ৱীথি সঙ্গহ পৰমত্থদীপনী
১৩৬. এৱং চিত্তপ্পভেদ সঙ্গহো, চেতসিকপ্পভেদ সঙ্গহো, উভযপ্পভেদ সঙ্গহোতি চিত্তচেতসিকানং কযোপভেদ সঙ্গহে দস্সেত্ৱা ইদানি ৱীথিচিত্তপ্পৱত্তিসঙ্গহো ৱীথিমুত্ত চিত্তপ্পৱত্তিসঙ্গহোতি তে সঞ্ঞেৱ দ্ৱে পৱত্তিসঙ্গহে দস্সেতুং চিত্তুপ্পাদানমিচ্চেৱন্তিআদিমাহ. তত্থ উপ্পজ্জন্তীতি উপ্পাদা. তত্থ উপ্পজ্জন্তি. অঞ্ঞস্স অসু তত্তাচিত্তে ইচ্চেৱ লব্ভতি. ইতি চিত্তঞ্চ চিত্তেউপ্পাদাচাতি চিত্তুপ্পাদা. চিত্তচেতসিকাতি ৱুত্তং হোতি. তেসং চিত্তুপ্পাদানং. ইচ্চেৱন্তিআদিতো পট্ঠায ৱুত্তপ্পকাৰেন. সঙ্গহমুত্তৰন্তি জাতিনিদ্দেসো যং. উত্তৰে উত্তমে তযো পভেদসঙ্গহে কত্ৱাতি সম্বন্ধো. ভূমিপুগ্গলভেদেনাতি সহত্থে কৰণৱচনং. কামাৱচৰাদিভূমিভেদেন দুহেতুকাদি পুগ্গলভেদেন সদ্ধিন্তি অত্থো. পুব্বাপৰনিযামিতন্তি আৱজ্জনাদি চক্খুৱিঞ্ঞাণাদি পুব্ব চিত্তাপৰচিত্তানুক্কমেন নিযামিতং ৱৱত্থিতং. পৱত্তিসঙ্গহংনামাতিপি জাতিনিদ্দেসোযেৱ. এৱং নামকে দ্ৱে পৱত্তিসঙ্গহেতি অত্থো. পটিসন্ধিপৱত্তিযন্তি পটিসন্ধিপৱত্তীসু. ৱচনৱিপল্লাসো হেস. পটিসন্ধিকালেপৱত্তিকালেচাতি অত্থো. পটিসন্ধিকালে পৱত্তিসঙ্গহঞ্চ পৱত্তিকালে পৱত্তিসঙ্গহঞ্চাতি দ্ৱে সঙ্গহেপৱত্তি পৱক্খামীতি ৱুত্তং হোতি. অযঞ্চ অত্থো উপৰিসঙ্গহে আৰব্ভ গাথায পাকটো. কেচি পন নিদ্ধাৰণে ভুম্মন্তি ৱদন্তি. এৱংসতি উপৰি সঙ্গহো পটিসন্ধিসঙ্গহোনাম সিযা. ন পৱত্তি সঙ্গহো নাম. এৱঞ্চ সতি উপৰি ৱীথিমুত্তসঙ্গহে আৰব্ভ গাথাযং সন্ধিযং পৱত্তিসঙ্গহোনাম ইদানি ৱুচ্চতীতি ইমিনা ন সমেতি.
[১১৫] টীকাসু পন
‘‘উত্তৰং ৱেদনাসঙ্গহাদিৱিভাগতো উত্তম’’ন্তি ৱুত্তং. তং ৱিচাৰেতব্বং.
এৱঞ্হি সতি পকিণ্ণকসঙ্গহোৱ ইধ সঙ্গহসদ্দেন গহিতো সিযাতি. যস্মাপন তিণ্ণং দ্ৱিন্নঞ্চ পভেদসঙ্গহানং মজ্ঝে ঠত্ৱা অযং অনুসন্ধিগাথা পৱত্তা. তস্মা পুব্বে তযোপি পভেদসঙ্গহা ইধ সঙ্গহসদ্দেন গহেতুং যুত্তাতি দট্ঠব্বা. অযং পন পৱত্তিসঙ্গহো ৱত্থুদ্ৱাৰালম্বণেহি সদ্ধিং যোজেত্ৱা ৱুত্তো সুৱুত্তোতি তানি তীণি ছক্কানিপি পুন ইধ নিক্খিত্তানি.
[১১৬] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘ৱত্থুদ্ৱাৰালম্বণ সঙ্গহা হেট্ঠা কথিতাপি পৰিপুণ্ণং কত্ৱা পৱত্তিসঙ্গহং দস্সেতুং পুন নিক্খিত্তা’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
ন হি সকলা ৱত্থুদ্ৱাৰালম্বণসঙ্গহা ইধ নিক্খিত্তাতি. ৱিসযানং দ্ৱাৰেসু পৱত্তি ৱিসযপৱত্তি. এত্থচ পৱত্তীতি আপাতাগমনমেৱ ৱুচ্চতি. ৱক্খতি হি একচিত্তক্খণা তীতানিৱাতিআদিং. সা পন কাচি সীঘতমা, কাচি সীঘতৰা, সীঘা, দন্ধা, দন্ধতৰা, দন্ধতমাতি ছধা হোতীতি. কম্মাদীনং ৱিসযানং দ্ৱাৰেসু পৱত্তি পচ্চুপট্ঠানং আপাতাগমনং ৱিসযপ্পৱত্তি. ৱক্খতি হি কম্মংৱা কম্মনিমিত্তংৱা গতিনিমিত্তংৱা কম্মবলেন ছন্নং দ্ৱাৰানং অঞ্ঞতৰস্মিং পচ্চুপট্ঠাতীতি.
[১১৭] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘ৱিসযেসুচ চিত্তানং পৱত্তি ৱিসযপ্পৱত্তী’’তিপি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
এৱঞ্হি সতি অতিপৰিত্তাৰম্মণে ৱিসযপ্পৱত্তিনাম অনুপপন্না আপজ্জতীতি. তত্থাতি তেসু ছক্কেসু. ধাতুভেদং পত্ৱাধাতুনানত্তং পমাণন্তি মননং ৱিজাননতো ৱিসুং কত্ৱা মনোধাতু ৱিসুং ৱুত্তা. ৱিঞ্ঞাণভেদং পত্ৱা পন যংকিঞ্চি মননং ৱিজাননে অন্তো গধমেৱাতি ৱুত্তং চক্খুৱিঞ্ঞাণং.ল. ছৱিঞ্ঞাণানীতি ছৱীথিযো পন দ্ৱাৰপ্পৱত্তা চিত্তপৱত্তিযো যোজেতব্বাতি সম্বন্ধো. চক্খুদ্ৱাৰে পৱত্তা ৱীথি চক্খুদ্ৱাৰৱীথি. চক্খুদ্ৱাৰৱিকাৰং পটিচ্চ পৱত্তো চিত্তপ্পবন্ধোতি অত্থো. এৱং সেসেসু. অসাধাৰণেন চক্খুৱিঞ্ঞাণেন উপলক্খিতা ৱীথি চক্খুৱিঞ্ঞাণৱীথি. সুদ্ধো পন মনোৱিঞ্ঞাণপবন্ধো মনোৱিঞ্ঞাণৱীথি.
ৱিভাৱনিযং পন
‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণসম্বন্ধিনী ৱীথি তেন সহ একাৰম্মণ এক দ্ৱাৰিকতায সহ চৰণভাৱতো চক্খুৱিঞ্ঞাণ ৱীথী’’তি ৱুত্তং.
দ্ৱাৰপ্পৱত্তাতি দ্ৱাৰে উপ্পন্না. তং তং দ্ৱাৰৱিকাৰং পটিচ্চ উপ্পন্নাতি অত্থো. চিত্তপ্পৱত্তিযোতি চিত্তপবন্ধা. অতিমহন্তন্তি সামি অত্থে পচ্চত্তৱচনং. অতিমহন্তস্স পঞ্চালম্বণস্স পৱত্তি.ল. অতিপৰিত্তস্স পঞ্চালম্বণস্স পৱত্তিচাতি পঞ্চদ্ৱাৰে চতুধা. মনোদ্ৱাৰে পন ৱিভূতস্স ছড়াৰম্মণস্স পৱত্তি অৱিভূতস্স ছড়াৰম্মণস্স পৱত্তিচাতি দ্ৱিধাতি ছধাৱিসযপ্পৱত্তি ৱেদিতব্বাতি যোজনা. অতিমহন্তাদিভাৱো চেত্থ আলোকাদি পচ্চয ৱসেনৱা ৱত্থু অতিমহন্তাদিৱসেনৱা ৱেদিতব্বো. তত্থ সণ্হসুখুমংপি দূৰংপি ৰূপাদীনং অধিট্ঠানৱত্থুনাম আলোকাদি পচ্চয সম্পত্তিযা সতি অতিমহন্তমেৱ. তথা হি বুদ্ধস্স ভগৱতো পথমাতি নীহাৰকালাদীসু লোক ৱিৱৰণ পাটিহাৰিযপৱত্তি কালে অৱীচিনিৰযেপি অকনিট্ঠেপি পৰচক্কৱাড়েসুপি সণ্হসুখুমানিচ দূৰানিচ ৰূপানি ইধ ঠিতাৱ পস্সন্তি. তদা হি উড়াৰো ওভাসো পাতুৰহোসি. তস্স ৱসেন সব্বেপি পথৱিসিনেৰু চক্কৱাড় সিলুচ্চযাদযো জাতিফলিকক্খন্ধা ৱিয সম্পজ্জন্তি. মহন্তো উড়াৰো ওভাসো পাতুৰহোসি অতিকম্মদেৱানং দেৱানুভাৱন্তি হি ৱুত্তং. উপপত্তিদেৱব্ৰহ্মাদীনং পন পসাদনিস্সযভূতানং ওভাসজাততাযপি পথৱিপব্বতাদযো চক্খুৰূপাদীনং অন্তৰং কাতুং নসক্কোন্তীতি. তথা দূৰেপি পব্বতাদিৰূপানি ৱত্থু অতিমহন্ততায চন্দসূৰিয তাৰকাদি ৰূপানি ৱিসয ৱত্থু মহন্ততায ওভাস জাততায চ অতি মহন্তানি নাম হোন্তীতি. আলোকাদিপচ্চযানং পন অধিট্ঠানৱত্থূনঞ্চ দুব্বল দুব্বলতৰ দুব্বলতমানুক্কমেন মহন্তাদিভাৱো ৱত্তব্বোতি. যানি পন পঞ্চালম্বণানি একচিত্তক্খণং অতিক্কম্ম আপাতং আগচ্ছন্তি, তানি অতিমহন্তাৰম্মণানিনাম. যানি দ্ৱত্তিচিত্তক্খণানি অতিক্কম্ম, তানি মহন্তাৰম্মণানি. যানি চতু পঞ্চ ছ সত্ত অট্ঠ নৱ চিত্তক্খণানি অতিক্কম্ম, তানি পৰিত্তাৰম্মণানি. যানিপন দসেকাদসদ্ৱাদস তেৰস চুদ্দস পন্নৰস চিত্তক্খণানি অতিক্কম্ম আপাতং আগচ্ছন্তি. তানি অতিপৰিত্তা ৰম্মণানীতি. পক্খতিচ একচিত্তক্খণাতীতানিৱাতিআদি. ৱিভূতস্সাতি পাকটস্স, অৱিভূতস্সাতি অপাকটস্স. এৱং ছছক্কানি সৰূপতো নিদ্দিসিত্ৱা ইদানি তানি সব্বানি একতো যোজেত্ৱা ৱীথিচিত্তপ্পৱত্তিং ৱিত্থাৰেন্তো কথন্তি পুচ্ছিত্ৱা ৰূপাৰূপানং তাৱ অদ্ধানপৰিচ্ছেদং দস্সেতুং উপ্পাদট্ঠিতীতিআদি মাহ. তত্থ কথন্তি কেন পকাৰেন ৱীথিচিত্তপ্পৱত্তি হোতীতি অত্থো.
[১১৮] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘কথন্তি কেন পকাৰেন অতিমহন্তাদিৱসেন ৱিসয ৱৱত্থানং হোতীতি পুচ্ছিত্ৱা চিত্তক্খণৱসেন তং পকাসেতুং উপ্পাদট্ঠিতীতিআদি আৰদ্ধ’’ন্তি ৱুত্তং. তং যুত্তং ৱিয ন দিস্সতি.
এৱঞ্হি সতিআদিতো পঞ্চন্নং ছক্কানং ওকাসোনাম নসিযা. নচ উপ্পাদট্ঠিতি.ল. ৰূপধম্মানমাযূতি ইদং ৱিসয ৱৱত্থানত্থমেৱ ৱুত্তন্তি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুন্তি. উপ্পজ্জনং উপ্পাদো. সভাৱ পটিলাভোতি অত্থো. ঠানং ঠিতি. যথালদ্ধসভাৱস্স অনিৱত্তীতি অত্থো. ভঞ্জনং ভঙ্গো. তস্স পৰিহাযিত্ৱা অন্তৰধানন্তি অত্থো. একচিত্তক্খণংনামাতি একস্স চিত্তস্স খণোনাম. সো পন খণো অচ্ছৰাসঙ্ঘাটক্খণস্স অক্খিনিম্মিলনক্খণস্সচ অনেককোটি সতসহস্সভাগো দট্ঠব্বো. অচ্ছৰাসঙ্ঘাটক্খণে অনেককোটিসতসহস্সসঙ্খা ৱেদনা উপ্পজ্জন্তীতি হি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. আচৰিযানন্দত্থেৰমতেন পনেত্থ উপ্পাদভঙ্গ ৱসেনখণদ্ৱযং একচিত্তক্খণংনামাতি ৱত্তব্বং. যথা হি লোকে ৱিজ্জুনাম ৱদ্ধনানন্তৰমেৱ ভিজ্জতি. ন পনস্সা ৱদ্ধনস্স ভিজ্জনস্সচ অন্তৰা ঠিতিনাম ৱিসুং পঞ্ঞাযতি. যথা চ উদ্ধং উজুং খিত্তং লেড্ডু উপ্পতিত্ৱা পততি. ন পন উপ্পতনস্স পতনস্স চ অন্তৰা ঠিতিনাম ৱিসুং দিস্সতি. তথা চিত্তংপি. তংপি হি উদয ভাগানন্তৰমেৱ ৱযভাগে পততি. ন পনস্স ৰূপধম্মানং ৱিয তেসং দ্ৱিন্নং ভাগানং মজ্ঝে ৱিসুং একো গণনূপগো ঠিতিভাগোনাম উপলব্ভতি. এৱঞ্চ কত্ৱা যমকেসু চিত্তস্স উপ্পাদভঙ্গাৱ তত্থ তত্থ ৱুত্তা. ৱিসেসতো পন চিত্তযমকে উপ্পন্নং উপ্পজ্জমানন্তি. ভঙ্গক্খণে উপ্পন্নং. নো চ উপ্পজ্জমানং. উপ্পাদক্খণে উপ্পন্নঞ্চেৱ উপ্পজ্জমানঞ্চাতিআদিনা ভঙ্গুপ্পাদাৱ চিত্তস্স ৱুত্তা. কথাৱত্থুম্হিচ একং চিত্তং দিৱসং তিট্ঠতীতি আমন্তা. উপদ্ধদিৱসো উপ্পাদক্খণো. উপদ্ধদিৱসো ৱযক্খণোতি. ন হেৱং ৱত্তব্বে. একং চিত্তং দ্ৱে দিৱসে তিট্ঠতীতি আমন্তা. একো দিৱসো উপ্পাদক্খণো. একো দিৱসো ৱযক্খণোতি নহেৱং ৱত্তব্বে. একং চিত্তং চত্তাৰো দিৱসে তিট্ঠতীতি আমন্তা. দ্ৱে দিৱসা উপ্পাদক্খণো. দ্ৱে দিৱসা ৱযক্খণোতি ন হেৱং ৱত্তব্বে.ল. মাসং. দ্ৱে মাসে. চত্তাৰোমাসে.ল. সংৱচ্ছৰং, দ্ৱে সংৱচ্ছৰানি. চত্তাৰি সংৱচ্ছৰানি.ল. কপ্পং. দ্ৱে কপ্পে. চত্তাৰো কপ্পেতিআদিনা দ্ৱে উপ্পাদৱযভাগাৱ চিত্তস্স ৱুত্তা. ন ঠিতিভাগো. যদি সো ৱিসুং উপলব্ভেয্য. একং চিত্তং দিৱসং তিট্ঠতীতি আমন্তা. দিৱসস্স পথমো ভাগো উপ্পাদক্খণো. দুতীযো ঠিতিক্খণো. ততীযো ৱযক্খণোতি এৱং মহাথেৰেন ৱিচাৰিতো সিযা. তযো দিৱসে তযো মাসে তীণি সংৱচ্ছৰানি তযো কপ্পেতি ইমানিপি অৱজ্জে তব্বানিএৱ সিযুন্তি. এত্থ সিযা, ননু সুত্তন্তেসু তীণি মানি ভিক্খৱে সঙ্খতস্স সঙ্খত লক্খণানি. কতমানিতীণি, উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি. ৱযো পঞ্ঞাযতি. ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতীতি ৱুত্তং. তথা ৱেদনায উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি. ৱযো পঞ্ঞাযতি. ঠিতায অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. সঞ্ঞায. সঙ্খাৰানং. ৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদো.ল. পঞ্ঞাযতীতি ৱুত্তং. তস্মা চিত্তস্স ততীযো ঠিতিভাগো ৱিসুং উপলব্ভতি যেৱাতি.ন. পবন্ধঠিতিযা এৱ তত্থ ৱুত্তত্তাতি. কথং ৱিঞ্ঞাযতীতি চে, উপ্পাদৱযে পথমং ৱত্ৱা পচ্ছা পুন ৱিসুং ঠিতস্স অঞ্ঞথত্থং পঞ্ঞাযতীতি ইমস্স ৱুত্তত্তাতি. ইতৰথা উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি. ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ৱযো পঞ্ঞাযতীতি ৱুত্তং সিযাতি. ননু পবন্ধঠিতি নাম পঞ্ঞত্তি হোতি. সাচ অসঙ্খতা, সুত্তন্তানিচ সঙ্খত লক্খণ ৱিসযানি. তস্মা সা পবন্ধট্ঠিতি তত্থ ৱুত্তাতি নসক্কা ৱিঞ্ঞাতুন্তি চে. ন ন সক্কা. অভিধম্মেপি সঙ্খতধম্মনিদ্দেসেসু সমূহ সণ্ঠান সন্ততি পঞ্ঞত্তীহিপি নিদ্দেসস্স দিট্ঠত্তা. তথা হি ৰূপাযতননিদ্দেসাদীসু দীঘং ৰস্সং সণ্হং থুলং ৱট্টং পৰিমণ্ডলং চতুৰস্সং ছড়ংসং অট্ঠংসং সোড়সংসং নিন্নং থলন্তিআদিনা, ৱিভঙ্গে চ কেসা লোমা নখা দন্তাতিআদিনা পঞ্ঞত্তিসিসেন সঙ্খতধম্মা নিদ্দিট্ঠাতি. সুত্তন্তেসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. ঈদিসেসু হি ঠানেসু পঞ্ঞত্তিৱসেন পৱত্তাপি দেসনা সঙ্খতধম্মমেৱ আহচ্চ তিট্ঠতি. তস্মা যথা উপ্পাদভঙ্গানং পচ্চেকং একেকো খণো চিত্তস্স লব্ভতি. ন তথা ঠিতিযাতি. অযং আচৰিযানন্দত্থে ৰস্স অধিপ্পাযো. অযঞ্চ ৱাদো সংযুত্তট্ঠকথাযং এৱ আগতো. সোচ সঙ্গহকাৰেন পটিক্খিত্তো. ৱুত্তঞ্হি তত্থ, অপৰে পন ৱদন্তি. অৰূপধম্মানং জৰাখণোনাম নসক্কা পঞ্ঞপেতুং. সম্মা সম্বুদ্ধোচ ৱেদনায উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি. ৱযো পঞ্ঞাযতি. ঠিতায অঞ্ঞথত্থং পঞ্ঞাযতীতি ৱদন্তো অৰূপধম্মানংপি তীণি লক্খণানি পঞ্ঞপেতি. ভানিঅত্থিক্খণং উপাদায লব্ভন্তীতি ৱত্ৱা –
অত্থিতা সব্বধম্মানং, ঠিতিনাম পৱুচ্চতি;
তস্সেৱ ভেদো মৰণং; সব্বদা সব্বপাণিনন্তি.
