পকিণ্ণক সঙ্গহ পৰমত্থদীপনী

১২৯. এৱং ৱিসুং ৱিসুং চিত্তচেতসিকানং নিদ্দেসং দস্সেত্ৱা ইদানি পুন উভিন্নং নিদ্দেসং দস্সেন্তো সম্পযুত্তাযথাযোগন্তিআদিমাহ. যথাযোগং সম্পযুত্তা সভাৱতো তেপঞ্ঞাস চিত্তচেতসিকা যে ধম্মা মযা ৱিসুং ৱিসুং নিদ্দিট্ঠা. ইদানি যথা ৰহং তেসং উভিন্নং সঙ্গহোনাম নিয্যতেতি যোজনা. তত্থ অত্তনো অত্তনো ভাৱো সভাৱো. ধম্মানং আৱেনিকলক্খণন্তি ৱুত্তং হোতি. চিত্তং তাৱ ভূমিজাতিসম্পযোগাদিভেদেন একূন নৱুতিৱিধংপি অত্তনো আৰম্মণ ৱিজাননসঙ্খাতেন আৱেনিকলক্খণেন একমেৱ হোতি. ফস্সোপি ভূমিজাতিসম্পযো গাদিভেদেন একূননৱুতিৱিধোপি ফুসনলক্খণেন একোৱ হোতি তথা ৱেদনাসঞ্ঞাদযোতি এৱং সভাৱতো তেপঞ্ঞাস এৱ হোন্তীতি. ৱেদনাহেতুতো কিচ্চদ্ৱাৰালম্বণৱত্থুতো পৱত্তো সঙ্গহোতি সম্বন্ধো. তত্থ ৱেদনাহেতুতোতি ৱেদনাভেদ হেতুভেদতো. এৱং কিচ্চদ্ৱাৰালম্বণ ৱত্থুতোতি এত্থপি. চিত্তুপ্পাদৱসেনেৱাতি চিত্তৱসেনেৱ নিয্যতেতি সম্বন্ধো. এৱসদ্দেন চেতসিকে নিৱত্তেতি. এত্তাৱতা ছন্নং পকিণ্ণকসঙ্গহানং ৱচনত্থো ইধেৱ তাৱ থেৰেন দস্সিতো হোতি ৱেদনাভেদেন চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো ৱেদনাসঙ্গহো, হেতুভেদেন চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো হেতুসঙ্গহোতিআদিনা.

[৮৩] ৱিভাৱনিযং পন

চিত্তুপ্পাদসদ্দেন চেতসিকধম্মেপি গহেত্ৱা অঞ্ঞং নিৱত্তে তব্বং অপস্সন্তো ‘‘ন কত্থচি তংৱিৰহেনা’’তি ৱদতি. তং নযুজ্জতিযেৱ.

ন হি ইধ এত্তকা চেতসিকা সুখসহগতা, এত্তকা দুক্খ সহগতাতিআদিনা একোপি সঙ্গহো চেতসিকেহি নীতো নাম অত্থি. সুখসহগতং কুসলৱিপাকং কাযৱিঞ্ঞাণমেকমেৱাতিআদিনা পন চিত্তেনএৱ নীহোতি. চিত্তে পন সিদ্ধে চেত সিকাপি সিদ্ধাএৱাতি কত্ৱা চিত্তুপ্পাদৱসেনেৱাতি ইদং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

১৩০. তত্থাতি তেসু ছসু সঙ্গহেসু. ৱেদনাভেদেন তংসম্পযুত্তানং চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো ৱেদনাসঙ্গহো.

[৮৪] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘সুখাদিৱেদনানং তংসহগতচিত্তুপ্পাদানঞ্চ ৱিভাগৱসেন সঙ্গহো ৱেদনাসঙ্গহো’’তি ৱুত্তং. তত্থ চসদ্দেন ৱেদনাসঙ্গহোচ ৱেদনাসহগত চিত্তুপ্পাদ সঙ্গহোচাতি ইমস্মিং অত্থে ৱেদনাসঙ্গহোতি একসেসনিদ্দেসো হোতীতি দস্সেতি. তং ন সুন্দৰং.

ইধ হি ৱেদনাভেদো ইমস্স সঙ্গহস্স নিস্সযধম্মপৰিগ্গহত্থংএৱ ৱুত্তো. ন ৱেদনানংচ ৱিসুং সঙ্গহদস্সনত্থন্তি. তত্থতিৱিধা ৱেদনাতি কস্মা ৱুত্তং. ননু সংযুত্তকে দ্ৱেপি তিস্সোপি পঞ্চপি ছপি অট্ঠাৰসপি ছত্তিংসপি অট্ঠসতংপি ৱেদনা ৱুত্তাতি. সচ্চং. অনুভৱনলক্খণেন পন ৱেদনা তিৱিধাএৱ হোতি. যে হি কেচি যংকিঞ্চি আৰম্মণং অনুভৱন্তি. তে তং সাততোৱা অনুভৱন্তি অসাততোৱা মজ্ঝত্ততোৱা. ততো অঞ্ঞো পকাৰো নত্থীতি. অঞ্ঞে পন পভেদা তেন তেন পৰিযাযেন ৱুত্তা. তত্থ হি দ্ৱে কাযিকচেতসিকৱসেন ৱুত্তা. যথাহ-কতমাচ ভিক্খৱে দ্ৱে ৱেদনা কাযিকাচ চেতসিকাচাতি. সুখদুক্খ ৱসেনৱা উপেক্খং সুখে সঙ্গহেত্ৱা. যথাহ-দ্ৱে ৱেদনা ৱুত্তা ভগৱতা সুখাৱেদনা দুক্খাৱেদনা. যাযং ভন্তে অদুক্খ মসুখা ৱেদনা. সন্তস্মিং এসাপণীতে সুখে ৱুত্তা ভগৱতাতি.

ৱিভাৱনিযং পন

অনৱজ্জপক্খিকং উপেক্খং সুখে সাৱজ্জপক্খিকঞ্চ দুক্খে সঙ্গহেত্ৱা দ্ৱে ৱুত্তাতি ৱুত্তং. তং পাড়িযং অনাগতংপি যুজ্জতিযেৱ.

ইন্দ্ৰিযভেদৱসেন পঞ্চ. ফস্সভেদৱসেন ছ. উপৱিচাৰভেদ ৱসেন অট্ঠাৰস. ছ গেহস্সিতানি ছ নেক্খম্মস্সিতানীতি এৱং পচ্চেকং দ্ৱাদসন্নং সোমনস্স দোমনস্সউপেক্খানং ৱসেন ছত্তিংস. তাযেৱ কালত্তযৱসেন অট্ঠসতং ৱেদনা ৱুত্তাতি. যঞ্চ কত্থচি সুত্তে যংকিঞ্চি ৱেদযিতং সব্বং তং দুক্খস্মিন্তি ৱুত্তং. তং সঙ্খাৰদুক্খতাৱসেন ৱুত্তন্তি. হেট্ঠা পন চিত্তনিদ্দেসে চিত্তানি ইন্দ্ৰিযভেদৱসেন নিদ্দিট্ঠানীতি কত্ৱা ইধপি ইন্দ্ৰিযভেদৱসেনেৱ চিত্তানি সঙ্গহেতুং পুন সুখং.ল. পঞ্চধা হোতীতি ৱুত্তং. এত্থ চ যেসু ধম্মেসু আধি পচ্চৱসেন সুখদুক্খানি ইন্দ্ৰিযানি নাম হোন্তি. তেসং কাযিক মানসিকৱসেন দুৱিধত্তা তানিপি সুখিন্দ্ৰিযং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং দুক্খিন্দ্ৰিযং দোমনস্সিন্দ্ৰিযন্তি দ্ৱিধা ৱুত্তানি. উপেক্খায পন আধিপচ্চট্ঠানভূতা ধম্মা মানসিকাএৱ হোন্তীতিসা উপেক্খিন্দ্ৰিযন্তি একধাৱ ৱুত্তাতি. অপিচ, তেপি পৰিযাযেন দুৱিধা হোন্তি. চক্খাদিপসাদকায নিস্সিতানংপি সব্ভাৱতো. ৱেদনাপন একৰসত্তা একধাৱ ৱুত্তাতি.

ৱিভাৱনিযং পন

‘‘কাযিক মানসিক সাতভেদতো সুখদুক্খানি দ্ৱিধা ৱুত্তানী’’তি ৱুত্তং.

তত্থ সভাৱতো ইট্ঠানিট্ঠফোট্ঠব্বা নুভৱনলক্খণানি সুখ দুক্খানি. সভাৱতোৱা পৰিকপ্পনতোৱা ইট্ঠানিট্ঠমজ্ঝত্তানুভৱন লক্খণানি ইতৰানীতি. সেসানীতি যথাৱুত্ত সুখদুক্খতো মনস্স দোমনস্সযুত্তেহি সেসানি বাত্তিংস কামাৱচৰচিত্তানি তেৱীসতি পঞ্চমজ্ঝানিকচিত্তানিচাতি সব্বানি পঞ্চপঞ্ঞাসচিত্তানি. একত্থাতি একস্মিং চিত্তে. ইতৰা হি উপেক্খাৱেদনা.

১৩১. হেতূনং ভেদেন তংসম্পযুত্তানং চিত্তচেতসিকান সঙ্গহো হেতুসঙ্গহো.

