চেতসিকসঙ্গহ পৰমত্থদীপনী
৬৮. এৱং চিত্তঙ্গহং দস্সেত্ৱা ইদানি অনুপত্তং চেতসিক সঙ্গহং দস্সেন্তো চতূহি সম্পযোগলক্খণেহি সহ ৱচনত্থঞ্চ সৰূপত্থঞ্চ তাৱ দস্সেতুং আদি গাথমাহ. তত্থ একুপ্পাদনিৰোধাচএকালম্বণৱত্থুকাতি চতুস্সম্পযোগলক্খণদস্সনং. চেতো যুত্তাতি ৱচনত্থদস্সনং. চেতসিযুত্তা চেতসাৱা যুত্তা চেতসিকাতি দস্সনতো. দ্ৱিপঞ্ঞাসধম্মাতি সৰূপদস্সনং. চেতসিকাতি পন সিদ্ধপদ দস্সনং. তত্থ ধম্মানং অনাগতভাৱসঙ্খাতা পুব্বন্ততো উদ্ধং পজ্জনং গমনং সৰূপতো পাতুভৱনং উপ্পাদো. জাতীতি ৱুত্তং হোতি. সব্বেপিহি সঙ্খত ধম্মা অনাগতভাৱপুব্বা এৱ হোন্তি. ততো পচ্চযসামগ্গিং লভিত্ৱা পচ্চুপ্পন্নভাৱং গচ্ছন্তি. ততো নিৰুজ্ঝিত্ৱা অতীতভাৱং গচ্ছন্তীতি. নিৰুজ্ঝনং নিৰোধো. সৰূপৱিনাসো ভঙ্গো অনিচ্চতা মৰণন্তি ৱুত্তং হোতি. যা চিত্তস্স জাতি, সাযেৱ ফস্সাদীনং. যা চিত্তস্স জৰা, যং চিত্তস্স মৰণং, যং চিত্তস্স আৰম্মণং ৱত্থু. তদেৱ ফস্সাদীনন্তিআদিনা হেট্ঠা ৱুত্তনযেন একো উপ্পাদো এতেসন্তি একুপ্পাদা. একো নিৰোধো এতেসন্তি একনিৰোধা. একুপ্পাদাচ তে একনিৰোধাচাতি একুপ্পাদনিৰোধা. উত্তৰপদে একসদ্দস্স লোপো. এৱং পৰত্থপি. একং আলম্বণং এতেসন্তি একালম্বণা. একং ৱত্থু এতেসন্তি একৱত্থুকা. একালম্বণাচ তে একৱত্থুকাচাতি একালম্বণৱত্থুকা. আলম্বণং পনেত্থ একচিত্তস্সপি বহুদেৱ হোতি. একত্তংপন উপনেত্ৱা একং আলম্বণন্তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
[৭১] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘একতো উপ্পাদোচ নিৰোধোচ যেসং, তে একুপ্পাদনিৰোধা’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
ন হি একক্খণে একতো উপ্পাদমত্তেন একুপ্পাদতা ইধ অধিপ্পেতা. অথখো ৱুত্তনযেনেৱ অধিপ্পেতা. ৱুত্তঞ্হেতং মূলটীকাযং –
এককলাপপৰিযাপন্নানং ৰূপানংসহেৱউপ্পাদাদিপ্পৱত্তিতো
একস্সকলাপস্সউপ্পাদাদযো একেকাৱ হোন্তীতি.
তত্ৰাযং যোজনা. একুপ্পাদনিৰোধাচ একালম্বণৱত্থুকা চ হুত্ৱা যেধম্মা চেতোযুত্তা. তে দ্ৱিপঞ্ঞাসধম্মা চেতসিকা মতাতি. ভাৱপধানংপিৱা এত্থ যুত্তং. ৱিসেসনেচ নিস্সক্কৱচনং. একুপ্পাদনিৰোধভাৱেন একালম্বণ ৱত্থুক ভাৱেনচ যেধম্মা চেতোযুত্তা. তে দ্ৱিপঞ্ঞাসধম্মা চেতসিকানাম মতা ঞাতাতি. এত্থচ যে চেতোযুত্তা. তে চেতসিকাতি ৱুত্তে চিত্তস্স সহজাতপচ্চযুপ্পন্নৰূপানিপি তদাযত্তৱুত্তিতায একন্তেন চিত্তসম্বন্ধীনি হুত্ৱা চেতোযুত্তানি চেতসিকানি নাম সিযুং. তস্মা তেসং নিৱত্তনত্থং একুপ্পাদনিৰোধাচ, একা লম্বণৱত্থুকাতি ৱুত্তং. তানিহি চিত্তেন খণতো সহুপ্পন্নানিপি ভিন্নসন্তানত্তা যা চিত্তস্স জাতি, সাএৱ তেসন্তি ইমং লক্খণংপি নানুভোন্তি. অঞ্ঞংহি ৰূপসন্তানং. অঞ্ঞং অৰূপসন্তানন্তি. ফস্সাদীনংপন উপ্পাদমত্তমেৱ চিত্তেন সহ একং নহোতি. অথখো নিৰোধোপি আলম্বণংপি ৱত্থুপি সব্বং একমেৱাতি ঞাপনত্থং এক নিৰোধাদিগ্গহণং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ন হি এৱং অৱুত্তে সক্কা তথা জানিতুন্তি. যস্মাপন যথা বহুজনসন্তকো একো গোণো তিস্সস্স গোণো দত্তস্স গোণোতি এৱং ৱিসুং ৱিসুংপি ৱত্তব্বোযেৱ হোতি. এৱমেৱং উপ্পাদো নিৰোধোচ একস্মিং ৰূপাৰূপকলাপে একোৱসমানোপি ফস্সস্স উপ্পাদো ৱেদনায উপ্পাদো পথৱিধাতুযা উপ্পাদো আপোধাতুযা উপ্পাদোতি এৱমাদিনা নযেন ৱিসুং ৱিসুংপি ৱত্তব্বোযেৱ. তস্মা সুত্তন্তেসু –
ৱেদনায উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি. ৱযো পঞ্ঞাযতি. ঠিকায অঞ্ঞত্থং পঞ্ঞাযতি. সঞ্ঞায. সঙ্খাৰানং. ৱিঞ্ঞাণস্স. ল. পঞ্ঞাযতীতি ৱুত্তং. তথা যো ভিক্খৱে পথৱিধাতুযা উপ্পাদো ঠিতিঅভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো. দুক্খস্সেসো উপ্পাদো ৰোগানং ঠিতি জৰা মৰণস্স পাতুভাৱো. যো ভিক্খৱে আপোধাতুযা. যো ভিক্খৱে তেজো ধাতুযা. যো ভিক্খৱে ৱাযোধাতুযা. যো ভিক্খৱে চক্খুস্স.ল. মনস্স উপ্পাদো.ল. জৰামৰণস্স পাতুভাৱোতি.
ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ইতৰথা জীৱিতিন্দ্ৰিযাদীনপি একস্মিং কলাপে বহুভাৱো ৱত্তব্বো সিযা. যো অৰূপীনং ধম্মানং আযু ঠিতি অৱট্ঠিতীতি হি ৱুত্তং. তথা ৱিকাৰৰূপানং. সব্বেসংপিৱা চক্খাদীনং উপাদাৰূপানং. চতুন্নং চহাভূতানং উপাদাযৰূপন্তিচ চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায পসাদোতিচ ৱুত্তন্তি. কাযলহুতা চিত্তলহুতাদযোপন অত্থৱিসেসদীপনত্থং দ্ৱিধা ভিন্দিত্ৱা ৱুত্তা. সোচ অত্থৱিসেসোউপৰি আৱি ভৱিস্সতীতি. অযমেত্থপৰমত্থদীপনা.
[৭২] ৱিভাৱনিযং পন
ইমমত্থং অসল্লক্খেত্ৱা যং ৱুত্তং ‘‘যদি একুপ্পাদমত্তেনেৱ চেতোযুত্তাতি অধিপ্পেতা. তদা চিত্তেন সহ উপ্পজ্জমানানং ৰূপধম্মানম্পি চেতোযুত্ততা আপজ্জেয্যাতি এক নিৰোধগ্গহণং. এৱম্পি চিত্তানুপৰিৱত্তিনো ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযস্স পসঙ্গো নসক্কা নীৱাৰেতুং. তথা একতো উপ্পাদো ৱা নিৰোধোৱা এতেসন্তি একুপ্পাদনিৰোধাতি পৰিকপ্পেন্তস্স পুৰেতৰমুপ্পজ্জিত্ৱা চিত্তস্স ভঙ্গক্খণে নিৰুজ্ঝমানানম্পি ৰূপধম্মানন্তি একালম্বণগ্গহণং. যে এৱং তিৱিধলক্খণা. তে নিযামতো একৱত্থুকা যেৱাতি দস্সনত্থং. একৱত্থুকগ্গহণন্তি. অলমতিপপঞ্চেনা’’তি. সব্বং তং নিৰত্থকমেৱ.
৬৯. কথঞ্চ দ্ৱিপঞ্ঞাস হোন্তীতি পুচ্ছিত্ৱা পথমং দ্ৱিপঞ্ঞাস সৰূপং তীহি ৰাসীহি ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো কথন্তিআদিমাহ. তত্থ ফুসতীতি ফস্সো. ফুসন্তি সম্পযুত্তকা ধম্মা এতেনাতি ফস্সো. ফুসনমত্তমেৱৱা এতন্তি ফস্সো. ফুসনঞ্চেত্থ আৰম্মণস্স ইট্ঠানিট্ঠৰসং আহচ্চ উপহচ্চ গহণং দট্ঠব্বং. যতো তদনুভৱন্তি ৱেদনা পাতুভৱতি. ফস্সপচ্চযা ৱেদনাতি হি ৱুত্তং. স্ৱাযং ফুসনলক্খণো. ননুচাযং অৰূপধম্মো. নচ অৰূপধম্মা অপ্পটিঘসভাৱা কিঞ্চি ফুসন্তীতি. সচ্চং, অযংপন ফুসনা কাৰেনচ পৱত্ততি. যঞ্চ ফুসন্তেহি সাধেতব্বং. তঞ্চ কিচ্চং সাধেতি. তস্মা অযং ফস্সোতিচ ফুসনলক্খণোতিচ ৱুত্তো. কিংপন সাধেতীতি. আৰম্মণৰসানুৰূপং চিত্তস্স ৱিকাৰপত্তি. ৱেদনাৱিসেসুপ্পত্তিংৱা. অযঞ্চ অত্থো অম্বিলখাদাদিকে দিস্ৱা অপৰস্স খেড়ুপ্পাদাদীসু পাকটোতি.
[৭৩] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘খেড়ুপ্পাদাদিৱিয দট্ঠব্বো’’তি ৱুত্তং. এৱঞ্চসতি ইদং উপমা মত্তং সিযা. অতিপাকটাযপন ফস্সপ্পৱত্তিযা দস্সন মিদন্তি দট্ঠব্বং.
৭০. ৱেদযতীতি ৱেদনা. আৰম্মণৰসং অনুভৱতি. অৱিদিতংৱা আৰম্মণৰসং সম্পযুত্তানং তংসমঙ্গিপুগ্গলানং ৱা ৱিদিতংপাকটং কৰোতীতি অত্থো. ৱিন্দন্তিৱ এতায সত্তা সাতংৱা অসাতংৱা লভন্তীতি ৱেদনা. ৱেদযিতমত্তমেৱৱা এতন্তি ৱেদনা. পাড়িযংপন –
ৱেদযতি ৱেদযতীতি খো ভিক্খৱে তস্মা ৱেদনাতি ৱুচ্চতি. কিঞ্চ ৱেদযতি, সুখংপি ৱেদযতি. দুক্খংপি ৱেদযতি. অদুক্খমসুখংপি ৱেদযতীতি ৱুত্তং.
ননু সব্বেপি চিত্তচেতসিকা ধম্মা আৰম্মণৰসানুভৱনপ্প কতিকাএৱাতি তেপি ৱেদনানাম সিযুন্তি. নসিযুং. তেহি কিচ্চন্তৰব্যাৱটা হোন্তি. আৰম্মণৰসং উজুং অনুভৱিতুং নসক্কোন্তি. অত্তনো অত্তনো কিচ্চং কৰোন্তাৱ একদেসমত্তেন অনুভৱন্তি. ৱেদনাযেৱপন অনঞ্ঞকিচ্চতায অনুভৱনকিচ্চে আধিপচ্চযোগতাযচ ইস্সৰভাৱেন অনুভৱতীতি সাএৱ ৱেদনানাম ভৱিতুং অৰহতীতি. এৱঞ্চকত্ৱা ৰাজগ্গভোজন ৰসানুভৱনে তেসং সূদসদিসতা ৱেদনাযএৱচ ৰাজসদিসতা ৱুত্তাতি.