ইমায আচৰিযগাথায তমত্থং সাধেন্তি. অথৱা, সন্ততিৱসেন ঠানং ৱেদিতব্বন্তিচ ৱদন্তি. ইমস্মিং পন সুত্তে অযং ৱিসেসো নত্থি. তস্মা আচৰিযগাথায সুত্তং অপ্পটিবাহেত্ৱা সুত্তমেৱ পমাণং কাতব্বন্তি. তত্থ জৰাখণোনাম উপ্পাদক্খণভঙ্গক্খণানং মজ্ঝে ৱিসুং জৰায খেত্তভূতো ঠীতিক্খণো ৱুচ্চতি. অঞ্ঞথত্তন্তি জৰাএৱ. অত্থিক্খণন্তি খণদ্ৱযমেৱ. পটিক্খিত্তোপি পন অযং ৱাদো কথাৱত্থু পাড়িযা সদ্ধিং সুট্ঠু সমেতিযেৱ. অপিচ, উদ্ধং উপ্পতিতস্স লেট্টুস্স উপ্পতননিৱত্তি ৱিয যা চিত্তস্স উদযসঙ্খাতস্স ৱড্ঢনস্স নিৱত্তিনাম অত্থি. ন হি উদযে অনিৱত্তন্তে ৱযোনাম সম্ভৱতিতী. সা এৱ উদয পৰিযন্তমত্তভূতা ইধ ঠিতিপৰিযাযোতি সক্কা ৱত্তুং. সো পন ৱিসুং গণনূপগো একো খণোনাম নহোতীতি কত্ৱা অভিধম্মে দ্ৱেএৱ খণা চিত্তস্স ৱুত্তা. উদযভাগস্স পন আদি কোটিং ৱযভাগস্সঅন্তকোটিঞ্চ থপেত্ৱা মজ্ঝেভাগদ্ৱযনিস্সিতা পৰিপচ্চন লক্খণা জৰানাম অৰূপধম্মানংপি লব্ভতিযেৱ. তং সন্ধায ধাতুকথাযং জৰাদ্ৱীহিখন্ধেহিসঙ্গহিতাতিৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
[১১৯] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘উপ্পাদভঙ্গাৱত্থাহি ভিন্না ভঙ্গাভিমুখাৱত্থাপি ইচ্ছিতব্বা. সা ঠিতিনামা’’তি ৱুত্তং. তং কথাৱত্থুপাড়িযা সহ ন সমেতি.
উপদ্ধদিৱসো উপ্পাদক্খণো. উপদ্ধদিৱসো ৱযক্খণো. পথমো দিৱসো উপ্পাদক্খণো. দুতীযো ৱযক্খণোতি হি ৱিচাৰেন্তেন উপ্পাদভঙ্গাৱত্থা হি ভিন্না ততীযা অৱত্থা তস্সং পাড়িযং পটিক্খিত্তাযেৱ হোতীতি.
[১২০] এতেন যঞ্চ তত্থ
‘‘পাড়িযং পন ৱেনেয্যজ্ঝাসযা নুৰোমতো নযদস্সনৱসেন সা ন ৱুত্তা. অতিধম্মদেসনাপি হি কদাচি ৱেনেয্যজ্ঝাসযানুৰোধেন পৱত্ততি. যথা, ৰূপস্স উপ্পাদো উপচযো সন্ততীতি দ্ৱিধা ভিন্দিত্ৱা দেসিতো’’তি ৱুত্তং. তংপি পটিক্খিত্তং হোতি. ৱিভাগাৰহস্স হি ধম্মস্স ৱিভাগকৰণংনাম ৱেনেয্যৱসেনাতিপি ধম্মৱসেনাতিপি যুজ্জতি. ৱিজ্জমানে সতি ৱিসুং কত্ৱা ৱত্তব্বস্স অভিধম্মে অৱচনং পন ৱেনেয্যৱসেনাতি ন যুত্তমেতন্তি.
[১২১] যম্পি তত্থ
‘‘সুত্তেচ তীণি মানি ভিক্খৱে সঙ্খতস্স সঙ্খতলক্খণানি. কতমানি তীণি. উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি. ৱযো পঞ্ঞা যতি. ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতীতি এৱং সঙ্খতধম্মস্সেৱ লক্খণদস্সনত্থং উপ্পাদাদীনং ৱুত্তত্তা নসক্কা পবন্ধস্স পঞ্ঞত্তিসভাৱস্স অসঙ্খতস্স ঠিতি তত্থ ৱুত্তাতি ৱিঞ্ঞাতু’’ন্তি ৱুত্তং. তংপি ন গহেতব্বং.
অভিধম্মেপি হেট্ঠা ৱুত্তনযেন পঞ্ঞত্তিসীসেন সঙ্খতধম্মানং নিদ্দেসস্স দিট্ঠত্তাতি.
[১২২] যম্পি তত্থ
‘‘উপসগ্গস্সচ ধাত্ৱত্থেযেৱ পৱত্তনতো পঞ্ঞাযতীতি এতস্স ৱিঞ্ঞাযতীতি অত্থো’’তি ৱুত্তং. তংপি ন যুত্তং.
যথানুলোমসাসনঞ্হি সুত্তং. তস্মা তত্থ ৱিনেয্যানং সুট্ঠু পঞ্ঞাযনমেৱ অধিপ্পেতন্তি. অৰূপং অৰূপিসভাৱত্তা লহুপৰিণামং. ৰূপং পন ৰূপিধম্মত্তাযেৱ দন্ধপৰিণামন্তি ৱুত্তং তানিপন.ল. ৰূপধম্মান মাযূতি.
[১২৩] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘গাহকগহেতব্ব ভাৱস্স তংতং খণৱসেন নিপ্পজ্জনতো’’তি কাৰণং ৱুত্তং. তং অকাৰণং.
ন হি গাহকং অৰূপং গহেতব্বঞ্চ ৰূপং গহণসম্পজ্জনত্থং লহুং পৰিণমতি গৰুং পৰিণপতীতি সক্কা ৱত্তুন্তি. তানি তাদিসানি সত্তৰসন্নং চিত্তানং খণানি সত্তৰসৱা তানি চিত্তক্খণানি ৰূপ ধম্মানমাযূতি যোজনা. সত্তৰস চিত্তক্খণসমপমাণানি খণানি ৱিঞ্ঞত্তি ৰূপলক্খণ ৰূপৱজ্জানং ৰূপধম্মানং আযুনামাতি ৱুত্তং হোতি. খণমত্ততো পন অট্ঠকথানযেন একপঞ্ঞাসখণানি হোন্তি, মূলটীকানযেন দ্ৱত্তিংসখণানি. তত্থচ আদিম্হি দ্ৱে খণানি ৰূপধম্মানং একং উপ্পাদক্খণমেৱ. অন্তে দ্ৱে একং ভঙ্গক্খণমেৱ. মজ্ঝে অট্ঠৱীস খণানি তেসং একং ঠিতিক্খণমেৱাতি দট্ঠব্বং. ন হি দন্ধপৰিণতানং ৰূপানং উপ্পাদভঙ্গাপি চিত্তস্স ৱিয লহুকা ভৱিতুং অৰহন্তীতি. তত্থ ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযং একচিত্তক্খণিকং. উপচযসন্ততিযো উপ্পাদমত্তা অনিচ্চতা ভঙ্গমত্তা. জৰতা ৰূপ ধম্মানং ঠিতিক্খণমত্তাতি দট্ঠব্বা. মূলটীকানযেন পনেত্থ তানি পন সোড়সচিত্তক্খণানি ৰূপধম্মানমাযূতি ৱত্তব্বং. টীকাচৰিযো হি পটিচ্চসমুপ্পাদৱিভঙ্গে আগতং মহাট্ঠকথাৱচনং পতিট্ঠপেন্তো সোড়সচিত্তক্খণাযুকভাৱং সম্ভাৱেতি, এৱং সন্তেপি খন্ধ ৱিভঙ্গেযেৱ তাৱ ৰূপানং উপ্পাদনিৰোধৱিধানস্স মহাঅট্ঠকথা ৱাদস্স যমকপাড়িৱিৰোধং দস্সেত্ৱা সঙ্গহকাৰেন পটিসিদ্ধত্তা ন সক্কা তং পতিট্ঠপেতুন্তি. তস্মিং ৱাদে হি পটিসিদ্ধে তত্থ আগতা সোড়সাযুকতাৱা অতিৰেকসোড়সাযুকতাৱা পটিসিদ্ধাযেৱ হোতীতি.
[১২৪] যং পন ৱিভাৱনিযং
তং টীকানযং তযিদমসাৰন্তি পটিক্খিপিত্ৱা তদত্থং সা ধেন্তেন ‘‘পটিসন্ধিচিত্তেন সহুপ্পন্নং ৰূপং ততো পট্ঠায সত্তৰসমেন সদ্ধিং নিৰুজ্ঝতি. পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠিতিক্খণে উপ্পন্নং ৰূপং অট্ঠাৰসমস্স উপ্পাদক্খণে নিৰুজ্ঝতীতিআদিনা অট্ঠকথাযমেৱ সত্তৰসচিত্তক্খণস্স আগতত্তা’’তি কাৰণং ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
যঞ্হি সঙ্গহকাৰস্স সত্তৰসাযুকৱচনং টীকাকাৰেন ৱিচাৰিতং. তদেৱ দস্সেত্ৱা টীকানযো পটিক্খিত্তোতি ন যুত্তমে তন্তি. একচিত্তস্স খণং ৱিয খণং একচিত্তক্খণং. অত্থতো অভিন্নংপি হি খণং ইদং চিত্তস্স ইদং ৰূপানন্তি কপ্পনাৱসেন ভিন্নং ৱিয কত্ৱা উপচৰীযতীতি. একচিত্তক্খণং অতীতং এতেসন্তি একচিত্তক্খণাতীতানি. অতিমহন্তভূতানি পঞ্চাৰম্মণানি.
[১২৫] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘এতানিৱা তং অতীতানীতি একচিত্তক্খণাতী কানী’’তিপি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
ন হি নিৰুদ্ধধম্মৱিসযো অতীতসদ্দো কিঞ্চি অতিক্কমিত্ৱা উদ্ধং আগতানি পচ্চুপ্পন্নৰূপানি দীপেতীতি সক্কা ৱত্তুন্তি. বহূনি চিত্তক্খণানি অতীতানি এতেসন্তি বহুচিত্তক্খণাতীতানি. মহন্তাদি ভূতানি পঞ্চাৰম্মণানি. ৰূপধম্মানং পন ৰূপধম্মেস্ৱেৱ আপাতাগমনে থোকং বলৱন্ততা ইচ্ছিতব্বা. তেচ ঠিতিক্খণেযেৱ পৰিপুণ্ণপচ্চযুপলদ্ধা হুত্ৱা বলৱন্তা হোন্তীতি ৱুত্তং ঠিতিপত্তানেৱাতি. এৱসদ্দেন টীকাকাৰস্স ৱাদং নীৱাৰেতি. সো হি উপ্পজ্জমানমেৱ ৰূপং পসাদে ঘট্টেতীতি ইচ্ছতীতি. পঞ্চালম্বণানি পঞ্চদ্ৱাৰে আপাতমাগচ্ছন্তীতি এত্থ ৰূপসদ্দাৰম্মণানি অসম্পত্ত ৱসেন ইতৰানিচ সম্পত্তৱসেন গোচৰভাৱং উপগচ্ছন্তি. অযঞ্চ ৱিসেসোঘট্টনৱিসেসেন ৱেদিতব্বো. পুৰিমানিহি দ্ৱে নিমিত্তৱসেনেৱ ঘট্টেন্তি. ন ৱত্থুৱসেন. পচ্ছিমানি পন তীণিৱত্থুৱসেন ঘট্টেন্তি. ন নিমিত্তমত্তৱসেন নিমিত্তঘট্টনঞ্চনাম অসম্পত্তানঞ্ঞেৱ ন সম্পত্তানং. ৱত্থুঘট্টনং পন সম্পত্তানঞ্ঞেৱ. নো অসম্পত্তা হোতি. নন্তি. যথা হি তীৰে গচ্ছন্তানংসৰীৰনিমিত্তানি পোক্খৰণি যাউদকে দিস্সন্তি. তস্মিং উদকে ওৰোহন্তানং পন তানি তত্থ ন দিস্সন্তি. এৱমেৱ সম্পত্তানি ৰূপসদ্দাৰম্মণানি নঘট্টেন্তি. কস্মা, ৱিসযৱিসযীনং মজ্ঝে আলোকস্স আকাসস্সচ অভাৱেন নিমিত্তোকাসস্স অভাৱতো. অসম্পত্তানিযেৱ পন অত্তনো নিমিত্তুপট্ঠাপনৱসেন ঘট্টেন্তি. কস্মা, নিমিত্তোকাসস্স লদ্ধত্তা. ইতৰানি পন তীণি যথাজাতৱত্থুৱসেনেৱ ঘট্টেন্তি. তস্মা তানি সম্পত্তানিযেৱ ঘট্টেন্তি. নো অসম্পত্তানীতি. তত্থ যানি অসম্পত্তানিযেৱ হুত্ৱা ঘট্টেন্তি. তানি সযং দূৰে ঠত্ৱা নিমিত্ত অপ্পনাৱসেন ঘট্টিতত্তা একেকস্মিং পসাদে চন্দমণ্ডল সূৰিয মণ্ডলাদিৱসেন অসনিসদ্দমণ্ডল মেণ্ডসদ্দমণ্ডলাদিৱসেন চ মহন্তানিপি বহূনিপি আপাতমাগচ্ছন্তিযেৱ. ইতৰানি পন তীণি সম্পত্তানিযেৱ ঘট্টেন্তীতি একেকস্মিং পসাদে একেকমেৱ আপাতমাগচ্ছন্তীতি দট্ঠব্বং. ইদঞ্চ পঞ্চদ্ৱাৰৱসেন ৱুত্তং. মনো দ্ৱাৰে পন সব্বানিপি আৰম্মণানি অসম্পত্তানিযেৱ আপাতমাগচ্ছন্তীতি. এত্থচ পঞ্চদ্ৱাৰেতি ইদং অসাধাৰণ দ্ৱাৰদস্সনৱসেন ৱুত্তং. তানি পন পঞ্চালম্বণানি যদাসকসকদ্ৱাৰে ঘট্টেন্তি. তদা মনোদ্ৱাৰেপি অপাত মাগচ্ছন্তিযেৱ. একেকং আৰম্মণং দ্ৱীসু দ্ৱীসু দ্ৱাৰেসু অপাত মাগচ্ছতীতি হি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. তস্মা যদা চন্দংৱা সূৰিযংৱা পব্বতংৱা ৰুক্খংৱা যংকিঞ্চিৱা পস্সন্তি. তদা একেকস্মিং চক্খুপসাদে একেকানি মনোদ্ৱাৰে একন্তি অনেকানি চন্দমণ্ডলাদীনি একক্খণে উপট্ঠহন্তি, এৱং সেসাৰম্মণে সূতি দট্ঠব্বং. অপাতাগমনঞ্চেত্থ লঞ্ছকানং তালপণ্ণে লঞ্ছনখন্ধং থপেত্ৱা মুগ্গৰেন পহৰণকালে লঞ্ছনখন্ধস্স তালপণ্ণে আপাতেত্ৱা অক্খৰুপট্ঠাপনং ৱিয দট্ঠব্বং. যতো দ্ৱাৰানং ৱিকাৰপ্পত্তি হোতীতি.
[১২৬] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘আভোগানুৰূপং অনেককলাপগতানি আপাতং আগচ্ছন্তী’’তি ৱুত্তং. তত্থ আভোগানুৰূপন্তি ইদং ৱিচাৰেতব্বং.
যত্তকানি হি পঞ্চালম্বণানি চক্খাদিপথে আলোকাদি সহিতানি হুত্ৱা ঠিতানি হোন্তি. তত্তকানি সব্বানি নিদ্দাযন্তস্সপি ৱিসঞ্ঞি ভূতস্সপি অঞ্ঞৱিহিতস্সপি যংকিঞ্চি ঝানংৱা ফলংৱা নিৰোধংৱা সমাপজ্জন্তস্সপি আভোগেন ৱিনা অত্তনো দ্ৱাৰেসু আপাতমাগচ্ছন্তিযেৱ. নকেৱলং অত্তনোদ্ৱাৰেসু এৱ. অথখো মনোদ্ৱাৰেপি. নকেৱলং ভৱঙ্গমনোদ্ৱাৰেএৱ. আৱজ্জনাদীসু পন চতুব্ভূমক ৱীথিচিত্তেসুপি আপাতং আগচ্ছন্তিযেৱ. অযংনাম মনো মনোদ্ৱাৰং নহোতীতি নৱত্তব্বোতি হি দ্ৱাৰকথাযং ৱুত্তং. অযঞ্চ অত্থো পথমজ্ঝানস্স সদ্দো কণ্টকোতি ইমিনা পাঠেন দীপেতব্বো. পথমজ্ঝানং সমাপন্নস্স হি সদ্দো সোতম্হি ঘট্টেত্ৱা ঝানচিত্তসঙ্খাতে মনোদ্ৱাৰে আপাতমাগচ্ছতি. তদা ঝানচিত্ত সন্ততি চলিত্ৱা ৱোচ্ছিজ্জতি. ঝানা ৱুট্ঠাতি. ভৱঙ্গপাতো হোতি. তং সদ্দাৰম্মণং ৱীথিচিত্তং পৱত্ততীতি. দুতীযজ্ঝানাদীনি সমাপজ্জন্তো পন অপ্পকেন সদ্দেন নৱুট্ঠাতি. অধিমত্তসদ্দেন পন ৱুট্ঠাতিযেৱ. ন হি তানি আনেঞ্জপত্তানিনাম হোন্তি. অৰূপজ্ঝানানিএৱ পন আনেঞ্জপত্তানিনাম হোন্তি. তস্মা তানি সমাপজ্জন্তো অধিমত্তসদ্দেনপি নৱুট্ঠাতিযেৱাতি. তেসু পন তথা আপাতমাগতেসু তদাৰম্মণানি ৱীথিচিত্তানি পৱত্তন্তিযেৱাতি নৱত্তব্বং. ভৱঙ্গ সন্ততিযাৱা জৱনসন্ততিযাৱা ৱোচ্ছিন্নায পৱত্তন্তি. অৱোচ্ছিন্নায নপৱত্তন্তি. পৱত্তমানানিপি আৰম্মণা ধিমত্তাদিৱসেন লদ্ধপচ্চযৱিসেসে একেকস্মিং আৰম্মণেএৱ পৱত্তন্তি. ন একক্খণে পঞ্চসূতি দট্ঠব্বং. এত্থচ অত্থৱসা ৱিভত্তি পৰিণামোতি কত্ৱা একচিত্তক্খণাতীতানি ঠিতিপত্তানেৱ পঞ্চা লম্বণানি একচিত্তক্খণাতীতে ঠিতিপ্পত্তে এৱ পঞ্চদ্ৱাৰে বহু চিত্তক্খণাতীতানি বহুচিত্তক্খণাতীতেতি যোজেতব্বং.
[১২৭] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘তে পন পসাদা ভৱঙ্গচলনস্স অনন্তৰপচ্চযভূতেন ভৱঙ্গেন সদ্ধিং উপ্পন্না’’তি ৱুত্তং.
এৱং পন সতি বহুচিত্তক্খণাতীতানিপি পঞ্চালম্বণানি একচিত্তক্খণাতীতেএৱ পঞ্চদ্ৱাৰে আপাতমাগচ্ছন্তীতি আপজ্জতি. এত ৰহি পন একক্খণে সহুপ্পন্নানঞ্ঞেৱ ৱত্থাৰম্মণানং ঘট্টনং ইচ্ছন্তি. সহুপ্পন্নানিৱা পন হোন্তু নানুপ্পন্নানিৱা, বলৱভাৱোযেৱ পমণন্তি অম্হাকং খন্তি. সব্বং ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং.
[১২৮] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘আৱজ্জনেন সদ্ধিং উপ্পন্নাতি অপৰে’’তি ৱুত্তং. তং ন যুজ্জতি.
এৱঞ্হি সতি অঞ্ঞদেৱ পঞ্চাৰম্মণানং আপাতাগমনৱত্থু. অঞ্ঞদেৱ পঞ্চৱিঞ্ঞাণানং নিস্সযৱত্থূতি এৱং ৱিৰুদ্ধস্স অত্থস্স আপজ্জনতোতি. এৱং পঞ্চদ্ৱাৰে ৱিসযপৱত্তিযা আদিলক্খণং দস্সেত্ৱা ইদানি সব্বপাৰিপূৰং ৱিসযপৱত্তিৱিভাগং ৱীথিচিত্তপৱত্তিঞ্চ দস্সেন্তো তস্মাতিআদিমাহ. ততোতি তস্মা চক্খুস্স আপাতাগমনপচ্চযা. চক্খুস্স আপাতাগমনেন সহেৱ ভৱঙ্গস্সপি আপাতং আগচ্ছতিযেৱাতি ৱুত্তং দ্ৱিক্খত্তুংভৱঙ্গেচলিতেতি. চলনঞ্চেত্থ যথা গহিতং কম্মাদি আৰম্মণং মুঞ্চিত্ৱা ইদানি অত্তনি আপাতং আগচ্ছন্তং অভিনৱাৰম্মণং গহেতুং উস্সাহজাতস্স ৱিয ভৱঙ্গসন্তানস্স ৱিকাৰপ্পত্তি দট্ঠব্বং. এত্থচ চক্খুস্স আপাতাগমনং চক্খুৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিযা এৱ কাৰণং. ন আৱজ্জনুপ্পত্তিযা. ভৱঙ্গস্স আপাতাগমনমেৱ পন আৱজ্জনুপ্পত্তিযাপি কাৰণং হোতীতি দট্ঠব্বং.
[১২৯] ৱিভাৱনিযং পন
মনোদ্ৱাৰেপি আপাতাগমনং ৱিসুং অপত্ৱা ৰূপাদীনং চক্খাদিসু ঘট্টনংনাম যোগ্যদেসাৱট্ঠানং এৱ. তমেৱচ ভৱঙ্গু পচ্ছেদস্সপি কাৰণং হোতীতি কত্ৱা ‘‘পঞ্চসু হি পসাদেসু যোগ্যদেসাৱট্ঠান ৱসেন আৰম্মণে ঘট্টিতে পসাদঘট্টনানুভাৱেন ভৱঙ্গসন্ততি ৱোচ্ছিজ্জমানাতিআদি’’ ৱুত্তং. তং তথা ন দট্ঠব্বং.