[৮৫] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘লোভাদিহেতূনং ৱিভাগৱসেন তংসম্পযুত্তধম্মৱসেনচ সঙ্গহো হেতুসঙ্গহো’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

কাৰণং ৱুত্তমেৱ. হেতূনাম ছব্বিধা ভৱন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থ হেতুকিচ্চংনাম আৰম্মণে সম্পযুত্তধম্মানং সুপ্পতিট্ঠিতভাৱ সাধনং. যথা হি ৰুক্খস্স মূলানি সযং অন্তো পথৱিযং ৱদ্ধিত্ৱা পথৱিৰসেচ আপোৰসেচ গহেত্ৱা ৰুক্খং যাৱ অগ্গা অভিহৰন্তি. ৱাতেৱা মহোঘেৱা আগতে ৰুক্খং সুট্ঠু আকড্ঢিত্ৱা তিট্ঠন্তি, এৱং ৰুক্খো ৱুদ্ধো ৱিৰুড়্হো ৱিপুলো চিৰট্ঠিতিকোচ হোতি. এৱমেৱং ইমেপি ধম্মা সযং আৰম্মণেসু থিৰপত্তা হুত্ৱা সম্পযুত্তধম্মে তত্থ ৱুদ্ধে ৱিৰুড়্হে ৱিপুলে চিৰট্ঠিতিকেচ সাধেন্তীতি. অহেতুকচিত্তানিপন জলতলে অমূলকসেৱা লানি ৱিয আৰম্মণে সুট্ঠু পতিট্ঠিতানি ন হোন্তীতি দট্ঠব্বং. অপৰে পন ধম্মানং কুসলাদিভাৱসাধনং হেতুকিচ্চন্তি ৱদন্তি. এৱংসন্তে যেসং সহজাতহেতু নত্থি. তেসং অকুসলভাৱো অব্যাকতভাৱোচ নসম্পজ্জেয্য. যানিচ লদ্ধহেতুপচ্চযানি ৰূপানি. তেসঞ্চ কুসলাদিভাৱো আপজ্জেয্যাতি ৱত্ৱা তংৱাদং পটিপক্খিপন্তি. যথা পন লোকে অন্ধকাৰোনাম কেনচি পচ্চয ৱিসেসেন সাধেতব্বো ন হোতি. যত্থ আলোকো নত্থি. তত্থ সো অত্তনো ধম্মতায সিদ্ধো হোতি. এৱমেৱং ধম্মেসু মুয্হনক্ৰিযাভূতো মোহন্ধকাৰোপি অত্তনো ধম্মতায এৱ অকুসলো ভৱিতুং অৰহতি. তথা হি ইচ্ছানাম অত্থি. সামুয্হনক্ৰিযায যুত্তা লগ্গনভাৱং পত্ৱা লোভো অকুসলো নাম হোতি. সদ্ধায যুত্তা পন ধম্মচ্ছন্দভাৱং পত্ৱা কুসলচ্ছন্দোনাম হোতি. তথা অক্খন্তিনাম অত্থি. সাপি মুয্হন ক্ৰিযায যুত্তা পটিঘভাৱং পত্ৱা দোসো অকুসলোনাম হোতি. সদ্ধায যুত্তা পন উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতীতিআদিনা নযেন পাপধম্ম পাপাৰম্মণ ৱিৰোধভাৱং পত্ৱা অলোভো কুসলোনাম হোতি. মুয্হনক্ৰিযা পন অসুকেন যুত্তা অকুসলোনাম. অসুকেন যুত্তা কুসলোনামাতি নত্থি. অম্বিলত্থায অঞ্ঞেন সংযোগকিচ্চৰহিতো জাতিঅম্বিলৰসো ৱিয একন্তঅকুসলজাতিকাএৱ হোতীতি. যোচ ধম্মো কুসলো অকুসলোচ ন হোতি. সো অব্যাকতোতি এত্তকমেৱ ধম্মানং অব্যাকতভাৱসিদ্ধিযা কাৰণং. তস্মা অহেতুকচিত্তানং ৰূপনিব্বানানঞ্চ অব্যাকতভাৱোপি অত্তনো ধম্ম তাযএৱ সিদ্ধো. তত্থ মোহো সেসমূলানংপি মূলং হোতি. ৰজ্জনদুস্সনানিপি হি মুয্হননিসন্দানিএৱ হোন্তি. অলোভাদীনঞ্চ কুসলভাৱো অৱিজ্জানুসযেন সহেৱ সিদ্ধোতি. তানি পন লোভাদীনি লোভসহগতাদীনং ৱিসেসমূলানি হোন্তি. ৰজ্জনাদি নিসন্দানি হি দিট্ঠিমানাদীনি. অৰজ্জনাদিনিসন্দানি চ সদ্ধাদীনীতি. যস্মা পন হেতুযোনাম সম্পযুত্তেসু পধানধম্মা হোন্তি. তস্মা সহেতুকৱিপাকক্ৰিযানং অব্যাকতভাৱো পন হেতু মুখেনপি ৱত্তুং যুত্তো.

[৮৬] এত্তাৱতা যং ৱুত্তং ৱিভাৱনিযং

‘‘অপৰে পন কুসলাদীনং কুসলাদিভাৱসাধনং হেতু ভাৱো’’তি ৱদন্তি. এৱং সতি হেতূনং অত্তনো কুসলা দিভাৱসাধনো অঞ্ঞো হেতু মগ্গিতব্বো সিযা. অথ সেসসম্পযুত্তহেতুপটিবদ্ধো তেসং কুসলাদিভাৱো, এৱম্পি মোমূহ চিত্তসম্পযুত্তস্স হেতুনো অকুসল ভাৱো অপ্পটিবদ্ধো সিযা. অথ তস্স সভাৱতো অকুসলভাৱোপি সিযা. এৱংসতি সেসহেতূনম্পি সভাৱতো কুসলাদিভাৱোতি তেসং ৱিয সম্পযুত্ত ধম্মানম্পি সো হেতুপটিবদ্ধো নসিযা, যদিচ হেতুপটিবদ্ধো কুসলাদিভাৱো. তদা অহেতুকানং অব্যাকতভাৱো নসিযাতি অলমতিনিপ্পীড়নেনাতি তং পটিক্খিত্তং হোতি.

যথাচ লদ্ধজ্ঝানপচ্চযেসু ৰূপাৰূপধম্মেসু ঝানঙ্গানি অৰূপধম্মেসুএৱ উপনিজ্ঝানট্ঠং ফৰন্তি, ন ৰূপধম্মেসু. তে পন ঝানধম্ম সমুট্ঠি তত্তাএৱ ঝানপচ্চযুপ্পন্নেসু ৱুত্তা. এৱমেৱ হেতুযোপি অৰূপ ধম্মেসুএৱ কুসলাদিভাৱং ফৰন্তি. ন ৰূপধম্মেসু. তে পন হেতু সমুট্ঠিতত্তাএৱ হেতুপচ্চযুপ্পন্নেসু ৱুত্তাতি ন তেসং ৰূপধম্মানং কুসলাদিভাৱাপত্তি চোদেতব্বাতি.

[৮৭] যঞ্চ ৱিভাৱনিযং

‘‘কুসলাদিভাৱো পন কুসলাকুসলানং যোনিসো অযোনিসো মনসিকাৰপটিবদ্ধো’’তি ৱুত্তং. তংপি ৱিচাৰে তব্বং.

তথা হি সূৰিযালোকে আগতে দিৱা বলানং হংসাদীনং ওকাসো হোতি. ৰত্তন্ধকালে আগতে ৰত্তিবলানং উলূকাদীনং ওকাসো হোতি. নচ তে আলোকন্ধকাৰা তেসং ৱণ্ণাদিৱিসেসং সামেন্তি. তং পন তেসং যোনিযোএৱ সাধেন্তি. তত্থ আলোকো ৱিয যোনিসোমনসিকাৰো দট্ঠব্বো. অন্ধকাৰো ৱিয ইতৰো. তে সত্তা ৱিয কুসলাকুসলা. ৱণ্ণাদিৱিসেসো ৱিয কুসলাদিভাৱো. যোনিযো ৱিয হেতুযো দট্ঠব্বাতি. অব্যাকতানং পনাতি সব্বং যো ধম্মো কুসলো অকুসলোচ ন হোতি. সো অব্যাকতোতি ৱুত্তপক্খে পততিযেৱাতি. তত্থাতি হেতুসঙ্গহে. সহেতুকানং পৰিগ্গহসুখত্থং ইধ ৱজ্জেতব্বানিপি অহেতুকানি পথমং উদ্ধটানি. তেনাহ সেসানি পন. ল. সহেতুকা নেৱাতি. তেসংৱা অহেতুকনামংপি হেতূনং ৱসেনেৱ ৱিসুং সিদ্ধন্তি তেসংপি ইধ সঙ্গহণং অৱিৰুদ্ধং হোতি. তেনাহ অহেতু কাট্ঠাৰসেকাতিআদি. সভাৱ ভেদেন ছব্বিধাপি হেতুযো কুসলা কুসলা ব্যাকতজাতিভেদেন নৱধা হোন্তীতি ৱুত্তং লোভো দোসোচাতিআদি.

১৩২. চুদ্দসন্নং কিচ্চানং ভেদেন তংকিচ্চৱন্তানং চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো কিচ্চসঙ্গহো.

[৮৮] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘পটিসন্ধাদীনং কিচ্চানং ৱিভাগৱসেন তংকিচ্চৱন্তানঞ্চ পৰিচ্ছেদৱসেন সঙ্গহো কিচ্চসঙ্গহো’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

যেন এককম্মেন একো উপপত্তিভৱোনিব্বত্ততি. তস্মিং সৰসেনৱা লদ্ধৱিবাধনেনৱা পৰিক্খীণে সো ভৱো নিৰুজ্ঝতি. একস্স কম্মস্স ওকাসো হোতি. তস্মা ততো নিব্বত্ত ভৱতো চুতস্স অন্তৰা খণমত্তংপি অট্ঠত্ৱা লদ্ধোকাসেন একেন কম্মেন পুন ভৱন্তৰাদি পটিসন্ধান ৱসেন অভিনিব্বত্তি পটিসন্ধিকিচ্চং. তথা নিব্বত্তস্স উপপত্তিভৱসন্তানস্স যাৱ তং কম্মং নখিয্যতি. তাৱ অৱিচ্ছেদ পৱত্তিপচ্চযঙ্গভাৱেন পৱত্তি ভৱঙ্গকিচ্চং. তস্স হি তথা পৱত্তিযা সতি আযুপবন্ধাচ উস্মা পবন্ধাচ পৱত্তন্তিযেৱাতি এতে তযো ধম্মা ইমং কাযং অভিজ্জমানং ৰক্খন্তীতি. যথাহ –

আযু উস্মাচ ৱিঞ্ঞাণং, যদা কাযং জহন্তি মং;

অপৱিদ্ধো তদা সেতি, নিৰত্থংৱ কলিঙ্গৰন্তি.