৭১. সঞ্জানাতীতি সঞ্ঞা. পুন জাননত্থং সঞ্ঞাণং কৰোতীতি অত্থো. অযঞ্হি পুব্বে গহিতসঞ্ঞানেন সঞ্জাননকালেপি পুন জাননত্থং সঞ্ঞাণং কৰোতিযেৱাতি. সাহি এৱং পুনপ্পুনং সঞ্ঞাণং কত্ৱা উপ্পজ্জমানা থিৰসঞ্ঞাভাৱং পত্ৱা যাৱতাযুকংপি ভৱন্তৰং পত্ৱাপি সত্তানং অপ্পমুট্ঠভাৱং সাধেতি. মিচ্ছা ভিনিৱেসসঞ্ঞাভাৱং পত্ৱাচ ইমে সত্তে সব্বঞ্ঞু বুদ্ধেহিপি বোধেতুং অসক্কুণেয্যে কৰোতীতি. তথাহি সা পুন সঞ্জাননত্থং নিমিত্তকৰণে দাৰুতচ্ছকসদিসাতিচ. যথাগহিত নিমিত্তৱসেন অভিনিৱেসকৰণে হত্থিদস্সক অন্ধসদিসাতিচ. উপট্ঠিতৱিসযগ্গহণে তিণপুৰিসকেসু মিগপোতকসদিসাতিচ ৱুত্তাতি. পাড়িযংপন –
সঞ্জানাতি সঞ্জানাতীতিখো ভিক্খৱে তস্মা সঞ্ঞাতি ৱুচ্চতি. কিঞ্চ সঞ্জানাতি. নীলংপি সঞ্জানাতি. পীতকংপি সঞ্জানাতীতিআদি ৱুত্তন্তি.
৭২. চেতযতীতি চেতনা. সম্পযুত্তধম্মে তস্মিং তস্মিং আৰম্মণেৱা কিচ্চেৱা অভিসন্দহতি পুনপ্পুনং ঘটেতি, তত্থ পবন্ধৱসেন নিৰন্তৰং পৱত্তমানে কৰোতীতি অত্থো. পকপ্পেতি ৱা তে. সংৱিদহতি আৰম্মণপটিলাভাযৱা কম্মসিদ্ধিযা অভিসঙ্খৰোতি. আযূহতিৱা তে. আৰম্মণে সম্পিণ্ডেতি একতো সমো সৰন্তে কৰোতীতি অত্থো. তথাহি সা আযূহনৰসাহিচ সংৱিধানপচ্চুপট্ঠানাতিচ ৱুত্তা. তাযহি তস্মিং নিৰন্তৰং উস্সুক্কন ব্যাপাৰৱসেন পৱত্তমানায তং সম্পযুত্তাপি অত্তনো অত্তনো কিচ্চং কুৰুমানা তস্মিং তথেৱ পৱত্তন্তীতি. তেনেৱ সা সকিচ্চ পৰকিচ্চ সাধক জেট্ঠসিস্স মহাৱড্ঢকি আদিসদিসাতি ৱুত্তাতি.
[৭৪] ৱিভাৱনিযং পন
চেতেতি সঙ্খতাভিসঙ্খৰণে ব্যাপাৰমাপজ্জতীতি ৱত্ৱা তদত্থসাধনত্থং যং ৱুত্তং ‘‘ৱিভঙ্গে সুত্তন্তভাজনিযে সঙ্খা ৰক্খন্ধং ৱিভজন্তেন সঙ্খতমতিসঙ্খৰোন্তীতি সঙ্খাৰাতি ৱত্ৱা’’তি. তং ন যুজ্জতি.
ন হি ৱিভঙ্গে সুত্তন্তভাজনিযে সঙ্খতম ভিসঙ্খৰোন্তীতি সঙ্খাৰাতি ৱুত্তং অত্থি. খন্ধসংযুত্তকে পনেতং ৱুত্তন্তি.
৭৩. একত্তাৰম্মণসঙ্খাতো অগ্গো কোট্ঠাসো কোটি ৱা এতস্সাতি একগ্গং. চিত্তং, তস্স ভাৱো একগ্গতা. আৰম্মণঞ্হি নাম একংপি নানাসভাৱং হোতি. তস্মা তস্স একস্সপি নানাসভাৱেসু ৱিক্খেপং অপত্ৱা একস্মিং সভাৱে খণমত্তংপি পৱত্তস্স চিত্তস্স যোনিচ্চলাকাৰো অত্থি অযং তস্মিং একগ্গাভিধানস্স একগ্গবুদ্ধিযাচ পৱত্তিহেতুভাৱেন গয্হতীতি. তে নেৱ হি সা নিৱাতে দীপচ্চীনং ঠিতিৱিয চেতসো ঠিতীতি দট্ঠব্বাতি ৱুত্তা.
[৭৫] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘একং আৰম্মণং অগ্গং ইমস্সাতি একগ্গ’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থপি অগ্গসদ্দো কোট্ঠাসেৱা কোটিযংৱা পৱত্তোতি যুত্তো. কেচিপন আৰম্মণে পৱত্তোতি ৱদন্তি. তং ন সুন্দৰং.
ন হি অগ্গসদ্দো আৰম্মণপৰিযাযো কত্থচি দিট্ঠোতি.
৭৪. জীৱন্তি সম্পযুত্তাধম্মা এতেনাতি জীৱিতং. ইন্দোতি ইস্সৰো. ইধ পন ইস্সৰভাৱো ৱুচ্চতি. ইন্দং ইস্সৰভাৱং কাৰেতীতি ইন্দ্ৰিযং. জীৱিতঞ্চ তং ইন্দ্ৰিযঞ্চাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযং. তঞ্হি মযা ৱিনা তুম্হাকং জীৱিতং নত্থি. তস্মা তুম্হাকং জীৱনকিচ্চে মং ইস্সৰং কৰোথাতি ৱদন্তমিৱ সহজাতধম্মে অভিভৱিত্ৱা পৱত্ততীতি. তথা হি তং পৱত্তসন্ততাধিপতেয্যন্তি চ পদুমুপ্প লানুপালকমুদকং ৱিযাতিচ ৱুত্তং. তত্থ যাৱ খন্ধপৰিনিব্বানা অনুপ্পবন্ধৱসেন পৱত্তমানা চিত্তসন্ততি পৱত্তসন্ততিনাম. অধিপতিভাৱো আধিপতেয্যং. পৱত্তসন্ততিযং আধিপতেয্যং অস্সাতি সমাসো. পুনপ্পুনং নিৰুদ্ধংপি হি চিত্তসন্তানং তস্স বলেন পুনপ্পুনং জীৱন্তং হুত্ৱা যাৱ খন্ধপৰিনিব্বানা পুনপ্পুনং পৱত্ততিযেৱ.
ন হি জীৱিতৰহিতেসু অনিন্দ্ৰিযবদ্ধধম্মেসু তাদিসো পৱত্তসন্ততি ৱিসেসোনাম অত্থীতি.
৭৫. মনস্মিং আৰম্মণং অসুঞ্ঞং মনংৱা আৰম্মণে নিচ্চনিন্নং কৰোতীতি মনসিকাৰো. সো পন তিৱিধো ৱীথিপটিপাদকো জৱনপটিপাদকোআৰম্মণপটিপাদকোতি. তত্থ পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনং ৱীথি পটিপাদকো নাম. তঞ্হি পঞ্চদ্ৱাৰিক চিত্তসন্ততিং আৰম্মণে পটিপাদেতি যোজেতীতি. মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং জৱনপটিপাদকো নাম. তংপি জৱন সন্ততিং আৰম্মণে পটিপাদেতি যোজেতীতি. ইদমেৱ দ্ৱযং তত্থ তত্থ যোনিসো মনসিকাৰোতিচ অযোনিসো মনসিকাৰো তিচ ৱুত্তং. তঞ্হি পকতিযা সমুদাচিণ্ণনিন্ননিযামিতাদীহি পচ্চযে হি উপত্থম্ভিতং হুত্ৱা চিত্তসন্তানং যোনিসো অযোনিসোৱা আৰম্মণে নিন্নং কৰোতীতি. পটিসন্ধিচিত্ততো পন পট্ঠায পৱত্তমানা চিত্তসন্ততি আৰম্মণং মুঞ্চিত্ৱা নিৰুজ্ঝিত্ৱাপি পুন উপ্পজ্জমানা যস্স ধম্মস্স ৱসেন তস্মিংযেৱ আৰম্মণে উপ্পজ্জতি অসতি কাৰণৱিসেসে. সো আৰম্মণপটিপাদকোনাম. অযমিধা ধিপ্পেতো. অযঞ্হি আৰম্মণং চিত্তে চিত্তংৱা আৰম্মণে পটিপাদেতি যোজেতীতি. তথা হি অযং সাৰণ লক্খণোতি চ সম্পযুত্তানং আৰম্মণেন সংপযোজনৰসোতিচ আৰম্মণপটিপাদকট্ঠেন সম্পযুত্তানং সাৰথীৱিয দট্ঠব্বোতিচ ৱুত্তো. তত্থ সাৰণলক্খণোতি সাৰথীৱিয অস্সানং সম্পযুত্তধম্মানং উজুং আৰম্মণাভিমুখং পৱত্তযনলক্খণোতি অত্থো. সমং ধাৰেন্তিতি সাধাৰণা. সব্বেসং চিত্তানং সাধাৰণা সব্বচিত্তসাধাৰণা.
৭৬. ৱিতক্কেতীতি ৱিতক্কো. তথা তথা সঙ্কপ্পেত্ৱা আৰম্মণং আৰোহতীতি অত্থো. তস্মিং পন তং কথা আৰোহন্তে সম্পযুত্তধম্মাপি তং আৰোহন্তি. তদা সোযেৱ তে আৰম্মণং অভিনিৰোপেন্তোনাম হোতীতি কত্ৱা আৰম্মণা ভিনিৰোপনলক্খণো ৱিতক্কোতি ৱুত্তো. ৰাজৱল্লভং নিস্সায জনপদগাসিনো ৰাজগেহাৰোহনঞ্চেত্থ নিদস্সনং. অৱিতক্কংপি হি চিত্তং সৱিতক্কধম্মসন্তানে ৱিতক্কেন সহ পৱত্তপৰিচয বলেন আৰোহনতো ৱিতক্কেন অতিনিৰোৱিতমেৱনাম হোতীতি. অপিচ, অৱিতক্কংপি পঞ্চৱিঞ্ঞাণং ৱত্থাৰম্মণ সঙ্ঘট্টনৱসেন আৰোহতি. দুতীযজ্ঝানাদীনিচ উপচাৰভাৱনাৱসেন আৰোহন্তি. মজ্ঝিমট্ঠকথাযং পন কিংৱা এতায যুত্তিযাতি ৱত্ৱা ইমমত্থং দস্সেতি. চিত্তংপি হি আৰম্মণং আৰুহতিযেৱ. তস্স পন নিচ্চং সহাযো মনসিকাৰো. তস্মিঞ্হি অসতি তং নিযামকৰহি তা নাৱাৱিয যংৱাতংৱা আৰম্মণং গহেত্ৱা পৱত্তেয্যাতি. ইতি পঞ্চৱিঞ্ঞাণং মনসিকাৰসহাযং হুত্ৱা অত্তনো আৰম্মণৱিজাননসত্তিৱসেনেৱ আৰম্মণং আৰোহতি. অকুসলং পত্ৱা পন চিত্তংপি লোভাদযোপি আৰম্মণাৰুহনে থামৱতা এৱ হোন্তি. পাপস্মিং ৰমতে মনোতি হি ৱুত্তং. দুতীযজ্ঝান চিত্তাদীনিচ মনসিকাৰ ৱীৰিযস্সতীনংপি ৱসেন আৰোহন্তি. ৱিতক্কো পন তথা তথা সঙ্কপ্পেত্ৱা অত্তসহিতে ধম্মে আৰম্মণাৰুহনে সুট্ঠুতৰং বলৱন্তে কৰোতি. ইতি তস্মিং কিচ্চে অঞ্ঞেসং সাভিসযব্যাপাৰতাযএৱ অযং ৱিতক্কোতি ৱুত্তোতি. এৱং পন ৱত্তব্বং. ননু অঞ্ঞেপি অৰূপধম্মা সাৰম্মণসভাৱা আৰম্মণং আৰোহন্তি. অথ চ পন কস্মা অযমেৱ ৱিতক্কোতি ৱুত্তোতি. অঞ্ঞেসং পন আৰুহনং কিচ্চন্তৰযোগৱসেনেৱ সিদ্ধং. ইমস্স পন ইতো অঞ্ঞং কিচ্চং নাম নত্থি. তস্মা অযমেৱ তথা ৱুত্তোতি.