ন হি যোগ্যদেসাৱট্ঠানমেৱ ঘট্টনন্তি সক্কা ৱত্তুং. যোগ্যদেসেপন ঠত্ৱা নিমিত্তঘট্টনৱসেন ৱত্থুঘট্টনৱসেনচ অসনি নিপাতোৱিয পসাদেসু যুজ্ঝনং মন্থনং খোভকৰণং ঘট্টনন্তি চ আপাতাগমনন্তি চ ৱুচ্চতীতি দট্ঠব্বং. অযঞ্চ অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. এত্থচ অযংপি একো ধম্মনিযামোযেৱাতি কত্ৱা নানা ঠানিযেসু দ্ৱীসু দ্ৱীসু দ্ৱাৰেসু সহেৱ আপাতাগমনং পচ্চেতব্বং. ৰূপাদিনা পসাদে ঘট্টিতে তং নিস্সিতস্সেৱ পঞ্চৱিঞ্ঞাণস্স চলনং সিযা. কথং পন হদযৱত্থুনিস্সিতস্স ভৱঙ্গস্সাতি ন চোদেতব্বন্তি.
[১৩০] ৱিভাৱনিযং পন
তমেৱ চোদনং সমুট্ঠাপেত্ৱা তং পৰিহৰন্তো ‘‘সন্ততি ৱসেন একাবদ্ধত্তা’’তিআদিমাহ. তত্থ সন্ততিৱসেনাতি নৱত্তব্বং. সণ্ঠানৱসেনাতি পন ৱত্তব্বং. সব্বঞ্চেতং সাৰতো ন পচ্চেতব্বং.
কস্মা, তাদিসস্স অনুক্কমচলনস্স অট্ঠকথাযমেৱ দড়্হং পটিক্খিত্তত্তা. ৱুত্তঞ্হি তত্থ একেকং আৰম্মণং দ্ৱীসু দ্ৱীসু দ্ৱাৰেসু আপাতমাগচ্ছতীতি. ৰূপাৰম্মণঞ্হি চক্খুপসাদং ঘট্টেত্ৱা তঙ্খণেযেৱ মনোদ্ৱাৰে আপাতং আগচ্ছতি. ভৱঙ্গচলনস্স পচ্চযো হোতীতি অত্থো. সদ্দ গন্ধ ৰস ফোট্ঠব্বেসুপি এসেৱ নযো. যথা হি সকুণো আকাসেনাগন্ত্ৱা ৰুক্খগ্গে নিলীযমানোৱ ৰুক্খসাখঞ্চ ঘট্টেতি. ছাযাচস্স পথৱিযং পটিহঞ্ঞতি. সাখাঘট্টন ছাযাফৰণানি অপুব্বং অচৰিমং একক্খণেযেৱ ভৱন্তি. এৱং পচ্চুপ্পন্নৰূপাদীনং চক্খুপসাদাদিঘট্টনঞ্চ ভৱঙ্গচালন সমত্থতাযমনোদ্ৱাৰেআপাতাগমনঞ্চঅপুব্বং অচৰিমং একক্খণেযেৱ হোতীতি. এৱং সকুণোপমায সহতঙ্খণেযেৱাতি চ অপুব্বংঅচৰিমং একক্খণে যেৱাতিচ ৱত্ৱা দড়্হং পটিভিদ্ধত্তা তং অনুক্কমচলনং অচিন্তেত্ৱা ধম্মনিযামৱসেন একপ্পহাৰচলনমেৱ পচ্চেতব্বন্তি. ভৱঙ্গসোতংৱোচ্ছিন্দিত্ৱাতি ভৱঙ্গপৱাহং সব্বসো অৱচ্ছিন্নং কত্ৱা. আৱজ্জন্তন্তি অদিস্ৱাৱ কিংনামেতন্তি আৱজ্জ মানং. পস্সন্তন্তি অত্ত পচ্চক্খং কুৰুমানং. সম্পটিচ্ছন্তন্তি মুঞ্চিতুং অদত্ৱা যথাদিট্ঠং ৰূপং পটি গণ্হন্তং. সন্তীৰযমানন্তি সুট্ঠু তীৰেন্তংৱিচাৰেন্তং. ৱৱত্থপেন্তন্তি সুট্ঠু অসঙ্কৰতো থপেন্তং সল্লক্খেন্তন্তি অত্থো. যোনিসোমনসিকাৰাদিৱসেন লদ্ধোপচ্চযো যেনাতি লদ্ধপচ্চযং. যংকিঞ্চি জৱনং জৱতীতি সম্বন্ধো. তং পন জৱনং আৰম্মণস্স দুব্বলকালেৱা মুচ্ছা মৰণাসন্নকালেসুৱা ছক্খত্তুং ৱা পঞ্চক্খত্তুমেৱৱা জৱতীতি ৱুত্তং যেভুয্যেনাতি. জৱতীতি অসনিনিপাতসদিসেন জৱেন পৱত্ততি. তত্থ পথমজৱনং অলদ্ধা সেৱনত্তা সব্বদুব্বলং হোতি. ততো দুতীযং বলৱং. ততো ততীযং. ততো চতুত্থং. ইদং পন সব্ববলৱং মুদ্ধপত্তং হোতি. ইতো পট্ঠায অনুক্কমেন পৰিহাযমানং পৱত্ততি. সত্তমৱাৰে গতে পৰিক্খীণজৱং হোতীতি ৱেদিতব্বং. জৱনা নুবন্ধানিতি যথা পটিসোতং গচ্ছন্তিং নাৱং উদকং থোকং অনুবন্ধতি অনুগচ্ছতি. এৱং জৱনং অনুবন্ধানি. দ্ৱে তদাৰম্মণপাকানীতি দ্ৱিক্খত্তুং তদাৰম্মণকিচ্চানি ৱিপাকচিত্তানি পৱত্তন্তি. যথাৰহন্তি আৰম্মণজৱন সত্তানুৰূপং. ভৱঙ্গপাতোতি ইমস্মিং অতিহন্তাৰম্মণে আৱজ্জনতো পথমভৱঙ্গচলনতোযেৱৱা পট্ঠায উট্ঠিতং সমুট্ঠিতং চিত্তসন্তানং যাৱচতুত্থজৱনা সমুট্ঠহিত্ৱা পঞ্চমজৱনতো পট্ঠায পতিতমেৱ হোতি. এৱং সন্তেপি সমুট্ঠিতৱেগস্স সব্বসো অপৰিক্খীণতায পতিতন্তি নৱুচ্চতি. দুতীযতদাৰম্মণতো পৰং পন সমুট্ঠিতৱেগস্স সব্বসো পৰিক্খীণত্তা তদা এৱ তংচিত্তসন্তানং পতিতংনাম হোতি. তস্মা পতনং পাতো. ভৱঙ্গভাৱেনচিত্তসন্তানস্স পাতো ভৱঙ্গপাতো, ভৱঙ্গং হুত্ৱা পাতোতি অত্থো দট্ঠব্বো. ভৱঙ্গকিচ্চে ভৱঙ্গট্ঠানে ভৱঙ্গাৰম্মণেচ পাতো ভৱঙ্গপাতোতিৱা. ইমস্মিং ঠানে দোৱাৰিকোপমা, গামিল্লোপমা, অম্বোপমাচ ৱত্তব্বা. তাসব্বাপি অট্ঠকথাযং গহেতব্বা. এত্তাৱতা সত্তৰস্স চিত্তক্খণানি পৰিপূৰেপাতি সম্বন্ধো. এত্থচ ছছক্কযোজনা ৱত্তব্বা. যত্থ হি ৰূন্তী ৰম্মণং ঘট্টেতি. তং চক্খুৱত্থুং নিস্সায তত্থ ঘট্টিতং ৰূপাৰম্মণং আৰব্ভ চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি. ইতৰানি পন আৱজ্জনাদীনি মনো ৱিঞ্ঞাণানি অত্তনো অত্তনো অতীতানন্তৰচিত্তেন সহুপ্পন্নং হদযৱত্থুং নিস্সায তমেৱাৰম্মণং আৰব্ভ উপ্পজ্জন্তি. চক্খুদ্ৱাৰ মনোদ্ৱাৰানি সব্বেসংপি ৱীথিচিত্তানং দ্ৱাৰকিচ্চং সাধেন্তি. অযঞ্চ ৱীথি চক্খুদ্ৱাৰে উপ্পন্নত্তা চক্খুদ্ৱাৰৱীথীতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণেন উপলক্খিতত্তা চক্খুৱিঞ্ঞাণৱীথীতিচ ৱুচ্চতি. একচিত্তক্খণং অতিক্কম্ম ঘট্টনসমত্থে অতিবলৱা ৰম্মণে উপ্পন্নত্তা অতিমহন্তাৰম্মণ ৱীথীতিচ ৱুচ্চতীতি. এত্থচ যত্তকানি ৰূপাৰম্মণানি চক্খুপথে উপ্পজ্জিত্ৱা ঠিতিপ্পত্তানি হোন্তি. তানি তত্তকানি ঠিতিপ্পত্তেসু পুব্বাপৰভূতেসু একূন পঞ্ঞাসপৰিমাণেসু চক্খুপসাদেসু কিস্মিংচি নঘট্টেন্তীতি নৱত্তব্বানি. তেসু পন যদেৱ একং চক্খু ইমিস্সা ৱীথিযা যথাৰহং ৱত্থুভাৱং দ্ৱাৰভাৱঞ্চ সাধেতি. যত্থচ ঘট্টিতং ৰূপং আৰব্ভ অযং ৱীথি পৱত্ততি. এতদেৱ কিচ্চ সাধনং নাম হোতি. যং মজ্ঝিমাযুকন্তি ৱদন্তি, ইতৰানি পন মোঘ ৱত্থূনিনাম হোন্তি, যানিমন্দাযুকানীতিঅমন্দাযুকানীতিচ ৱদন্তি. তানিপন যথাৱুত্ত কিচ্চ সাধনতো পুৰিমানি পচ্ছিমানীতি দুৱিধানি হোন্তি, তদুভযানিপি চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদক্খণে ঠিতিভাৱেন লব্ভমানানি অট্ঠচত্তালীসমত্তানি ৱেদিতব্বানীতি. অৱসেসানি পন ততো পুৰিমতৰানি পচ্ছিমকৰানিচ লদ্ধঘট্টনানিপি ৱত্থুদ্ৱাৰকিচ্চসিদ্ধিভাৱে অনাসঙ্কিতব্বত্তা ইধ নগহিতানীতি. এত্থ সিযা ইমায ৱীথিযা উপ্পত্তিসমযে সো পুগ্গলো অহং ইদং নাম পস্সামীতি জানাতি, ন জানাতীতি. নজানাতি. কদা পন জানাতীতি. সল্লক্খণৱীথিযা পৱত্তমানায. তথা হি সব্বপথমং চক্খুদ্ৱাৰৱীথি পৱত্ততি. ততো তদনুৱত্তিকা মনোদ্ৱাৰৱীথি. ততো সমুদাযগাহিকা. ততো ৱণ্ণসল্লক্খণা. ততো ৱত্থুগাহিতা. ততো ৱত্থুসল্লক্খণা ততো নামগাহিকা. ততো নামসল্লক্খণাতি. তত্থ ৱণ্ণসল্লক্খণায পৱত্তমানায অহং নীলৱণ্ণং পস্সামীতিআদিনা ৱণ্ণং সল্লক্খেতি. ৱত্থুসল্লক্খণায সণ্ঠানং সল্লক্খেতি. নাম সল্লক্খণায নামং সল্লক্খেতীতি. ইতি তংতং সল্লক্খণৱীথি যা পৱত্তমানাযএৱ তংতংপস্সামীতি জানাতীতি. এত্থচ অলাতচক্কস্স গাহিকাৱিয পুৰিমাহি দ্ৱীহি ৱীথীহি পুনপ্পুনং গহিতানং ৰূপানং সমুদাযতো গাহিকা ততীযা মনোদ্ৱাৰৱীথি সমুদায গাহিকানাম, ন হি সমুদাযগহণেন ৱিনা পৰিব্যত্তৱণ্ণগহণং সম্ভৱতীতি. যাৱ তদাৰম্মণুপ্পাদা পন অপ্পহোন্তাতীতকন্তি দ্ৱিক্খত্তুং যাৱ তদাৰম্মণুপ্পাদা পৱত্তিতুং অপ্পহোন্তং হুত্ৱা অতীতদ্ৱত্তিচিত্তক্খণিকং. যস্স হি দ্ৱেৱা তীণিৱা চিত্তক্খণানি অতীতানি হোন্তি. তং যাৱ তদাৰম্মণুপ্পাদা পৱত্তিতুং নপ্পহোতি ন সক্কোতি. এৱং অপ্পহোন্তং হুত্ৱা অতীতকন্তি অত্থো. অপাতমাগতন্তি চক্খুদ্ৱাৰে মনোদ্ৱাৰেচ আপাতং আগতং. নত্থি তদাৰম্মণুপ্পাদোতি এত্থ যস্স তীণি চিত্তক্খণানি অতীতানি হোন্তি. তস্স চুদ্দস চিত্তক্খণাযুকাৱসে সস্স আৰম্মণস্স সত্তমজৱনেন সহেৱ নিৰুদ্ধত্তা তস্মিং নত্থি তদাৰম্মণুপ্পাদোতি যুত্তমেতং. ন হি একাৱজ্জনৱীথিযং চিত্তানি ধম্মৱসেন ৱিয কালৱসেনাপি নানাৰম্মণানি ইচ্ছন্তি অট্ঠকথাচৰিযাতি. যস্স পন দ্ৱে চিত্তক্খণানি অতীতানি. তস্মিং সত্তমজৱনতো পৰং একচিত্তক্খণাযুকাৱসেসে আৰম্মণে একেন তদাৰম্মণেন উপ্পজ্জিতব্বন্তি চে.ন. ন হি তাদিসং নিৰোধা সন্নং আৰম্মণং একৱাৰংপি তদাৰম্মণুপ্পত্তিযা পচ্চযো ভৱিতুং সক্কোতীতি. তথা হি মহাঅট্ঠকথাযং ৱিপাকুদ্ধাৰে চিত্তপ্পৱত্তিগণনাযং তদাৰম্মণানি দ্ৱেতি দ্ৱেএৱ তদাৰম্মণ ৱাৰা আগতাতি.
যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘দ্ৱিক্খত্তুমেৱ হি তদাৰম্মণুপ্পত্তি পাড়িযং নিযমিতা’’তি ৱুত্তং. তত্থ পাড়িযন্তি অট্ঠকথাতন্তিং সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. ন হি সা নাম পাড়ি অত্থি, যত্থ দ্ৱিক্খত্তুং তদা ৰম্মণুপ্পত্তি নিযমিতাতি.
মজ্ঝিমভাণকাপন তদাৰম্মণং একংপি ইচ্ছন্তি. সঙ্গহকাৰেন পন তং পটিসিদ্ধন্তি ইধপি তং থেৰেন পটিক্খিত্তন্তি দট্ঠব্বং. যদি এৱং কস্মা পৰমত্থৱিনিচ্ছযে সকিংদ্ৱেৱা তদালম্বন্তি থেৰেন ৱুত্তন্তি. মজ্ঝিমভাণকানং মতেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বন্তি. আচৰিযানন্দত্থেৰো পন একংপি ইচ্ছতিযেৱ. যথা হি আগন্তুকভৱঙ্গং একং পৱত্ততি. তথা তদাৰম্মণংপি একং নপৱত্ততীতি নসক্কা ৱত্তুং. যঞ্চ চিত্তপ্পৱত্তিগণনাযং তদাৰম্মণানি দ্ৱেতি ৱুত্তং. তংপি উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদৱসেন ৱুত্তন্তি, ন নসক্কা ৱত্তুন্তি. যাৱ জৱনুপ্পাদাপি পৱত্তিতুং অপ্পহোন্তাতীতকন্তি সম্বন্ধো. যস্স হি আৰম্মণস্স চত্তাৰি পঞ্চ ছ সত্ত অট্ঠনৱ ৱা চিত্তক্খণানি অতীতানি হোন্তি. তং যাৱ জৱনুপ্পাদা পৱত্তিতুং নপ্পহোতি. এৱং অপ্পহোন্তং হুত্ৱা অতীতকন্তি অত্থো. জৱনংপি অনুপ্পজ্জিত্ৱাতি জৱনস্সপি অনুপ্পজ্জনতো. অযঞ্হি ত্ৱাপচ্চযো ভাৱত্থেএৱ দট্ঠব্বো. ন কত্তুঅত্থে. কস্মা. অত্তনো পধানক্ৰিযায সমানকত্তুকতায অভাৱতোতি.
[১৩১] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘হেতুম্হিচাযং ত্ৱাপচ্চযো’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
ন হি বাহিৰত্থভূতো হেতুঅত্থো কিতকপচ্চযানং ৱিসযো হোতীতি. তস্মা ইধ ভাৱত্থেএৱ ত্ৱাপচ্চযো. ততোচ হেতুঅত্থে পচ্চত্তৱচনন্তি দট্ঠব্বং. এতেন যা লক্খণে হেতুম্হিচমানন্তপচ্চযানংপি পৱত্তি কত্থচি ৱুত্তা. সাপিপটিক্খিত্তা হোতি. নহি বাহিৰত্থভূতা লক্খণহেতুযো তেসং ৱিসযা হোন্তীতি. এত্থচ যস্স আৰম্মণস্স নৱচিত্তক্খণানি অতীতানি হোন্তি. তস্স অৱসেস অট্ঠচিত্তক্খণা যুকস্স দুতীয ৱোট্ঠব্বনেন সহেৱ নিৰুদ্ধত্তা তস্মিং জৱনংপি অনুপ্পজ্জিত্ৱাতি যুত্তমেতং. কাৰণং ৱুত্তমেৱ. যস্স পন চত্তাৰি.ল. অট্ঠৱা চিত্তক্খণানি অতীতানি. তস্মিং জৱনেন উপ্পন্নেন ভৱিতব্বন্তি চে.ন. অৱসেসছচিত্তক্খণাযুকংপি হি আৰম্মণং জৱনুপ্পত্তিযা পচ্চযো ভৱিতুং ন সক্কোতি. জৱনঞ্হি উপ্পজ্জমানং সত্তক্খত্তুং পৱত্তিতুং পহোনকে আৰম্মণে এৱ উপ্পজ্জতি. পকতিনিযামেন জৱনস্স সত্তক্খত্তু পৰমতায সম্ভৱতোতি. এত্থ পন যথা ৱিসঞ্ঞিকাল মুচ্ছাকাল মৰণকালেসু ৱত্থুস্স অৱিসদতায দুব্বলতা যচ জৱনং ছপঞ্চৱাৰেপি পৱত্ততি. তথা পকতিকালেপি আৰম্মণস্স দুব্বলভাৱে সতি ছপঞ্চৱাৰেপি পৱত্ততিযেৱাতি. দ্ৱত্তিক্খত্তুন্তি দ্ৱিক্খত্তুংৱা তিক্খত্তুংৱা. তথা হি অট্ঠকথাযং ৱোট্ঠব্বনে ঠত্ৱা একংৱা দ্ৱেৱা চিত্তানি পৱত্তন্তি. ততো আসেৱনং লভিত্ৱা জৱনট্ঠানে ঠত্ৱা পুন ভৱঙ্গং ওতৰতীতি ৱুত্তং. এত্থ হি ততো আসেৱনং লভিত্ৱা জৱনট্ঠানে ঠত্ৱাতি এতেন ততীযস্স ৱোট্ঠব্বনস্স পৱত্তিং দস্সেতি. ইতৰথা একংৱা দ্ৱেৱা চিত্তানি পৱত্তন্তি. ততো ভৱঙ্গং ওতৰতীতি ৱুত্তং সিযাতি. একংৱাতি পন ৱাচা সিলিট্ঠমত্তং দট্ঠব্বং. যথা দিৰত্ত তিৰত্তংতি. অথৱা, ততোতি একচিত্ততোৱা দ্ৱিচিত্ততোৱাতি অত্থো. তত্থ পথমেন দ্ৱিক্খত্তুং দুতীযেন তিক্খত্তুং ৱোট্ঠব্বনস্স উপ্পত্তি ৱুত্তা হোতীতি. আসেৱনং লভিত্ৱাতি ইদং পন উপচাৰৱচনমত্তং দট্ঠব্বং. ন হি ৱোট্ঠব্বনস্স আসেৱনতা পট্ঠানে ৱুত্তাতি. আচৰিযানন্দত্থেৰেন পনেত্থ ৱোট্ঠব্বনতো পৰং চতুপঞ্চ চিত্তক্খণাৱসেসে আৰম্মণে চতুপঞ্চজৱনুপ্পত্তিযা এৱ পৰিত্তাৰম্মণৱাৰো ইচ্ছিতো. ন ৱোট্ঠব্বন পৰিযোসানৱসেন. পট্ঠানেহি ভৱঙ্গং আৱজ্জনায অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো ত্ৱেৱৱুত্তো. ন পন ৱুত্তো আৱজ্জনা ভৱঙ্গস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযোতি. যথা চ মুচ্ছামৰণকালেসু ৱত্থুদুব্বলতায ছ পঞ্চজৱনৱাৰা ইচ্ছিতব্বা. তথা ইধপি আৰম্মণদুব্বলতাযাতি ন ন সক্কা ৱত্তুন্তি. এত্থ চ সন্তীৰণতো পৰং একচিত্তক্খণা ৱসেসে আৰম্মণে একং ৱোট্ঠব্বনং দ্ৱিচিত্তক্খণাৱসেসে দ্ৱে তদুত্তৰি তীণীতি যুত্তং সিযা. এতৰহি পন দ্ৱিৱোট্ঠব্বনিকা ছপৰিত্তাৰম্মণৱীথিযোতি ৱোট্ঠব্বনিকা পঞ্চাতি যোজেসুং. এৱং সন্তে কীদিসে পৰিত্তাৰম্মণে দ্ৱিৱোট্ঠব্বনিকা, কীদিসে তিৱোট্ঠব্বনিকাতি ৱিচাৰেতব্বা সিযুন্তি. যং পন আৰম্মণং দ্ৱত্তিক্খত্তুংৱোট্ঠব্বনুপ্পত্তিযা অপ্পহোনকং হোতি. তং আৱজ্জনপ্পত্তিযাপি পচ্চযো ন হোতীতি ৱুত্তং তত্থ ভৱঙ্গচলনমেৱ হোতি. নত্থি ৱীথিচিত্তুপ্পাদোতি. তত্থ ভৱঙ্গচলনমেৱাতি দ্ৱিক্খত্তুং ভৱঙ্গস্স চলনমত্তমেৱ হোতি. ইচ্চেৱং চক্খুদ্ৱাৰেতি ইতি এৱং যদি একচিত্তক্খণাতীতকং ৰূপাৰম্মণং চক্খুস্স অপাতমাগচ্ছতীতিআদিনা ৱুত্তনযেন চক্খুদ্ৱাৰে চতুন্নং ৱাৰানং ৱসেন চতুধা ৱিসযপ্পৱত্তি ৱেদিতব্বা, তথা সোতদ্ৱাৰাদীসু চাতিযোজনা. সব্বথাপি চতুধা ৱেদিতব্বাতি সম্বন্ধো. অতিপৰিত্তাৰম্মণংপি আপাতাগতমত্তেন মোঘৱাৰস্স আৰম্মণংনাম হোতি. ন আৰম্মণকৰণৱসেন. ইতৰানি পন উভযথাপি ইতৰেসং ৱাৰানং আৰম্মণানিনাম হোন্তীতি ৱুত্তং চতুন্নং ৱাৰানং যথাক্কমং আৰম্মণভূতাতি.