আৱজ্জনং চিত্তসন্তানস্স আৱট্টনং, তংৱা আৱজ্জেতি আৱট্টেতি, আৱট্টতিৱা তং এত্থ এতেনাতিৱা আৱজ্জনং. ভৱঙ্গ ৱীথিতো ওক্কমিত্ৱা আৰম্মণন্তৰাভিমুখং পৱত্ততীতি অত্থো. আৱজ্জেতিৱা আৰম্মণন্তৰে আভোগং কৰোতীতি আৱজ্জনং. দস্সনাদীনি পাকটানি. ৱোট্ঠব্বনন্তি ৱিসুং অৱচ্ছিন্দিত্ৱা থপনং ইদং নীলন্তিৱা পীতকন্তিৱা সুভন্তিৱাঅসুভন্তিৱা অসঙ্কৰতোথপনং নিযমনন্তি ৱুত্তং হোতি. জৱনন্তিৱা জৱোতিৱা ৱেগোতিৱা অত্থতো একং. অসনিনিপাতো ৱিয ৱেগসহিতস্স একেকস্স পিত্তস্স পৱত্তি জৱনকিচ্চং.

[৮৯] যংপন ৱিভাৱনিযং

‘‘আৰম্মণে তংতংকিচ্চসাধনৱসেন অনেকক্খত্তুং একক্খত্তুংৱা জৱমানস্স ৱিয পৱত্তি জৱনকিচ্চ’’ন্তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

ন হি জৱমানস্স চিত্তস্স একৱাৰমত্তেন নিৱত্তিনাম অত্থি. মগ্গাতিঞ্ঞাজৱনানিপি হি একাৱজ্জনপৰিকম্মচিত্ততো পট্ঠায একৱেগেন পৱত্তজৱমানচিত্তসন্তানপতিতানি এৱ হোন্তি. ন পন তানি ৱিসুং সিদ্ধেন জৱেন জৱন্তীতি.

[৯০] তত্থ চ

জৱমানস্স ৱিয পৱত্তীতি এতেন ৱিসুং ৱিসুং উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধা নং খণিকধম্মানং সীঘগমনসঙ্খাতো জৱোনাম ৱিসুং নত্থি. বহুক্খত্তুং পৱত্তিৱসেন পন সীঘগচ্ছন্তপুৰিস সদিসত্তা এৱ জৱনন্তি ৱুচ্চতীতি দস্সিতং হোতি. তংপি ন সুন্দৰং.

অসনিনিপাতো ৱিয ৱেগসহিতস্স একেকস্স চিত্তস্স পৱত্তিজৱনকিচ্চন্তি হি হেট্ঠা ৱুত্তং. ভৱঙ্গচিত্তঞ্হি দীঘং অদ্ধানং পূৰেত্ৱা পৱত্তংপি নদিসোতে ৱুয্হমানং সুক্খপণ্ণং ৱিয ৱেগৰহিতং হোতি. জৱনচিত্তং পন একমেকংপি সমানং ইন্দেন ৱিস্সট্ঠ ৱজিৰং ৱিয ৱেগসহিতমেৱ পৱত্ততীতি দট্ঠব্বং. তং আৰম্মণং এতস্সাতি তদাৰম্মণং. যং জৱনেন গহিতং, তদেৱস্স আৰম্মণন্তি ৱুত্তং হোতি. যং জৱনেন গহিতাৰম্মণং, তস্সেৱ গহিতত্তা তদাৰম্মণং নামাতি হি ৱুত্তং. তস্সৱা জৱনস্স আৰম্মণং অস্স আৰম্মণন্তি তদাৰম্মণং. ইধ পন তদাৰম্মণভাৱো অধিপ্পেতো. নিব্বত্তমানভৱতো ৱচনং মুচ্চনং পৰিগড়নং চুতি. ইদানি তানি কিচ্চানি অনিযমতো ন পৱত্তন্তি. ঠাননিযমেনেৱ পৱত্তন্তীতি দস্সেতুং ঠানভেদো ৱুত্তো. তিট্ঠতি পৱত্ততি তংতং কিচ্চৱন্তং চিত্তং এত্থাতি ঠানং. ওকাসো. তংতং অন্তৰাকালোতি ৱুত্তং হোতি. কালোপি হি কালৱন্তানং পৱত্তিৱিসযত্তা ঠানন্তি ৱুচ্চতি. পটিসন্ধিযা ঠানং পটিসন্ধিট্ঠানং. পটিসন্ধকালো পটিসন্ধিক্খণোতি ৱুত্তং হোতি. এৱং সেসেসুপি.

[৯১] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘পটিসন্ধিযা ঠানং পটিসন্ধিট্ঠানন্তি ৱত্ৱা কামং পটিসন্ধিৱিনি মুত্তং ঠানংনাম নত্থি. সুখগ্গহণত্থং পন সিলা পুত্তকস্স সৰীৰন্তিআদীসু ৱিয অভেদেপি ভেদপৰিকপ্পনাতি দট্ঠব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তং ন গহেতব্বং.

কালো হি নাম সভাৱতো অৱিজ্জমানোপি চিত্তস্স ৱিসুং আৰম্মণভূতো একো পঞ্ঞত্তিধম্মো. তথা হি অট্ঠকথাযং ইমেসং অট্ঠন্নং মহাৱিপাকচিত্তানং ৱিপচ্চনট্ঠানং ৱেদিতব্বং. এতানি হি চতূসু ঠানেসু ৱিপচ্চন্তি. পটিসন্ধিযং ভৱঙ্গে চুতিযং তদাৰম্মণেতি ৱত্ৱা তং ৱিত্থাৰেন্তেন পটিসন্ধিগ্গহণকালে পটিসন্ধিহুত্ৱা ৱিপচ্চন্তি. অসঙ্খ্যেয্যংপি আযু কালং ভৱঙ্গং হুত্ৱা মৰণ কালে চুতি হুত্ৱাতি কালোৱ ৱুত্তোতি. ইতৰথা কিচ্চানি ৱিয ঠানানিপি চুদ্দসৱিধানিএৱ ৱত্তব্বানি সিযুন্তি. ঠানানং ৱিত্থাৰভেদো পন উপৰি দ্ৱীসু পৱত্তিসঙ্গহেসু চিত্তপৱত্তিৱিধানানুসাৰেন ৱেদিতব্বোতি. যস্মা ওমকং দ্ৱিহেতুককুসলং সযং সো মনস্সযুত্তংপি সমানং অতিদুব্বলত্তা সোমনস্স পটিসন্ধিং দাতুং নসক্কোতি. তস্মা সোমনস্সসন্তীৰণং পটিসন্ধিট্ঠানং নগচ্ছতীতি ৱুত্তং দ্ৱেউপেক্খাসহগতসন্তীৰণানিচেৱাতি. তথা হি পট্ঠানে পীতিসহগতত্তিকে পটিচ্চৱাৰে হেতুপচ্চনিকে তং পটি সন্ধিট্ঠানেন উদ্ধটন্তি. মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং পৰিত্তাৰম্মণেৱা অৱিভূতা ৰম্মণেৱা দ্ৱত্তিক্খত্তুং পৱত্তমানংপি ৱিপাক সন্তানতো লদ্ধপচ্চযভাৱেন দুব্বলত্তা জৱনৱেগৰহিতমেৱ হোতীতি ৱুত্তং আৱজ্জন দ্ৱয ৱজ্জিতানীতি.

[৯২] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘আৰম্মণৰসানুভৱনা ভাৱতো’’তি কাৰণং ৱুত্তং. তং অ কাৰণং.

ন হি আৰম্মণ ৰসানুভৱনং জৱনকিচ্চ সিদ্ধিযা জৱননাম লাভস্সচ কাৰণং হোতি. তং পন জৱনকিচ্চসিদ্ধিযা ফলমে ৱহোতীতি. যস্মা পন ফলচিত্তং আসেৱনভাৱৰহিতংপি মগ্গ চেতনায মহানুভাৱত্তা পৰিকম্মভাৱনাবলেন চ পৱত্তত্তা আৰম্মণে ৱেগসহিতমেৱ পততীতি তস্সজৱনেসু গহণংকতং.

[৯৩] ৱিভাৱনিযং পন

মগ্গাভিঞ্ঞাজৱনানং একৱাৰমেৱ পৱত্তত্তা জৱনকিচ্চং ন সম্পজ্জতীতি অধিপ্পাযেন ‘‘একচিত্তক্খণিকংপি লোকুত্তৰ মগ্গাদিতং তংসভাৱৱন্ততায জৱনকিচ্চং নামা’’তি ৱত্ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণোপমায তমত্থং ৱিভাৱেতি. তং ন যুজ্জতিযেৱ.

ইদানি সমানকিচ্চগণনানি চিত্তানি সঙ্গহেত্ৱা দস্সেতুং তেসু পনাতিআদিমাহ. পটিসন্ধাদযো নাম চিত্তুপ্পাদাতি সম্বন্ধো.

[৯৪] ৱিভাৱনিযং পন

নামকিচ্চভেদেনাতিপি যোজেতি. তং ন সুন্দৰং.

নামভেদস্স ৱিসুং ৱত্তব্বাভাৱতোতি. এককিচ্চট্ঠান দ্ৱিকিচ্চট্ঠান তিকিচ্চট্ঠান চতুকিচ্চট্ঠান পঞ্চকিচ্চট্ঠানানি চিত্তানি যথাক্কমং অট্ঠসট্ঠিচ তথা দ্ৱেচ নৱচ অট্ঠচ দ্ৱেচ নিদ্দিসেতি যোজনা.

১৩৩. চক্খাদীনং দ্ৱাৰানং ভেদেন চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো দ্ৱাৰসঙ্গহো.