৭৭. ৱিচৰতীতি ৱিচাৰো. ৱিচাৰেতিৱা সম্পযুত্তকেধম্মে, তে ৱা ধম্মা ৱিচৰন্তি এতেনাতি ৱিচাৰো. ৱিচৰণঞ্চেত্থ ৱিতক্কা ৰুড়্হে তস্মিংযেৱ আৰম্মণে সভাৱাকাৰপাতুভাৱত্থং পুনপ্পুনং অনুমজ্জনৱসেন পৱত্তনং দট্ঠব্বং. এত্থচ ৱিতক্কো ওড়াৰিকো পুব্বঙ্গমো আৰম্মণে চিত্তস্স পথমাভিনিপাতভূতোচ হোতীতি ঘণ্ডাভিঘাতো ৱিয দট্ঠব্বো. ৱিচাৰো সুখুমো অনুচৰো তস্মিংযেৱ আৰম্মণে চিত্তস্স অনুবন্ধনভূতো চ হোতীতি ঘণ্ডানুৰৱোৱিয দট্ঠব্বোতি.
৭৮. অধিমুচ্চনং অধিমোক্খো. আৰম্মণে এৱং নুখো নো নুখোতি এৱং পৱত্তং সংসপ্পনং অধিভৱিত্ৱা ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পক্খকো মুচ্চনৱসেন চিত্তস্স পৱত্তীতি ৱুত্তং হোতি. এৱঞ্চ কত্ৱা সো আৰম্মণে সন্নিট্ঠানলক্খণোতি চ আৰম্মণে নিচ্চলভাৱেন ইন্দখীলসদিসোতিচ ৱুত্তো.
৭৯. ৱীৰস্স কম্মসূৰস্স ভাৱো কম্মৱা ৱীৰিযং. তংসমঙ্গী পুগ্গলো হি কম্মসূৰো হোতি. মহন্তংপি কম্মং অপ্পকতো গণ্হাতি. দুক্কৰংপি সুকৰতো, ভাৰিযংপি অভাৰিযতো গণ্হাতি. অত্তকিলমথং নগণেতি. কম্মসিদ্ধিযা নিচ্চং পগ্গহিত কায চিত্তোৱ হোতি. তস্মা তং তস্স পুগ্গলস্স তথাপৱত্তিযা হেতুভাৱোচেৱ তথাপৱত্তস্স চ তস্স পুগ্গলস্স কায চিত্তক্ৰিযাভূতং হোতীতি. ৱিধিনাৱা নযেন উপাযেন ৱীৰিযৱতো কিং নামকম্মং ন সিজ্ঝতীতিআদিকেন পুব্বাভিসঙ্খাৰেন ঈৰযিতব্বং পৱত্তযিতব্বন্তি ৱীৰিযং. ৱিসেসেনৱা সকপৰহিতহেতু ঈৰন্তি কম্পন্তি তং সমঙ্গিনো এতেনাতি ৱীৰিযং. এত্থচ ৱীৰিযু পত্থম্ভিতা সম্পযুত্তধম্মা সদা অনিক্খিত্তধুৰা পগ্গহিতসীসাৱিয হুত্ৱা অত্তনো অত্তনো কিচ্চসম্পত্তিযা নিচ্চং উস্সাহজাতাৱ হোন্তি, তেসুচ তথাহোন্তেসু তংসমঙ্গিনো পুগ্গলাপি অত্তনোৱা পৰেসংৱা হিতহেতু নিচ্চং ব্যাৱটকাযচিত্তা হোন্তি. তস্মা ঈৰন্তি কম্পন্তীতি ৱুচ্চন্তীতি. তথা হি তং উপত্থম্ভনলক্খণন্তি চ পগ্গহলক্খণন্তি চ উস্সাহলক্খণন্তি চ গেহস্স থূণূপত্থম্ভন সদিসন্তি চ সম্মা আৰদ্ধং সব্বসম্পত্তীনং মূলন্তি চ ৱুত্তন্তি.
৮০. ৱিনযতি কাযচিত্তং তপ্পেতি, তুট্ঠং সুহিতং জনেতি, সুপুপ্ফিতপদুমংৱিযৱা ৱড্ঢেতীতি পীতি, ৱিনন্তিৱা এতায তং সমঙ্গিনো পুণ্ণচন্দোৱিয ৱিৰোচমান কাযচিত্তা হোন্তীতি পীতি. সা পঞ্চৱিধা খুদ্দিকা পীতি, খণিকাপীতি, ওক্কন্তিকা পীতি, উব্বেগা পীতি, ফৰণাপীতীতি.
৮১. ছন্দনং ছন্দো. ইচ্ছা পত্থনা অভিসন্ধীতি ৱুত্তং হোতি. সোপন দুৱিধো তণ্হাছন্দো, কত্তুকম্যতা ছন্দোতি. ইধ কত্তুকম্যতা ছন্দো অধিপ্পেতো. এত্থচ কত্তুং কামেতি ইচ্ছতীতি কত্তুকামো. ছন্দসমঙ্গিপুগ্গলো. তস্স ভাৱো কত্তুকম্যং. তদেৱ কত্তুকম্যতা, যথা দেৱোযেৱ দেৱতাতি. এত্থচ কত্তুসদ্দো সব্বেসং ধাতুসদ্দানং অত্থে সঙ্গহেত্ৱা পৱত্তো. তস্মা কত্তুকম্যতাতি এতেন কথেতুকম্যতা চিন্তেতুকম্যতা দট্ঠুকম্যতা সোতুকম্যতাতি এৱমাদীনি সব্ব ক্ৰিযাপদানি সঙ্গহিতানি হোন্তীতি দট্ঠব্বং. সো পন আৰম্মণং ইচ্ছন্তোপি তণ্হা ৱিয অস্সাদন ৰজ্জন লগ্গন ৱসেন নইচ্ছতি. যেন যেন পন অত্থিকো হোতি. তং তং অত্থং আৰাধেতু কামতাৱসেনেৱ ইচ্ছতি. যথা ৰঞ্ঞো ইস্সাসা ধনেনৱা যসেনৱা অত্থিকা ৰাজৱেৰীনং ৱিজ্ঝনৱসেন ছড্ডিতব্বযুত্তকেপি সৰে বহূ ইচ্ছন্তিযেৱ. এৱমেৱং অযংপি পৰস্স ৱিস্সজ্জিতব্বযুত্ত কানিপি দানৱত্থূনি অলদ্ধানিপি লদ্ধুং ইচ্ছতি. লদ্ধানিপি ৰক্খিতুং ইচ্ছতীতি. অযঞ্চ অত্থো ৱিভাৱনিযংপি ৱুত্তোযেৱ.
ৱুত্তঞ্হি তত্থ
দানৱত্থুৱিস্সজ্জনৱসেন পৱত্তকালেপি চেস ৱিস্সজ্জি তব্বেন তেন অত্থিকোযেৱ. খিপিতব্বউসূনং গহণে অত্থিকো ইস্সাসোৱিযাতি.
তত্থ যদগ্গেন দানং দস্সামীতি দানৱত্থুপৰিযেসনাদিৱসেন পৱত্তা পুব্বভাগচেতনা দানৱত্থুৱিস্সজ্জন সঙ্কাতে দানে সঙ্গহিতা হোতি. তদগ্গেন তস্সা পুব্বভাগচেতনায পৱত্তিকালো ইধ দানৱত্থু ৱিস্সজ্জনৱসেন পৱত্ত কালোতি ৱেদিতব্বো. ৱিস্সজ্জিতব্বেনাতি ৱিস্সজ্জিতব্ব যুত্তকেন. তেন অত্থিকোযেৱ পৰস্স ৱিস্সজ্জনত্থাযাতি অধিপ্পাযো. খিপিতব্বউসূনং গহণেতি তেসং অকতানং কৰণৱসেন অলদ্ধানং পৰিযেসনৱসেন গহণে. এত্থ পন কেচি ইস্সাসো উসূনিখিপিত্ৱাপি লভমানো তেহি উসূহি অত্থিকোযেৱাতি এৱ মত্থং ৱদন্তি. সো নযুজ্জতি. এৱঞ্হি সতি খিপিতউসূনন্তি ৱুত্তং সিযা. যথা কথিতং লপিতং তথাগতেনাতি. তথা ৱিস্সজ্জিতব্বে নাতি এত্থপীতি. কেচি ইস্সাসো উসূহি অনত্থিকো খিপন্তো নহোতি. অত্থিকোযেৱ সমানো অঞ্ঞং আনিসংসং ইচ্ছন্তো খিপতীতি এৱং অত্থং ৱদন্তি. সোপি নযুজ্জতি. এৱঞ্হি সতি উসূহি অত্থিকোযেৱ তানি খিপন্তো ইস্সাসোৱিযাতিৱুত্তং সিযাতি. অত্থতো পন তদুভযংপি অৱহসিতব্বমেৱ হোতীতি. যস্মাচ ছন্দসম্পযুত্তং চিত্তং আৰম্মণং গণ্হন্তং ছন্দৱসেন অতি ইচ্ছমানং ৱিয ৱিলুপ্পমানং ৱিয গণ্হাতি. তস্মা অযং আৰম্মণগ্গহণে চেতসো হত্থপ্পসাৰণংৱিযাতি ৱুত্তো. এত্থচ হত্থপ্পসাৰণংৱিযাতি ইদং অভূতপৰিকপ্পৱচনং দট্ঠব্বং. ন হি চিত্তস্স হত্থোনাম অত্থি. অত্থৱিসেসপাকটত্থং পন অভূতংপি ভূতং ৱিয কপ্পেত্ৱা ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অপিচ, অযং ছন্দোনাম থামপত্তো তণ্হায বলৱতৰো হোতি. তথা হেস অধিপতিভূতো ইদ্ধিপাদভূতোচ হোতীতি. যদি হি সো তণ্হায সমানবলো সিযা. ইমে সত্তা তণ্হায হত্থে ঠিতা তণ্হা পৰিগ্গহিতানি ধনভোগৰজ্জসুখানিৱা দিব্বব্ৰহ্মসম্পত্তিযোৱা ছড্ডেত্ৱা ৱট্টদুক্খতো নিয্যাতুং নসক্খিস্সন্তি যেৱাতি.
৮২. সোভণা সোভণেসু চিত্তেসু পকিৰন্তীতি পকিণ্ণা. কেএৱ পকিণ্ণকা. অঞ্ঞেহি অঞ্ঞেসংৱা সমানা অঞ্ঞসমানা. যদা সোভণচিত্তেসু যুত্তা, তদা তেহি অসোভণতো অঞ্ঞেহি সমানা. যদা অসোভণচিত্তেসু যুত্তা, তদা তেহি সোভণতো অঞ্ঞেহি সমানা সদিসাতি ৱুত্তং হোতি.
অঞ্ঞসমানৰাসিম্হি পৰমত্থদীপনা.
৮৩. ইদানি অকুসলৰাসিং দস্সেন্তো মোহোতিআদিমাহ. তত্থ মুয্হতীতি মোহো. মুয্হন্তি সত্তা এতেনাতিৱা মোহো. মুয্হনমত্তংৱা মোহো, চতুৰঙ্গতমস্স ৱিয চক্খুস্স সব্বসো কল্যাণপক্খং পটিচ্ছাদেত্ৱা চিত্তস্স অন্ধভাৱকৰণন্তি ৱুত্তং হোতি. পাপপক্খং পন পত্ৱা সো ঞাণগতিকো হোতীতি দট্ঠব্বো. তথা হেস পাড়িযং মিচ্ছাঞাণন্তি ৱুত্তো. অট্ঠকথাসুচ মিচ্ছাঞাণন্তি পাপক্ৰিযাসু উপাযচিন্তাৱসেনপৱত্তো মোহোতি ৱুত্তং. অৱিজ্জাযচ অপ্পটিপত্তি মিচ্ছাপটিপত্তিৱসেন দুৱিধভাৱো ৱুত্তো. এত্থচ অপ্পটিপত্তীতি কল্যাণপক্খে অঞ্ঞাণমেৱ ৱুচ্চতি. মিচ্ছাপটিপত্তীতি পাপপক্খে মিচ্ছাঞাণমেৱ ৱুচ্চতীতি, তথা হি পাপপক্খং পত্ৱা পঞ্চধম্মা ঞাণগতিকা হোন্তি মোহো, লোভো, দিট্ঠি, ৱিতক্কো, ৱিচাৰোতি. চিত্তেন পন সদ্ধিং ছব্বিধা হোন্তি. তেহি পকতিযা ৱিঞ্ঞুজাতিকেসু সুতপৰিযত্তিসম্পন্নেসুচ উপ্পন্না পাপক্ৰিযাসু তং তং উপাযদস্সনৱসেন তেসং তত্থ ছেকভাৱং পটিবলভাৱঞ্চ সাধেন্তীতি.
৮৪. নহিৰিযতি কাযদুচ্চৰিতাদীহি নলজ্জতি নজিগুচ্ছতীতি অহিৰী. হিৰিপ্পটিপক্খাৱা অহিৰী, সাএৱ অহিৰিকং. তঞ্হি পাপ ক্ৰিযাসু পচ্চুপট্ঠিতাসু হিৰিযা ওকাসং অদত্ৱা তাসু ৰুচিং উপ্পাদেত্ৱা পৱত্ততীতি. তথা হি তং কাযদুচ্চৰিতাদীহি অজিগুচ্ছনলক্খণন্তিচ অলজ্জালক্খণন্তিচ ৱুত্তং.