ৱিভাৱনিযং পন
আৰম্মণভূতাতি ইমস্স অতিপৰিত্তাৰম্মণং সন্ধায পচ্চযভূতাতি অত্থো ৱুত্তো. তঞ্হি মোঘৱাৰ পঞ্ঞা পনায পচ্চযো হোতীতি.
পঞ্চদ্ৱাৰেৱীথিচিত্তানি যথাৰহং কিচ্চৱসেন সত্তেৱ. চিত্তুপ্পাদা চিত্তানং উপ্পত্তিখণৱসেন চতুদ্দস. ৱিত্থাৰা চিত্তসৰূপৱিত্থাৰতো চতুপঞ্ঞাসাতি যোজনা. এত্থাতি পৰিত্তজৱনৱাৰে.
১৩৭. মনোদ্ৱাৰে পন আৰম্মণধম্মা পৰিত্তখণাপি অতীতানাগতাপি কালৱিমুত্তাপি আপাতং আগচ্ছন্তিযেৱ. তস্মা তত্থ একচিত্তক্খণাতীতানিৱা বহুচিত্তক্খণাতীতানিৱা ঠিতিপ্পত্তানেৱ আপাতমাগচ্ছন্তীতি ইদং ৱিধানং নত্থীতি ৱুত্তং মনোদ্ৱাৰেপন যদিৱিভূতমালম্বণং আপাতমাগচ্ছতীতি. তত্থ মনোদ্ৱাৰেতি সুদ্ধমনোদ্ৱাৰে. চক্খাদীসু হি ঘট্টনেন সহেৱ যত্থ অপাতমাগচ্ছতি. তং মিস্সকদ্ৱাৰন্তি ৱুচ্চতি. ইধ পন সুদ্ধমেৱা ধিপ্পেতন্তি. তংপি পঞ্চদ্ৱাৰানুবন্ধকং ৱিসুং সিদ্ধন্তি দুৱিধং হোতি. তত্থ যথা ঘণ্ডে দণ্ডকেন একৱাৰং পহটে ঘণ্ডসৰীৰভূতা ৰূপ কলাপা চিৰংপি কালং অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘট্টেত্ৱা অনুৰৱসদ্দসন্তানং পৱত্তেন্তি. তথা পঞ্চদ্ৱাৰে আৰম্মণেন একৱাৰং ঘট্টিতে পঞ্চ দ্ৱাৰিকৱীথিযা নিৰুদ্ধাযপি অতীতং পঞ্চালম্বণং মনোদ্ৱাৰে যথা পাতাগতমেৱ হুত্ৱা অনেকসহস্সানিপি মনোদ্ৱাৰিকৱীথিচিত্ত সন্তানানি পৱত্তেতিযেৱ. তেসং পন দ্ৱাৰভূতং ভৱঙ্গসন্তানং অনুবন্ধকংনাম হোতি. তানিচ চিত্তানি অনুবন্ধকৱীথিচিত্তানিনাম হোন্তি. যত্থ পন পঞ্চদ্ৱাৰঘট্টনা নুবন্ধভাৱেন ৱিনা কেৱলং তথা তথা ছড়াৰম্মণধম্মা আপাতং আগচ্ছন্তি. তং ৱিসুং সিদ্ধং নাম হোতি. কথং পন তস্মিং ৱিসুং সিদ্ধে মনোদ্ৱাৰে আৰম্মণ ধম্মা আপাতং আগচ্ছন্তীতি. ৱুচ্চতে. দিট্ঠতো দিট্ঠসম্বন্ধতো সুততো সুতসম্বন্ধতো সদ্ধায ৰুচিযা আকাৰপৰিৱিতক্কেন দিট্ঠিনিজ্ঝানখন্তিযা নানাকম্মবলেন নানাইদ্ধিবলেন ধাতুক্খোত ৱসেন দেৱতোপসংহাৰৱসেন অনুবোধৱসেন পটিৱেধৱসেনাতি এৱমাদীহি কাৰণেহি আপাতং আগচ্ছন্তীতি. তত্থ দিট্ঠংনাম পুব্বে পঞ্চহিদ্ৱাৰেহি গহিতং পঞ্চালম্বণং. তংপি কালন্তৰে কাৰণলাভে সতি সুদ্ধে মনোদ্ৱাৰে আপাতং আগচ্ছতিযেৱ. দিট্ঠসম্বন্ধংনাম দিট্ঠসদিসং ৱুচ্চতি. পুব্বে হি কিঞ্চি দিস্ৱা অঞ্ঞং যংকিঞ্চি অনুমানেন্তস্স অদিট্ঠংপি তংসদিসং অতীতংপি অনাগতংপি পচ্চুপ্পন্নংপি বহুআপাতং আগচ্ছতিযেৱ. সুতংনাম পৰতো সুত্ৱা গহিতং ছড়াৰম্মণং. তং পন মহাৱিসযং হোতি. সব্বঞ্ঞুদেসনং সুত্ৱা গহিতং ন কিঞ্চি অনাৰম্মণংনাম অত্থীতি. সুতসম্বন্ধংনাম সুতসদিসং. সদ্ধানাম পৰস্স সদ্দহনা. ৰুচিনাম অত্তনো মতি. আকাৰ পৰিৱিতক্কো নাম অত্থচ্ছাযং ব্যঞ্জনচ্ছাযং কাৰণচ্ছাযঞ্চ নিস্সায তথা তথা পৰিৱিতক্কনং. দিট্ঠিনিজ্জানখন্তিনাম পঞ্ঞাযৱা অত্তনো লদ্ধিযাৱা পুনপ্পুনং উপপৰিক্খিত্ৱা এৱমেৱাতি সন্নিট্ঠানং পাপেত্ৱা গহণং. সেসং পাকটমেৱ. এত্থচ অনন্তৰূপনিস্সয পচ্চযভাৱোনাম চিত্তসন্তানস্স মহাৱিপ্ফাৰো হোতি. সকিংপি আৰম্মণং সুট্ঠু আসেৱিত্ৱা নিৰুদ্ধকালতো পট্ঠায ৱস্সসতেপি ৱস্সসহস্সেপি ভৱন্তৰেপি তংআৰম্মণং পটিচ্চ ভৱঙ্গ চলনস্স পচ্চযো হোতি. চিত্তঞ্চনাম দিট্ঠাদীহি যথাৱুত্তকাৰণেহি সংৱদ্ধিতং মহাৱিপ্ফাৰং হোতি. কিঞ্চি নিমিত্তং লভিত্ৱা একস্মিং খণে অনেকসহস্সেসুপি দিট্ঠাদীসু আৰম্মণেসু ফৰমানং পৱত্ততি. তেহিচ কাৰণেহি নিচ্চং চোদীযমানং চিত্তসন্তানং কাযগেলঞ্ঞাদিকে চিত্তদুব্বলপচ্চযে অসতি নিচ্চকালংপি ভৱঙ্গতো ৱুট্ঠাতুং অজ্ঝাসযযুত্তং হোতি. ন হি চিত্তংনাম অৱিভূতে আৰম্মণে ৰমতি. ৱিভূতেএৱ ৰমতি. তস্মা ভৱঙ্গসম্পযুত্তো মনসিকাৰো পুনপ্পুনং ভৱঙ্গং চালেত্ৱা লদ্ধপচ্চযেসু আৰম্মণেসু পুনপ্পুনং আৱজ্জনং নিযোজেতিযেৱ. তদা তানি আৰম্মণানি তদভিনিন্নাকাৰ পৱত্তমনসিকাৰ সম্পযুত্তস্স ভৱঙ্গ চিত্তস্স আপাতং আগচ্ছন্তি. ন হি অঞ্ঞং আৰম্মণং গহেত্ৱা পৱত্তমানস্স চিত্তস্স আৰম্মণন্তৰে অভিনিন্নাকাৰোনাম নত্থীতি সক্কা ৱত্তুন্তি. তদাৰম্মণপাকানি পৱত্তন্তীতি ইদং কামসত্তৱসেন ৱুত্তং. ৰূপাৰূপসত্তানং পন ৱিভূতাৰম্মণেপি তদাৰম্মণুপ্পাদো নত্থিযেৱ. যথা চেত্থ. এৱং পঞ্চদ্ৱাৰেপি ৰূপসত্তানং অতিমহন্তাৰম্মণেসু তদাৰম্মণুপ্পাদো নত্থীতি. অৱিভূতে পনা লম্বণে জৱনাৱসানে ভৱঙ্গপাতোৱ হোতীতি ইদঞ্চ উক্কট্ঠ পৰিচ্ছেদৱসেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ঞাণৱিভঙ্গট্ঠকথাযং পন দ্ৱত্তিক্খত্তুং ৱোট্ঠব্বনপ্পৱত্তিৱসেন অৱিভুতে আলম্বণে ৱোট্ঠব্বনৱাৰোপি আগতো. যোচ পঞ্চদ্ৱাৰেভৱঙ্গচলনমত্তৱসেন মোঘৱাৰো নাম চতুত্থো ৱাৰো ৱুত্তো. সোপি ইধ লদ্ধুং ৱট্টতিযেৱ. সুদ্ধমনোদ্ৱাৰেপি হি আৰম্মণে আপাতমাগতে ৱীথিচিত্তং অনুপ্পজ্জিত্ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ভৱঙ্গে চলিতে নিৱত্তনকৱাৰানং পমাণং নভৱিস্সতিযেৱ, ৱিসযেচ আপাতাগতে ভৱঙ্গেচ চলিতে সতি ৱিসযপ্পৱত্তিনাম ন ন হোতীতি. ইতি ইমস্মিং মনোদ্ৱাৰেপি তদাৰম্মণ জৱন ৱোট্ঠব্বন মোঘৱাৰ সঙ্খাতানং চতুন্নং ৱাৰানং যথাক্কমং আৰণভূতা ৱিসযপ্পৱত্তি চতুধা ৱেদিতব্বাতি. তত্থ তদাৰম্মণৱাৰস্স আৰম্মণভূতা অভিৱিভূতানাম জৱন ৱাৰস্স ৱিভূতানাম. ৱোট্ঠব্বনৱাৰস্স অৱিভূতানাম. মোঘৱাৰস্স আৰম্মণভূতা অতিঅৱিভূতানামাতি যোজেতব্বা.
এত্থচ আৰম্মণস্সৱা চিত্তস্সৱা অতিবলৱতায অভিৱিভূততা ৱেদিতব্বা. দুব্বলেপি হি চিত্তে পথৱিপব্বতাদিৱসেন অতিবলৱন্তং আৰম্মণং অতিৱিভূতংনাম হোতি. অতিবলৱন্তে চ চিত্তে অতিসুখুমংপি নিব্বানং অতিৱিভূতংনাম হোতীতি. এৱং সেসেসুপীতি. ৱাৰভেদো পনেত্থ অনুবন্ধকো, ৱিসুং সিদ্ধোতি দুৱিধো. তত্থ অনুবন্ধকো চক্খুদ্ৱাৰানুবন্ধকাদিৱসেন পঞ্চৱিধো. একেকস্মিঞ্চেত্থ অতীতগহণং, সমুদায গহণং, ৱত্থুগহণং, নামগহণন্তি চত্তাৰো চত্তাৰো ৱাৰা. তেসুচ তদাৰম্মণৱাৰাদযো যথাৰহং যোজেতব্বা. ৱিসুং সিদ্ধো পন দিট্ঠ ৱাৰো, দিট্ঠসম্বন্ধৱাৰো, সুতৱাৰো, সুতসম্বন্ধৱাৰো, ৱিঞ্ঞাতৱাৰো, ৱিঞ্ঞাতসম্বন্ধৱাৰোতি ছব্বিধো হোতি. এত্থচ সদ্ধা ৰুচি আকাৰ পৰিৱিতক্কাদি ৱসেন পৱত্তৱাৰা ৱিঞ্ঞাতৱাৰো, ৱিঞ্ঞাত সম্বন্ধৱাৰোতি ৱুত্তাতি দট্ঠব্বা. অট্ঠসালিনিযং পন সদ্ধাৰুচিযাদিৱ সেনগহিতং আৰম্মণং তথাপি হোতি. অঞ্ঞথাপি হোতি. তস্মা অট্ঠকথাযং ন গহিতন্তি ৱুত্তং. তথাৱা হোতু অঞ্ঞথাৱা. ৱীথিচিত্তপৱত্তিযা সতি গহেতব্বমেৱ. তত্থ একেকস্মিংৱাৰে তদাৰম্মণৱাৰাদিৱসেন চত্তাৰো চত্তাৰো ৱাৰা. তেসুচ কাম মহগ্গতা নুত্তৰ পঞ্ঞত্তি ৱসেন পচ্চুপ্পন্নাতীতানাগতকাল ৱিমুত্তৱসেনচ আৰম্মণধম্মা যথাৰহং যোজেতব্বাতি. এতৰহি পন অতীতভৱঙ্গৱসেন তদাৰম্মণৱসেন চ ৱাৰভেদং কপ্পেন্তি. তত্থ অতীতভৱঙ্গৱসেন ৱাৰভেদকপ্পনং নিৰত্থকং. ন হি মনোদ্ৱাৰে পঞ্চদ্ৱাৰে ৱিয আৰম্মণানং খণৱসেন বলৱ দুব্বলতা সম্ভৱো অত্থি. তদা অৱিজ্জমানানংপি অতীতানাগতানং কালৱিমুত্তানঞ্চ তত্থ আপাতাগমনতোতি. এত্থ সিযা, একাৱজ্জনৱীথিযা আৰম্মণংনাম ধম্মতোচ কালতোচ অভিন্ন মেৱ ইচ্ছন্তি অট্ঠকথাচৰিযা. ইমেচ সত্তা তং তং আকাৰং সল্লক্খেত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স চিত্তং জানন্তিযেৱ. পৰচিত্তৱিদুনিযো পন দেৱতা আকাৰসল্লক্খণেন ৱিনাপি জানন্তি. তত্থ পচ্চুপ্পন্নং পৰস্স চিত্তং জাননকালে আৱজ্জনং ভাৱযং পৰস্স চিত্তং অত্তনা সহুপ্পন্নং. তং ৱা আৱজ্জতি. উদাহু পৰতো তং তং জৱনেন সহুপ্পন্নংৱা. জৱনানিচ যং আৱজ্জনেন সহুপ্পন্নং তং ৱা জানন্তি, পচ্চেকং অত্তনা সহুপ্পন্নংৱাতি. কিঞ্চেত্থ, যদি তাৱ আৱজ্জনেন সহুপ্পন্নং আৱজ্জতি জানন্তিচ. এৱং সতি ধম্মতো অভিন্নং হোতি. কালতো ভিন্নং. তঞ্হি চিত্তং আৱজ্জনস্স পচ্চুপ্পন্নং হোতি. জৱনানং পন অতীতন্তি. অথ পচ্চেকং অত্তনা সহুপ্পন্নং আৱজ্জতি জানন্তিচ. এৱঞ্চ সতি কালতো অভিন্নং হোতি. ধম্মতো ভিন্নমেৱ. অথপি যং পচ্চেকং সহুপ্পন্নং জানন্তি. তদেৱ আৱজ্জতি. এৱংপি ভিন্নমেৱ হোতীতি. এত্থ অট্ঠকথাযং তাৱ যং আৱজ্জনেন সহুপ্পন্নং. তদেৱ আৱজ্জতি জানন্তিচাতি ধম্মতো অভিন্নং ৱত্ৱা তং চিত্তং নিৰুদ্ধংপি অদ্ধাৱসেন সন্ততিৱসেনচ গহিতং জৱনানংপি পচ্চুপ্পন্নমেৱ হোতীতি ৱিনিচ্ছিতং. আচৰিযানন্দমতেন পন পৰস্স তং তং আকাৰং সল্লক্খেত্ৱা তং তং অধিপ্পাযজাননকালে আৱজ্জনজৱনানি পচ্চেকং অত্তনা সহুপ্পন্নং চিত্তং আৱজ্জতি জানন্তি চ. ন চেত্থ ধম্মতো কালতোচ ভিন্নংনাম হোতি. সব্বেসংপি হি আৰম্মণং চিত্তমেৱ হোতি পচ্চুপ্পন্নঞ্চাতি. নচ জৱনানি নিৰাৱজ্জনানিনাম হোন্তি. আৱজ্জনেনপি হি চিত্তন্তেৱ আৱজ্জিতং হোতি. জৱনানিচ চিত্তন্তেৱ জানন্তীতি. যদি পন আৱজ্জনে ন চিত্তন্তি আৱজ্জিতে জৱনানি ৰূপন্তি জানন্তি. ৰূপন্তিৱা আৱজ্জিতে চিত্তন্তি জানন্তি, নীলন্তিৱা আৱজ্জিতে পীতন্তি জানন্তি. এৱং সতি জৱনানি ধম্মতো নিৰাৱজ্জনানি নাম হোন্তি. তথা অতীতন্তি আৱজ্জিতে পচ্চুপ্পন্নন্তি. এৱঞ্চ সতি তানি কালতো নিৰাৱজ্জনানিনাম হোন্তীতি. যস্মা চ অতীতো ধম্মো পচ্চুপ্পন্নস্স ধম্মস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযোতি পট্ঠানে ৱুত্তো. তস্মা ইধ খণৱসেনেৱ পচ্চুপ্পন্নং ৱত্তুং যুত্তং. ন অদ্ধাসন্ততি ৱসেনাতি. ইতৰথা সব্ব ৱীথিচিত্তৱাৰেসুপি আৰম্মণানং অতীতাদিভাৱো অদ্ধাসন্ততিৱসেনেৱ ৱত্তব্বো সিযাতি. গাথাযং তীণেৱাতি কিচ্চৱসেন তীণি এৱ. চিত্তুপ্পাদা দসেৰিতাতি চিত্তুপ্পত্তিক্খণৱসেন দস ঈৰিতানি কথিতানি. ৱিত্থাৰেনাতি চিত্তসৰূপৱিত্থাৰেন. এত্থাতি মনোদ্ৱাৰে. একচত্তালীসাতি পঞ্চৱিঞ্ঞাণমনোধাতূহি ৱজ্জিতানং কামাৱচৰচিত্তানং ৱসেন একচত্তালীসং. এত্থাতি পৰিত্তজৱনৱাৰে. [পৰিত্তৱাৰো]
১৩৮. ৱিভূতাৱিভূতভেদো নত্থি একং ৱিভূতমেৱ লব্ভতীতি অধিপ্পাযো. ন হি অৱিভূতে আৰম্মণে অপ্পনানাম সম্ভৱতীতি. তথা তদাৰম্মণুপ্পাদোচ নত্থি. ন হি অতিসন্ততৰং অপ্পনাজৱনং তদাৰম্মণং অনুবন্ধতীতি. তত্থ হি ছব্বীসতি মহগ্গত লোকুত্তৰ জৱনেসু যংকিঞ্চি জৱনং অপ্পনাৱীথিমোতৰতীতি সম্বন্ধো. ঞাণৰহিতং দ্ৱিহেতুকজৱনং অথিৰসভাৱত্তা অপ্পনায অনন্তৰূপনিস্সযো নহোতীতি ৱুত্তং ঞাণসম্পযুত্ত কামাৱচৰজৱনানমট্ঠন্নন্তি. পৰিকম্মোপচাৰানুলোমগোত্ৰতুনামেনাতি এত্থ ইন্দ্ৰিযসমতাদীহি পৰিতোভাগেহি অপ্পনা কৰীযতি সজ্জীযতি এতেনাতি পৰিকম্মং. অপ্পনং উপেচ্চ চৰতীতি উপচাৰো. সমীপচাৰোতি অত্থো. সমীপচৰণঞ্চেত্থ আসন্নেকালে অপ্পনাৱহসমত্থভাৱেন দট্ঠব্বং. যস্স পৱত্তিযা অচিৰং কালং অপ্পনা সম্ভৱো হোতীতি. অনুলোমন্তি অপ্পনাপৱত্তিযা পচ্চনীকধম্মৱিধমনেন অপ্পনায অনুকূলং অপ্পনাহিতং অপ্পনা ৱহন্তিচ্চেৱ অত্থো, যস্স পৱত্তিযা অপ্পনা ৱিবন্ধকো পচ্চনী কোনাম নত্থীতি. গমীযতি বুজ্ঝীযতি অত্থো এতেনাতিৱো. অভিধানং বুদ্ধিচ. তং দুৱিধংপি গৱং তাযতি ৰক্খতীতি গোত্তং. পৰিত্ত জাতিসঙ্খাতো অন্ৱযো. গোত্তং অভিভুয্যতি ছিজ্জতি এত্থাতি গোত্ৰভু. এত্থ চ চত্তাৰিপি জৱনানি পৰিকম্মজৱনানীতি ৱা উপচাৰজৱনানিতিৱা অনুলোমজৱনানীতিৱা ৱুচ্চন্তিযেৱ. গোত্ৰভূতি পন পচ্ছিমস্সেৱ নামং. ইধ পন চতুন্নংপি নামানং সঙ্গহণত্থং পৰিকম্মো পচাৰানুলোম গোত্ৰভুনামেনাতি এৱং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এৱঞ্চ কত্ৱা কস্মা পথমমেৱ পৰিকম্মংনাম. ননু ইতৰানিপি অপ্পনং পৰিসঙ্খৰোন্তিযেৱাতি এৱমাদিকা চোদনা অনোকাসা হোতীতি. চতুক্খত্তুং তিক্খত্তুমেৱৱাতি চতুক্খত্তুমেৱৱা তিক্খত্তুমেৱৱা. তত্থ পথমেন এৱ সদ্দেন পঞ্চমং গোত্ৰভুসম্ভৱো পটিক্খিত্তো হোতি. তদা হি জৱনং পতিতংনাম হোতি. পৱেধতি কম্পতি. কামগোত্তং অভিক্কমিত্ৱা উপৰিভূমন্তৰপ্পত্তিযা পচ্চযো ভৱিতুং ন সক্কোতীতি. দুতীযেন দুতীযং গোত্ৰভু সম্ভৱো পটিক্খিত্তো হোতি. তদা হি অলদ্ধাসেৱনং অনুলোমং অত্তনো অনন্তৰে চিত্তং গোত্ৰভুভাৱং পাপেতুং ন সক্কোতীতি. এতেনেৱ পঞ্চমতো পৰং চতুত্থতোচ ওৰং অপ্পনায অসম্ভৱো সাধিতো হোতীতি. ৱাসদ্দেন পন মন্দপঞ্ঞস্স চতুক্খত্তুমেৱ. ন তিক্খত্তুং. তিক্খপঞ্ঞস্স তিক্খত্তুমেৱ. ন চতুক্খত্তুন্তি দস্সিতং হোতি. অট্ঠসালিনিযং পন মন্দমজ্ঝিম মহাপঞ্ঞৱসেন তিধা ভিন্দিত্ৱা পঞ্চক্খত্তুংপি পৰিকম্মজৱনানং উপ্পত্তি অনুঞ্ঞাতা ৱিয দিস্সতি. ইতৰট্ঠকথাসু পন সুট্ঠু ৱিচাৰেত্ৱা পটিসিদ্ধত্তা সা ন গহেতব্বাৱাতি.
যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘ছট্ঠং সত্তমং ভৱঙ্গস্স আসন্নভাৱেন পপাতাসন্নপুৰিসো ৱিয অপ্পনাৱসেন পতিট্ঠাতুং ন সক্কোতী’’তি ৱুত্তং.
তত্থ ভৱঙ্গস্স আসন্নভাৱেনাতি ভৱঙ্গভাৱস্স আসন্ন ভাৱেনাতি অত্থো. পঞ্চমজৱনতো হি পট্ঠায জৱনসন্তানং অনুপুব্বেন পৰিক্খীণজৱং হোতি. ভৱঙ্গভাৱত্থায পৰিণমতীতি. এৱঞ্চ কত্ৱা পপাতাসন্নপুৰিসোপমাপি উপপন্না হোতীতি. নিৰুদ্ধানন্তৰমেৱাতি নিৰুদ্ধে অনন্তৰমেৱাতি পদচ্ছেদো. কস্স অনন্তৰন্তি, অঞ্ঞস্স অসুতত্তা নিৰুদ্ধস্সাতি অত্থতো লদ্ধমেৱাতি. যস্মা পন অপ্পনানাম উপ্পজ্জমানা চতুত্থতোৱা পঞ্চমতোৱা পট্ঠায উপ্পজ্জতি. ন ছট্ঠতোৱা সত্তমতোৱা. সাহি ৱসীভূতাপি চতুত্থ পঞ্চমেসু উপ্পত্তিং অলভমানা সব্বসো নুপ্পজ্জতিযেৱ. লভমানা পন দিৱসংপি নিৰন্তৰং পৱত্ততিযেৱ. তস্মা চতুত্থংৱা পঞ্চমংৱাতি ইদং আদিমত্তনিযমনত্থং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তেনেৱ হি অপ্পনাৱীথিমোতৰতীতি চ ততোপৰং অপ্পনাৱসানে ভৱঙ্গপাতোৱ হোতীতি চ ৱক্খতীতি. যদি পন পঞ্চমতো পট্ঠায জৱনং পতিতং নাম হোতি. এৱং সতি কস্মা ততো পট্ঠায পতনখেত্তে অপ্পনাজৱনং পৱত্ততীতি. ৱুচ্চতে, হত্থে থপিতলেড্ডুস্স পতনখেত্তংনাম হত্থতো মুত্তমত্তে হোতি. এৱং সন্তেপি হত্থবলেন খিপিতং লেড্ডু দূৰংপি গচ্ছতিযেৱ. এত্থ চ লেড্ডুস্স জৱোনাম হত্থজৱমূলকো হোতি. হত্থজৱোচ সৰীৰবলমূলকো. তত্থ লেড্ডু ৱিয অপ্পনাজৱনং দট্ঠব্বং. লেড্ডুস্স পতনখেত্তং ৱিয চতুত্থতো পচ্ছাকালো. হত্থজৱোৱিয গোত্ৰভুজৱো. সৰীৰবলং ৱিয পুৰিমানং পৰিকম্মজৱনানং বলং দট্ঠব্বং. উত্তানসেয্যস্স বালদাৰকস্স বলং ৱিয আদিকম্মিকৱীথিযং কামজৱনানং বলং. ৱুদ্ধিপত্তস্স পুৰিসস্সবলং ৱিয সমাপত্তিৱীথিযং কামজৱনানং বলং. যথা চ বালদাৰকেন খিত্তং লেড্ডু হত্থতো মুত্তমত্তেপি পততি. এৱং আদিকম্মিকৱীথিযং অপ্পনাজৱনং একৱাৰং জৱিত্ৱা পততি. যথাৱুদ্ধিপত্তেন খিত্তং লেড্ডু পতনখেত্তেপি অপতিত্ৱা দূৰংপি দূৰতৰংপি গচ্ছতি. তথা সমাপত্তিৱীথিযং অপ্পনাজৱনং চিৰংপি চিৰতৰংপি পৱত্ততীতি. মূলটীকাযং পন অপ্পনাজৱনং পতনখেত্তে পৱত্তংপি ভূমন্তৰপত্তিযাৱা আৰম্মণন্তৰলদ্ধিযাৱা পতিতংনাম নহোতীতি ৱুত্তং. এত্থ সিযা, কস্মা পঞ্চমতো পট্ঠায জৱনং পতিতন্তি ৱুত্তং. ননু অপতি তত্তা এৱ সুট্ঠু বলৱভাৱতো সত্তমজৱনচেতনা সীঘং অনন্তৰে ভৱে ৱিপাকদাযিনীচ আনন্তৰিযকম্মঞ্চ হোতি. মজ্ঝে পঞ্চচেতনা তথা বলৱভাৱাভাৱতো চিৰেন ততীযভৱাদীসু ৱিপাকদাযিনীচ হোন্তি, অনন্তৰিযভাৱঞ্চ ন গচ্ছন্তীতি. নখো পনেতং এৱং দট্ঠব্বং. যদি হি সীঘং ৱিপাকদানতায বলৱতীনাম সিযা. এৱংসতি পঠমচেতনা সব্ববলৱতীনাম সিযা. সা হি ইমস্মিংযেৱ ভৱে ৱিপাকং দেতীতি. ইদং পনেত্থ সন্নিট্ঠানং. এক ৱস্সজীৱীনং তিণৰুক্খানং পৰিণামোৱিয পথমচেতনায পৰিণামো দট্ঠব্বো. দ্ৱিৱস্সজীৱীনং ৱিয সত্তমচেতনায. মহাসালানং ৱিয মজ্ঝিমচেতনানন্তি. তত্থ একৱস্সজীৱিনো তিণৰুক্খানাম অসাৰা হোন্তি. অসাৰত্তাচ দুব্বলা অনদ্ধনিযা অচিৰট্ঠিকা. তস্মা তেসং সীঘতৰপৰিণামো হোতি. তে হি সীঘতৰং ৰুহন্তি. ৱুদ্ধিং ৱিৰুড়্হিং আপজ্জন্তি. সীঘতৰং পুপ্ফন্তি ফলন্তি পতন্তি অন্তৰধাযন্তি. একং নিদাঘসমযং অতিক্কমিতুং নসক্কোন্তি. দুতীযং ৱস্সং ন পাপুণন্তি. এত্থচ নিদাঘসমযো ৱিয মৰণকালো ৱেদিতব্বো. দ্ৱিৱস্সজীৱিনো পন থোকং সাৰভূতা হোন্তি. সাৰভূতত্তাচ থোকং বলৱন্তা অদ্ধনিযা. ততো যেৱচতেসং চিৰপৰিণামো হোতি. তে হি পথমং ৱস্সং ৰুহন্তি ৱুদ্ধিং ৱিৰুড়্হিং আপজ্জন্তি. পুপ্ফিতুংৱা ফলিতুংৱা নসক্কোন্তি. দুতীযৱস্সেএৱ পুপ্ফন্তি ফলন্তি পতন্তি অন্তৰধাযন্তি. দুতীযং পন নিদাঘ সমযং অতিক্কমিতুং ন সক্কোন্তি. ততীযং ৱস্সং ন পাপুণন্তি. মহাসালা পন সব্বসাৰভূতা হোন্তি. বলৱন্তা চিৰতৰট্ঠাযিনো. তস্মা তে সণিকমেৱ পৰিণামং গচ্ছন্তি. তে হি এক দ্ৱে ৱস্সানি ৱিদত্থিৰতনমত্তাৱ হোন্তি. ৱুদ্ধিং ৱিৰুড়্হিং নাপজ্জন্তি. পুপ্ফিতুংৱা ফলিতুংৱা ন সক্কোন্তি. অতিচিৰট্ঠাযিনো পন হোন্তি. ছ পঞ্চ ৱস্সসতানি ঠত্ৱাৱ পতন্তি. এৱমেৱ পথমজৱনচেতনা সব্বসো অলদ্ধাসেৱনতায অসাৰা অবলা হোতি. ৱিসুং একং ভৱং নিব্বত্তেতুং একঞ্চ মৰণকালং অতিক্কমিতুং ন সক্কোতি. ইমস্মিং ভৱেএৱ ৱিপচ্চিত্ৱাৱা অৱিপচ্চিত্ৱাৱা খিয্যতি. সত্তম জৱনচেতনা পন লদ্ধাসেৱনতায থোকং সাৰভূতা হোতি. ৱিসুং একং ভৱং নিব্বত্তেতুং সক্কোতি. সাৰভূতত্তা যেৱচ সণিকমেৱ পৰিণামং গচ্ছতি. ইমস্মিং ভৱে ৱিপচ্চিতুং ন সক্কোতি. ভৱন্তৰং পত্ৱাৱ ৱিপচ্চতি. পতিতজৱনেসু পন অন্তিম জৱনতায দুব্বলত্তা দুতীযং মৰণকালং অতিক্কমিতুং ন সক্কোতি. দুতীযভৱেএৱ ৱিপচ্চিত্ৱাৱা অৱিপচ্চিত্ৱাৱা খিয্যতি. অৱসেসানং পন পঞ্চন্নং মজ্ঝিমচেতনানং সুট্ঠু লদ্ধাসেৱনানং সণিক তৰ পৰিণতভাৱো ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বোতি. নং কেৱলঞ্চেত্থ তিণ ৰুক্খো পমায পাণোপমাযাপি অযমত্থো দীপেতব্বো. যেহিকেচি গব্ভসেয্যকা পাণা অপ্পাযুকজাতিকা হোন্তি. তে সীঘতৰং গব্ভৱাসং ৱসন্তি, সীঘতৰং ৱিজাযন্তি. অঙ্গমঙ্গানিচ নেসং সীঘতৰং থামগতানি হোন্তি. ইন্দ্ৰিযানিচ সীঘতৰং পৰিপাকগতানি হোন্তি. তদহেৱ উট্ঠহিত্ৱা গচ্ছন্তি. গোচৰং গণ্হন্তি. অত্তনো অত্তনো ৱিসযে সীঘতৰং ৱিঞ্ঞুত্তং আপজ্জন্তি. সীঘতৰং জিণ্ণা হোন্তি মৰন্তি. দীঘাযুকজাতিকানং পন গব্ভৱাসাদীনি সব্বানি সণিক মেৱ সিজ্ঝন্তীতি. এত্থচ মহগ্গত কুসলানি সত্তম জৱনট্ঠানে ঠিতানীতি ৱেদিতব্বানি. পৰিকম্মজৱনানি হি চিৰট্ঠিতিকট্ঠেন সুপক্ক সালিধঞ্ঞসদিসানি. অপ্পনাজৱনানি অচিৰট্ঠিতিকট্ঠেন সুপক্ক সালিভত্তসদিসানীতি তানিপি অচিৰতৰট্ঠিতিকানিএৱ হোন্তি. দুতীযে ভৱে ৱিপচ্চিত্ৱাৱা অৱিপচ্চিত্ৱাৱা খিয্যন্তি. ইমস্মিং ভৱেপি অপ্পকেন কামচ্ছন্দাদিনা পচ্চনীকধম্মেন পটিবাহিতানি সব্বসো অৱিপাকভাৱং আপজ্জন্তি. তস্মাতানি তেন পৰিযাযেন দুব্বলানি নাম হোন্তীতি.
যস্মা চ আনন্তৰিযকম্মানং ফলদাননিযততানাম কালনিযমেন ৱিনা ন সম্ভৱতি. কালনিযমোচনাম একন্তেন সত্তমজৱনস্সেৱ হোতি. ন মজ্ঝিমজৱনানং. তেসঞ্হি অসুকস্মিং ভৱেএৱ ৱিপচ্চন্তীতি এৱং নিযমো নত্থীতি. তস্মা দুৱিধস্স নিযমস্স সিদ্ধত্তা এৱ সত্তমজৱনচেতনায অনন্তৰিযকম্মতা সিদ্ধা হোতি. ন বলৱতৰতাযাতি নিট্ঠমেত্থগন্তব্বন্তি. মূলটীকাযং পন ননুচ সত্তমজৱনচেতনায বলৱতায উপপজ্জৱেদনীযভাৱো হোতি আনন্তৰিযতাপীতি চোদনং সমুট্ঠাপেত্ৱা তত্থাযং অধিপ্পাযো সিযা. পটিসন্ধিযা অনন্তৰপচ্চযভাৱিনো ৱিপাকসন্তানস্স অনন্তৰপচ্চযভাৱেন অন্তিমজৱনচেতনায সুসঙ্খতত্তাসা সত্তমজগনচেতনা উপপজ্জৱেদনীযা আনন্তৰিযকাচ হোতি. ন অপতিতজৱনচেতনা ৱিয বলৱতাযাতি উত্তৰং ৱদতি. তং যুত্তং ৱিয ন দিস্সতি. এৱঞ্হি সতি পথমজৱনচেতনা কস্স অনন্তৰপচ্চযভাৱেন সুসঙ্খতত্তা দিট্ঠধম্মৱেদনীযানাম জাতাতি ৱত্তব্বা হোতীতি. মহাটীকাযং পন দুব্বলাপি অন্তিমজৱন চেতনা সন্নিট্ঠানকিচ্চৱিসেসযুত্ততায ফলৱিপচ্চনে সত্তিৱিসে সযুত্তা হোতীতি উপপজ্জৱেদনীযা আনন্তৰিযকাচ সা হোতীতি ৱুত্তং. যথাৰহন্তি তং তং পুগ্গলানুৰূপং. যথাভিনীহাৰ ৱসেনাতি তস্স তস্স পৰিকম্মভাৱনা চিত্তস্স কসিণনিমিত্তা দীসুৱা অনিচ্চলক্খণাদীসুৱা অভিনীহৰণানুৰূপং. অপ্পনাৱীথিন্তি অপ্পনাপবন্ধং. ইদঞ্চ অনেকৱাৰে পৱত্তানং অপ্পনাজৱনানং সঙ্গহণত্থং ৱুত্তং. তেনেৱাহ ততোপৰং অপ্পনাৱসানে ভৱঙ্গপাতোৱ হোতীতি. তত্থ ততোতি চতুত্থতোৱা পঞ্চমতো ৱা. ইমস্মিং অত্থে সতি পঞ্চমেৱা ছট্ঠেৱা একন্তেন ভৱঙ্গপাতো হোতীতি আপজ্জতি. তস্মা পুন অপ্পনাৱসানেতি ৱুত্তং. ভৱঙ্গপাতোৱহোতি. নত্থি তদাৰম্মণুপ্পাদোতি অধিপ্পাযো.
ৱিভাৱনিযং পন
‘‘কত্থচি অপ্পনাৱাৰে সত্তজৱন পৰিপূৰণত্থং অপ্পনাৱসানেপি কামাৱচৰজৱনপ্পৱত্তিং ৱদন্তানং নিকাযন্তৰিকানং ৱাদো ইধ এৱসদ্দেন নিৱত্তিতো’’তি ৱুত্তং.
তত্থাতি তস্মিং অপ্পনাজৱনৱাৰে. নিৰন্তৰপৱত্তানং জৱনানং ভিন্নৱেদনতানাম নত্থীতি ৱুত্তং সোমনস্সসহগত জৱনা নন্তৰন্তিআদি.
[১৩২] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘ভিন্নৱেদনানং অঞ্ঞমঞ্ঞং আসেৱনপচ্চযভাৱস্স অনুদ্ধটত্তা’’তিকাৰণং ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
ন হি ইধ আসেৱনপচ্চযভাৱো পমাণং. কস্মা, আসেৱন পচ্চনিকানং ফলজৱনানংপি পৰিকম্মজৱনেহি অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ অভিন্নৱেদনতায ইচ্ছিতব্বত্তাতি. পাটিকঙ্খিতব্বাতি অৱস্সং ইচ্ছিতব্বা.
[১৩৩] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘পসংসিতব্বা’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
ন হি তাদিসো সংৱণ্ণনাপদেসো দিস্সতীতি. অৰহত্ত ফলে মগ্গৱীথিযং মগ্গকুসলানন্তৰং পৱত্তমানেপি অযং পুব্বাপৰ নিযমো পৰিকম্মজৱনেহি এৱ সহ অপ্পনাজৱনানং হোতীতি কত্ৱা ক্ৰিযজৱনানন্তৰং অৰহত্তফলঞ্চাতি ৱুত্তং. সুখপুঞ্ঞম্হা পৰং দ্ৱত্তিংস অপ্পনাজৱনানি সম্ভৱন্তি. উপেক্খকা পুঞ্ঞম্হা পৰং দ্ৱাদস, সুখিতক্ৰিযতো পৰং অট্ঠ. উপেক্খকা ক্ৰিযতো পৰং ছ অপ্পনাজৱনানি সম্ভৱন্তীতি যোজনা. তত্থ দ্ৱত্তিংসাতি অৰহত্তফলসব্বপঞ্চমজ্ঝানৱজ্জিতানং চতুন্নং ৰূপকুসলানং সোড়সন্নং মগ্গকুসলানং দ্ৱাদসন্নং হেট্ঠিমফলানঞ্চ ৱসেন দ্ৱত্তিংস. দ্ৱাদসাতি পঞ্চমজ্ঝানিকানং ৰূপাৰূপমগ্গকুসলানং হেট্ঠিমফলানঞ্চ ৱসেন দ্ৱাদস. অট্ঠাতি পঞ্চমজ্ঝানৱজ্জিতানং চতুন্নং ৰূপক্ৰিযানং চতুন্নং অৰহত্তফলানঞ্চ ৱসেন অট্ঠ. ছাতি পঞ্চমজ্ঝানিকানং পঞ্চন্নং ৰূপাৰূপক্ৰিযানং অৰহত্তফলস্সচ ৱসেন ছ. পুথুজ্জনানং সেক্খানঞ্চ কামপুঞ্ঞতিহেতুতো পৰং চতুচত্তালীস অপ্পনা সম্ভৱন্তি. ৱীতৰাগানং অৰহন্তানং তিহেতুকামক্ৰিযতো পৰং চুদ্দস অপ্পনা সম্ভৱন্তীতি যোজনা.