[৯৫] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘দ্ৱাৰানঞ্চ দ্ৱাৰপৱত্তচিত্তানঞ্চ পৰিচ্ছেদৱসেন সঙ্গহো দ্ৱাৰসঙ্গহো’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

দ্ৱে জনা অৰন্তি গচ্ছন্তি এতেনাতি দ্ৱাৰং. নগৰস্স অন্তো জনা বহিজনাচ যেন ছিদ্দমগ্গেন নিক্খমন্তি পৱিসন্তিচ, তস্সেতং নামং. দ্ৱে জনা অৰন্তি গচ্ছন্তি এত্থাতি দ্ৱাৰন্তিপী ৱদন্তি. অপিচ, দুৱিধং দ্ৱাৰং আকাসদ্ৱাৰং মণ্ডদ্ৱাৰন্তি. তত্থ আকাসদ্ৱাৰংনাম যথাৱুত্তো ছিদ্দমগ্গো. মণ্ডদ্ৱাৰংনাম আদাস পট্টমযো আলোকমগ্গো. তং পন পুঞ্ঞৱন্তানং গেহেসু যোজীযতি. যথা চ তেসু, তথা সত্তানং সৰীৰেসুপি দ্ৱেএৱ হোন্তি. নৱদ্ৱাৰো মহাৱণোতি হি ছিদ্দদ্ৱাৰং ৱুত্তং. নৱনৱুতিলোমকূপসহস্সা নিপি ছিদ্দদ্ৱাৰানিএৱ. ইধ পন আদাসপট্টসদিসং মণ্ডদ্ৱাৰং অধিপ্পেতং. তংপি হি আৰম্মণিকধম্মানং আৰম্মণধম্মানঞ্চ নিগ্গমন পৱিসন মুখপথভাৱতো দ্ৱাৰসদিসত্তা দ্ৱাৰন্তি ৱুচ্চতীতি. তং পন ৰূপমণ্ড দ্ৱাৰং অৰূপমণ্ডদ্ৱাৰন্তি দুৱিধং. ৰূপমণ্ডদ্ৱাৰংপি কম্মৱিসেসমহাভূত ৱিসেসসিদ্ধেন মণ্ডভাৱৱিসেসেন পঞ্চৱিধন্তি দস্সেতুং চক্খুদ্ৱাৰন্তিআদিমাহ. তত্থ চক্খুমেৱচক্খুদ্ৱাৰন্তি যস্মিং চক্খুম্হি চন্দ মণ্ডলাদীনি ৰূপ নিমিত্তানি পঞ্ঞাযন্তি. আৱজ্জনাদীনিচ যম্হি পঞ্ঞাতানি তানি নিমিত্তানি গণ্হন্তি. তস্মা তদেৱ চক্খু তেসং দ্ৱিন্নং ৱিসযৱিস যিভাৱুপগমনস্স মুখপথভূতত্তা চক্খুদ্ৱাৰংনামাতি অত্থো. অথৱা, যেন চক্খুমণ্ডেন বহিদ্ধা চন্দমণ্ডলাদীনি ৰূপানি অন্তো আৱজ্জনাদীনং ৱিসযভাৱং উপগচ্ছন্তি. যেনচ অন্তো আৱজ্জনাদীনি বহিদ্ধা তেসং ৰূপানং ৱিসযিভাৱং উপগচ্ছন্তি. তমেৱ যথাৱুত্ত কাৰণেন চক্খুদ্ৱাৰং নামাতি অত্থো. এৱং সেসেসুপি.

[৯৬] টীকাসু পন

‘‘আৱজ্জনাদীনং অৰূপধম্মানং পৱত্তিমুখভাৱতো দ্ৱাৰসদিসত্তা দ্ৱাৰানী’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

ৰূপাদীনং আৰম্মণানংপি পৱত্তিমুখভূতত্তা. ৱক্খতি হি ছব্বিধা ৱিসযপৱত্তিযোতি. এত্থচ ৱিসযানং ৰূপাদীনং আৰম্মণানং দ্ৱাৰেসু আপাতা গমন সঙ্খাতা পৱত্তিযো ৱিসযপৱত্তিযোতি ৱুচ্চন্তীতি. তত্থ চক্খুমেৱ চক্খুদ্ৱাৰন্তি এতেন চক্খুস্স দ্ৱাৰং চক্খুদ্ৱাৰন্তি অত্থং নিৱত্তেতি. তথা সোতাদযো সোত দ্ৱাৰাদীনীতি এতেন সোত মেৱ সোতদ্ৱাৰং.ল. মনোএৱ মনোদ্ৱাৰং. ন মনানং দ্ৱাৰং মনোদ্ৱাৰন্তি ইমমত্থং অতিদিস্সতি. তস্স পন মনস্স বহুৱিধত্তা ইধ অধিপ্পেতং মনং দস্সেন্তো মনোদ্ৱাৰং পন ভৱঙ্গন্তি পৱুচ্চতীতি ৱুত্তং.

[৯৭] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘আৱজ্জনাদীনং মনানং দ্ৱাৰন্তি মনোদ্ৱাৰ’’ন্তিপি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

কাৰণং ৱুত্তমেৱ. তত্থ সব্বং একূননৱুতিৱিধংপি চিত্তং মনোদ্ৱাৰ মেৱনাম হোতি. ইধ পন উপপত্তিদ্ৱাৰমেৱ অধিপ্পেতন্তি কত্ৱা ভৱঙ্গন্তি পৱুচ্চতীতি ৱুত্তং. পটিসন্ধিতো পট্ঠায যাৱতাযুকং নদিসোতমিৱ পৱত্তমানং একূনৱীসতিৱিধং ভৱঙ্গচিত্তমেৱ ইধ মনোদ্ৱাৰন্তি ৱুচ্চতি, কথীযতীতি অত্থো.

[৯৮] ৱিভাৱনিযং পন

যথা গামস্স দ্ৱাৰংনাম গামানন্তৰমেৱ হোতি. এৱং আৱজ্জনাদীনং মনানং পৱত্তিমুখট্ঠেন দ্ৱাৰংনাম আৱজ্জনানন্তৰং ভৱঙ্গমেৱ সিযা. ন ততো পুৰিমানি ভৱঙ্গানীতি অধিপ্পাযেন যং ৱুত্তং ‘‘ভৱঙ্গন্তি আৱজ্জানানন্তৰং ভৱঙ্গ’’ন্তি. তং ন গহেতব্বং.

এৱঞ্হি সতি যেসু চক্খুপসাদাদীসু ৰূপাদীনি আপাতং নাগচ্ছন্তি. তানিপি আৱজ্জনাদীনং ৱীথিচিত্তানং পৱত্তিমুখানি এৱ ন হোন্তীতি কত্ৱা দ্ৱাৰানিনাম নসিযুং. ন চ তথা সক্কা ৱত্তুং. পাড়িযমেৱ তেসং দ্ৱাৰৰূপভাৱস্স ৱুত্তত্তা. ইধচ ৱক্খতি পসাদৱিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতং সত্তৱিধংপি দ্ৱাৰৰূপংনামাতি.

[৯৯] যঞ্চ তত্থ

সাৱজ্জনং ভৱঙ্গন্তু, মনোদ্ৱাৰন্তি ৱুচ্চতীতি –

সাধকৱচনং আহটং; তংপি ইধ নযুজ্জতিযেৱ.

তঞ্হি আৱজ্জনংপি মনোদ্ৱাৰপক্খিকং কত্ৱা দীপেতীতি. যত্থ পন চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপেচ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. সোতঞ্চ. ল. মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মেচ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণন্তি ৱুত্তং. তত্থেৱ তং যুত্তং. তত্থ হি চক্খুৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিযা চতূসু পচ্চযেসু চক্খুৰূপানি এৱ সৰূপতো ৱুত্তানীতি ইতৰে আৱজ্জনঞ্চ সম্পযুত্তক্খন্ধা চাতি দ্ৱে পচ্চযা চসদ্দেন গহিতা, এৱং সোতৱিঞ্ঞাণাদীসুপি. মনোৱিঞ্ঞাণে পন মনঞ্চাতি এত্থ ভৱঙ্গচিত্তেন সহ আৱজ্জনং গহেত্ৱা চসদ্দেন সম্পযুত্তক্খন্ধা গহিতা. এৱঞ্হি সতি চত্তা ৰোপচ্চযা হোন্তীতি. ৱুত্তঞ্হেতং ধাতুৱিভঙ্গট্ঠকথাযং পটিচ্চাতি নাম আগতট্ঠানে আৱজ্জনং ৱিসুং নকাতব্বং. ভৱঙ্গনিস্সিতকমেৱ কাতব্বন্তি. তস্মা ইধ মনোতি সহাৱজ্জনকং ভৱঙ্গং. মনো ৱিঞ্ঞাণন্তি জৱনমনোৱিঞ্ঞাণন্তি. এত্থচ পটিচ্চাতিনাম আগতট্ঠানেতি এতেন অঞ্ঞত্থ পন আৱজ্জনং দ্ৱাৰপক্খিকং নকাতব্বন্তি সিদ্ধং হোতি. পটিচ্চাতি আগতত্তাযেৱচ ভৱঙ্গংপি আৱজ্জনা নন্তৰং ভৱঙ্গদ্ৱযমেৱ ইমিস্সং পাড়িযং গহেতব্বং. সন্নিহিতপচ্চযানং এৱ তত্থ অধিপ্পেতত্তাতি. ইধ পন দ্ৱাৰভাৱা ৰহস্স সব্বস্স উপপত্তিধম্মস্স পৰিগ্গহিতত্তা সব্বং ভৱঙ্গং অধিপ্পেতং. ন হি কিঞ্চি ভৱঙ্গং নাম অত্থি. যং মনোদ্ৱাৰভাৱাৰহং ন সিযাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বন্তি. তত্থাতি নিদ্ধাৰণে ভুম্মং, তেসু ছসু দ্ৱাৰেসু চক্খু দ্ৱাৰেতি সম্বন্ধো. যথাৰহন্তি আৰম্মণভূমিপুগ্গলমনসিকাৰা দীনং অনুৰূপৱসেন. সব্বথাপীতি ৱিসুং ৱিসুং ছচত্তালীস ভেদসঙ্খাতেন সব্বপকাৰেনপি অগহিত গহণ ৱসেন, চতুপঞ্ঞা সাতি সম্বন্ধো. সব্বথাপীতিৱা আৱজ্জনাদি তদাৰম্মণ পৰিযো সানৱসেন অনেককিচ্চভেদযুত্তেন সব্বপকাৰেনপি, কামাৱচৰানেৱাতি সম্বন্ধো. যানি আৱজ্জনাদীনি কিচ্চানি দ্ৱাৰৱিকাৰং পটিচ্চ পৱত্তন্তি, তং কিচ্চৱন্তানিএৱ দ্ৱাৰে নিযুত্তানীতি অত্থেন দ্ৱাৰিকানিনাম হোন্তি. পটিসন্ধি ভৱঙ্গ চুতি কিচ্চানিপন দ্ৱাৰৱিকাৰেন ৱিনা কেৱলং কম্মৱসেনেৱ সিজ্ঝন্তি. তস্মা তংকিচ্চৱন্তানি দ্ৱাৰিকানিনাম নহোন্তীতি ৱুত্তং একূন.ল. দ্ৱাৰৱিমুত্তানীতি এত্থ চ দ্ৱাৰৱিকাৰোনাম অত্তনি আৰম্মণানং আপাতাগমনৱসেন ভৱঙ্গস্স চলনং, চক্খাদীনঞ্চ অত্তনি ৱিঞ্ঞাণুপ্পাদন সত্তিৱিসেস যোগো দট্ঠব্বো.