৮৫. নওত্তপ্পতীতি অনোত্তপ্পং. কাযদুচ্চৰিতাদীহি নভাযতি নউত্ৰসতীতি অত্থো. ওত্তপ্পপ্পটিপক্খংৱা অনোত্তপ্পং. তংপি হি তাসু পচ্চুপট্ঠিতাসু ওত্তপ্পস্স ওকাসং অদত্ৱা চিত্তং তাসু অসাৰজ্জমানং কত্ৱা পৱত্ততীতি. তথা হেতং কাযদুচ্চৰি তাদীহি অসাৰজ্জলক্খণন্তি চ অনুত্তাসলক্খণন্তি চ ৱুত্তং. ৱুচ্চতি চ –
অজেগুচ্ছী অহিৰিকো, পাপাগূথাৱ সূকৰো;
অভীৰুচ অনোত্তপ্পী, সলভো ৱিয পাৱকাতি.
৮৬. উদ্ধৰতীতি উদ্ধটং. পাসাণপিট্ঠে ৱট্টেত্ৱা ৱিস্সট্ঠ গেণ্ডুকো ৱিয নানাৰম্মণেসু ৱিক্খিত্তং চিত্তং, উদ্ধটস্স পন চিত্তস্স উদ্ধৰণাকাৰপ্পৱত্তিযা পচ্চযভূতো ধম্মো উদ্ধচ্চং. তং পন ৱাতেৰিতং জলং ৱিয ধজপটাকা ৱিযচ দট্ঠব্বং.
৮৭. লুব্ভতীতি লোভো, লুব্ভন্তি সম্পযুত্তা ধম্মা এতে নাতি লোভো, লুব্ভনমত্তমেৱৱা এতন্তি লোভো. এত্থচ লুব্ভনংনাম আৰম্মণাভিসজ্জনং দট্ঠব্বং. সোপন আৰম্মণে লগ্গ নট্ঠেন মক্কটালেপোৱিয অভিকঙ্খট্ঠেন তত্তকপালে খিত্তমংস পেসি ৱিয অপৰিচাগট্ঠেন তেলঞ্জন ৰাগোৱিয তণ্হানদিভাৱেন ৱড্ঢিত্ৱা সত্তানং অপাযাৱহট্ঠেন সব্বানি সুক্খকট্ঠ সাখাপলাস তিণকসটানি মহাসমুদ্দং ৱহন্তী সীঘতোতা নদী ৱিয দট্ঠব্বো.
৮৮. দস্সনং দিট্ঠি. ধম্মানং যাথাৱসভাৱেসু ঞাণদস্সনং ৱিয তেসমেৱ অযাথাৱসভাৱেসু মিচ্ছাদস্সনন্তি ৱুত্তং হোতি. সাহি একচ্চানং পণ্ডিতমানীনং মিচ্ছাৱিতক্কবহুলানং উপ্পন্না থামগতা অযাথাৱপক্খে পটিৱেধঞ্ঞাণগতিকা হোতীতি. সাপন মিচ্ছাভিনিৱেসলক্খণা পৰমংৱজ্জন্তি দট্ঠব্বা.
৮৯. মঞ্ঞতীতি মানো. অহং লোকে একো পুগ্গলো অস্মি. ন কট্ঠকলিঙ্গৰোৱিয অৱমঞ্ঞনাৰহোতি এৱং অত্তানং দড়্হং পগ্গহেত্ৱা সমনুপস্সতীতি অত্থো. সোপন জাতি কুলধন ভোগ যস ইস্সৰিযাদীহি চেৱ সীল সুত লাভসক্কাৰা দীহিচ গুণেহি উপত্থম্ভিতো অতিৰেকতৰং ৱদ্ধিত্ৱা অত্তানং জনমজ্ঝে কেতুংৱিয অচ্চুগ্গতং মঞ্ঞতি. তস্মা সো উন্নতিলক্খণোতিচ উম্মাদোৱিযাতিচ ৱুত্তো.
৯০. দুস্সতীতি দোসো. সোপন চণ্ডিক্কট্ঠেন পহতা সিৱিসোৱিয ৱিসপ্পনট্ঠেন অসনিপাতোৱিয অত্তনো নিস্সয দহনট্ঠেন দাৱগ্গিৱিয দুস্সনট্ঠেন লদ্ধোকাসো সপত্তোৱিয সব্বসো অহিতৰাসি ভাৱট্ঠেন ৱিস সংসট্ঠ পূতিমুত্তং ৱিয দট্ঠব্বো.
৯১. ইস্সতীতি ইস্সা. পৰসম্পত্তিং উস্সূযতীতি অত্থো. সাহি পৰেসং পকতিযা লদ্ধসম্পত্তিং দিস্ৱা ৱা সুত্ৱাৱা নসহতি. তস্সা সম্পত্তিযা ৱিপত্তিং ইচ্ছতি আকঙ্খতি. অসুকো ইদংনাম লভিস্সতীতি সুত্ৱাপি নসহতি. তস্স অলাভং ইচ্ছতি আকঙ্খতি. তস্মা সা পৰসম্পত্তীনং উস্সূযনলক্খণাতি ৱুত্তা.
৯২. মম এৱ ইদং গুণজাতংৱা ৱত্থুৱা হোতু. মা অঞ্ঞস্সাতি এৱং অত্তনো সম্পত্তিহেতু অৱিপ্ফাৰিকতাৱসেন চৰতি পৱত্ততীতি মচ্ছৰং, তথা পৱত্তং চিত্তং. মচ্ছৰস্স ভাৱো মচ্ছৰিযং. ইদংচ ইস্সা ৱিয দুৱিধং অত্তনা লদ্ধসম্পত্তি লভিতব্বসম্পত্তি ৱসেন. তত্থ পকতিযা লদ্ধসম্পত্তিযং তাৱ তং পৰেহি সা ধাৰণংৱা যেন কেনচিৱা কাৰণেন অত্তসন্তকভাৱতো মুচ্চিত্ৱা পৰেসং সন্তকভাৱং গমিস্সমানং দিস্ৱা ৱা সুত্ৱাৱা চিন্তেত্ৱা দুক্খী দুম্মনো হোতি, লভিতব্বসম্পত্তিযংপি অসুকস্মিং দেসে ৱাকালেৱা ইদংনাম ভৱিস্সতীতি সুত্ৱাৱা চিন্তেত্ৱাৱা তং অত্তনাৱ লদ্ধুং ইচ্ছতি. অঞ্ঞেসং লাভং নইচ্ছতি. অঞ্ঞে লভিস্সন্তীতি সুত্ৱাৱা চিন্তেত্ৱাৱা দুক্খী দুম্মনো হোতীতি. তথা হেতং লদ্ধানংৱা লভিতব্বানংৱা অত্তনো সম্পত্তীনং নিগ্গুহনলক্খণন্তি ৱুত্তং. এত্থচ লভিতব্বসম্পত্তিযং যস্স লাভং নইচ্ছতি. সোলভতীতিৱা লভিস্সতীতিৱা সুত্ৱাৱা চিন্তেত্ৱাৱা চিত্তৱিঘাতো ইস্সানাম. যং যং অত্তনা লদ্ধুং ইচ্ছতি. তং তং অত্তনা অলব্ভমানকং চিন্তেত্ৱা চিত্তৱিঘাতো মচ্ছৰিযংনাম. ন হি এতে দ্ৱে একতো উপ্পজ্জন্তীতি.
৯৩. কুক্কুচ্চন্তি এত্থ কিৰিযা কতং. কুচ্ছিতং কতন্তি কুকতং. কুচ্ছিতকিৰিযাতি অত্থো. পণ্ডিতেহি একন্তেন নিন্দিতব্বো চিত্তপ্পৱত্তিৱিসেসোতি ৱুত্তং হোতি. অত্থতো পন অকতং ৱত মে কল্যাণং কতং পাপন্তি এৱং অনুসোচনৱসেন পৱত্তো কুক্কুচ্চ সম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদোযেৱ, সো হি তথা পৱত্তমানোপি পুব্বে অকতংৱা কল্যাণং পুন কতং কাতুং ন সক্কোতি. পুব্বে কতং ৱা পাপং পুন অকতং কাতুং নসক্কোতি. অথখো কুসলধম্মেসু চিত্তপৰিযাদানাযএৱ সংৱত্ততি. তস্মা কুচ্ছিতকিৰিযা মত্তত্তা কুকতন্তি ৱুচ্চতীতি. ৱুত্তঞ্হেতং অট্ঠ কথাযং কতাকতস্স সাৱজ্জানৱজ্জস্স অভিমুখগমনং পটিসাৰোনাম. যস্মা পনেসো কতংৱা পাপং অকতং নকৰোতি. অকতংৱা কল্যাণং কতং নকৰোতি. তস্মা ৱিৰূপো কুচ্ছিতো ৱা পটিসাৰোতি ৱিপ্পটিসাৰোতি. এত্থচ ৱিপ্পটিসাৰোতি কুক্কুচ্চ মেৱ. কুক্কুচ্চেচ কুচ্ছিতে সতি তং সম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদোপি কুচ্ছিতোযেৱ. যেনচ কাৰণেন কুক্কুচ্চং কুচ্ছিতংনাম হোতি. তেনেৱ কাৰণেন সো চিত্তুপ্পাদোপি কুচ্ছিতোনাম হোতীতি কত্ৱা সো চিত্তুপ্পাদোৱ কুকতপদে গহেতুং যুত্তোতি ৱেদিতব্বো. সুদিন্নকণ্ডট্ঠকথাযং পন অযমত্থো উজুকতোৱ ৱুত্তো. যথাহ-ৱিঞ্ঞূহি অকত্তব্বতায কুচ্ছিতকিৰিযাভাৱতো কুক্কুচ্চন্তি.
[৭৬] ৱিভাৱনিযং পন
ইমমত্থং অসল্লক্খেত্ৱা যং ৱুত্তং ‘‘কুচ্ছিতং কতন্তি কুকতং. কতাকত দুচ্চৰিতসুচৰিত’’ন্তি. তং ন যুজ্জতিযেৱ. এতেন যঞ্চ তত্থ ৱুত্তং ‘‘অকতংপি হি কুকতন্তি ৱোহৰন্তি. যং মযা অকথং. তং কুকতন্তিচ. ইধ পন কতা কতং আৰব্ভ উপ্পন্নো ৱিপ্পটিসাৰচিত্তুপ্পাদো কুকত’’ন্তিচ. তংপি সব্বং পটিক্খিত্তমেৱ হোতীতি.
কুকতস্স যথাৱুত্তচিত্তুপ্পাদস্স তথাপৱত্তি হেতুভাৱো কুক্কুচ্চং. অপিচ, ধাতুপাঠেসু কুচসদ্দং সঙ্কোচন মনো ৱিলেখনত্থেসু পঠন্তিযেৱ. তস্মা কুচ্ছিতেন আকাৰেন কোচতি সঙ্কোচতি ন পাপজিগুচ্ছনাকাৰেনাতি কুক্কুচো. কুচ্ছিতেনৱা আকাৰেন কোচতি ৱিলিখতি নকিলেসসল্লীখনা কাৰেনাতি কুক্কুচো. তথা পৱত্তধম্মসমূহো. সোহি কুচ্ছিতেন অকতং ৱত মে কল্যাণং কতং পাপন্তি এৱং পৱত্তেন অনুত্থুননাকাৰেন সঙ্কোচতি. কুসলধম্মসমাদানে চিত্তং নমিতুংপি নদেতি. মনংৱা ৱিলেখতি. সদ্ধাদীনং সাৰধম্মানং তনুকৰণেন চিত্তং কুসলধম্মসমাদানে পৰিযাদিন্নথামবলং কৰোতি. তস্মা কুক্কুচোতি ৱুচ্চতি. যেন পন ধম্মেন যুত্তত্তা সো তথা পৱত্তো হোতি. সো কুক্কুচ্চংনাম কুক্কুচস্স ভাৱোতি কত্ৱা. তং পন যস্মা পুব্বে অকতঞ্চ কল্যাণং কতঞ্চ পাপং আৰব্ভ পচ্ছা অনুতাপনৱসেন অনুসোচনৱসেনচ পৱত্ততি. তস্মাতং পচ্ছানুতাপলক্খণং কতাকতানুযোচন ৰসন্তি চ ৱুত্তং. এত্থচ পচ্ছানুতাপলক্খণন্তি পুব্বে কল্যাণঞ্চ অকত্ৱা পাপঞ্চ কত্ৱা আগতত্তা পচ্ছিমে কালে অনুতাপলক্খণন্তি অত্থো. তেন কুক্কুচ্চস্স একন্তেন অতীতাৰম্মণতা সিদ্ধা হোতি. পচ্চুপ্পন্নানাগতাৰম্মণতাচ পটিসিদ্ধাতি. কতাকতা নুসোচনৰসন্তি এত্থ কতঞ্চ পাপং অকতঞ্চ কল্যাণন্তি যো জেতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং মহানিদ্দেসে –
দ্ৱীহাকাৰেহি কুক্কুচ্চং উপ্পজ্জতি কতত্তা চ অকতত্তা চ. কথঞ্চ দ্ৱীহা.ল. অকতত্তাচ. অকতং মে কাযসু চৰিতং. কতং কাযদুচ্চৰিতন্তি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং. অকতং মে ৱচীসুচৰিতং.ল. কতং মনোদুচ্চৰিতন্তি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং. অকতামে পাণাতিপাতা ৱেৰমণী. কতো পাণাতি পাতোতি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং.ল. অকতা মে সম্মাদিট্ঠি. কতা মিচ্ছামিট্ঠীতি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চন্তি.