১৩৯. সব্বথাপীতি অতিমহন্তাদিনা সব্বপকাৰেনপি. এত্থাতি এতেসু যথাৱুত্তেসু পঞ্চদ্ৱাৰ মনোদ্ৱাৰেসু. সব্বত্থাপি পন অনিট্ঠে তিৱা পাঠো. তেনেৱ টীকাসু সব্বত্থাপীতি পঞ্চদ্ৱাৰ মনোদ্ৱাৰেপীতি ৱুত্তং. ইচ্ছিতব্বন্তি ইট্ঠং. কেন ইচ্ছিতব্বন্তি. লোকিযমহাজনেন. তত্থ চ অতিউক্কট্ঠে অতিদুগ্গতেচ জনে অগহেত্ৱা মজ্ঝিমকেন মহাজনেন. এৱঞ্হি সতি ইট্ঠানিট্ঠানং সুট্ঠুৱৱত্থানং হোতীতি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. যস্মিং আৰম্মণেকুসল ৱিপাকং উপ্পজ্জতি, তদেৱ ইট্ঠংনাম. যস্মিং পন অকুসলৱিপাকং উপ্পজ্জতি, তদেৱ অনিট্ঠংনাম. ন হি সক্কা ইট্ঠংৱা অনিট্ঠংৱা আৰম্মণং ৱিপাকচিত্তং ৱঞ্চেতুন্তিচ. অপিচ দ্ৱাৰৱসেনাপি ইট্ঠানিট্ঠতা ৱেদিতব্বাতি চ ৱুত্তং. তস্মা ইন্দ্ৰিযানিন্দ্ৰিযবদ্ধসন্তানগতে একে কস্মিং ৰূপকলাপে ৱণ্ণাদীসু ৰূপেসু কিঞ্চি ইট্ঠং হোতি. কিঞ্চি অনিট্ঠং. কদাচি ইট্ঠং হোতি. কদাচি অনিট্ঠং, তত্থ কিঞ্চি ইট্ঠং হোতি কিঞ্চি অনিট্ঠন্তি যথা কিংস্মিংচি একস্মিং পুপ্ফে ৱণ্ণো ইট্ঠো. গন্ধো অনিট্ঠো, ৰসো অনিট্ঠো, ফোট্ঠব্বো অনিট্ঠো, খৰসম্ফস্সো. কিংস্মিংচি ৱণ্ণোপি ইট্ঠো, গন্ধোপি ইট্ঠো, ৰসাদযো অনিট্ঠাযেৱ. তথা বুদ্ধস্স সৰীৰগতেপি একস্মিং কলাপে ৱণ্ণো ইট্ঠো হোতি. গন্ধো অনিট্ঠো. মতকণ্হসুনখস্স উদ্ধুমাতসৰীৰেপি ৱণ্ণো ইট্ঠো হোতি. গন্ধো অনিট্ঠো. সো হি ৱণ্ণো যদি নিৱত্থপাৰুতস্স ৱত্থস্স ভৱেয্য. তং ৱত্থং মহগ্ঘং হোতীতি. কদাচি ইট্ঠং কদাচি অনিট্ঠন্তি অগ্গিনাম হেমন্তে ইট্ঠো সুখৱিপাকস্স পচ্চযো. গিম্হে অনিট্ঠো দুক্খৱিপাকস্স পচ্চযো. সীতুদকং গিম্হে ইট্ঠং. হেমন্তে অনিট্ঠং. তথা সুখ সম্ফস্সং ৱত্থং পকতিকাযে ইট্ঠং হোতি. ৱণং পত্ৱা অনিট্ঠং. তেনৱা সণিকং ফুসন্তস্স ইট্ঠং, গাড়্হং ফুসন্তস্স অনিট্ঠন্তি. নইট্ঠন্তি অনিট্ঠং. তস্মিং অনিট্ঠে. ইট্ঠেতি ইট্ঠমজ্ঝত্তে, কুসলৱিপাকানি পঞ্চৱিঞ্ঞাণ সম্পটিচ্ছন সন্তীৰণ তদাৰম্মণানীতি সম্বন্ধো. সন্তীৰণ তদাৰম্মণানি চেত্থ উপেক্খাসহগতানিএৱ ৱেদিতব্বানি. তেনেৱাহ অতিইট্ঠেপনাতিআদি. তত্থ অভিইট্ঠেতি সুৱণ্ণ ৰজত মণিৱণ্ণাদিকে হৰিতালৱণ্ণাদিকে কোসেয্য ৱত্থৱণ্ণাদি কে দেৱচ্ছৰাৱণ্ণাদিকেচ অতিৱিয লোকিযমহাজনেন ইচ্ছিতব্বে ছড়াৰম্মণে. যস্মা চেত্থ অনিট্ঠাৰম্মণ সমাযোগো অকুসলকম্মস্সেৱ ৱিপচ্চনোকাসো হোতি. ইট্ঠাৰম্মণসমাযোগোচ কুসলকম্মস্সেৱ, তস্মা অনিট্ঠে অকুসলৱিপাকানেৱ. ইট্ঠে কুসলৱিপাকানেৱাতি অযং নিযমো সিদ্ধো. ৱেদনানিযমো পন আদাসে মুখনিমিত্তস্স ৱিয অত্তনো উস্সাহ বলেন ৱিনা কেৱলং কম্মবলেন নিব্বত্তানং ৱিপাকানং পৰিদুব্বলত্তা তথা তথা কপ্পেত্ৱা পকপ্পেত্ৱা গহণা ভাৱতো যথাৰম্মণমেৱ সিদ্ধো হোতীতি দট্ঠব্বং. ন কেৱলঞ্চ ৱিপাকানং এৱ. অথখো ৱিপল্লাসৰহিতে খিণাসৱসন্তানে পৱত্তানং কামক্ৰিযজৱনানং ৱিযথাৰম্মণমেৱ ৱেদনাযোগো হোতীতি অধিপ্পাযেন ৱুত্তং তত্থাপি সোমনস্সসহগত ক্ৰিযজৱনাৱসানে তিআদি. তত্থাপীতি তেসু ৱিপাকেসুপি. সোমনস্সসহগত ক্ৰিয জৱনা ৱসানেতি বুদ্ধৱণ্ণাদিকে অতিইট্ঠাৰম্মণে পৱত্তানং সোমনস্স সহগত ক্ৰিযজৱনানং অৱসানে. উপেক্খাসহগত ক্ৰিয জৱনা ৱসানেতি অনিট্ঠে ইট্ঠমজ্ঝত্তেচ পৱত্তানং উপেক্খাসহগতক্ৰিযজৱনানং অৱসানে. অযঞ্চ ক্ৰিযজৱনাৱসানে তদাৰম্মণনিযমো অট্ঠকথাযংপি ৱুত্তোযেৱ. ৱুত্তঞ্হি তত্থ কামাৱচৰ তিহেতুক সোমনস্স সহগতক্ৰিযদ্ৱযং তদাৰম্মণৱসেন পঞ্চন্নং সোমনস্সসহগত ৱিপাকানং অনন্তৰপচ্চযোতিআদি. ইদঞ্চ পকতিনীহাৰেন পৱত্তানং ক্ৰিযজৱনানং ৱসেন ৱুত্তং. তথা ৰূপেন পন চিত্তাতিসঙ্খাৰেন পৱত্তানং ক্ৰিযজৱনানং ইট্ঠেপি উপেক্খাৱেদনাযোগো অনিট্ঠেপি সোমনস্স ৱেদনাযোগো হোতিযেৱ. যথাহ –
কথঞ্চানন্দ অৰিযো হোতি ভাৱিতিন্দ্ৰিযো. ইধানন্দ ভিক্খুনো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা উপ্পজ্জতি মনাপং উপ্পজ্জতি অমনাপং. উপ্পজ্জতি মনাপামনাপং. সো সচে আকঙ্খতি পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্যন্তি. অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতি. সচে আকঙ্খতি অপ্পটিকূলে পটিকূল সঞ্ঞী ৱিহৰেয্যন্তি. পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতীতি.
সব্বং উপৰিপণ্ণাসকে ইন্দ্ৰিযভাৱনাসুত্তং আহৰিতব্বং. তত্থ উপ্পজ্জতি মনাপং উপ্পজ্জতি অমনাপং. উপ্পজ্জতি মনাপামনাপন্তি এতেন খীণাসৱানং কামক্ৰিযজৱনানং পকতিনীহাৰেন ইট্ঠে সো মনস্সযোগো অনিট্ঠে উপেক্খা যোগো দস্সিতো হোতি. সোসচে আকঙ্খতি পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্যন্তি. অপ্পটিকূলসঞ্ঞী তত্থ ৱিহৰতীতিআদিনা পন তেসং তথাৰূপে চিত্তাভিসঙ্খাৰে সতি ইট্ঠেপি উপেক্খাযোগো অনিট্ঠেপিসোমনস্স যোগো ৱুত্তো হোতীতি. যং পন খীণাসৱানং সততৱিহাৰসুত্তে ইধ ভিক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নেৱ সুমনো হোতি. ন দুম্মনো. উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানোতিআদিনা ছসুদ্ৱাৰেসু সোমনস্স পটিক্খিপনং ৱুত্তং. তংপি তেসং তথা ৰূপচিত্তাভিসঙ্খাৰবাহুল্লৱসেন ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. যস্মা ৱা খীণালৱাপি বুদ্ধৰূপদস্সনাদীসু পধানসাৰুপ্পট্ঠানদস্সনাদীসু চ সোমনস্সিতা হোন্তিযেৱ. তস্মা কেৱলং ৰাগাদিৱত্থু ভূতানি ৰূপাৰম্মণাদীনি ইট্ঠানিট্ঠানি সন্ধায ইদং ৱুত্তন্তিপি যুত্তং. এত্থ চ. কথং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি. অনিট্ঠস্মিং ৱত্থুস্মিং মেত্তাযৱা ফৰতি. ধাতুতোৱা উপসংহৰতি. এৱং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি. কথং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতি ইট্ঠস্মিং ৱত্থুস্মিং অসুভাযৱা ফৰতি. অনিচ্চতো ৱা উপসংহৰতি. এৱং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতীতিআদিনা পটিসম্ভিদামগ্গনযেন ইধ তথাৰূপো চিত্তাভিসঙ্খাৰো নাম ৱেদিতব্বো. অপৰে পন ৱদন্তি-খীণাসৱা যদা দেৱচ্ছৰা ৱণ্ণাদিকং অতিইট্ঠাৰম্মণং আপাতমা গচ্ছতি. তদা তত্থ অসুভাযৱাফৰন্তি. অনিচ্চতোৱা উপসংহৰন্তি তত্থ অনিট্ঠভূতং অসুভ লক্খণংৱা অনিচ্চলক্খণংৱা উপেক্খা ক্ৰিয জৱনানং আৰম্মণং হোতি. ন অতিইট্ঠাৰম্মণভূতং দেৱচ্ছৰাৱণ্ণাদিকং.
তথা যদা কুধিভকুট্ঠসৰীৰাদিকং অতিঅনিট্ঠাৰম্মণং আপাতমাগচ্ছতি. তদা তত্থ মেত্তাযৱা ফৰন্তি. ধাতুতোৱা উপসংহৰন্তি. তত্থ ইট্ঠভূতং অৱেৰতাৱাদিলক্খণমেৱ সোমনস্সক্ৰিযজৱনানং আৰম্মণং হোতি. ন অতিঅনিট্ঠভূতং কুধিত কুট্ঠসৰীৰাদিকং. তস্মা তানি জৱনানি কামৱিপাকানিৱিয সব্বদাপি আৰম্মণানুৰূপমেৱ ৱেদনাযুত্তানি হোন্তীতি. তং নযুজ্জতি. ন হি তানি লক্খণানি দেৱচ্ছৰাৱণ্ণাদীহি ৱিনা ৱিসুং লব্ভন্তি. তেহি পন সহেৱ লব্ভন্তি. তস্মা যথা আনিসংসদস্সনেন ভাৱনায পুব্বাপৰিযৱিসেসদস্সনেনচ উদ্ধুমাতকাদীসু অতি অনিট্ঠেসুপি সোমনস্সুপ্পত্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তা. যথাচ মহা মোগ্গলানত্থেৰস্স বুদ্ধসুবুদ্ধতাদস্সনেন অত্তসম্পত্তিদস্সনেনচ অনিট্ঠভূতেপি অট্ঠিকঙ্কলিকপেতৰূপে সোমনস্সুপ্পত্তি পাড়িযং ৱুত্তা. যথা চ মহাকস্সপত্থেৰস্স তথাৰূপেন চিত্তাভি সঙ্খাৰেন কুট্ঠিনো হত্থতো লদ্ধে অনিট্ঠভূতে পূতিকুম্মাসেপি সোমনস্সুপ্পত্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তা. এৱমেৱং ইধপি অসুভফৰণাদিকো চিত্তাভিসঙ্খাৰো অতিইট্ঠে উপেক্খাজৱনানং অতিঅনিট্ঠেচ সোমনস্সজৱনানং উপ্পত্তিযা পচ্চযো হোতীতি দট্ঠব্বং. অযঞ্হি আৰম্মণানং ইট্ঠানিট্ঠভাৱোনাম লোকিযমহাজনানং ইচ্ছাৱসেন সিদ্ধো হোতি অগম্ভীৰো ৱিপল্লাসধম্মানং কিলেসানঞ্চ ৱত্থুভূতো. যথাহ-তত্থ কতমং ৰূপং হীনং. যং ৰূপং তেসং তেসং সত্তানং উঞ্ঞাতং অৱঞ্ঞাতন্তিআদি. এত্থ হি তেসং তেসং সত্তানন্তি এতেন আৰম্মণধম্মানং ইট্ঠানিট্ঠভাৱো নাম লোকিযমহাজন সম্মুতিযা সিদ্ধোতি দস্সেতি. তস্মা যঞ্চ অপ্পহীনৱিপল্লাসানং লোকিযমহাজনানং দেৱচ্ছৰাৱণ্ণা দীসু অতি ইট্ঠেসু অতিইট্ঠাকাৰতো গহণং. যঞ্চ বুদ্ধৱণ্ণা দীসু অতিইট্ঠেসু অনিট্ঠাকাৰতো গহণং. তদুভযংপি তেসং ৱিপল্লাসৱসেনেৱ হোতি. যংপন পঞ্ঞৱন্তানং বুদ্ধসাৱকানং দেৱচ্ছৰাৱণ্ণাদীসু অনিট্ঠাকাৰতো গহণং. যঞ্চ বুদ্ধৱণ্ণাদীসু অতিইট্ঠাকাৰতো গহণং. তদুভযংপি পঞ্ঞাবলেনেৱ হোতীতি ৱেদিতব্বং.
[১৩৪] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘কুসলাকুসলানং পন অপ্পহীনৱিপল্লাসেসু সন্তানেসু পৱত্তিযা অতিইট্ঠেপি ইট্ঠমজ্ঝত্তঅনিট্ঠাকাৰতো অনিট্ঠেপি ইট্ঠইট্ঠমজ্ঝত্তাকাৰতো গহণং হোতীতি’’ ৱুত্তং.
যঞ্চ তত্থ
‘‘খীণাসৱানং চিত্তৱিপল্লাসাভাৱেন ক্ৰিযজৱনানিপি যথাৰম্মণমেৱ পৱত্তন্তী’’তি ৱুত্তং. তং ৱিচাৰেতব্বমেৱ.
যে হি তে ধম্ম চক্খুৰহিতা হোন্তি. তেযেৱ ৱিপল্লাস ৱসেন চিত্তৱসানুগা আৰম্মণৱসানুগাচ হোন্তীতি কুসলা কুসলানিযেৱ যেভুয্যেন যথাৰম্মণং পৱত্তন্তি. ন পন ক্ৰিয জৱনানি. ন হি খীণাসৱা লোকিযমহাজনসম্মতেসু ইট্ঠানিট্ঠেসু চিত্তৱসানুগা আৰম্মণৱসানুগাচ হোন্তীতি. যথাহ –
ৰূপা সদ্দা গন্ধা ৰসা, ফোট্ঠব্বাচ মনোৰমা;
ইট্ঠধম্মা অনিট্ঠাচ, ন পৱেধন্তি পণ্ডিতাতি.
তস্মা সোমনস্স ক্ৰিয জৱনানন্তৰংপি তদাৰম্মণানি সোমনস্সুপেক্খা ৱেদনাযুত্তানি এৱ সিযুং. তথা উপেক্খাক্ৰিযজৱনানন্তৰংপীতি. মূলটীকাযং পনেত্থ পট্ঠানে-কুসলাকুসলে নিৰুদ্ধে ৱিপাকো তদাৰম্মণতাউপ্পজ্জতীতি কুসলকুসলানন্তৰং এৱ তদাৰম্মণং ৱুত্তং. ন অব্যাকতানন্তৰং নচ কত্থচি ক্ৰিযানন্তৰং তদাৰম্মণস্স ৱুত্তট্ঠানং দিস্সতি. ৱিজ্জমানেচ তস্মিং অৱচনে কাৰণংনত্থি. ভৱঙ্গঞ্চনামেতং নদিসোতোৱিয পটিসোতগামিনাৱং সৱিপ্ফাৰিকং এৱজৱনং অনুবন্ধতীতি যুত্তং. ন পন ছড়ঙ্গুপেক্খাৱতো খীণাসৱস্স সন্তৱুত্তিক্ৰিযজৱনং. তস্মা ক্ৰিযজৱনানন্তৰং তদাৰম্মণৱিধানং উপপৰিক্খিতব্বন্তি ৱুত্তং. পট্ঠানে পন কুসলত্তিকে পঞ্হা ৱাৰে আৰম্মণপচ্চযৱিভঙ্গে তীসু অব্যাকতপদাৱসানৱাৰেসু সেক্খপুথুজ্জনানং তদাৰম্মণমেৱ পধানং হোতি. ন কুসলা কুসলজৱনং. তস্মা দ্ৱীসুপি ৱাৰেসু সেক্খাৱা পুথুজ্জনাৱা কুসলং অনিচ্চতো ৱিপস্সন্তি কুসলং অস্সাদেন্তীতিআদিকং ৱত্ৱা পুনচ কুসলে নিৰুদ্ধে অকুসলে নিৰুদ্ধে ৱিপাকো তদাৰম্মণতা উপ্পজ্জতীতি ৱুত্তং. অৰহতো পন জৱনংপি তদাৰম্মণংপি পধান মেৱ হোতি. তস্মা অৰহা কুসলং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৱিপস্সতি ইচ্চেৱ ৱুত্তং. নপন ৱুত্তং ক্ৰিযাব্যাকতে নিৰুদ্ধে ৱিপাকো তদাৰম্মণতা উপ্পজ্জতীতি. যদি চেতং ৱুচ্চেয্য তদাৰম্মণমেৱ পধানং কতংনাম সিযা. অৱুত্তেপিচ তস্মিং ৱিপস্সতীতি ইমিনা তদাৰম্মণংপি গহিতমেৱ হোতীতি. তস্মা যং ৱুত্তং পট্ঠানে কুসলা.ল. উপ্পজ্জতীতি কুসলাকুসলানন্তৰমেৱ তদাৰম্মণং ৱুত্তং. ন অব্যাকতানন্তৰন্তিচ. ৱিজ্জমানেচ তস্মিং অৱচনে কাৰণং নত্থীতি চ ৱুত্তং. তং ন যুজ্জতিযেৱ. অনন্তৰপচ্চযৱিভঙ্গেসু পন কুসলং ৱুট্ঠানস্স অকুসলং ৱুট্ঠানস্স ক্ৰিযং ৱুট্ঠানস্সাতিচ ৱিপাকধম্মধম্মা খন্ধা ৱুট্ঠানস্স নেৱৱিপাক নাৱিপাকধম্মধম্মা খন্ধা ৱুট্ঠানস্সাতিচ এৱমাদিনা ক্ৰিযজৱনানন্তৰং ভৱঙ্গেন সহ তদাৰম্মণস্সপি ৱুট্ঠাননামেন ৱুত্তট্ঠানং দিস্সতিযেৱ. তস্মা যঞ্চ ৱুত্তং ন কত্থচি ক্ৰিযানন্তৰং তদাৰম্মণস্স ৱুত্তট্ঠানং দিস্সতীতি. তংপি ন যুজ্জতিযেৱ. নচ ছড়ঙ্গুপেক্খাৱ তো খীণাসৱস্স সন্তৱুত্তিপি ক্ৰিযজৱনং সৱিপ্ফাৰিকং ন হোতি. কুসলজৱনস্স ৱিয তস্সপি ওড়াৰিককাযৱচী পযোগসমুট্ঠা পনতোতি.
[১৩৫] ৱিভাৱনিযং পন
টীকাৱাদস্স উত্তৰং ৱদন্তেন যং ৱুত্তং ‘‘যদি অব্যাকতা নন্তৰংপি তদাৰম্মণং ৱুচ্চেয্য. পৰিত্তাৰম্মণে ৱোট্ঠব্বনা নন্তৰংপি তস্স পৱত্তিং মঞ্ঞেয্যুন্তি ক্ৰিযজৱনানন্তৰং তদা ৰম্মণং ন ৱুত্ত’’ন্তি. তং ন সুন্দৰং.