[১০০] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘চক্খাদিদ্ৱাৰেসু অপৱত্তনতো মনোদ্ৱাৰসঙ্খাত ভৱঙ্গতো আৰম্মণন্তৰগহণৱসেন অপৱত্তিতোচ দ্ৱাৰৱিমুত্তানী’’তি ৱুত্তং, তং অট্ঠকথাযপি সহ নসমেতি.

পটিসন্ধি ভৱঙ্গ চুতি ৱসেনাতি হি ৱুত্তং. এতেন হি কিচ্চসীসেনেৱ চিত্তানং দ্ৱাৰিক দ্ৱাৰৱিমুত্তভাগো থেৰেন দস্সিতো. তেনেৱ হি হেট্ঠাপি পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জন.ল. তদাৰম্মণৱসেনাতিআদিনা কিচ্চসীসেনেৱ চিত্তানং চক্খুদ্ৱাৰিকাদিভাৱো ৱুত্তোতি. ননু চক্খাদিদ্ৱাৰেসু অপৱত্তনতোতি ইমিনা এতদত্থোৱ ৱুত্তোতি চে. ন. অধিপ্পেতত্থৱিৰহস্স অপসঙ্গ নিৱত্তকস্সচ সংৱণ্ণনা ৱাক্যস্স পযোজনাভাৱতোতি. ছদ্ৱাৰিকানিচেৱ সন্তীৰণ তদাৰম্মণকিচ্চানং ৱসেন দ্ৱাৰৱিমুত্তানিচ পটিসন্ধাদিকিচ্চানং ৱসেনাতি অধিপ্পাযো. পঞ্চদ্ৱাৰিকানিচ ছদ্ৱাৰিকানিচ পঞ্চছদ্ৱাৰিকানি. কদাচি ছদ্ৱাৰিকানিচেৱ তানি কদাচি দ্ৱাৰৱিমুত্তানিচাতি ছদ্ৱাৰিকৱিমুত্তানি. দ্ৱাৰসদ্দো চেত্থঅধিকাৰৱসেন যোজীযতি.

[১০১] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘ছদ্ৱাৰিকানিচ ছদ্ৱাৰিকৱিমুত্তানিচা’’তিপি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

হেট্ঠা চুণ্ণিযৱাক্যে তথা অসুতত্তাতি. একদ্ৱাৰিকচিত্তানি. ল. সব্বথা দ্ৱাৰৱিমুত্তানিচ যথাক্কমং ছত্তিংসতি.ল. নৱধা চেতি পঞ্চধা পৰিদীপযেতি যোজনা.

১৩৪. ৰূপাদীনং আৰম্মণানং ভেদেন চিত্তচেতসিকানং সঙ্গহো আৰম্মণসঙ্গহো.

[১০২] টীকাসু পন

‘‘আৰম্মণানং সৰূপতো ৱিভাগতো তংৱিসযচিত্ততো চ সঙ্গহো আৰম্মণসঙ্গহো’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

অযঞ্হি চিত্তচেতসিকানং এৱ সঙ্গহো. ন আৰম্মণানন্তি. ৰূপাদীনং ৱচনত্থো উপৰি আগমিস্সতি. দুব্বলপুৰিসেন দণ্ডাদিৱিয চিত্তচেতসিকেহি আলম্বীযতি অমুঞ্চমানেহি গণ্হীযতীতি আলম্বণং. আৰম্মণসদ্দে পন সতি চিত্তচেতসিকানি আগন্ত্ৱা এত্থ ৰমন্তীতি আৰম্মণং.

[১০৩] যংপন ৱিভাৱনিযং

‘‘দুব্বলপুৰিসেন দণ্ডাদিৱিয চিত্তচেতসিকেহি আলম্বীযতি. তানিৱা আগন্ত্ৱা এত্থ ৰমন্তীতি আলম্বণ’’ন্তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

ৱিসুং সিদ্ধানি হি এতানি পদানীতি. ৰূপমেৱাতি ৱণ্ণাযতনমেৱ. পঞ্চাৰম্মণৱিমুত্তং যংকিঞ্চি ধম্মজাতং ৱিজ্জমানংপিঅৱিজ্জমানংপি ভূতংপি অভূতংপি ধম্মাৰম্মণমেৱ. তং পন সভাগ কোট্ঠাসতো সঙ্গয্হমানং ছব্বিধং হোতীতি ৱুত্তং ধম্মাৰম্মণং পন.ল. ছধা সঙ্গয্হতীতি. তত্থাতি তেসু ৰূপাদীসু ছসু. চক্খুদ্ৱাৰে ঘট্টযমান ৰূপানুসাৰেনেৱ উপ্পন্নানি চক্খুদ্ৱাৰিকচিত্তানি অঞ্ঞানি আৰম্মণানি আলম্বিতুং নলভন্তি. ৰূপানিপি ঘট্টনৰহিতানি অতীতানাগতানি আলম্বিতুং নলভন্তীতি ৱুত্তং চক্খুদ্ৱাৰিকচিত্তানং সব্বেসংপি ৰূপমেৱ আৰম্মণং. তঞ্হ পচ্চুপ্পন্নন্তি. সোতদ্ৱাৰিকা দীসুপি এসেৱনযো. তত্থ তং তং কাৰণং পটিচ্চ উপ্পন্নং পচ্চুপ্পন্নং. ৱত্তমানন্তি অত্থো. ছব্বিধংপীতি ৰূপাদিৱসেন ছব্বিধংপি. অতিক্কন্তভাৱং ইতং গতং পৱত্তন্তি অতীতং. আগচ্ছতি আগচ্ছিত্থাতি আগতং. পচ্চুপ্পন্নং, অতীতঞ্চ. ন আগতন্তি অনাগতং. উপ্পাদজাতিকা সঙ্খতধম্মাএৱ তীসু কালেসু অনুপতন্তি. তস্মা উপ্পাদৰহিতা অসঙ্খতভূতা নিব্বানপঞ্ঞত্তিযো কালৱিমুত্তংনামাতি ৱেদিতব্বা.

[১০৪] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘ৱিনাসাভাৱতো অতীতাদিকালৱসেন নৱত্তব্বত্তা নিব্বানং পঞ্ঞত্তিচ কালৱিমুত্তংনামা’’তি ৱুত্তং. তং ৱিচাৰেতব্বং.

সব্বেপি হি সঙ্খতধম্মা অনাগতভাৱ পুব্বকাএৱ হোন্তি. তস্মা তে যদা পচ্চযসামগ্গিং লভিত্ৱা উপ্পজ্জিস্সন্তীতি ৱত্তব্বপক্খে তিট্ঠন্তি, তদা অনাগতানাম. যদা পচ্চযসামগ্গিং লভিত্ৱা উপ্পন্না, যদা পচ্চুপ্পন্নানাম. যদা নিৰুদ্ধা, তদা অতীতানাম. এৱং উপ্পাদজাতিকানঞ্ঞেৱ উপ্পাদমূলিকা তেকালিকতা সিদ্ধা. উপ্পাদৰহিতানং পন অনাগতাৱত্থাপি নত্থি. কুতো পচ্চুপ্পন্নাতীতা ৱত্থাতি. তস্মা নিব্বানপঞ্ঞত্তীনং কালত্তয ৱিমুত্ততা হোতীতি. ৱিনাসাভাৱতোতি ইদং পন অতীতকালৱিমুত্তিযাএৱ কাৰণন্তি ন তেন তাসং ইতৰকালৱিমুত্তিং সাধেতীতি দট্ঠব্বং. যথাৰহৱিভাগো পন ইধেৱ তেসূতিআদিনা পচ্ছা আগমিস্সতি. দ্ৱাৰৱিমুত্তানঞ্চ ছব্বিধংপি আৰম্মণং হোতীতি সম্বন্ধো. যথা পন আৱজ্জনাদীনং ছদ্ৱাৰিকচিত্তানং আৰম্মণং ভৱন্তৰেপি ইমস্মিং ভৱেপি পুৰিমভাগে কেনচি দ্ৱাৰেন গহিতংপি অগহিতংপি হোতি. ন তথা ইমেসন্তি দস্সেতুং ভৱন্তৰে ছদ্ৱাৰগহিতন্তি ৱুত্তং. ভৱৱিসেসঞ্হি পত্থেত্ৱা কম্মং কত্ৱা তত্থ নিব্বত্তানং আৰম্মণং ভৱন্তৰেপি কেনচি দ্ৱাৰেন গহিতংপি হোতি যেৱাতি.

[১০৫] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘তং পন নেসং আৰম্মণং ন আৱজ্জনস্স ৱিয কেনচি অগহিতমেৱ গোচৰভাৱং গচ্ছতীতি দস্সেতুং ছদ্ৱাৰ গহিতন্তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. তং ন যুজ্জতি.

পঞ্চদ্ৱাৰা ৱজ্জনস্সপি হি আৰম্মণং পুব্বে কেনচি দ্ৱাৰন্তৰেন গহিতংপি অগহিতংপি হোতিযেৱ. তথা হি ইদং নাম লভিস্সামি ভুঞ্জিস্সামি পস্সিস্সামীতি পুব্বে গহিতং পচ্ছা আৱজ্জনস্স আৰম্মণং ন ন হোতীতি. নচ একাৱজ্জনৱীথিযং পুব্বে কেনচি চিত্তেন অগহিতভাৱো ইধ পমাণন্তি. যথা চ পঞ্চদ্ৱাৰিকচিত্তানং আৰম্মণং একন্তপচ্চুপ্পন্নমেৱ হোতি. যথা চ মনোদ্ৱাৰিকচিত্তানং আৰম্মণং তেকালিকংৱা কালৱিমুত্তসা মঞ্ঞংৱা হোতি. ন তথা ইমেসন্তি দস্সেতুং পচ্চুপ্পন্নমতীতং পঞ্ঞত্তিভূতংৱাতি ৱুত্তং. যথা চ ছদ্ৱাৰিকচিত্তানং আৰম্মণং আগমসিদ্ধৱোহাৰযুত্তংপি তব্বোহাৰৱিনিমুত্তংপি হোতি. ন তথা ইমেসন্তি দস্সেতুং কম্ম কম্ম নিমিত্ত গতিনিমিত্ত সম্মতন্তি ৱুত্তং.