এতেন পন অকতসুচৰিতা ৰম্মণতায কতদুচ্চৰিতা ৰম্মণতাযচ ৱসেন কুক্কুচ্চস্স দ্ৱিধাভাৱোযেৱ সিদ্ধো হোতি. দ্ৱীহাকাৰেহীতি হি ৱুত্তং. সোচ খো পুব্বে পাপং কত্ৱা পচ্ছা অপাযভযতজ্জিতানঞ্চেৱ অপাযেসু পতিত্ৱা পুব্বে অত্তনা কতকম্মং অনুস্সৰন্তানঞ্চ হোতি. নঅঞ্ঞেসং, অকতং মে কাযসুচৰিতং. কতং কাযদুচ্চৰিতন্তি হি ৱুত্তং. যথা পন মানো দুৱিধো হোতি যাথাৱমানো অযাথাৱমানোতি. তথা কুক্কুচ্চংপি, যাথাৱকুক্কুচ্চং, অযাথাৱ কুক্কুচ্চন্তি দুৱিধং হোতি. তত্থ অযাথাৱ কুক্কুচ্চংপি উপ্পজ্জমানং দ্ৱীহাকাৰেহো উপ্পজ্জতি অকতং ৱত মে কল্যাণং কতং পাপন্তি. কতমং পন তন্তি. যঞ্চ পুব্বে কল্যাণকম্মেপি পাপসঞ্ঞী পাপদিট্ঠি অকত্ৱা পাপকম্মেপি কল্যাণসঞ্ঞী কল্যাণদিট্ঠি কত্ৱা পচ্ছা অনুসোচনৱসেন উপ্পজ্জতি. যঞ্চ পুব্বে কল্যাণে কল্যাণসঞ্ঞী কত্ৱা পচ্ছা পাপসঞ্ঞিনো পাপেচ পাসঞ্ঞী অকত্ৱা পচ্ছা কল্যাণসঞ্ঞিনো উপ্পজ্জতি. ইদং অযাথাৱকুক্কুচ্চংনাম. অনৱজ্জে সাৱজ্জসঞ্ঞী, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞী, অনাপত্তিযং আপত্তিসঞ্ঞীতিআদিনাপি যোজেতব্বং. ইদঞ্চ সব্বং উপ্পজ্জমানং দ্ৱীহা কাৰেহেৱ উপ্পজ্জতি. তস্মা দ্ৱীসুএৱ সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. যং পন মহানিদ্দেসেযেৱ হত্থকুক্কুচ্চকংপি কুক্কুচ্চং. পাদকুক্কুচ্চকংপি কুক্কুচ্চং. হত্থপাদকুক্কুচ্চকংপি কুক্কুচ্চন্তি নিদ্দিট্ঠং. তং অসংযত কুক্কুচ্চংনাম. যং পন তং ভিক্খু কুক্কুচ্চাযন্তা নপটিগ্গণ্হিংসূতি ৱিনযে আগতং. যঞ্চ কথং কুক্কুচ্চপ্পকততায আপজ্জতি কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতা অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতাতি আগতং. তং ৱিনযকুক্কুচ্চংনাম. তংপন ৱিনযসংসযোএৱ. সোচ খো অত্তনো অৱিসযে কপ্পতি নুখো নোনুখোতি সংসপ্পনাকাৰেন পৱত্তো কুসল ক্ৰিয চিত্তুপ্পাদো. সোপন যেসং উপ্পজ্জতি. তেসু যে সিক্খাকামা, তে তংকম্মং নকৰোন্তি. তে সন্ধায কুক্কুচ্চাযন্তা নপটিগ্গণ্হিংসূতি ৱুত্তং. যে পন কৰোন্তিযেৱ. তে কপ্পিযৱত্থুস্মিংপি আপত্তিং আপজ্জন্তি. তে সন্ধায কুক্কুচ্চপ্পকততায আপত্তিং আপজ্জতীতি ৱুত্তং.
৯৪. থিযতিচিত্তং মন্দমন্দং কত্ৱা অজ্ঝোত্থৰতীতি থিনং. থিযিযনা থিযিতত্তন্তি হি পাড়িযং নিদ্দিট্ঠং.
৯৫. মেধতি চেতসিকে ধম্মে অকম্মঞ্ঞভূতে কত্ৱা ৱিহিং সতীতি মিদ্ধং. তথা হি আৰম্মণে ৱিপ্ফাৰৱসেন তং তং ইৰিযা পথং সন্ধাৰেত্ৱা পৱত্তমানেসু সম্পযুত্তধম্মেসু মুগ্গৰেন পোথেত্ৱা ৱিয তে আৰম্মণতো ওলিযাপেত্ৱা ইৰিযাপথংপি সন্ধাৰেতুং অসমত্থে কত্ৱা থিনং চিত্তং অভিভৱতি. মিদ্ধং চেতসিকেতি.
৯৬. ৱিচিকিচ্ছাতি এত্থ. চিকিচ্ছনং চিকিচ্ছা. ঞাণপ্পটিকা ৰোতি অত্থো. তিকিচ্ছিতুং দুক্কৰতায ৱিগতা চিকিচ্ছা এতাযাতি ৱিচিকিচ্ছা. সভাৱং ৱিচিনন্তা কিচ্ছন্তি কিলমন্তি এতাযাতিৱা ৱিচিকিচ্ছা. ৱিচিকিচ্ছতিৱা দ্ৱেড়্হকভাৱেন পৱত্ততীতি ৱিচিকিচ্ছা. সা নীৱৰণভূতা, পটিৰূপকাতি দুৱিধা. তত্থ বুদ্ধাদীসু অট্ঠসু ৱত্থূসু ৱিমতিৱসেন পৱত্তমানা নীৱৰণভূতা. ততো অঞ্ঞাপন অসব্বঞ্ঞূনং তেসু তেসু আৰম্মণেসু কথং নুখো এৱং নুখো ইদংনুখোতি ৱেমতিকভাৱেন পৱত্তা সব্বা ৱিচিকিচ্ছা পটিৰূপকানাম. সা পন কুসলাপি হোতি, অকুসলাপি খীণা সৱানং উপ্পন্ন ক্ৰিযাব্যাকতাপীতি. ইধ পন একন্তাকুসলভূতা নীৱৰণৱিচিকিচ্ছাৱ অধিপ্পেকাতি.
অকুসলৰাসিম্হি পৰমত্থদীপনা.
৯৭. সদ্দহতীতি সদ্ধা. যথা অচ্ছং পসন্নং নিসিন্নং উদকং চন্দ সূৰিযাদীনি ৰূপনিমিত্তানি সুট্ঠু অত্তনি দহতি. এৱং অযং বুদ্ধগুণা দীনি সুট্ঠু অত্তনি দহতি ধাৰেতি থপেতিৱাতি অত্থো. সদ্দহন্তিৱা এতাযাতি সদ্ধা. সদ্দহনমত্তমেৱৱা এতন্তি সদ্ধা. সাপি বুদ্ধা দীসু সদ্ধেয্যৱত্থূসু অকালুস্সিযভাৱেন পৱত্তমানাএৱ ইধ অধিপ্পেতা. ততো অঞ্ঞাপন তিত্থিযেসুৱা তিত্থিযধম্মেসু ৱা এৱৰূপেসু অসদ্ধেয্যৱত্থূসু সদ্দহনৱসেন পৱত্তা ওকপ্পনা সদ্ধা পটিৰূপকানাম হোতি. সা পন অত্থতো মিচ্ছাধিমোক্খো যেৱাতি. যথা পন মনুস্সা হত্থে অসতি ৰতনানি দিস্ৱা পি-গহেতুং ন সক্কোন্তি. ৱিত্তে অসতি তেসং সব্বভোগা ন সম্পজ্জন্তি. বীজে অসতি সস্সাদীনি নসম্পজ্জন্তি. এৱং সদ্ধায অসতি পুঞ্ঞক্ৰিযাৱত্থূনি নসম্পজ্জন্তি. তস্মা এসা হত্থৱিত্তবীজ সদিসাতি ৱুত্তা.
৯৮. সৰতীতি সতি. অত্তনা কতানি কত্তব্বানি চ কল্যাণকম্মাৱা বুদ্ধগুণাদীনিৱা অপ্পমজ্জনৱসেন উপগচ্ছতীতি অত্থো. সাপি সম্মাসতি মিচ্ছাসতি দুৱিধা হোতি. তত্থ সম্মাসতি ইধ অধিপ্পেতা. ইতৰা পন সতিযেৱ ন হোতি. কতস্স কত্তব্বস্সচ পাপকম্মস্স অপ্পমজ্জনৱসেন পৱত্তো সতিপটিৰূপকো অকুসলচিত্তুপ্পাদোযেৱ. যস্মা পনেসা চিত্তং সব্বেহি অকুসলধম্মেহিচ ৰক্খিতুং কুসলধম্মেহিচ যোজেতুং সক্কোতি. তস্মা সা ৰঞ্ঞো সব্বকম্মিক মহাঅমচ্চো ৱিয দট্ঠব্বাতি. সতিংখ্ৱাহং ভিক্খৱে সব্বত্থিকং ৱদামীতি হি ৱুত্তং.
৯৯. হিৰিযতীতি হিৰি. কাযদুচ্চৰিতাদীহি লজ্জতি জিগুচ্ছতি উক্কণ্ঠতীতি অত্থো.
১০০. তেহিযেৱ ওত্তপ্পতীতি ওত্তপ্পং. উব্বিজ্জতীতি অত্থো. এত্থপি হিৰিওত্তপ্পপ্পটিৰূপকানাম অত্থি, ৱুত্তঞ্হি –
লজ্জিতব্বে নলজ্জন্তি, অলজ্জিযেসু লজ্জৰেতি চ;
ভাযিতব্বে নভাযন্তি, অভযে ভযদস্সিনোতি চ.
যস্মা পন সপ্পুৰিসা হিৰিযা অত্তনি ওত্তপ্পেনচ পৰেসু আৰক্খদেৱতাদীসু গাৰৱং উপ্পাদেত্ৱা পাপতো ৱজ্জেত্ৱা সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰন্তি. তস্মা ইমে দ্ৱে লোকপালধম্মাতি ৱুত্তা.
১০১. লোভপ্পটিপক্খো অলোভো. সো হি যেসু অত্তনো হিতসঞ্ঞিতেসু আৰম্মণেসু লোভো লগ্গনৱসেন পৱত্ততি, তেস্ৱেৱ তং লোভং ৱিধমিত্ৱা লোভৱত্থুভূতা ভৱভোগসম্পত্তিযো গূথৰাসিংৱিয হীড়েত্ৱা জিগুচ্ছিত্ৱা একানেক্খম্ম ধাতুনাম হুত্ৱা পৱত্ততীতি.
১০২. দোসপ্পটিপক্খো অদোসো. সোপি হি যেসু অত্তনো অহিতসঞ্ঞিতেসু আৰম্মণেসু দোসো দুস্সনৱসেন পৱত্ততি. তেস্ৱেৱ তংদোসং ৱিধমিত্ৱা দিট্ঠদিট্ঠেসু সত্তেসু পুণ্ণচন্দসদিসং সোম্মহদযং উপ্পাদেত্ৱা একা অব্যাপাদধাতু নাম হুত্ৱা পৱত্ততীতি. অযমেৱচ ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু মেত্তাতি ৱুত্তা. অমোহোপি ইধ ৱত্তব্বো. মোহপ্পটিপক্খো অমোহো. সোপি হি যেসু ধম্মেসুৱা অত্থেসুৱা চতূসু অৰিযসচ্চেসুৱা মোহো অন্ধকাৰং কত্ৱা পৱত্ততি. তেস্ৱেৱ তং মোহং ৱিধমিত্ৱা চন্দসূৰিযসহস্সং উট্ঠাপেন্তোৱিয ৱিজ্জানাম হুত্ৱা পৱত্ততীতি.