ন হি পট্ঠানে ইমস্মিং ৱুত্তে ইদংনাম মঞ্ঞেয্যুন্তি অৱুত্তংনাম অত্থি. ন চ অৰহা কুসলং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৱিপস্সতীতিআদিনা ৱিপস্সনাচাৰৱসেন ৱুত্তট্ঠানে পঞ্চদ্ৱাৰিক পৰিত্তাৰম্মণ ৱাৰপসঙ্গো অত্থীতি. দোমনস্স.ল. উপেক্খা সহগতানেৱ ভৱন্তি. ন সোমনস্সসহগতানি. কস্মা, সোমনস্স দোমনস্সানং অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰুদ্ধত্তা. তেনেৱ হি পট্ঠানে তেসং ইতৰীতৰানন্তৰপচ্চযতা নৱুত্তাতি. এত্থচ ক্ৰিযজৱন দোমনস্সজৱনান মেৱ অনন্তৰং তদাৰম্মণ নিযমং দস্সেন্তেন থেৰেন ইতৰেসং কুসলাকুসলজৱনানং অনন্তৰং পন তাদিসো নিযমো নত্থীতি দস্সিতো হোতি. তস্মা অট্ঠন্নং কামকুসলানং অট্ঠন্নং লোভমূলানং দ্ৱিন্নং মোহমূলানন্তি অট্ঠাৰসন্নং জৱনানং অনন্তৰং আৰম্মণানুৰূপং সব্বানি তদাৰম্মণানি ভৱঙ্গানি চ পৱত্তন্তি. যেভুয্যেন পন অকুসলজৱনানন্তৰং তদাৰম্মণং অহেতুকমেৱ. দ্ৱিহেতুকজৱনানন্তৰং দ্ৱিহেতুকমেৱ. তিহেতুকজৱনানন্তৰং তিহেতুকমেৱাতি অযং যেভুয্যনিযমো. যস্স পন দ্ৱিহেতুকানিৱা তিহেতুকানিৱা কুসলজৱনানি বহুলং সমুদাচৰন্তি. তস্স কদাচি অকুসলজৱনেসু জৱিতেসু অকুসলানন্তৰংপি দ্ৱিহেতুকানিৱা তিহেতুকানিৱাতদাৰম্মণানি পৱত্তন্তি. যস্স অকুসলজৱনানি বহুলং সমুদাচৰন্তি. তস্স কদাচি দ্ৱিহেতুকেসুৱা তিহেতুকেসুৱা কুসলজৱনেসু জৱিতেসু কুসলানন্তৰংপি অহেতুকতদাৰম্মণানি পৱত্তন্তি. ৱুত্তঞ্হেতং পট্ঠানে-অহেতুকে খন্ধে অনিচ্চতো.ল. দোমনস্সং উপ্পজ্জতি. কুসলাকুসলে নিৰুদ্ধে সহেতুকো ৱিপাকো তদা ৰম্মণতা উপ্পজ্জতি. অহেতুকো ৱিপাকো তদাৰম্মণতা উপ্পজ্জতীতি. একানিহি তদাৰম্মণানিনাম পটিসন্ধিজনকেন একেন কম্মেন নিব্বত্তানিপি নানাৱীথীসু নানাপ্পকাৰানি হোন্তি. পৱত্তি ৱিপাকজনকেহি পন নানাকম্মেহি নিব্বত্থেসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি. তস্মাতি যস্মা দোমনস্সানন্তৰং সোমনস্সুপ্পত্তি নাম নত্থি, তস্মা. সোমনস্সপটিসন্ধিকস্সাতি চতূসু সোমনস্সমহা ৱিপাকেসু একমেকেন গহিত পটিসন্ধিকস্স সত্তস্স. তদাৰম্মণসম্ভৱোতি তদাৰম্মণুপ্পত্তি কাৰণং. তদাৰম্মণুপ্পত্তি যেৱৱা. যংকিঞ্চীতি ইট্ঠানিট্ঠভূতেসু ৰূপাৰম্মণাদীসু যংকিঞ্চি. পৰিচিতপুব্বন্তি ইমস্মিং ভৱেযেৱ তঙ্খণতো পুৰিমখণেসু গহণ বহুলতা ৱসেন পৰিচিতং. অভিণ্হসেৱিতন্তি অত্থো. পৰিত্তাৰম্মণন্তি পৰিত্তধম্মভূতং আৰম্মণং. আৰব্ভাতি আলম্বিত্ৱা. উপেক্খাসহগত সন্তীৰণন্তি দ্ৱীসু উপেক্খাসহগতসন্তী ৰণেসু ইট্ঠে কুসলৱিপাকং অনিট্ঠে অকুসলৱিপাকং উপেক্খা সহগত সন্তীৰণং. যেসং পন পকতিযা ইতৰানি চত্তাৰি উপেক্খাসহগত ৱিপাকানি বহুলং পৱত্তন্তি. তেসং তানিপি আগন্তুকভৱঙ্গং নহোন্তীতি ন ৱত্তব্বানি. অট্ঠকথাযং পন মহাধম্মৰক্খিতত্থেৰৱাদে যেভুয্যনিযমসোতে পতিতত্তা অকুসলজৱনানুৰূপং অহেতুকং উপেক্খা সন্তীৰণ দ্ৱয মেৱ ৱুত্তং. তেনেৱ হি পৰতো থেৰৱাদানং ৱিচাৰিতট্ঠানে অকুসলজৱনানন্তৰং অহেতুক তদাৰম্মণ মেৱ দীপেন্তস্স তস্স থেৰৱাদস্স অপৰিপুণ্ণৱাদভাৱং দস্সেত্ৱা যদা কুসলজৱনানং অন্তৰন্তৰা অকুসলং জৱতি, তদা কুসলাৱসানে আচিণ্ণ সদিসমেৱ অকুসলাৱসানে সহেতুকং তদাৰম্মণং যুত্তন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. তদাৰম্মণেচযুত্তে এতংপি যুজ্জতিযেৱ. তস্মা ছপি উপেক্খাসহগতৱিপাকানি আগন্তুকভৱঙ্গং হোন্তিযেৱাতি দট্ঠব্বং. এত্থচ উপেক্খাপটিসন্ধিকস্স তাৱ অতিমহন্তাতি ৱিভূতেসুপি বুদ্ধৱণ্ণাদীসু অভিইট্ঠাৰম্মণেসু দোমনস্সং উপ্পাদেন্তস্স তদাৰম্মণসম্ভৱো নত্থীতি দোমনস্স জৱনানন্তৰং ভৱঙ্গপাতোৱ হোতি. সোমনস্সপটিসন্ধিকস্স পন সব্বেসুপি ইট্ঠানিট্ঠভূতেসু মহন্তেসু অৱিভূতেসুচ ছড়াৰম্মণেসু দোমনস্স উপ্পাদেন্তস্স নেৱ তদাৰম্মণসম্ভৱো অত্থি. নচমূলভৱঙ্গ সম্ভৱোতি কত্ৱা দোমনস্সানন্তৰং ছসু উপেক্খাসহগতৱিপাকেসু যথাৰহং একং আগন্তুক ভৱঙ্গভাৱেন পৱত্ততি. তথা তস্সেৱ বুদ্ধৱণ্ণাদীসু অতিইট্ঠভূতেসু অতিমহন্তেসু অতিৱিভূতেসুচ ছড়াৰম্মণেসুৱা মহগ্গতপঞ্ঞত্তীসুৱা দোমনস্সং উপ্পাদেন্তস্সাতি. এত্থ চ যস্মা অভিধম্মে ধাতুৱিভঙ্গে সব্বধম্মেসুৱা পন পথম সমন্নাহাৰোতি ৱুত্তং. মহাহত্থিপদোপম সুত্তেচ অজ্ঝত্তি কঞ্চেৱ আৱুসো চক্খু অপৰিভিন্নং হোতি. বাহিৰাচ ৰূপাআপাতং আগচ্ছন্তি. নোচ তজ্জো সমন্নাহাৰো হোতি. নেৱ তাৱ তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতি. যতোচ খো আৱুসো অজ্ঝত্তিকঞ্চেৱ চক্খু অপৰিভিন্নং হোতি. বাহিৰাচ ৰূপা আপাত মাগচ্ছন্তি. তজ্জোচ সমন্নাহাৰো হোতি. এৱং তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতি. অজ্ঝত্তিকঞ্চেৱ আৱুসো সোতং.ল. ঘানং.ল. জিৱ্হা.ল. কাযো.ল. মনো অপৰিভিন্নো হোতি. বাহিৰাচ ধম্মা আপাতং আগচ্ছন্তি. নোচ তজ্জো সমন্নাহাৰো হোতি. নেৱ তাৱ তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতি. যতোচ খো আৱুসো অজ্ঝত্তিকোচেৱ মনো অপৰিভিন্নো হোতি. বাহিৰাচ ধম্মা আপাতং আগচ্ছন্তি. তজ্জোচ সমন্নাহাৰো হোতি. এৱং তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতীতি ৱুত্তং. তস্মা ৱীথিচিত্তানিনাম আৱজ্জনেনৱিনানউপ্পজ্জন্তি. সচে আৱজ্জনেন ধম্মতোৱা কালভোৱা যংযং নিযমেত্ৱা আৱজ্জিতং হোতি. তং তদেৱ তানিপি গণ্হন্তি. যদি অনিযমেত্ৱা যংকিঞ্চি আৱজ্জিতং হোতি. তানিপি আৱজ্জি তপ্পকাৰমেৱ গণ্হন্তি. ন পন একাৱজ্জন ৱীথিযং সব্বানি ৱীথিচিত্তানি আৱজ্জনেনৱা অঞ্ঞমঞ্ঞংৱা ধম্মতোৱা কালতোৱা ভিন্না লম্বণানি হোন্তীতি ৱেদিতব্বন্তি.
এত্থ সিযা. যদি চে তং আগন্তুকভৱঙ্গং একৱীথিযং আদিম্হি আৱজ্জনেন আৱজ্জিতং আৰম্মণং অগহেত্ৱা অঞ্ঞং যং কিঞ্চি পৰিচিতপুব্বং পৰিত্তাৰম্মণং আৰব্ভ উপ্পজ্জতি. এৱং সতি নিৰাৱজ্জনংনাম এতং সিযা. আৱজ্জনাদীহিচ সদ্ধিং ধম্মতো কালতো চ ভিন্নাৰম্মণংনাম সিযাতি. সচ্চং, যথা পন মগ্গৱীথিযং গোত্ৰভুৱোদানানি ফলসমাপত্তিৱীথিযং ফলানি নিৰোধতো ৱুট্ঠহন্তস্সচ ফলচিত্তং নিৰাৱজ্জনমেৱ হোন্তি ভিন্নাৰম্মণঞ্চ. এৱমেতস্সপি নত্থি নিৰাৱজ্জনতায ভিন্নাৰম্মণতাযচ দোসোতি. যঞ্চ একস্মিংভৱে ভৱঙ্গস্স পটিসন্ধিযা সহ ধম্মতোচ আৰম্মণ তোচ অভিন্নত্তং তত্থ তত্থ ৱুত্তং. তংপি মূলভৱঙ্গং সন্ধায ৱুত্তং. ইদঞ্চ আগন্তুকভৱঙ্গন্তি নত্থি দোসোতি. তমনন্তৰিত্ৱাতি তং আগন্তুকভৱঙ্গং অত্তনো অনন্তৰপচ্চযং কত্ৱা. ৱদন্তি আচৰিযা. পাড়িযং পন মহাঅট্ঠকথাযংচ এতং ৱিধানং নত্থীতি অধিপ্পাযো. কামাৱচৰজৱনাৱসানেযেৱ তদাৰম্মণং ইচ্ছন্তি. ন মহগ্গতানুত্তৰজৱনাৱসানে. কস্মা ইতি চে. কামাৱচৰ জৱনানং এৱ সৱিপ্ফন্দনত্তা. ইতৰেসঞ্চ অৱিপ্ফন্দনত্তা.
[১৩৬] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘কামতণ্হা নিদান কম্মনিব্বত্তত্তা’’তি কাৰণং ৱুত্তং. তং অকাৰণং.
অপিচ অভিঞ্ঞাৱজ্জিতানি মহগ্গতানুত্তৰজৱনানি অপৰিত্তাৰম্মণানি হোন্তি. তদাৰম্মণানি পন পৰিত্তাৰম্মণানেৱাতি নতেসং অৱসানে তদাৰম্মণুপ্পত্তি পসঙ্গো অত্থি. অভিঞ্ঞাজৱনানিচ কানিচি পৰিত্তাৰম্মণানিপি সন্ততৰানি হোন্তীতি তেসংপি অৱসানে তদুপ্পত্তি নত্থিযেৱাতি.
[১৩৭] এতেন
অজনকত্তা জনক সমানত্তাভাৱতোতিআদিপি পটিক্খিত্তং হোতি.
কামাৱচৰসত্তানংএৱ তদাৰম্মণং ইচ্ছন্তি. ন ৰূপাৰূপসত্তানং. ন হি তেসু উপ্পন্নানং পৰিত্তাৰম্মণানংপি কামাৱচৰজৱনানং অৱসানে তদাৰম্মণুপ্পত্তি অত্থি. তদাৰম্মণূপ নিস্সযস্স কাম ভৱঙ্গস্স অভাৱতো মহগ্গত ভৱঙ্গস্স চ সন্ত তৰস্স তদাৰম্মণ কিচ্চা ভাৱতোতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণ সোত ৱিঞ্ঞাণানি পন ৰূপসত্তানং চক্খুসোতইন্দ্ৰিয পৱত্তিআনুভাৱতো সম্পটিচ্ছনসন্তীৰণানিচ দ্ৱাৰৱীথিভেদে চিত্তনিযমসিদ্ধিতো ৰূপসত্তেসু পৱত্তন্তি যেৱাতি. কামাৱচৰধম্মেস্ৱেৱ আৰম্মণভূতেসু তদাৰম্মণং ইচ্ছন্তি, ন মহগ্গতানুত্তৰপঞ্ঞত্তিধম্মেসু. একন্তপৰিত্তাৰম্মণত্তা তদাৰম্মণানং. তেসং পন একন্তপৰিত্তা ৰম্মণভাৱে কাৰণং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱাতি.
[১৩৮] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘অপৰিচিতত্তা’’তি কাৰণং ৱুত্তং. তং অকাৰণং.
চিত্তঞ্হি নাম ৱিকপ্পবলেৱা অপ্পনাপত্তভাৱনাকম্মৱিসেসে ৱা সতি নিব্বানে ৱিয অপৰিচিতেপি আৰম্মণে পৱত্ততিযেৱাতি.
[১৩৯] যঞ্চ ৱিভাৱনিযং
‘‘কামতণ্হাযত্তকম্মজনিতত্তাপী’’তি কাৰণং ৱুত্তং. তংপি হেট্ঠা পটিক্খিত্তমেৱ. তেনেৱ হি অট্ঠকথাযং কিংৱা এতায যুত্তিচিন্তাযাতি ৱত্ৱা সব্বানি ৱিভাৱনিযং ৱুত্ত কাৰণানি পটিক্খিত্তানীতি.
কামে জৱন সত্তালম্বণানং নিযমেসতীতি কামভূমিপৰিযাপন্নানং জৱনানং সত্তানং আৰম্মণানঞ্চ ৱসেন তিৱিধে নিযমে সতি. ৱিভূতে তিমহন্তেচ তদাৰম্মণমীৰিতন্তি এতেন তদাৰম্মণংনাম পৱত্তমানং ৱিভূতাৰম্মণেৱা অতিমহন্তাৰম্মণে ৱা পৱত্ততীতি অযমেৱ নিযমো দস্সিতো. ন পন যত্থ তদা ৰম্মণং পৱত্ততি. এতদেৱ ৱিভূতঞ্চ অতিমহন্তঞ্চ নামাতি নিযমো. তস্মা উড়াৰকম্মনিব্বত্তানং সুৱিসদৱত্থুকানং ৰূপব্ৰহ্মানং উপ্পন্নাৱীথিযো যেভুয্যেন ৱিভূতাৰম্মণাএৱ অতিমহন্তা ৰম্মণাএৱচ হোন্তীতি ৱেদিতব্বা. কেচি পন ইমমত্থং অসল্লক্খেত্ৱা ৰূপাৰূপভূমীসু ৱিভূতাৰম্মণৱীথিযো অতিমহন্তাৰম্মণৱীথিযোচ নলব্ভন্তীতি ৱদন্তি. [তদাৰম্মণনিযমো].
১৪০. জৱনেসুচাতি চসদ্দো পন সদ্দত্থো. ছক্খত্তু মেৱৱা জৱন্তি. পকতিকালেপি আৰম্মণস্স দুব্বলভাৱে সতীতি অধিপ্পাযো. অট্ঠকথাযংপি হি পকতিকালে আৰম্মণদুব্ব লট্ঠানেএৱ কামাৱচৰজৱনানং ছক্খত্তুং পৱত্তি ৱুত্তাতি. কেচি পন ছক্খত্তুন্তি ইদং মুচ্ছাকালৱসেন ৱুত্তন্তি মঞ্ঞন্তি. মন্দৱত্তিযন্তি মৰণাসন্নকালে বহুচিত্তক্খণাতীতকস্স ৱত্থুস্স দুব্বলত্তা ইতৰকালেসুচ মুদুতৰভাৱেন কেনচি উপদ্দুত ভাৱেন অজ্ঝোত্থটভাৱেনচ ৱত্থুস্স দুব্বলত্তা তন্নিস্সিতানং জৱনানং মন্দীভূতৱেগতা ৱসেন পৱত্তিকালে. মৰণকালাদীসূতি মৰণাসন্নকালে মুচ্ছাকালে ৱিসঞ্ঞিভূত কালে অতিতৰুণকালেচ, তত্থ মুচ্ছাকালোনাম অসয্হ ৰূপেহি দুক্খধম্মেহি অতিভূতানং অধিমত্ততো কৰজকাযস্স ৱিহঞ্ঞপ্পত্তিকালো. ৱিসঞ্ঞি ভূতকালোনাম পীতিৱেগেনৱা নিদ্দাভিভূততাযৱা যক্খগহণেনৱা সুৰামদাদি ৱসেনৱা পকতিসঞ্ঞায ৱিগতকালো. অতিতৰুণকালোনাম গব্ভগতস্সৱা সম্পতিজাতস্সৱা দাৰকস্স অজ্ঝত্ত ৱত্থূনং অতিমুদুকালো. তাদিসেসু হি কালেসু অন্তৰন্তৰা ছদ্ৱাৰিকৱীথিযো পৱত্তমানাপি যেভুয্যেন পৰিপুণ্ণজৱনৱাৰা ন পৱত্তন্তি. দ্ৱত্তিৱোট্ঠব্বনিকাৱা চতুপঞ্চজৱনিকাএৱৱা পৱত্তন্তীতি. এত্থচ দ্ৱত্তিৱোট্ঠব্বনিকৱাৰা অট্ঠকথাযং ৱুত্তা. চতুপঞ্চ জৱনিকৱাৰা মূলটীকাযং ৱুত্তা. পঞ্চৱাৰমেৱাতি ইদং পন মৰণা সন্নকালৱসেন ৱুত্তং. নমুচ্ছাকালাদিৱসেন. তঞ্চ খোপাকতিকসত্তানং ৱসেনেৱ. যে পন ঝানসমনন্তৰংৱা পচ্চৱেক্খণ সমনন্তৰংৱা অভিঞ্ঞাসমনন্তৰংৱা চৱন্তিৱা পৰিনিব্বাযন্তিৱা. তেসং ঝানাদীনিযেৱ পঞ্চৱাৰতো অধিকানিৱা ঊনানিৱা মৰণা সন্নজৱনানিনাম হোন্তীতি দট্ঠব্বং. অযঞ্চ অত্থো উপৰি মৰণুপ্পত্তিযং আৱিভৱিস্সতীতি. ভগৱতো পন যমকপাটিহাৰিয কালাদীসূতি এত্থ অঞ্ঞেসংপি মহামোগ্গলানত্থেৰাদীনং এৱৰূপো লহুপ্পৱত্তিকালো আদিসদ্দেন সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো. ৱুত্তঞ্হি ৱিসুদ্ধিমগ্গে অযং পন মত্থকপত্তা ৱসী ভগৱতো যমকপাটিহাৰিযে লব্ভতি. অঞ্ঞেসংৱা এৱৰূপে কালেতি. সকলেন পন ৱাক্যেন থপেত্ৱা যমকপাটিহাৰিযসদিসং লহুক পৱত্তিকালং অঞ্ঞস্মিং কালে ভগৱতোপি ছৱা সত্তৱা পচ্চৱেক্খণচিত্তানি পৱত্তন্তি. অঞ্ঞেসং পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সেতি. চত্তাৰি পঞ্চৱা পচ্চৱেক্খণচিত্তানি ভৱন্তীতি এত্থপি ভগৱতোপি লহুকপ্পৱত্তিযং পঞ্চ পচ্চৱেক্খণচিত্তানি ভৱন্তি. লহুকতৰপৱত্তিযং চত্তাৰীতি অত্থোপি যুজ্জতিযেৱ.
ৱিভাৱনিযং পন
ভগৱতো চত্তাৰি অঞ্ঞেসং পঞ্চপীতি যুত্তং ৱিয দিস্সতীতি ৱুত্তং.