[১০৬] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘নাপি নেসং আৰম্মণং মৰণাসন্নতো পুৰিমভাগজৱনানং ৱিয কম্মকম্মনিমিত্তাদিৱসেন আগমসিদ্ধৱোহাৰৱিনিমুত্তন্তি দস্সেতুং কম্ম.ল. সম্মতন্তি আহা’’তি ৱুত্তং. তংপি ন সুন্দৰং.

মৰণা সন্নতো পুৰিমভাগেপি হি সত্তা অত্তনা কতকম্মংৱা চেতিযাদীনি কম্ম, পকৰণানিৱা আৰম্মণং কৰোন্তিযেৱ. তদাপি হি কম্মং কম্মমেৱ, কম্মুপকৰণানিচ কম্মনিমিত্তানিযেৱ. কম্ম সিদ্ধিযানিমিত্তং কাৰণং কম্মনিমিত্তন্তি কত্ৱা. কম্মস্স নিমিত্তং আৰম্মণং কম্মনিমিত্তন্তিপি ৱদন্তি. অজাতসত্তুৰাজা ৱিযচ সুপিনদস্সনাদিৱসেন গতিনিমিত্তানিপি আৰম্মণং কৰোন্তিযেৱ. ৰাজা হি দ্ৱীসু ভৱেসু পিতৰং মাৰেতি. মাৰিতকালতোচ পট্ঠায তস্স নিদ্দাযন্তস্স গতিনিমিত্তানি উপট্ঠহন্তীতি. তত্থ যথাসম্ভৱন্তি তং তং পটিসন্ধাদীনং ছদ্ৱাৰগহিতাদিৱসেন সম্ভৱন্তস্স আৰম্মণস্স অনুৰূপতো. যথাসম্ভৱৱিভাগো পন উপৰি মৰণুপ্পত্তিযং আগমিস্সতি. যেভুয্যেনাতি বাহুল্লেন. ভৱন্তৰেতি অতীতানন্তৰভৱে তত্থচ মৰণাসন্নকালে. ছদ্ৱাৰ গহিতন্তি ছহি দ্ৱাৰেহি মৰণাসন্নজৱনেহি গহিতং. এত্থ চ যেভুয্যেনাতি এতেন ভৱন্তৰে ছদ্ৱাৰগহিতন্তি ইমস্স ৱিধানস্স অনেকংসভাৱং ৱিসেসেতি. কস্মা. অগহিতস্সপি সম্ভৱতো. যঞ্হি অসঞ্ঞিভৱতো চুতানং কম্ম কম্মনিমিত্ত গতিনিমিত্ত সম্মতং অৰূপভৱতো চুতানঞ্চ গতিনিমিত্তসম্মতং কামপটিসন্ধি ভৱঙ্গচুতীনং আৰম্মণং. তং ভৱন্তৰে কেনচি দ্ৱাৰেন অগহিত মেৱ হোতীতি. এত্থচ যস্মা পট্ঠানে অৰূপভৱে দুৱিধোপি পুৰেজাতপচ্চযো পটিসিদ্ধো. অট্ঠকথাসুচ ততো চুতানং কামপটিসন্ধিযা পচ্চুপ্পন্নগতিনিমিত্তাৰম্মণতাপি ৱুত্তা. গতিনিমিত্তঞ্চ নাম ৰূপাৰম্মণমেৱ দীপেন্তি. তস্মা তেসং কামপটিসন্ধিযাপি গতিনিমিত্তসম্মতং ভৱন্তৰে কেনচি দ্ৱাৰেন অগহিতমেৱ হোতীতি ৱেদিতব্বং. অপিচ, মৰণাসন্নকালে কম্মবলেন কম্মাদীনং উপট্ঠানংনাম যেভুয্যেন সংমুড়্হমৰণেন মৰন্তানমেৱ হোতি. ইতৰেসং পন পৰেসং পযোগবলেনপি অত্তনা পকতিযা সুট্ঠু আসেৱিতানং অনুস্সৰণবলেনপি ধম্মিকউপাসকাদীনং ৱিয দেৱলোকতো আগন্ত্ৱা গণ্হন্তানং দেৱানং আনুভাৱেনপি হোতিযেৱ. নিৰযপালাপি নিৰযতো আগন্ত্ৱা গণ্হন্তিযেৱ. ৰেৱতিৱিমানঞ্চেত্থ ৱত্তব্বং. তঞ্হি দ্ৱে নিৰযপালা গহেত্ৱা পথমং তাৱতিংসাভৱনং নেত্ৱা পচ্ছা নিৰযং নযিংসু. তে হি যক্খ জাতিকত্তা ৱেস্সৱণপৰিসাৱিয তাৱতিংসা ভৱনংপি গন্তুং সক্কোন্তিযেৱ. যমস্স দূতা দ্ৱে যক্খাতি হি পাড়িযং ৱুত্তং. ৱেস্সৱণদূতা ইধ যমস্স দূতাতি ৱুত্তাতিপি ৱদন্তি. তস্মা যে কসিণাসুভাদীনি সমথনিমিত্তানি সুট্ঠু আসেৱিত্ৱা উপচাৰজ্ঝানে ঠত্ৱা তানেৱ নিমিত্তানি গহেত্ৱা মৰন্তি. তেসংপি কামপটিসন্ধিযা আৰম্মণং ভৱন্তৰে কেনচি দ্ৱাৰেন অগহিতমেৱ সিযা. উপচাৰজ্ঝানবলেনেৱ ব্ৰহ্মলোকতো ইধউপ্পজ্জন্তানংপি এসেৱনযোতি.

যংপন ৱিভাৱনিযং

‘‘কেৱলং কম্মবলেনেৱ তেসং অসঞ্ঞিভৱতো চুতানং পটিসন্ধিযা কম্মনিমিত্তাদিকং আৰম্মণং উপট্ঠাতী’’তি ৱুত্তং.

তত্থ কম্মনিমিত্তাদিকন্তি এত্থ আদিসদ্দেন কম্মংপি গহেতব্ব মেৱ. ন হি তস্স অগহণে কাৰণং অত্থীতি. তানি পন সব্বানিপি কেৱলং পটিসন্ধিজনকস্স কম্মস্স আনুভাৱেনেৱ পটিসন্ধিযং উপট্ঠহন্তীতি ৱেদিতব্বং. অনাগতং পন নিমিত্তং উপট্ঠহমানং গতিনিমিত্তমেৱ সিযা. নচ তস্স ৱিসুং উপট্ঠাতব্বকিচ্চং অত্থি. পচ্চুপ্পন্ন গতিনিমিত্তে সিদ্ধে সিদ্ধমেৱ হোতীতি ৱুত্তং পচ্চুপ্পন্নমতীতং পঞ্ঞত্তি ভূতংৱাতি.

[১০৭] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘অনাগতংনাম অতীতং ৱিয অনুভূতঞ্চ ন হোতি. নচ পচ্চুপ্পন্নগতিনিমিত্তং ৱিয আপাতমাগত’’ন্তি কাৰণং ৱুত্তং. তং অকাৰণং.

পসঙ্গস্স অনিৱত্তিতত্তা. গতিনিমিত্তঞ্হি নাম পচ্চুপ্পন্নংপি অনুভূতং ন হোতি. তংপি কম্মবলেনেৱ আপাতমাগতং. এৱংসন্তে অনাগতংপি কম্মবলেন আপাতমাগতমেৱ সিযাতি অযং পসঙ্গো পাকতিকোএৱ হোতীতি. তেসূতি যথাৱুত্তেসু আৰম্মণিকচিত্তেসু. ৰূপাদীসু পঞ্চসু একেকং আৰম্মণং এতেসন্তি সমাসো. ৰূপাদীনি পঞ্চ আৰম্মণানি এতস্সাতি ৱিগ্গহো. সেসানীতি পঞ্চৱিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছন দ্ৱযতো সেসানি সন্তীৰণ মহাৱিপাকানি. সব্বথাপি কামাৱচৰা লম্বণানেৱাতি পটিসন্ধাদীহি নানাকিচ্চেহি ৰূপাদীসু নানাৰম্মণেসু পৱত্তেন সব্ব পকাৰেনপি কামাৱচৰালম্বণিকানিযেৱ. তানি হি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং উপ্পন্নানিপি ৱিকপ্পসত্তিৰহিতত্তা অৱিজ্জমানে পঞ্ঞত্তিধম্মেচ সুখুমে মহগ্গতধম্মেচ গম্ভীৰে লোকুত্তৰধম্মেচ আলম্বিতুং ন সক্কোন্তীতি. তত্থ সন্তীৰণত্তযং তাৱ সন্তীৰণকিচ্চৱসেন ৰূপাদিপঞ্চালম্বণে পৱত্ততি. তদাৰম্মণাদিৱসেন পন সব্বানিপি একাদসৱিপাকানি ছসু পৰিত্তাৰম্মণেসু পৱত্তন্তীতি.

[১০৮] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘ৱিপাকানি তাৱ সন্তীৰণাদিৱসেন ৰূপাদিপঞ্চালম্বণে’’তি ৱুত্তং. তত্থ সন্তীৰণাদিৱসেনাতি নৱত্তব্বং. সন্তীৰণৱসেন ইচ্চেৱ ৱত্তব্বন্তি.