১০৩. তত্ৰমজ্ঝত্ততাতি এত্থ অত্তা ৱুচ্চতি সভাৱো. লীনুদ্ধচ্চাদীনং উভিন্নং ৱিসমপক্খানং মজ্ঝে পৱত্তো অত্তা এতস্সাতি মজ্ঝত্তা. সমপ্পৱত্তো সম্পযুত্তধম্মসমূহো. তস্স ভাৱো মজ্ঝক্কতা. তেসু তেসু সম্পযুত্তধম্মেসু দিস্সমানা মজ্ঝত্ততা তত্ৰমজ্ঝত্ততা তেসু তেসুৱা হিতকম্মেসু চিত্তচেতসিকানং মজ্ঝত্ততা তত্ৰমজ্ঝত্ততা. তথা হি সা সমপ্পৱত্তানং সম্পযুত্ত ধম্মানং অজ্ঝুপেক্খনৱসেন সমপ্পৱত্তানং আজানেয্যানং অজ্ঝুপেক্খনসাৰথীৱিয দট্ঠব্বাতি ৱুত্তা. অযমেৱচ ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু উপেক্খাতি ৱুত্তা.
১০৪. কাযপ্পস্সদ্ধাদীসু কাযোতি ৱেদনাদিক্খন্ধত্তয সঙ্খাতো চেতসিকসমূহো ৱুচ্চতি. চিত্তন্তি সোভণচিত্তং. কাযস্স পস্সদ্ধি কাযপ্পস্সদ্ধি. চিত্তস্স পস্সদ্ধি চিত্তপ্পস্সদ্ধীতিআদিনা সমাসো. পস্সম্ভনং পস্সদ্ধি. সন্তসীতলভাৱোতি অত্থো. যেসং ইদং দ্ৱযং দুব্বলং হোতি. তে পুঞ্ঞকম্মেসু চিত্তসুখং নপিন্দন্তি. বহিদ্ধাএৱ নেসং চিত্তং পক্খন্দতি. সন্তত্তে পাসাণপিট্ঠে থপিতমচ্ছোৱিয হোতি. যেসং পন বলৱং হোতি. তেযেৱ তত্থ তং ৱিন্দন্তি. তেসং চিত্তং সীতলে উদকে পক্খিত্ত মচ্ছো ৱিয হোতি.
১০৫. লহুভাৱো লহুতা. অগৰুতা অদন্ধতাতি অত্থো. যেসং ইদং দুব্বলং. তেসং চিত্তং পুঞ্ঞকম্মেসু নপসাৰেতি সঙ্কোচতি. তত্তপাসাণে পক্খিত্তপদুমপুপ্ফং ৱিয হোতি. যেসং পন বলৱং. তেসং চিত্তং তত্থ পসাৰেতি. সীতলে উদকে পক্খিত্ত পদুমপুপ্ফং ৱিয হোতি.
১০৬. মুদুভাৱো মুদুতা. যেসং ইদং দুব্বলং. তেসং চিত্তং পুঞ্ঞকম্মেসু থদ্ধং হোতি. ৱেৰীনং মজ্ঝে গতমহাযোধোৱিয হোতি. যেসং পন বলৱং. তেসং চিত্তং তত্থ মুদু হোতি. ৱিযঞ্ঞাতীনং মজ্ঝে গতমহাযোধো ৱিয হোতি.
১০৭. কম্মনি সাধু কম্মঞ্ঞং. তদেৱ কম্মঞ্ঞতা. যেসং ইদং দুব্বলং. তেসং চিত্তং পুঞ্ঞকম্মেসু যথিচ্ছিতং থপেতুং নলব্ভতি, ৱিক্কিৰতি. পটিৱাতে খিত্তথুসমুট্ঠিৱিয হোতি. যেসং পন বলৱং. তেসংযেৱ তং তত্থ যথিচ্ছিতং থপেতুং লব্ভতি নৱিক্কিৰতি. পটিৱাতে খিত্তসুৱণ্ণক্খন্ধোৱিয হোতি.
১০৮. পগুণস্স ভাৱো পাগুঞ্ঞং. তদেৱ পাগুঞ্ঞতা. যেসং ইদং দুব্বলং. তেসং চিত্তং পুঞ্ঞকম্মেসু ৱিকম্পতি ৱিহঞ্ঞতি. গম্ভীৰে উদকে খিত্তৱানৰোৱিয হোতি. যেসং পন বলৱং, তে সং তং তত্থ নৱিকম্পতি নৱিহঞ্ঞতি. গম্ভীৰে উদকে খিত্ত কুম্ভিলো ৱিয হোতি.
১০৯. উজুএৱ উজুকং, উজুকস্স ভাৱো উজুকতা. যেসং ইদং দুব্বলং. তেসং চিত্তং পুঞ্ঞকম্মেসু ৱিসমগহিকং হোতি. কদাচি লীনং. কদাচি উদ্ধটং. কদাচি ওনতং. কদাচি উন্নতং. সুৰামদমত্তস্স মগ্গগমনং ৱিয হোতি. যেসং পন বলৱং, তেসং তং ৱুত্তৱিপৰিয যেন ৱেদিতব্বন্তি.
১১০. এত্থচ সিদ্ধেসুপি চিত্তপ্পস্সদ্ধাদিকেসু ৱুত্তেসু ৱিসুং কাযপ্পস্সদ্ধাদীনং ৱচনং তেসং ৱসেন ৰূপকাযস্সপি পস্সদ্ধাদি দীপনত্থন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থ তং তং সুত্তন্তং সুত্ৱা গেলঞ্ঞৱুট্ঠা নাদীসু ৰূপকাযস্স পস্সদ্ধভাৱো পাকটো ইদ্ধিমন্তানং ইদ্ধিযা আকাসগমনাদীসু লহু ভাৱো. কাযং খুদ্দকং ৱা মহন্তং ৱা কত্ৱা নিম্মিননেসু মুদুভাৱো. অন্তোপথৱিযংৱা অন্তোপব্বতে সুৱা অসজ্জমানং কত্ৱা গমনাদীসু কম্মঞ্ঞভাৱো. নাগৱণ্ণংৱা গৰুড়ৱণ্ণংৱা কত্ৱা নিম্মিননাদীসু পগুণভাৱো তেস্ৱেৱ সব্বেসু যথানিম্মিতৱসেন চিৰপ্পৱত্তিভাৱেসু উজুকভাৱো পাকটো হোতীতি ৱেদিতব্বো. সমং ধাৰেন্তীতি সাধাৰণা, সব্বেহি সোভণচিত্তেহি, তেসংৱা সাধাৰণা সোভণ সাধাৰণা.
১১১. সম্মাৱাচাতি এত্থ তিৱিধা সম্মাৱাচা কথা, চেতনা, ৱিৰতিৱসেন, তত্থ অত্থধম্মপ্পটিসংযুত্তা সুভাসিতা ৱাচা কথা সম্মাৱাচানাম. তংসমুট্ঠাপিকা কুসলক্ৰিযচেতনা চেতনাসম্মাৱাচানাম. যা পন মুসাৱাদা ৱেৰমণাদীনি সিক্খাপদানি সমাদিযন্তস্সৱা অধিট্ঠহন্তস্সৱা সম্পত্তং ৱত্থুং অৱীতিক্কমন্তস্সৱা পাপৱিৰমণাকাৰেন চিত্তস্স পৱত্তি. অযং ৱিৰতি সম্মাৱাচানাম. সা ইধ অধিপ্পেতা. সম্মা ৱদন্তি এতা যাতি সম্মাৱাচা. এতাযাতি চেত্থ কৰণত্থে হেতুঅত্থে ৱা কৰণৱচনং দট্ঠব্বং. তত্থ ৱাচায সিক্খাপদানি সমাদিযন্তস্স সমাদানৱচনানি সন্ধায কৰণত্থো হেতুঅত্থো চ যুজ্জতি. ততো যথাসমাদিন্নানিৱা যথাধিট্ঠিতানিৱা সিক্খাপদানি সুট্ঠুৰক্খামাতি যানি অনৱজ্জানিএৱ ৱচনানি ৱদন্তা ৱিচৰন্তি. তানি সন্ধায কৰণত্থানুকূলো হেতু অত্থোযেৱ যুজ্জতীতি. অথৱা, তথা ৱদন্তুৱা মাৱা. অযংপন ৱদমানেসু সতি তেসং সম্মা ৱত্তুংএৱ দেতি. নমিচ্ছা ৱত্তুন্তি কত্ৱা সম্মা ৱাচাত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. অপিচ, অযং ৱচীদুচ্চৰিতানং পজহনৱসেন পৱত্তমানা ৱচীদ্ৱাৰসুদ্ধিযা এৱ হোতীতি সম্মাৱাচাতি ৱুচ্চতীতি.
১১২. সম্মাকম্মন্তোপি তিৱিধো ক্ৰিযা, চেতনা, ৱিৰতি ৱসেন. তত্থ যংকিঞ্চি অনৱজ্জং কম্মং কৰোন্তস্স কাযিকক্ৰিযা ক্ৰিযাকম্মন্তোনাম. তংসমুট্ঠাপিকা চেতনা চেতনাকম্মন্তো নাম. যা পন পাণাতিপাতা ৱেৰমণাদীনি সিক্খাপদানি সমাদি যন্তস্সৱা অধিট্ঠহন্তস্সৱা সম্পত্তং ৱত্থুং অৱীতিক্কমন্তস্সৱা পাপৱিৰমণাকাৰেন চিত্তস্স পৱত্তি. অযং ৱিৰতি সম্মাকম্মন্তো নাম. সম্মা কৰোন্তি এতেনাতি সম্মাকম্মং, তদেৱ সম্মা কম্মন্তো সুত্তন্তো ৱনন্তোৱিয. সেসমেত্থ ৱুত্তনযমেৱ.
১১৩. সম্মাআজীৱোপি ৱীৰিয, ৱিৰতিৱসেন দুৱিধো. তত্থ পকতিযা অনৱজ্জানি কসিকম্মাদীনিৱা ভিক্খাচৰিযাদীনিৱা কত্ৱা জীৱিতং কপ্পেন্তানং উট্ঠানবলসঙ্খাতো ৱাযামো ৱীৰিযসম্মাআজীৱোনাম. যা পন আজীৱসুদ্ধিং অপেক্খিত্ৱা অত্তনো আজীৱসীলৱিপত্তিকাৰণানি কাযৱচীদুচ্চৰিতানি পজহন্তানং পাপৱিৰমণাকাৰেন চিত্তস্স পৱত্তি. অযং ৱিৰতি আজীৱোনাম. অযমিধাধিপ্পেতো. সম্মা আজীৱন্তি জীৱিতং পৱত্তেন্তি এতেনাতি সম্মাআজীৱো. সেসমেত্থ ৱুত্তনযমেৱাতি.
১১৪. একেকাপি চেত্থ সম্পত্ত ৱিৰতি, সমাদান ৱিৰতি, সমুচ্ছেদৱিৰতিৱসেন তিৱিধা. তত্থ যা সিক্খাপদানি অসমা দিযিত্ৱাৱা সমাদিন্নানিপিৱা তানি অনপেক্খিত্ৱা কেৱলং হিৰি ওত্তপ্পবলেনেৱ সম্পত্তং ৱত্থুং অৱীতিক্কমন্তানং উপ্পন্না ৱিৰতি. অযং সম্পত্তৱিৰতিনাম. সা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাযেৱ. পঞ্চসিক্খা পদা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাতি হি ৱুত্তং. যা পন সিক্খাপদানি সমাদি যন্তস্সৱা অধিট্ঠহন্তস্সৱা যথাসমাদিন্নানিৱা যথাধিট্ঠিতানি ৱা সুট্ঠুৰক্খামীতি সম্পত্ত ৱত্থুং অপীতিক্কমন্তস্সৱা উপ্পন্না. অযং সমাদানৱিৰতিনাম. সা পন পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাৱা হোতি অনাগতাৰম্মণাৱা. তথা হি পঞ্চসিক্খাপদা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাতি ইদং সম্পত্তৱিৰতিৱসেন ৱুত্তন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. মগ্গক্খণে পন সব্বদুচ্চৰিতানং পচ্চযসমুচ্ছেদৱসেন উপ্পন্না সমুচ্ছেদৱিৰতিনাম. সা পন নিব্বানাৰম্মণাএৱ. ফলৱিৰতিপি এত্থেৱ সঙ্গহিতাতি. তত্থ লোকিযৱিৰতিযো জীৱিতিন্দ্ৰিযাদীনি ৱীতিক্কমিতব্বৱত্থূনি আৰম্মণং কত্ৱা পাণাতিপাতাদীনি ৱিৰমিতব্বৱত্থূনি পজহন্তি. লোকুত্তৰৱিৰতিযো পন নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা তানিযেৱ ৱিৰমিতব্বৱত্থূনি পজহন্তীতি দট্ঠব্বং.
