতি দস্সেতি. এতেন একুপ্পাদাতিআদিনা পুব্বে ৱুত্তনিযমো নিপ্ফন্নৰূপানঞ্ঞেৱ, ন অনিপ্ফন্নৰূপানং. তেসং পন কলাপ ভেদ কৰণ মেৱ কলাপঙ্গন্তি চ দীপেতি. এৱঞ্চ কত্ৱা একনিৰোধঙ্গৰহিতস্সপি ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযস্স কলাপভেদ কৰত্তাএৱ তেসু গহণং সুট্ঠু উপপন্নং হোতীতি ৱেদিতব্বন্তি. [কলাপযোজনা]
১৬০. যথাৰহন্তি সভাৱকা ভাৱকানং পৰিপুণ্ণাপৰি পুণ্ণিন্দ্ৰিযানঞ্চ অৰহানুৰূপতো. অনূনানীতি পৰিপুণ্ণানি. নঞ্হি ইদং নামৰূপং কামলোকে পৱত্তিযং ন লব্ভতীতি অত্থীতি.
[১৯৮] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘যথাৰহন্তি সভাৱকপৰিপুণ্ণাযতনানং অনুৰূপতো’’তি ৱুত্তং, তং ন সুন্দৰং.
ন হি অনূনানীতি ইদং পুগ্গলৱসেন ৱিসেসনং হোতীতি. সংসেদজানঞ্চেৱওপপাতিকানঞ্চাতি এত্থ মহাসীহনাদসুত্তে-
চতস্সো খো ইমা সাৰিপুত্ত যোনিযো. কতমা চতস্সো, অণ্ডজা যোনি জলাবুজা যোনি সংসেদজাযোনি ওপপাতিকা যোনীতি. যে খো তে সাৰিপুত্ত সত্তা অণ্ডকোসং অভিনিব্ভিজ্জ অভিনিব্ভিজ্জ জাযন্তি, অযং ৱুচ্চতি সাৰিপুত্ত অণ্ডজা যোনি. যে খো তে সাৰিপুত্ত সত্তা ৱত্থিকোসং অভিনিব্ভিজ্জ অভিনিব্ভিজ্জ জাযন্তি. অযং ৱুচ্চতি সাৰিপুত্ত জলাবুজা যোনি. যে খো তেসাৰি পুত্তসত্তাপূতিমচ্ছেৱা জাযন্তি. পূতিকুণপেৱা পূতিকুম্মাসেৱা চন্দনিকাযৱা ওড়িগল্লেৱা জাযন্তি, অযং ৱুচ্চতি সাৰিপুত্ত সংসেদজা যোনি. দেৱা নেৰকা একচ্চে চ মনুস্সা একচ্চেচ ৱিনিপাতিকা অযং ৱুচ্চতি সাৰিপুত্ত ওপপাতিকা যোনীতি ৱুত্তং.
অট্ঠকথাযঞ্চ অণ্ডে জাতা অণ্ডজা. জলাবুম্হি জাতা জলাবুজা. সংসেদে জাতা সংসেদজা. ৱিনা এতেহি কাৰণেহি উপ্পত্তিত্ৱা ৱিয নিব্বত্তা অভিনিব্বত্তাতি ওপপাতিকা. অভিনিব্ভিজ্জ জাযন্তীতি ভিন্দিত্ৱা নিক্খমনৱসেন জাযন্তি. পূতি কুণপেতিআদীহি অনিট্ঠট্ঠানানেৱ দস্সিতানি. ইট্ঠেসু সপ্পি তেলমধুফাণিতাদীসু সত্তা জাযন্তিএৱাতি ৱুত্তং. এত্থচ পুৰিমেসু দ্ৱীসু পাড়িনযেন অণ্ডং ৱুচ্চতি অণ্ডকোসো. জলাবুৱুচ্চতি ৱত্থিকোসো, ততো জাতা ৱিজাতা নিক্খন্তাতি অণ্ডজা জলাবুজাতিচ ৱুচ্চন্তীতি ৱেদিতব্বা. তত্থ জৰং জীৰণং ভেদং যাতি উপেতীতি জলাবূতি সদ্দনীতিযং ৱুত্তং. জলং ৱুচ্চতি কললং. তং আৱুনাতি পটিচ্ছাদেতি অৱতিৱা ৰক্খতীতি জলাবু, গব্ভপলিৱেঠনাসযো. সংসীদন্তি এত্থাতি সংসেদো. পূতিমচ্ছা দিকো সপ্পিতেলাদিকো পদুমগব্ভৱেড়ুগব্ভৰুক্খসুসিৰপুপ্ফফলাদি কোচ অল্লকিলিন্নপদেসো. উপপত্তিক্খণেএৱ পৰিপুণ্ণঅঙ্গপচ্চঙ্গত্তা ততো ততো উপ্পতিত্ৱা ৱিয জাযন্তীতি ওপপাতিকা.
ৱিভাৱনিযং পন
অণ্ডজাদযোপি অণ্ডকোসাদিম্হি ওক্কমন্তা উপ্পতন্তা এৱ নাম হোন্তীতি তেসংপি ওপপাতিকত্তপসঙ্গং মঞ্ঞমানো উপপাতো নেসং অত্থীতি ওপপাতিকাতি ৱত্ৱা উক্কংসগতি পৰিচ্ছেদৱসেন চেত্থ ৱিসিট্ঠওপপাতো গহিতো. যথা অভিৰূপস্স কঞ্ঞা দাতব্বাতি ৱদতি.