যো পনেত্থ চিত্তানং আৰম্মণেসু পৱত্তিৱিভাগো ৱত্তব্বো. সো অট্ঠকথাকণ্ডে গহেতব্বো. লোকুত্তৰধম্মা অতিগম্ভীৰত্তা ঞাণস্সেৱ ৱিসযভূতাতি ৱুত্তং. অকুসল.ল. লোকুত্তৰ ৱজ্জিত সব্বা ৰম্মণানীতি. তত্থ তানি লদ্ধসমাপত্তীনং উপ্পন্নকালেএৱ মহগ্গতাৰম্মণানি. তেসুচ দ্ৱে দোসমূলচিত্তানি পৰিহীনজ্ঝানানি আৰব্ভ উপ্পন্নকালেতি দট্ঠব্বং. ঞাণংপি অনধিগতানি লোকুত্তৰানি আলম্বিতুং ন সক্কোতীতি ৱুত্তং ঞাণসম্পযুত্ত.ল. ৱজ্জিতসব্বা ৰম্মণানীতি. তত্থ ঞাণসম্পযুত্তকামকুসলানি পুথুজ্জনানং অজ্ঝানলাভীনং উপ্পন্নকালে পঞ্ঞত্তিযা সহ কামাৱচৰাৰম্মণানি. তানেৱ সোতাপত্তিমগ্গতো পুৰে গোত্ৰভুক্খণে পুথুজ্জনানং নিব্বানাৰম্মণানি. ঝানলাভীনং তানেৱ অভিঞ্ঞাকুসলঞ্চ মহগ্গতাৰম্মণানিপি. হেট্ঠিমফলট্ঠানং অত্তনা অধিগত মগ্গফলনিব্বানা ৰম্মণানিপীতি ৱেদিতব্বানি. যথা চেত্থ অৰিযা অত্তনা অধিগত মগ্গফলানিযেৱ আলম্বিতুং সক্কোন্তি. তথা ঝানলাভিনোপি অত্তনা অধিগতজ্ঝানানিএৱ আলম্বিতুং সক্কোন্তীতি ৱেদিতব্বং. এত্থ সিযা-যে চ ঝানানি পত্থেন্তি. ঝানপৰিকম্মংপি কৰোন্তি. যেচ ঝানসুত্তানি সংৱণ্ণেন্তি. তে অলাভিনো মহগ্গতজ্ঝানানি আলম্বিতুং সক্কোন্তি, নসক্কোন্তীতি. ন সক্কোন্তি. তে হি ঝানানিনাম এৱং মহানুভাৱানি এৱং মহানিসংসানীতি সুত্ৱাৱা সুতপৰিযত্তিবলেন সিদ্ধে আকাৰ সল্লক্খণঞ্ঞাণে ঠত্ৱা ৱা অনুমানৱসেনেৱ তানি পত্থেন্তি. পৰিকম্মংপি কৰোন্তি. সুত্তানিপি সংৱণ্ণেন্তীতি. ইতৰথা পুথুজ্জনাপি লোকুত্তৰধম্মে পত্থেন্তি, মগ্গপৰিকম্মংপি কৰোন্তি. মগ্গফল নিব্বানৱচনানিৱিকথেন্তি সংৱণ্ণেন্তীতি তেসংপি তে আৰম্মণভূতা এৱ সিযুন্তি. তেসং পন চিত্তানি ঝানাদীনং পঞ্ঞত্তিগুণে এৱ অনুভোন্তীতি ৱেদিতব্বানি. পণীতধম্মানঞ্হি পঞ্ঞত্তিযোপি পণিতৰূপাএৱ হোন্তীতি. মহিদ্ধিকো হি পৰচিত্তৱিদূ. মাৰো দেৱ পুত্তোপি ৰূপজ্ঝানচিত্তং ৱট্টনিস্সিতমেৱ পস্সতি. ৱিৱট্টনিস্সিতং ন পস্সতি. অৰূপজ্ঝানচিত্তং পন ৱট্টনিস্সিতংপি নপস্সতীতি অঙ্গুত্তৰে নৱনিপাতে অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. যে পন অগ্গমগ্গফলানি পটিৱিজ্ঝন্তি. তেসং উপ্পন্নানিঞ্ঞণসম্পযুত্তকামক্ৰিযজৱনানি ক্ৰিযাভিঞ্ঞাজৱনঞ্চ পুগ্গলানুৰূপং পঞ্ঞত্তিযা সহ চতুব্ভূমকধম্মেসু কিঞ্চি আৰম্মণং কাতুং নসক্কোন্তীতি নত্থি. তথা তেসং পুৰেচাৰি কমনোদ্ৱাৰাৱজ্জনঞ্চাতি ৱুত্তং ঠাণসম্পযুত্ত.ল. সব্বথাপিসব্বা ৰম্মণানীতি. তত্থ সব্বথাপীতি সব্বকামাৱচৰ সব্বমহগ্গত সব্বলোকুত্তৰ সব্বপঞ্ঞত্তি সব্বপচ্চুপ্পন্নাদি পকাৰেনপীতিঅত্থো. ইদঞ্চ সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং উপ্পন্নানি সন্ধায ৱুত্তং. ইতৰানি পন পচ্চেক বুদ্ধানং উপ্পন্নানিপি পদেসসব্বাৰম্মণানিএৱ হোন্তি. তানি হি একং পথৱিধাতুংপি সব্বেহি অনৱসেসপকাৰেহি জানিতুং নসক্কোন্তীতি. আৰুপ্পেসু দুতীযচতুত্থানি পথমততীযাৰুপ্প ৱিঞ্ঞাণা ৰম্মণত্তা মহগ্গতা ৰম্মণানি. সেসানীতি অভিঞ্ঞা দ্ৱয দুতীযচতুত্থাৰুপ্পেহি অৱসেসানি সব্বানিপি একৱীসতিৱিধানি মহগ্গতচিত্তানি কসিণাদি পঞ্ঞত্তাৰম্মণানীতি অত্থো. পঞ্চৱীসাতি পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জন তেৱীসতি কামৱিপাক হসনচিত্তানি সন্ধায ৱুত্তং. পৰিত্তম্হীতি কামাৱচৰা লম্বণে এৱাতি অত্থো. তঞ্হি অপ্পানুভাৱতো পটিবন্ধকধম্মেহি পৰিসমন্ততো দীযতি অৱখণ্ডীযতি নিত্তেজভাৱং পাপীযতীতি পৰিত্তন্তি ৱুচ্চতি.

১৩৫. চক্খাদীনং ৱত্থূনং ভেদেন তব্বত্থুকানং চিত্তচেতসি কানং সঙ্গহো ৱত্থুসঙ্গহো.

[১০৯] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘ৱত্থুৱিভাগতো তব্বত্থুকচিত্তপৰিচ্ছেদৱসেনচ সঙ্গহো ৱত্থুসঙ্গহো’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

ৱসন্তিপতিট্ঠহন্তি চিত্তচেতসিকাএতেসূতিৱত্থূনি, চক্খুৱত্থুচ. ল. কাযৱত্থুচহদযৱত্থুচাতিযোজনা. চক্খুমেৱ চক্খুৱত্থু তথা সোতাদীনিযেৱ সোতৱত্থাদীনি. ৱাক্যসঙ্খেপো হেস পাঠো. পেয্যালনযোতিপি অন্তদীপকনযোতিপি ৱত্তুং যুজ্জতি. কেচি পন দ্ৱন্দসমাসং মঞ্ঞন্তি. তেসং চসদ্দো নযুজ্জতি. পৰতো ৱত্থুসদ্দো চসদ্দোচ পুব্বপদেসু আনেতব্বোতিপি ৱদন্তি. তেসং হদযৱত্থূতি সমাসপদং নযুজ্জতি. অৱিভত্তিকনিদ্দেসোতিপি অপৰে. তানি কামলোকে সব্বানিপি লব্ভন্তীতি কামতণ্হা ধিন কম্মনিব্বত্তানং অত্তভাৱানংএৱ পৰিপুণ্ণিন্দ্ৰিযতা সম্ভৱতো সব্বানিপি তানি ছ ৱত্থূনি কামলোকেএৱ লব্ভন্তি. তথা হি চক্খাদীসু ৱত্থূসু সন্তেসু এৱৰূপাদীনং পৰিভোগো সম্পজ্জতি. তস্মা ৰূপাদীসু কামৱত্থূসু অভিৰতা কামতণ্হা সদা চক্খাদীনং পঞ্চন্নং ৱত্থূনংপি সম্পত্তিং পত্থেতিযেৱ. যথাচ সব্বকম্মিকো অমচ্চো সদা ৰঞ্ঞো ইচ্ছমেৱ পূৰযমানো সব্বানি ৰাজকম্মানি সম্পাদেতি. এৱমেৱ কামাৱচৰকম্মংপি সদা কামতণ্হায ইচ্ছমেৱ পূৰযমানং পৰিপুণ্ণিন্দ্ৰিযং অত্তভাৱং নিব্বত্তেতি. তস্মা কামতণ্হাধিনকম্মনিব্বত্তা কামসত্তাএৱ পৰিপুণ্ণিন্দ্ৰিযা হোন্তীতি. যথা চ দস্সনসৱনানুত্তৰিয ধম্মভূতানি চক্খুসোতানি বুদ্ধদস্সন ধম্মস্সৱনা দিৱসেন সত্তানং ৱিসুদ্ধিযাপি হোন্তি, ন তথা ঘানাদিত্তযং. তং পন কেৱলং কামপৰিভোগত্থাযএৱ হোতি. তস্মা তং কামৱিৰাগভাৱনা কম্মনিব্বত্তেসু ব্ৰহ্মত্তভাৱেসু নউপলব্ভতীতি ৱুত্তং ৰূপলোকে পন ঘানাদিত্তযং নত্থীতি. ইদঞ্চ পসাদৰূপত্তযং সন্ধায ৱুত্তং. সসম্ভাৰঘান জিৱ্হা কায সণ্ঠানানিপন সুট্ঠুপৰিপুণ্ণানিএৱ হোন্তীতি. অৰূপলোকেপন সব্বানিপি নসংৱিজ্জন্তীতি ৰূপৱিৰাগ ভাৱনা কম্মনিব্বত্তে তস্মিং লোকে অজ্ঝত্তবহিদ্ধাসন্তানেসুপি সব্বেন সব্বং ৰূপপৱত্তিযাএৱ অভাৱতো. তত্থ নিব্বত্তা হি সত্তা সুদ্ধে আকাসতলেএৱ চিত্তপবন্ধমত্তা হুত্ৱা তিট্ঠন্তীতি. ইমস্মিং সঙ্গহে পন চিত্তানি সত্তৱিঞ্ঞাণ ধাতুৱসেন গহেতুং তত্থ পঞ্চৱিঞ্ঞাণধাতুযোতিআদি ৱুত্তং. তত্থাতি তেসু ছসু ৱত্থূসু. পঞ্চৱিঞ্ঞাণানি এৱ নিসত্তনিজীৱট্ঠেন ধাতুযোতি ৱিগ্গহো. এৱং সেসেসুপি. ৱিজাননকিচ্চাভাৱতো মননমত্তা ধাতূতি মনোধাতু. পঞ্চদ্ৱাৰে আৱজ্জনমত্ত সম্পটিচ্ছনমত্ত কিচ্চানি হি ৱিসেসজানন কিচ্চানি নহোন্তীতি. পঞ্চৱিঞ্ঞাণানি পন পচ্চক্খতো দস্সনাদিৱসেন থোকং ৱিসেসজাননকিচ্চানি হোন্তি. অৱসেসা পন সন্তীৰণাদযো আৰম্মণসভাৱ ৱিচাৰণা দিৱসেন অতিৰেক ৱিসিট্ঠজাননকিচ্চযুত্তত্তা ন মনোধাতুযো ৱিয মননমত্তা হোন্তি. নাপি পঞ্চৱিঞ্ঞাণধাতুযোৱিয ৱিজানন মত্তা. অথখো মননট্ঠেন মনোচ তং ৱিজাননট্ঠেন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাতি কত্ৱা মনোৱিঞ্ঞাণধাতুযোনাম. অতিসয ৱিসেসজানন ধাতুযোতি অত্থো. পৰিযাযপদানঞ্হি ৱিসেসন সমাসে অতিসযত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. যথা পদট্ঠানন্তি.