১১৫. পৰদুক্খে সতি কাৰুণিকানং হদযখেদং কৰোতীতি কৰুণা. কিৰতিৱা পৰদুক্খং ৱিক্খিপতি, কিণাতিৱা পৰদুক্খং হিংসতীতি কৰুণা. কিৰীযতি দুক্খিতেসু পসাৰীযতীতিৱা কৰুণা. অপিচ কলি উণাতি ছেদো. কলীতি দুক্খং ৱুচ্চতি, যথা-কলি সম্ভৱে ভৱেতি. কলীতিৱা পাপপি পৰাজযোপি ৱুচ্চতি. পাপে কলি পৰাজযেতি হি ৱুত্তং. সব্বঞ্চেতং কাৰুণিকা নং কাৰুঞ্ঞহেতুভূতমেৱ হোতি. ইতি কলিং দুক্খংৱা পাপংৱা সব্বসম্পত্তিতো পৰাজযংৱা সত্তেহি অৱন্তি ৰক্খন্তি, সত্তেৱা ততো ৱিধকলিতো অৱন্তি ৰক্খন্তি কাৰুণিকা জনা এতাযাতি কৰুণা.
১১৬. পৰসম্পত্তিং দিস্ৱা মোদন্তি এতাযাতি মুদিতা. নত্থি পমাণং এতেসন্তি অপ্পমাণা, সত্তা. অপ্পমাণেসু ভৱাতি অপ্পমঞ্ঞা. এতাহি এত্তকেসুযেৱ সত্তেসু পৱত্তেতব্বা. ন ইতো অঞ্ঞেসূতি এৱং পৰিচ্ছেদপ্পমাণস্স অভাৱা একস্মিং সত্তে পৱত্তাপি অপ্পমঞ্ঞাএৱনাম হোন্তীতি.
[৭৭] টীকাসু পন
অপ্পমাণসত্তা ৰম্মণত্তা অপ্পমাণা. তাএৱ অপ্পমঞ্ঞাতি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
১১৭. পঞ্ঞিন্দ্ৰিযন্তি হেট্ঠা ৱুত্তো অমোহোএৱ. সো হি পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা, অধিপতিযট্ঠেন ইন্দ্ৰিযঞ্চাতি কত্ৱা পঞ্ঞিন্দ্ৰিযন্তি ৱুচ্চতীতি.
সোভণৰাসিম্হি পৰমত্থদীপনা.
১১৮. এত্তাৱতাতিআদি তিণ্ণং ৰাসীনং সঙ্গহো. এৱং দ্ৱিপঞ্ঞাস সৰূপং দস্সেত্ৱা ইদানি চেতোযুত্তপ্পকাৰং দস্সেন্তো তেসন্তিআদিমাহ. ইতো চেতসিকানং সৰূপদস্সনতো পৰং তেসং চিত্তাৱিযুত্তানং চিত্তেন অৱিযুত্তানং চেতসিকানং চিত্তুপ্পাদেসু পচ্চেকং সম্পযোগো তথাযোগং ৱুচ্চতেতি যোজনা. চিত্তুপ্পাদেসূতি চিত্তেসু ইচ্চেৱ অত্থো. উপ্পজ্জন্তি চেতসিকা এতেসূতি উপ্পাদা. চিত্তানিএৱ উপ্পাদা চিত্তুপ্পাদাতি কত্ৱা. দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণানং সব্বদুব্বলত্তা তেসু ছ পকিণ্ণকা নুপ্পজ্জন্তি. ভাৱনাবলেন পহীনত্তা ৱিতক্কো দুতীযজ্ঝানিকাদীসু, ৱিচাৰো ততীযজ্ঝানিকাদীসু, পীতি চতুত্থজ্ঝানিকাদীসু নুপ্পজ্জতি. সন্নিট্ঠানসভাৱত্তা অধিমোক্খো অসন্নিট্ঠানসভাৱে ৱিচিকিচ্ছা চিত্তে নুপ্পজ্জতি. ৱীৰিযং বলনাযকত্তা দুব্বলেসু পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনা দীসু সোড়সচিত্তেসু নুপ্পজ্জতি. পীতি সম্পিযাযনসভাৱত্তা দোমনস্সুপেক্খা সহগতেসু নুপ্পজ্জতি. ছন্দো ইচ্ছাসভাৱত্তা ইচ্ছাৰহিতেসু অহেতুকেসু মোমূহচিত্তেসুচ নুপ্পজ্জতীতি আহ পকিণ্ণকেসুপন ৱিতক্কো.ল. মোমূহৱজ্জিতচিত্তেসূতি. তে পন চিত্তুপ্পাদা পকিণ্ণকৱিৱজ্জিতা সপকিণ্ণকাতি সম্বন্ধো.
১১৯. অকুসলেসূতি অকুসলচেতসিকেসু. সব্বাকুসল সাধাৰণানাম. তস্মা সব্বেসুপি দ্ৱাদসাকুসলচিত্তেসু লব্ভন্তীতি যোজনা.
[৭৮] ৱিভাৱনিযং পন
পচ্ছিমং পুৰিমস্স সমত্থনৱচনন্তি অধিপ্পেতং. তং ন সুন্দৰং.
ইদঞ্হি ঠানং চিত্তেসু লব্ভমানতাদস্সনপধানন্তি. যস্মা পন সব্বানি অকুসলচিত্তানি ইমেহি চতূহি ৱিনা নুপ্পজ্জন্তি. ন হি তানি পাপেসু আদীনৱং পস্সিত্ৱা ঠিতানং উপ্পজ্জন্তি. নচ তেহি লজ্জাযৱা ভযেনৱা উক্কণ্ঠিতানং. নাপি কুসলেসু ধম্মেসু সমাহিতানন্তি. তস্মা তে সব্বেসু তেসু লব্ভন্তীতি. যস্মাচ দিট্ঠিমানা খন্ধেসু অস্সাদং অমুঞ্চিত্ৱাৱ তেসু তথা তথা আমসিত্ৱা পৱত্তন্তি. তস্মা তে লোভমূলচিত্তেস্ৱেৱ উপ্পজ্জন্তি. তত্থ উপ্পজ্জন্তেসু পন তেসু দিট্ঠি খন্ধেসু অত্তগ্গাহং দড়্হং গহেত্ৱা তং অত্তং নিচ্চতাদীহি মিচ্ছাসভাৱেহিএৱ পৰামসন্তী পৱত্ততি. মানো পন খন্ধে অহন্তি দড়্হং গহেত্ৱা তং গহিতাকাৰং সেয্য তাদীহিএৱ আমসন্তো পৱত্ততি. তস্মা তে আমসনাকাৰতো অসদিসৱুত্তিনোএৱ হোন্তীতি আহ. দিট্ঠিচতূসু.ল. ৱিপ্পযুত্তেসূতি. যে পন দিট্ঠিগতিকা দিট্ঠিযা যথাগহিতং অত্তানমেৱ অহন্তি গণ্হন্তি. তেসংপি দিট্ঠিমানা আমসনাকাৰং পত্ৱা অসদিসৱুত্তিকাএৱ হোন্তি. ন হি মানস্স ৱিয দিট্ঠিযা অত্ত সংপগ্গহণে ব্যাপাৰো অত্থি. ন চ দিট্ঠিযা ৱিয মানস্স ধম্মানং অযাথাৱপক্খপৰিকপ্পনেতি. তেনেৱ হি অহংগাহো মানো অনাগামীনংপি পৱত্ততি. অত্তগ্গাহভূতা পন দিট্ঠি পুথুজ্জনান মেৱাতি.
[৭৯] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘মানোপি অহংমানৱসেন পৱত্তনতো দিট্ঠিসদিসোৱ পৱত্ততীতি দিট্ঠিযা সহ একচিত্তুপ্পাদে নপৱত্ততী’’তি ৱত্ৱা কেসৰ সীহো পমায তং অত্থং সাধেতি. তং ন সুন্দৰং.
সদিসপ্পৱত্তি হি নাম সহপৱত্তিযা এৱ কাৰণন্তি. মচ্ছৰিযং পন অত্তসম্পত্তীসু লগ্গনলোভসমুট্ঠিতংপি তাসং পৰেহি সাধাৰণভাৱং অসহনাকাৰেন পৱত্তত্তা একন্তেন পটিঘসম্প যুত্তমেৱ হোতীতি ৱুত্তং দোসো.ল. চিত্তেসূতি. অকম্মঞ্ঞ লক্খণং থিনমিদ্ধং কম্মঞ্ঞসভাৱেসু অসঙ্খাৰিকেসু নসম্ভৱতীতি ৱুত্তং থিনমিদ্ধং পঞ্চসু সসঙ্খাৰিক চিত্তেসূতি. চত্তাৰো সব্বা কুসলসাধাৰণা. তযো লোভ দিট্ঠিমানা. চত্তাৰো দোসাদযো. দ্ৱযং থিনমিদ্ধং. ৱিচিকিচ্ছা চিত্তেচাতি চসদ্দো অৱধাৰণে. ৱিচিকিচ্ছাচিত্তেএৱাতি অত্থো. চতুদ্দস অকুসল চেতসিকা.
১২০. সোভণেসূতি সোভণচেতসিকেসু. লোকুত্তৰে অট্ঠঙ্গিকমগ্গে তীসু খন্ধেসু পঞ্ঞাক্খন্ধে সম্মাসঙ্কপ্পো নাম সম্মাদিট্ঠিপচ্ছিমকোৱ হোতি. তস্মা পাদকজ্ঝানাদিৱসেন তস্মিং অসতিপি পঞ্ঞাক্খন্ধো নপৰিহাযতি. সীলসমাধিক্খন্ধধম্মেসু পন একো একস্স কিচ্চং নসাধেতি. তস্মা লোকুত্তৰ মগ্গো সত্তঙ্গিকতো হেট্ঠা নপৱত্ততীতি আহ ৱিৰতিযো পন তিস্সোপি.ল. লব্ভন্তীতি. নিযতাৱ একতোৱ সব্বথাপি লব্ভন্তীতি যোজনা. তত্থ নিযতাৱাতি ন লোকিযেসুৱিয কদাচিএৱ লব্ভন্তি. অথখো সব্বদাপি নিযতা হুত্ৱাৱ লব্ভন্তি. কস্মা, লোকুত্তৰধম্মানং নিচ্চং সীলেসু পৰিপূৰকাৰিতাৱসেন পৱত্তত্তা. ন হি তে লোকিযা ৱিয কদাচি দানৱসেন কদাচি সুতপৰিযত্তিৱসেন কদাচি কসিণভাৱনাদিৱসেন পৱত্তন্তীতি. একতো ৱাতি নলোকিযেসু ৱিয ৱিসুং ৱিসুং লব্ভন্তি. অথখো তিস্সোপি একতো হুত্ৱাৱ লব্ভন্তি. কস্মা, অভিন্নাৰম্মণত্তা. ন হি তে লোকিযা ৱিয ৱীতিক্কমিতব্বৱত্থুসঙ্খাতানি জীৱিতিন্দ্ৰিযাদীনি নানাৰম্মণানি আৰব্ভ পৱত্তন্তি. একংপন নিব্বানমেৱ আৰব্ভপৱত্তন্তীতি. সব্বথাপীতি ন লোকিযেসু ৱিয একদে সপ্পহানৱসেন লব্ভন্তি. অথখো তিস্সোপি অনৱসেস দুচ্চৰিত দুৰাজীৱপ্পহানাকাৰেন লব্ভন্তি. লোকিযেসুহি সকিং উপ্পন্না সম্মাৱাচা চতুব্বিধানি ৱচীদুচ্চৰিতানি সব্বানি একতো পজহিতুং নসক্কোতি. মুসাৱাদৱিৰতি মুসাৱাদমেৱ পজহিতুং সক্কোতি. ন ইতৰানি. মুসাৱাদংপি সমূলং সানুসযং পজহিতুং নসক্কোতি. তথা পিসুণৱাচা ৱিৰতি পিসুণৱাচমেৱ পজহিতুং সক্কোতি. ন ইতৰানি. পিসুণৱাচংপি সমূলং সানুসযং পজহিতুং ন সক্কোতি. সব্বং ৱিত্থাৰেতব্বং. লোকুত্তৰেসু পন সকিং উপ্পন্না সম্মাৱাচা সব্বানি ৱচীদুচ্চৰিতানি সমূলানি সানুসযানি পজহতি. সকিং উপ্পন্নো সম্মাকম্মন্তো সব্বানি কাযদুচ্চৰিতানি সমূলানি সানুসযানি পজহতি. সকিং উপ্পন্নো সম্মাআজীৱো সব্বানি আজীৱহেতুকানি কাযৱচীদুচ্চৰিতানি সমূলানি সানুসযানি পজহতি. ইতি তিস্সো লোকুত্তৰেসুএৱ সব্বথাপি লব্ভন্তীতি. ৱিসদ্দো অৱযৱসম্পিণ্ডনত্থো. সকিং উপ্পন্না একা সম্মাৱাচা মুসাৱাদপ্পহানৱসেনাপি লব্ভতি. নকেৱলঞ্চ তপ্পহানৱসেনেৱ. অথখো পিসুণৱাচাপহানৱসেনপি লব্ভতীতি সব্বং ৱত্তব্বং. এত্থচ দুচ্চৰিতানি সমূলানি সানুসযানীতি এত্থ কাযৱচীচোপন ভাগিযানি কামৰাগানুসযাদীনি উপৰিমগ্গৱজ্ঝানি কিলেসজাতানি অৰূপসেক্খানংপি সন্তিযেৱ. কামৰূপসেক্খানং পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তস্মা তেসং পজহনৱসেন উপৰিমগ্গ ফলৱিৰতীনং দুচ্চৰিতপ্পহানং দট্ঠব্বং. কামাৱচৰকুসলেস্ৱেৱ, নপন কামাৱচৰৱিপাকক্ৰিযচিত্তেসু, নাপিমহগ্গতচিত্তেসূতি অধিপ্পাযো. কামাৱচৰকুসলেসুপি কামভূমিযং উপ্পন্নেসুএৱ, নৰূপাৰূপভূমিযং উপ্পন্নেসু. ন হি ব্ৰহ্মানং ৱিৰমিতব্বৱত্থু সঙ্খাতানি কাযৱচীদুচ্চৰিতানিনাম অত্থি. নচ লোকিযৱিৰতিযো ৱিৰমিতব্ব ৱত্থুৰহিতেসু পুগ্গলেসু পৱত্তন্তীতি. উপৰি ছকামাৱচৰদেৱে সুপি নপৱত্তন্তীতি ৱদন্তি. তং কথাৱত্থুম্হি ৱিচাৰিতমেৱ. যদি এৱং মনুস্সলোকেপি তীসু হেট্ঠিমফলট্ঠেসু তাসং অপ্পৱত্তি আপজ্জতি. ন হি তেসংপি পাণাতিপাতাদীনি ৱিৰমিতব্বৱত্থূনিনাম অত্থীতি. সচ্চং, ইধ পন সত্তৱিধআপত্তিক্খন্ধাপি ৱিৰমিতব্বৱত্থুট্ঠানে ঠিতা. তথা তিৱিধকুহনৱত্থূনিচ. তানিচ কানিচি তেসং ফলট্ঠানংপি সাধাৰণানিএৱ. মনুস্সানঞ্চ যানি কানিচি তস্স তস্স সমাদিন্নস্স সিক্খাপদস্স ৱত্থূনিপি ৱিৰমিতব্বৱত্থূনিএৱ. যানিপি কামসেক্খানং কাযৱাচা ৱিপ্ফন্দনকৰানি কিলেসজাতানি সমুচ্ছেদৱিৰতীনং ৱত্থুভূতানি সন্তি. তানি তেসং তদঙ্গ ৱিৰতীনংপি ৱত্থূনিএৱাতি. কদাচি সন্দিস্সন্তীতি সমাদানসম্পত্তৱিৰতীনং অঞ্ঞতৰৱসেন পৱত্তকালেএৱ সন্দিস্সন্তি. এৱং সন্দিস্স মানাপি ভিন্নাৰম্মণত্তা নএকতো হুত্ৱা সন্দিস্সন্তীতি ৱুত্তং ৱিসুং ৱিসুন্তি. ৱিসুংৱিসুং সন্দিস্সমানাপি একেকদুচ্চৰিতপ্পহানৱসেনেৱ সন্দিস্সন্তি. ন লোকুত্তৰেসু ৱিয সব্বথাপীতি দট্ঠব্বং.