উক্কট্ঠৱসেনাতি পৰিপুণ্ণাযতনভাৱসঙ্খাতেন উক্কংসতাৱেন, তত্থ ওপপাতিকা অঙ্গপচ্চঙ্গেহি সহ সব্বসো পৰিপুণ্ণেন অত্তভাৱেন জাযন্তি. পুন তেসং ৱড্ঢনকিচ্চং নত্থি. সংসেদজানং পন আযতনানি এৱ পৰিপুণ্ণানি হোন্তি. অঙ্গপচ্চঙ্গানি পন পুন ৱড্ঢিত্ৱাএৱ পৰিপুণ্ণানি জাতানীতি ৱেদিতব্বং. ওমকৱসেনাতি অৱকংসৱসেন. চক্খুসোতঘানভাৱসেকানিকদাচিপি ন লব্ভন্তি জাতিবধিৰ জচ্চঘানকানং অভাৱকানঞ্চ সম্ভৱতোতি অপ্পোযো. তত্থ তানি সব্বানিপি সুগতি দুগ্গতি জাতিযানং অহেতুকসংসেদজানং কদাচি নলব্ভন্তি. সুগতিযং পন ওপপাতিকভাৱোনাম সেট্ঠো অত্তভাৱ পটিলাভোতি নযেন কেনচি ওমকেন কম্মেন লব্ভতি. তস্মা সুগতিজাতি যানং ওপপাতিকানং অপৰিপুণ্ণিন্দ্ৰিযতানাম নত্থি অঞ্ঞত্ৰ অভাৱকেহি আদিকপ্পিকেহিতি. দুগ্গতিজাতিযানংপি পন তেসং কদাচি চক্খু সোত ভাৱ ৱেকল্লতাএৱ ৱত্তব্বা. ন ঘানৱেকল্লতা. কামধাতুযং পন অঘানকো ওপপাতিকো নত্থীতি হি অট্ঠ কথাযং ৱুত্তং. জিৱ্হাৱেকল্লতানাম সব্বেসংপি নত্থি যেৱাতি ৱেদিতব্বং. তথা হি ধম্মহদযৱিভঙ্গে –
কামধাতুযা উপপত্তিক্খণে কস্সচি একাদসা যতনানি পাতুভৱন্তি. কস্সচি দস. কস্সচিঅপৰানি দস. কস্সচি নৱ. কস্সচি সত্তাযতনানি পাতুভৱন্তীতি ৱুত্তং.
তত্থ কামধাতুযন্তি কামলোকে. উপপত্তিক্খণেতি পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে. কস্সচি একাদসা যতনানীতিআদিসু চতূসু ৱাক্যেসু সংসেদজোপপাতিকা ৱুত্তা. কস্সচি সত্তাযতনানীতি এত্থ পন গব্ভসেয্যকোৱ ৱুত্তো. তত্থ যস্মা সত্তাযতনং নাম পটিসন্ধিক্খণে ন লব্ভতি. পৱত্তি কালেযেৱ লব্ভতি. তস্মা একাদসযতনানীতি ৱুত্তং. কস্সচি দসাতি চক্খুৱেকল্লৱসেন. কস্সচি অপৰানি দসাতি সোত ৱেকল্লৱসেন. কস্সচি নৱাতি চক্খুসোত দ্ৱয ৱেকল্ল ৱসেন ৱুত্তং. যদিচ অঘানকো ওপপাতিকোনাম সিযা. তদা সুদ্ধজচ্চঘানকেন সদ্ধিং তযো দসকৱাৰা ৱুত্তা সিযুং. তথা জচ্চন্ধঘানক জচ্চবধিৰঘানকেহি সদ্ধিং তযো নৱকৱাৰা একোচ অট্ঠকৱাৰো ৱুত্তো সিযা তিণ্ণং ৱিপন্নানং ৱসেন. তথা অৱুত্তত্তা পন নত্থি অঘানকো ওপপাতি কোতি ৱিঞ্ঞাযতীতি. তস্মিং পন ৱিভঙ্গে ইন্দ্ৰিযৱাৰে নপুংসকানং ওপপাতিকানন্তি অৱুত্তত্তা থপেত্ৱা আদিকপ্পিকে অভাৱকোপি ওপপাতিকো নত্থিযেৱাতি. পাড়িযং অৱুত্তংপি পন সংসেদজানং ৱুত্তপকাৰং চক্খাদিৱেকল্লং অট্ঠকথাৱসেন ৱেদিতব্বং. যথাহ-সত্ততি উক্কংসতোৱ ৰূপানি সংসেদজোপপাত যোনীসু. অথৱা, অৱকংসতো তিংসাতি. তত্থ তিংসাতি জিৱ্হাকায ৱত্থু দসকানং ৱসেন তিংসৰূপানীতি চ ৱুত্তং. ইদঞ্হি ৱচনং সংসেদজানং ৱসেন ৱুত্তন্তি মহাটীকাযং ৱুত্তং. আচৰিযা নন্দত্থেৰেন পন যমকে ঘানজিৱ্হানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অৱিনাভাৱ ৱুত্তিতা ৱুত্তাতি জিৱ্হা ৱেকল্লতা ৱিয ঘানৱেকল্লতাপি নত্থীতি ইচ্ছিতং. ইন্দ্ৰিয যমকে পন –
যস্সৱা পন ইত্থিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি, তস্স ঘানিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতীতি. অঘানকানং ইত্থীনং উপপজ্জন্তীনং তাসং ইত্থিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি, নোচ তাসঙ্ঘানিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতীতিচ. যস্সৱা পন পুৰিসিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি, তস্স ঘানিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতীতি. অঘানকানং পুৰিসানং উপপজ্জন্তানং তেসং পুৰিসিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি, নোচ তেসং ঘানিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতীতিচ ৱুত্তং.
তস্মা অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেন ঘানৱেকল্লতাপি অত্থীতি যুত্তং.