[১১০] ৱিভাৱনিযং পন

‘‘মনোযেৱ ৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণন্তি ৱা. মনসো ৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱা ৱুত্তং. তত্থ মনোযেৱ ৱিঞ্ঞাণন্তি ইদং তাৱ ন যুজ্জতি.

ন হি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিসেসেত্ৱা অভিৰেকট্ঠদীপকে পদট্ঠানন্তিআদিকে ৱিসেসনসমাসে অৱধাৰণ ৱিগ্গহো কত্থচি দিস্সতি যুজ্জতিচাতি.

[১১১] মনসো ৱিঞ্ঞাণন্তি ইদংপি নযুজ্জতিযেৱ.

মনসোতি হি মনোধাতুত্তিকসঙ্খাতস্স মনস্স. তত্থ সম্পটিচ্ছনদ্ৱযং সন্তীৰণাদিকস্স মনোৱিঞ্ঞাণপবন্ধস্স পচ্চযভূতং হোতি. পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনং পন পৰতো দ্ৱাৰন্তৰে পৱত্তমানং তস্সেৱ মনোৱিঞ্ঞাণপবন্ধস্স পচ্চযুপ্পন্নভূতং হোতীতিকত্ৱা আদিম্হি পচ্চযভূতস্স চেৱ অন্তে দ্ৱাৰন্তৰে পচ্চযুপ্পন্নভূতস্স চ মনস্স সম্বন্ধিৱিঞ্ঞাণন্তি অত্থো. অথৱা, পঞ্চৱিঞ্ঞাণৱজ্জিতানি সব্বানি ৱিঞ্ঞাণানি মননকিচ্চত্তা মনোনাম. আৰম্মণে পন অভিনিপাত মত্তানি পঞ্চৱিঞ্ঞাণানি মননকিচ্চানি নহোন্তীতি দস্সনাদীনি এৱ নাম. পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনঞ্চ মনতো জাতংপি মনস্স পচ্চযো নহোতি. দস্সনাদীনং এৱ পচ্চযো. সম্পটিচ্ছনদ্ৱযঞ্চ মনস্স পচ্চযো হোন্তংপি মনতো জাতং নহোতি. দস্সনাদিতো এৱ জাতং. সন্তীৰণাদীনি পন অত্তনো পুৰে পচ্ছাপৱত্তানং দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং মনানং এৱ মজ্ঝে জাতানীতি অত্তনো পচ্চয পচ্চযুপ্পন্নভূতস্স মনস্স সম্বন্ধিৱিঞ্ঞাণন্তি অত্থো. এৱঞ্চ সতি পঞ্চৱিঞ্ঞাণংপি দ্ৱিন্নং মনোধাতূনং অন্তৰে পৱত্তত্তা মনসো পচ্চয পচ্চযুপ্পন্নভূতস্স সম্বন্ধিৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণন্তি ৱত্তব্বমেৱ সিযাতি.

[১১২] টীকাযং পন

মনতো জাতং ৱিঞ্ঞাণন্তিপি ৱুত্তং. তংপি ৱুত্তনযেন নযুজ্জতিযেৱ.

অৱসেসা পন মনোৱিঞ্ঞাণধাতুসঙ্খাতাচ সন্তীৰণ.ল. পন্নৰসৰূপাৱচৰৱসেন তিংসধম্মা হদযং নিস্সাযেৱ পৱত্তন্তীতি যোজনা. চসদ্দো পনেত্থ অৱসেসানং ছসত্ততি ধম্মানং মনোৱিঞ্ঞাণধাতুভাৱং সম্ভাৱেতি.

[১১৩] ৱিভাৱনিযং পন

সম্পিণ্ডনত্থং গহেত্ৱা ‘‘ন কেৱলং মনোধাতুযেৱা’’তি ৱুত্তং. তং ন যুজ্জতি.

এৱঞ্হি সতি অৱসেসাচ মনোৱিঞ্ঞাণধাতুসঙ্খাতাতি ৱুত্তং সিযাতি.

[১১৪] যাচ টীকাসু

সন্তীৰণ.ল. ৰূপাৱচৰৱসেন পৱত্তা, অৱসেসা মনোৱিঞ্ঞাণ ধাতুসঙ্খাতাচ তিংস ধম্মাতি যোজনা. সাপি ন সুন্দৰা.

অত্থগতিযা অৱিসদত্তাতি. তত্থ কস্মা তে নিস্সাযেৱ পৱত্তন্তীতি. আৰুপ্পেসু অনুপ্পজ্জনতো, কস্মাচ তত্থ নুপ্পজ্জন্তীতি ৱুচ্চতে. সন্তীৰণমহাৱিপাকানি তাৱ তত্থ নুপ্পজ্জন্তি পঞ্চন্নং দ্ৱাৰানং অত্তনো কিচ্চানঞ্চ তত্থ অভাৱতো. পটিঘচিত্তদ্ৱযংপি নুপ্পজ্জতি. অনীৱৰণাৱত্থস্স পটিঘস্স অভাৱতো. একন্ত নীৱৰণানঞ্চ ঝানভূমীসু অসম্ভৱতো. এত্থ পন যদি অনীৱৰণাৱত্থো পটিঘো নত্থি. পাড়িযং দুতীযজ্ঝানেএৱ দোমস্সিন্দ্ৰিযস্স অপৰিসেসনিৰোধৱচনং অট্ঠকথাসুচ দুতীযজ্ঝানূপচাৰে তস্স উপ্পত্তিসম্ভৱৱচনং ৱিৰুদ্ধং সিযা. তস্মা অত্তনো সহাযপচ্চয ভূতস্স ওড়াৰিকস্স কামৰাগস্স ঝানভূমীসু অভাৱতো পটিঘচিত্তদ্ৱযং তত্থ নুপ্পজ্জতীতি যুত্তন্তিপি ৱদন্তি. টীকাকাৰাপন দুতীযজ্ঝানূপচাৰে তস্স উপ্পত্তিসম্ভৱ ৱচনং পৰিকপ্পৱচনমত্তন্তি কত্ৱা পুৰিমকাৰণমেৱ ইচ্ছন্তি. যদি পনেতং পৰিকপ্পৱচনমত্তং সিযা পাড়িৱচনংপি পৰিকপ্পৱচনমত্তমেৱ সিযা. তস্মা পচ্ছিমকা ৰণমেৱ যুত্তৰূপন্তি অম্হাকং খন্তি. হসনচিত্তংপি নুপ্পজ্জতি অৰূপীনং হসনকিচ্চস্স অভাৱতো. কাযাভাৱতোতিপি যুজ্জতি. সোতাপত্তিমগ্গচিত্তংপি নুপ্পজ্জতি. পৰতোঘোসাভাৱেন তত্থুপ্পন্নস্স পুথুজ্জনস্স ধম্মাভিসমযাভাৱতো বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধানঞ্চ তত্থ অনুপ্পজ্জনতো. তেনেৱ হি তত্থুপ্পন্নো পুথুজ্জনো অট্ঠসু অক্খণযুত্তেসু ৱুত্তোতি. ৰূপাৱচৰচিত্তানিপি তত্থ নুপ্পজ্জন্তি ৰূপৱিৰাগভাৱনায ৰূপনিমিত্তাৰম্মণানং তেসং সমতিক্কন্তত্তাতি.

অৱসেসা মনোৱিঞ্ঞাণধাতুসঙ্খাতা কুসলাকুসলক্ৰিযানুত্তৰৱসেন দ্ৱে চত্তালীসধম্মা হদযং নিস্সাযৱা অনিস্সাযৱা পৱত্তন্তীতি যোজনা. নিস্সাযৱা পঞ্চৱোকাৰে অনিস্সাযৱা চতুৱোকাৰেতি অধিপ্পাযো. কুসলানিচ অকুসলানিচ ক্ৰিযানিচ অনুত্তৰানিচাতি ৱিগ্গহো. তত্থ কুসলানীতি পঞ্চৰূপ কুসলতো অৱসেসানি দ্ৱাদসলোকিযকুসলানি. অকুসলানীতি পটিঘদ্ৱযতো অৱসেসানি দসঅকুসলানি. ক্ৰিযানীতি পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জন হসন পঞ্চৰূপক্ৰিতো অৱসেসানি তেৰসক্ৰিযচিত্তানি. অনুত্তৰানীতি পথমমগ্গতো অৱসেসানি সত্তঅনুত্তৰচিত্তানি. কামে ছৱত্থুং নিস্সিতা সত্তধাতুযো মতা. ৰূপে তিৱত্থুং নিস্সিতা চতুব্বিধা ধাতুযো মতা. আৰুপ্পে কিঞ্চিৱত্থুং অনিস্সিতা একা ধাতু মতাতি যোজনা. তেচত্তালীসাতি পঞ্চৱিঞ্ঞাণ মনোধাতুত্তিকেহি সদ্ধিং সন্তীৰণাদিকে তিংসধম্মে সন্ধায ৱুত্তন্তি.

ইতি পৰমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স

চতুত্থৱণ্ণনায পকিণ্ণকসঙ্গহস্স

পৰমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.