তত্থ যমকপাটিহাৰিযং কৰোন্তো ভগৱা অগ্গিক্খন্ধউদক ধাৰাদীনং দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং পাটিহাৰিযানং পৱত্তনত্থং পথমং তেজোকসিণে পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জি. ততো দ্ৱে ঝানঙ্গানি পচ্চৱেক্খি. ততো উপৰিমকাযতো অগ্গিক্খন্ধো পৱত্ততূতি অধিট্ঠাসি. ততো তস্মিংযেৱ কসিণে অভিঞ্ঞং সমাপজ্জি. অভিঞ্ঞাৱসেন উপৰিমকাযতো অগ্গিক্খন্ধো পৱত্ততি. ততো আপোকসিণে পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জি. ততো দ্ৱে ঝানঙ্গানি পচ্চৱেক্খি. ততো হেট্ঠিমকাযতো উদকধাৰা পৱত্তন্তূতি অধিট্ঠাসি. ততো তস্মিংযেৱ কসিণে অভিঞ্ঞং সমাপজ্জি. অভিঞ্ঞাৱসেন হেট্ঠিম কাযতো উদকধাৰা পৱত্তন্তি. সেসযমকেসুপি এসেৱ নযো. এত্থচ লহুকপ্পৱত্তিযা ইচ্ছিতত্তা দ্ৱে দ্ৱে পচ্চৱেক্খণৱাৰা চতুপঞ্চজৱনিকাএৱ ভৱন্তি. দ্ৱিন্নঞ্চ জৱনৱাৰানং অন্তৰা দ্ৱে এৱ ভৱঙ্গানি ভৱন্তি. তানিচ দ্ৱে পাটিহাৰিযানি পস্সন্তানং একপ্পহাৰেনেৱ পৱত্তানি ৱিয পঞ্ঞাযন্তীতি. এতৰহি পন কেচি আদিকম্মিকজ্ঝানপচ্চৱেক্খণেসুপি চত্তাৰি পঞ্চৱাজৱনানি ৱদন্তি. আদিকম্মিকস্সাতি যোগকম্মসিদ্ধিযা আদিম্হি নিযুত্তস্স. পথমং উপ্পন্না অপ্পনা পথমকপ্পনা. তস্সং পথমকপ্পনাযং. আদিকম্মিকঅপ্পনাৱীথিযন্তি অত্থো. তদা হি সব্বানিপি মহগ্গতজৱনানি পুন আসেৱনাভাৱতো পৰিদুব্বলানি হোন্তীতি একৱাৰমেৱ জৱন্তীতি. অভিঞ্ঞাজৱনানি পন ইদ্ধিৱিকুব্বনাদি. কিচ্চসিদ্ধিযাএৱ পযুত্তানীতি কিচ্চসিদ্ধিতো পৰং কত্তব্বাভাৱতো আদিকম্মিককালেপি ৱসীভূতকালেপি একৱাৰমেৱ জৱন্তীতি ৱুত্তং অভিঞ্ঞাজৱনানিচ সব্বদাপীতি. যথাচ অভিঞ্ঞাজৱনাদি এৱং মগ্গজৱনানিপি তং তং কিলেসপ্পহানকিচ্চসিদ্ধিতো পৰং কত্তব্বা ভাৱতো একৱাৰমেৱ জৱন্তীতি ৱুত্তং চত্তাৰো পন.ল. এক চিত্তক্খণিকাৱাতি. অথৱা, মগ্গচেতনায অনন্তৰিকফলত্তা সকিং উপ্পন্নেযেৱ মগ্গে ফলস্সৱাৰো আৱতোতি নত্থি মগ্গচিত্তস্স পুনুপ্পত্তিযা ওকাসোতি ৱুত্তং চত্তাৰো পন.ল. একচিত্তক্খণিকাৱাতি. জৱনুপ্পত্তিযা পকতিযা সত্তক্খুপৰমত্তা মন্দস্স পঞ্চমং উপ্পন্নমগ্গতো পৰং দ্ৱে ফলচিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. তিক্খস্স চতুত্থং উপ্পন্নমগ্গতো পৰং তীণীতি ৱুত্তং ততো পৰং.ল. উপ্পজ্জন্তীতি. নিৰোধসমাপত্তিকালে পন পুব্বভাগেযেৱ তাদি সস্স পযোগাভিসঙ্খাৰস্স কতত্তা দ্ৱিন্নং ৱাৰানং উপৰি চিত্তপ্পৱত্তি নত্থীতি ৱুত্তং নিৰোধ.ল. জৱতীতি. এত্থচ দ্ৱিক্খত্তুন্তি ইদং উক্কট্ঠ নিদ্দেসৱসেন ৱুত্তং. একংৱা দ্ৱেৱা চিত্তৱাৰে অতিক্কমিত্ৱা অচিত্তকো হোতীতি হি ৱুত্তং. চতুত্থাৰুপ্পজৱনন্তি অনাগামিনো কুসলভূতং অৰহতো ক্ৰিযভূতং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞা যতন জৱনং. ৱুট্ঠানকালেচ নিৰোধস্স নিসন্দমত্তত্তা একৱাৰমেৱ ৱজনং পৱত্ততীতি ৱুত্তং ৱুট্ঠানকালেচাতিআদি. তত্থ অনাগামি ফলংৱা অৰহত্তফলংৱাতি অনাগামিফলেৱা অৰহত্তফলেৱা. ভাৱেন ভাৱলক্খণে হেতং পচ্চত্তৱচনং. তেনাহ নিৰুদ্ধেতি. সব্বত্থাপি সমাপত্তিৱীথিযন্তি ঝানসমাপত্তি ফলসমাপত্তিৱসেন সকলাযপি সমাপত্তিৱীথিযং. ভৱঙ্গসোতোৱিয ৱীথিনিয মো নত্থীতি ইদং চিণ্ণৱসীভূতকালং সন্ধায ৱুত্তং. অকতা ধিকাৰস্স পন ঝানসমাপত্তিযং আদিতো পট্ঠায দ্ৱে তীণি চত্তাৰীতিআদিনা ঝানজৱনানি অনুক্কমেন ৱদ্ধমানানি পৱত্তন্তি. কতা ধিকাৰানং পন মহাপুৰিসজাতিকানং পটিলদ্ধকালতো পট্ঠায চিণ্ণৱসীভাৱানেৱ হোন্তি. তথা ফলজৱনানিচ সব্বেসংপি ফলট্ঠানন্তি দট্ঠব্বং. বহূনিপীতি পিসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন আদিকম্মিককালাদীসু একৱাৰাদিৱসেনপি অৱসেসানং পৱত্তিং সম্পিণ্ডেতীতি. [জাননিযমো].
১৪১. এৱং পুব্বাপৰনিযামৱসেন ৱীথিচিত্তানং পৱত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি পুগ্গলভেদৱসেন ভূমিভেদৱসেনচ তেসং পৱত্তিং দস্সেন্তো দুহেতুকানন্তিআদিমাহ. পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণসহগতা দ্ৱে হেতুযো এতেসন্তি দুহেতুকা. চতূহি ঞাণৱিপ্প যুত্তমহাৱিপাকেহি গহিতপটিসন্ধিকা. দ্ৱীহি পন অহেতুক ৱিপাকেহি গহিত পটিসন্ধিকা অহেতুকা নত্থি পটিসন্ধিহেতু এতেসন্তি কত্ৱা. তেসং দ্ৱিন্নংপি ৱিপাকাৱৰণসব্ভাৱতো মহগ্গ তজ্ঝানানিপি তাৱ নুপ্পজ্জন্তি. কুতো লোকুত্তৰানি. ক্ৰিযজৱনানি পন খীণাসৱানমেৱ আৱেনিক ভূতানীতি ৱুত্তং ক্ৰিযজৱনানি চেৱঅপ্পনাজৱনানিচ ন লব্ভন্তীতি. তত্থ ৱিপাকা ৱৰণং নাম অহেতুক পটিসন্ধিকতা দ্ৱিহেতুক পটিসন্ধিকতাচ. তথা ঞাণসম্পযুত্তৱিপাকানিচ সুগতিযন্তি সুগতি ভৱে পৰিযাপন্নানং তেসং দ্ৱিন্নং তথা ঞাণম্পযুত্তমহাৱিপাকানিচ ন লব্ভন্তীতি অত্থো. এত্থচ সুগতিযন্তি এতেন দুগ্গতিপৰিযাপন্নে অহেতুক পুগ্গলে নিৱত্তেতি. ন হি তেসং ইমস্মিং ৱাক্যে ইতৰেসং অনুঞ্ঞাতানি ঞাণৱিপ্পযুত্তৱিপাকানিপি লব্ভন্তীতি. তেনাহ দুগ্গতি যং পনাতিআদি. তত্থ দুগ্গতিযং পৰিযাপন্নানং অহেতুকানং ঞাণসম্পযুত্তৱিপাকানিচ ঞাণৱিপ্পযুত্তানি মহাৱিপাকানিচ ন লব্ভন্তীতি পৰিপুণ্ণ যোজনা দট্ঠব্বা. এত্থ সিযা. কস্মা পনেত্থ সুগতিপৰিযাপন্নানং অহেতুকানং চত্তাৰি ঞাণসম্পযুত্তৱিপাকানি দুগ্গতিপৰিযাপন্নানঞ্চ অট্ঠপি সহেতুক মহাৱিপাকানি ন লব্ভন্তীতি ৱুত্তং. ননু পট্ঠানে সহেতুকং ভৱঙ্গং অহেতুকস্স ভৱঙ্গস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযোতি ৱুত্তং. এত্থ হি একস্মিং ভৱে একস্স সত্তস্স কদাচি সহেতুকং ভৱঙ্গং কদাচি অহেতুকং ভৱঙ্গন্তি এৱং মূলভৱঙ্গে পৱত্তিভেদো নত্থীতি কত্ৱা সহেতুকং ভৱঙ্গন্তি ইদং তদাৰম্মণসঙ্খাতং আগন্তুকভৱঙ্গং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱিঞ্ঞাযতি. সহেতুকন্তিচ সামঞ্ঞৱচনত্তা দ্ৱিহেতুকং তিহেতুকঞ্চ তদাৰম্মণং ৱিঞ্ঞাতব্বং হোতি. অহেতুকস্স ভৱঙ্গস্সাতি ইধ পন তস্স তদাৰম্মণস্স অনন্তৰং উপ্পন্নং মূলভৱঙ্গমেৱ অধিপ্পেতং. ইধপি সামঞ্ঞৱচনত্তা দ্ৱীসু অ- অহেতুকভৱঙ্গেসু যংকিঞ্চি গহেতব্বমেৱাতি. তস্মা দ্ৱিন্নং অহেতুকানংপি অট্ঠসহেতুক তদাৰম্মণানিপি লব্ভমানানিএৱ সিযুং. দুহেতুকানং পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি. ৱুচ্চতে, অহেতু কেসু তাৱ দুগ্গতিপৰিযাপন্নানং সহেতুকতদাৰম্মণসম্ভৱো সব্বঅট্ঠকথাসু পটিক্খিত্তো. তস্মা অহেতুকস্স ভৱঙ্গস্সাতি ইদং কুসলৱিপাকভূতং অহেতুকভৱঙ্গং সন্ধায ৱুত্তন্তি যুত্তং. অযঞ্হি পট্ঠানে ধম্মতা. যদিদং যথালাভগহণন্তি. ইতৰথা সব্বঅট্ঠকথাৱিৰোধো সিযাতি. যথাচ কুসলানং যোগসাধনীযত্তা পৱত্তিযংপি যোগকম্মৱসেন ঞাণযোগো হোতি. ন তথা ৱিপাকানং. তেসং পন অযোগসাধনী যত্তা পৱত্তিযং ভৱঙ্গঞাণসঙ্খাতেন উপনিস্সযঞ্ঞাণেন ৱিনা ঞাণযোগো ন সম্ভৱতি. তস্মা সহেতুকং ভৱঙ্গন্তি ইধপি ঞাণৱিপ্পযুত্তভূতং সহেতুকতদাৰম্মণমেৱ গহেতুং যুত্তন্তি কত্ৱা দ্ৱিহেতুকানং অহেতুকানঞ্চ ঞাণসম্পযুত্ততদাৰম্মণ পটিক্খেপো থেৰেন কতোতি. আচৰিযবুদ্ধদত্তত্থেৰেন পন যেন ৱিপাকচিত্তেন পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. তেন সদিসং ৱা ততো হীনং ৱা তদাৰম্মণং তেসং সম্ভৱতি. ন পণীতন্তি কত্ৱা দ্ৱিন্নংপি অহেতুকানং অট্ঠমহাৱিপাকানি পটিক্খিপিত্ৱা সত্ততিংসচিত্তপটি লাভো ৱুত্তো. সো পন যথা ৱুত্তপট্ঠানপাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতি. অপৰে পন যথা অহেতুকানং সুগতিপৰিযাপন্নানং দ্ৱিহেতুক তদাৰম্মণং হোতি. এৱং দ্ৱিহেতুকানংপি তিহেতুকতদাৰম্মণং সম্ভৱতীতি ৱদন্তি. তং যুত্তংৱিয দিস্সতি. অট্ঠকথাযঞ্হি কত্থচি তেসং দ্ৱিন্নংপি অৱিসেসেন অট্ঠমহাৱিপাকপৱত্তি ৱুত্তাতি. পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণ সহগতা তযো হেতূ এতেসন্তি তিহেতুকা. তে পন কামৰূপাৰূপৱসেন তিৱিধা হোন্তি. পুথুজ্জনো অট্ঠঅৰিযাচাতি নৱৱিধা. তেসু খীণাসৱানং কুসলাকুসল জৱনানিচ নলব্ভন্তি. সব্বসো অনুসযপহানেন সব্বেসং কুসলাকুসলানং সহ নিৰুদ্ধত্তা অনুসয পটিবদ্ধো হি তেসং তব্ভাৱোতি. তথাসদ্দো পক্খন্তৰত্থো. অপৰিনিট্ঠিতসিক্খাকিচ্চতায সিক্খনসীলযুত্তা সত্তঅৰিযা সেক্খানাম. ইধ পন তযো হেট্ঠিমফলট্ঠা অধিপ্পেতা. তেসঞ্হি আদিতো সোতাপত্তিমগ্গেনেৱ দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছানং পহীনত্তা তং সহগতানি পঞ্চজৱনানি নলব্ভন্তীতি. অনাগামিপুগ্গলানং পন পটিঘজৱনানিচ ন লব্ভন্তি. অনাগামিমগ্গেন পহীনত্তা. মগ্গস্স পন একচিত্তক্খণিকত্তা. চতুন্নং মগ্গট্ঠানং পচ্চেকং যথাসকং মগ্গজৱনানিএৱ লব্ভন্তি. উপৰিমানঞ্চ ফলানং হেট্ঠিমেহি পুগ্গলেহি অনমিগতত্তা হেট্ঠিমানঞ্চ উপৰিমেসু পুগ্গলন্তৰেসু অনুপ্পজ্জনতো চতুন্নং ফলট্ঠানংপি পচ্চেকং যথাসকং ফলজৱনানিএৱ লব্ভন্তীতি ৱুত্তং লোকুত্তৰ.ল. সমুপ্পজ্জন্তীতি. এত্থচ উপৰিমগ্গে আগতে হেট্ঠিমমগ্গানুভাৱস্স সব্বসো পটিপস্সদ্ধিৱসেন উপৰিমানং পুগ্গলন্তৰতাসিদ্ধি ৱেদিতব্বাতি. ইদানি তেসং তেসং পুগ্গলানং পাৰিসেসতো লব্ভমানৱীথিচিত্তানি দস্সেতুং গাথমাহ. পৰিনিট্ঠি তসিক্খাকিচ্চত্তা নত্থি সিক্খিতব্বকিচ্চং এতেসন্তি অসেক্খা. খীণাসৱা. তেসং তেৱীসতিকামৱিপাক ৱীসতিক্ৰিয অৰহত্তফল ৱসেন চতুচত্তালীস ৱীথিচিত্তানি সম্ভৱা যথাসম্ভৱং উদ্দিসে. সত্তন্নং সেক্খানং দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাজৱনৱজ্জিতানং সত্তন্নং অকুসলানং একৱীসতিযা কুসলানং তেৱীসতিযা কামৱিপাকানং তিণ্ণং হেট্ঠিমফলানং আৱজ্জনদ্ৱযস্সচ ৱসেন ছপঞ্ঞাস ৱীথিচিত্তানি সম্ভৱা উদ্দিসে. অৱসেসানং চতুন্নং পুথুজ্জনানং কামৱিপাক লোকিযকুসলাকুলাৱজ্জন দ্ৱযৱসেন চতুপঞ্ঞাস ৱীথিচিত্তানি সম্ভৱা উদ্দিসেতি যোজনা. পুগ্গল ভেদেন ৱীথিচিত্তানং ভেদো পুগ্গলভেদো.
১৪২. সব্বানিপি ৱীথিচিত্তানি উপলব্ভন্তি পুগ্গলানং দ্ৱাৰানঞ্চ এত্থেৱ পৰিপুণ্ণসম্ভৱতো. যথাৰহন্তি তং তং ভূমিপুগ্গলানং উপ্পত্তিঅৰহানুৰূপং. ৰূপাৱচৰভূমিযং ৱজ্জিতব্বেসু সোড়সৱীথি চিত্তেসু ছন্নং চিত্তানং উপৰিৱাক্যে ৱুচ্চমানত্তা পটিঘজৱন তদাৰম্মণ ৱজ্জিতানীতি ৱুত্তং. অৰূপাৱচৰভূমিযং পথমমগ্গ ৰূপাৱচৰহসন হেট্ঠিমাৰুপ্পৱজ্জিতানি পটিঘজৱন তদাৰম্মণৱজ্জিতানিচ ৱীথি চিত্তানি লব্ভন্তীতি যোজনা. এত্থাপি ৱজ্জিতব্বেসু অট্ঠতিংস ৱীথিচিত্তেসু সোড়সন্নং চিত্তানং উপৰিৱুচ্চমানতা দট্ঠব্বা. সব্বত্থাপীতি সব্বাসুপি ৰূপাৰূপভূমীসু. তংতং পসাদৰহিতানং তংতংদ্ৱাৰিকৱীথিচিত্তানি ন লব্ভন্তেৱাতি ৰূপাৱচৰভূমিযং তাৱ ঘানাদিত্তযং নত্থীতি ঘানজিৱ্হাকাযপসাদ ৰহিতানং ৰূপীব্ৰহ্মানং ঘান জিৱ্হাকাযদ্ৱাৰিকানি ছ ৱীথিচিত্তানি নলব্ভন্তেৱ. যানি সন্ধায ছন্নং চিত্তানং উপৰিৱাক্যে ৱুচ্চমানত্তাতি হেট্ঠা ৱুত্তং. অৰূপভূমিযং পন পঞ্চপি পসাদা নত্থীতি পঞ্চদ্ৱাৰিকানি দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণ মনোধা তুত্তিক সন্তীৰণত্তযৱসেন সোড়সৱীথিচিত্তানি নলব্ভন্তেৱ. যানি সন্ধায সোড়সন্নং চিত্তানং উপৰি ৱুচ্চমানতাতি ৱুত্তং. কামভূমিযং পন তংতং পসাদৰহিততা জচ্চন্ধাদীনং ৱসেন যো জেতব্বা. কামে অসীতি ৱীথিচিত্তানি যথাৰহং লব্ভৰে লব্ভন্তি. ৰূপে চতুসট্ঠি তথা যথাৰহং লব্ভৰে. অৰূপে দ্ৱে চত্তালীস যথাৰহং লব্ভৰেতি যোজনা. এত্থচ ব্ৰহ্মলোকেৱা উপৰি ছকামাৱচৰ দেৱলোকেসুৱা অনিট্ঠাৰম্মণানি নাম নত্থি. তস্মা ৰূপাৱচৰভূমিযং চতুন্নং অকুসলৱিপাকানং লব্ভমানতাৱচনং তত্থ ঠত্ৱাৱা ইধ আগন্ত্ৱাৱা ইধ অনট্ঠেহি ৰূপসদ্দেহি সমাগচ্ছন্তানং ৱসেন দট্ঠব্বং. কেচি পন ইধ আগতানংযেৱ ব্ৰহ্মানং অনিট্ঠাৰম্মণসমাযোগো হোতীতি থানি চত্তাৰি ৰূপভূমিযং লদ্ধানিনাম ন হোন্তি. তস্মা তত্থ সট্ঠিযেৱ ৱীথিচিত্তানীতি ৱদন্তি. তং ন যুজ্জতি. ইধ আগতানংযেৱ উপ্পন্নানিপি ব্ৰহ্মত্তভাৱে উপ্পন্নত্তা ব্ৰহ্মলোকে উপ্পন্নানি ইচ্চেৱ ৱত্তব্বত্তা. নচ তত্থ ঠিতাপি ইধ অনিট্ঠানি নগণ্হন্তি. দূৰেপি আৰম্মণং গহেতুং সমত্থত্তা ব্ৰহ্মানন্তি.
[১৪০] যঞ্চ ৱিভাৱনিযং
তস্স ৱাদস্স পটিক্খিপনত্থং ৱুত্তং ‘‘ইধ পন তত্থ ঠত্ৱাপি ইমং লোকং পস্সন্তানং অনিট্ঠাৰম্মণস্স অসম্ভৱো ন সক্কা ৱত্তু’’ন্তি. তেন তত্থ ঠত্ৱা ইমং লোকং পস্সন্তানং উপ্পন্নানি তানি চত্তাৰি চিত্তানি তত্থ লদ্ধানিনাম হোন্তি. ইধ আগতানং উপ্পন্নানি ইধ লদ্ধানিনাম হোন্তীতি অনুঞ্ঞাতং হোতি. তঞ্চ ন যুত্তং.
তং তং ভূমিপৰিযাপন্নে সত্তসন্তানে উপ্পন্নানিএৱ তংতংভূমিযং উপ্পন্নানীতি সিদ্ধত্তা. ইচ্চেৱন্তিআদি মহানিগমনং. যথাসম্ভৱন্তি তং তং ভূমিপুগ্গলদ্ৱাৰাৰম্মণেসু সম্ভৱানুৰূপং. ভৱঙ্গেন অন্তৰিতা ভৱঙ্গন্তৰিতা. যাৱতাযুকন্তি তস্মিং তস্মিং ভৱে ভৱনিকন্তি ৱীথিতো পট্ঠায যত্তকং কালং জীৱিতসন্তানং পৱত্ততি. তত্তকং কালন্তি অত্থো. অব্ভোচ্ছিন্না পৱত্ততি অসতি নিৰোধ সমাপত্তিযন্তি অধিপ্পাযো.
ইতি পৰমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স
চতুত্থৱণ্ণনায ৱীথি সঙ্গহস্স
পৰমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.