১২১. অপ্পনাপত্তানং অপ্পমঞ্ঞানং সোমনস্সসহগতভাৱোৱ ৱিভঙ্গে ৱুত্তোতি ৱুত্তং পঞ্চমজ্ঝানৱজ্জিতমহগ্গতচিত্তেসূতি. এতাহি পৰসত্তানং হেতু অধিমত্তব্যাপাৰা হোন্তি, তস্মা অতিসন্তায নিব্যাপাৰায পঞ্চমজ্ঝানুপেক্খায সহ নপৱত্তন্তীতি. অপ্পনাপুব্বভাগভূতানং পন তাসং উপেক্খাৱেদনাযপি সম্পযোগো অট্ঠকথাযং অনুঞ্ঞাতোযেৱাতি ৱুত্তং কামাৱচৰ.ল. চিত্তেসুচাতি. কদাচীতি কাৰুঞ্ঞপ্পকতিকস্স অনিস্সুকিনোচ পৰেসং ৱিপত্তিসম্পত্তিদস্সনকালে. নানাহুত্ৱা জাযন্তীতি তেসং ৱিপত্তিদস্সনকালে অনুকম্পনৱসেন কৰুণা এৱ জাযতি, নমুদিতা. সম্পত্তিদস্সনকালে পন মোদনৱসেন মুদিতাৱ জাযতি, নকৰুণাতি এৱং ৱিসুং ৱিসুং হুত্ৱা জাযন্তীতি অত্থো. যস্মা পনেতা দোসসমুট্ঠিতানং ৱিহিংসা অৰতীনং নিস্সৰণভূতাতি সুত্তন্তেসু ৱুত্তা. দোমনস্সপটিপক্খঞ্চসো মনস্সমেৱ হোতি. তস্মা তাসং অপ্পনাপুব্বভাগভূতানংপি নিচ্চং সোমনস্সযোগমেৱ কেচি ইচ্ছন্তীতি ৱুত্তং উপেক্খাসহগতেসু.ল. কেচি ৱদন্তীতি. সো পন তেসং ৱাদো অট্ঠকথাযপি সহ ৱিৰুদ্ধো. তস্মা তং বহূ ৱিঞ্ঞুনো ন সম্পটিচ্ছন্তীতি কত্ৱা সোৱাদো থেৰেন কেচিৱাদোনাম কতো. যস্মাচ সব্বেসংপি লোকিয লোকুত্তৰজ্ঝানানং পুব্বভাগ ভাৱনা নাম অপ্পনাসন্নকালেএৱ সোমনস্সজ্ঝানানং পুব্বভাগা সোমনস্সসহগতা হোন্তি. উপেক্খাঝানানং পুব্বভাগা উপেক্খাসহগতা হোন্তি. অনাসন্নকালে পন সব্বেসংপি তেসং পুব্বভাগা কদাচি সোমনস্সসহগতা, কদাচি উপেক্খাসহগতাহোন্তি. তস্মা সো ৱাদো কেচিৱাদোৱ কাতুং যুত্তোতি. এত্থচ সব্বানিপি সমথৱিপস্সনাভাৱনাচিত্তানিনাম আদিম্হি যেভুয্যেন উপেক্খাসহগতানিএৱ ভৱেয্যুং, যদিযি তানি আদিতোযেৱ পট্ঠায সোমনস্সসহজাতানি সিযুং. তদা ইমে সত্তা সো মনস্সজাতেসু কম্মেসু অনভিৰতানাম নত্থীতি অঞ্ঞং কম্মং ছড্ডেত্ৱা ভাৱনাকম্মমেৱ অনুযুঞ্জেয্যুন্তি. পচ্ছা পন অত্তনো ভাৱনায পুব্বাপৰিযৱিসেসদস্সনকালেএৱ সোমনস্স সহজাতানি ভৱন্তি. পটিকূলা ৰম্মণেসু পন অসুভভাৱনাচিত্তেসু দুক্খিতসত্তাৰম্মণেসুচ কৰুণাভাৱনাচিত্তেসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. অপিচ ইমা কৰুণামুদিতানাম পকতিকালেপি উপ্পজ্জন্তিযেৱ. তাসু পন মুদিতা তাৱ ইট্ঠসম্পত্তিৱিসযাতি সাযেভুয্যেন সোমনস্স সহজাতাতি যুত্তমেতং. কৰুণা পন অনিট্ঠৱিপত্তিৱিসযাতি সা যেভুয্যেন উপেক্খাসহজাতা এৱ সিযা. নচ এতা পৰসত্তহেতু অধিমত্ত ব্যাপাৰাতি কত্ৱা উপেক্খাৱেদনায সহ ৱিৰুদ্ধাএৱাতি সক্কা ৱত্তুং. সা হি অপ্পনং অপত্তা ৱেদনুপেক্খানাম আৰম্মণৰসানুভৱনেএৱ নিব্যাপাৰাহোতি. ন অঞ্ঞকিচ্চেসু. তথা হি সত্তা উপেক্খাসহগত চিত্তেহি অদিন্নংপি আদিযন্তি, দানংপি দেন্তি, অঞ্ঞানিপি মহন্তানি পুঞ্ঞাপুঞ্ঞকম্মানি কৰোন্তিযেৱাতি. তস্মা অপ্পনা পত্তানঞ্ঞেৱ তাসং ৱেদনুপেক্খায সহ ৱিৰুদ্ধভাৱো ৱত্তুং যুত্তোতি.
[৮০] এত্তাৱতা যং ৱুত্তং ৱিভাৱনিযং
‘‘কৰুণামুদিতা ভাৱনাকালে অপ্পনাৱীথিতো পুব্বে পৰিচযৱসেন উপেক্খাসহগতচিত্তেহিপি পৰিকম্মং হোতি. যথাতং পগুণগন্থং সজ্ঝাযন্তস্স কদাচি অঞ্ঞৱিহি তস্সাপি সজ্ঝাযনং, যথাচ পগুণৱিপস্সনায সঙ্খাৰে সম্মসন্তস্সকদাচি পৰিচযবলেন ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেহিপি সম্মসনন্তি উপেক্খা সহগতকামাৱচৰেসু কৰুণা মুদিতানং অসম্ভৱৱাদো কেচিৱাদো কতো’’তি. তং পটিক্খিত্তং হোতীতি দট্ঠব্বং.
কিঞ্চাপি কসিণনিমিত্তাদীনি আৰম্মণানি অগম্ভীৰানিএৱ হোন্তি. তথাপি যোগকম্মবলেন চিত্তসমাধানবলেন কিলেস দূৰীভাৱেনচ তদাৰম্মণেসু ঝানচিত্তেসু ঞাণং একন্তেন পৱত্ত তিযেৱাতি আহ সব্বেসুপি পঞ্চ.ল. চিত্তেসুচাতি.
১২২. তযো ৱিৰতিধম্মা. দ্ৱযং অপ্পমঞ্ঞাযুগড়ং. এৱং সো ভণচেতসিকা সোভণেস্ৱেৱ চিত্তেসু চতুধা চতূহি পকাৰেহি সম্পযুত্তাতি যোজনা. ইদানি সব্বেসংপি চেতো যুত্তানং নিযতা নিযতযোগিৱিভাগং দস্সেতুং ইস্সাতিআদিমাহ. কৰুণা আদি যস্সাতি কৰুণাদি. অপ্পমঞ্ঞা দ্ৱযং. ইস্সামচ্ছেৰকুক্কুচ্চানিচ ৱিৰতিযোচ কৰুণাদিচ ইস্সামচ্ছে ৰকুক্কুচ্চৱিৰতিকৰুণাদযো. তে নানাচ জাযন্তি, কদাচিচ জাযন্তি. মানোচ কদাচিএৱ জাযতি. থিনমিদ্ধঞ্চ তথা কদাচি এৱ জাযতি. জাযমানং পন অঞ্ঞমঞ্ঞং সহেৱ জাযতি. ননানাতি যোজনা. এত্থচ অপ্পমঞ্ঞাৱিৰতীনং নানা কদাচি যোগো হেট্ঠাচ ৱুত্তো. উপৰিচ ৱক্খতি. ইস্সাদীনংচ উপৰি ৱক্খতি. মানথিনমিদ্ধানং পন ইধ ৱত্তব্বোতি. তত্থ মানো চতূসু দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তেসু লব্ভমানোপি কদাচি তেসং সেয্যো হমস্মীতিআদিনা পৱত্তকালেএৱ লব্ভতি, নঅঞ্ঞদা. থিনমিদ্ধং পঞ্চসু সসঙ্খাৰিকেসু লব্ভমানংপি কদাচি তেসং নিদ্দাতিভূতৱসেন অকম্মঞ্ঞতায পৱত্তিকালেএৱ লব্ভতি. ন অঞ্ঞদা. তদা লব্ভমানংপন দ্ৱযং সহেৱ লব্ভতি. ন নানাতি.
[৮১] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘থিনমিদ্ধং কদাচি ইস্সামচ্ছেৰকুক্কুচ্চেহিচেৱ মানেনচ সহ জাযতি. কদাচি তেহি তেনচ নানা জাযতী’’তি যোজনা ৱুত্তা. সা সাৰতো ন পচ্চেতব্বা.
ন হি তেহি তেনচ তস্স সহভাৱো নানাভাৱোচ কিচ্চাৰম্মণৱিৰোধাৱিৰোধভাৱেন সিদ্ধোতি.
যাচ টীকাযং
মানোচ থিনমিদ্ধঞ্চ কদাচি নানা জাযতি. কাৰণং ৱুত্তমেৱ. যোজনা ৱুত্তা. সাপি ন সুন্দৰা. কদাচি সহজাযতীতি.
যথাৱুত্তানুসাৰেনাতি সত্তসব্বত্থযুজ্জন্তীতিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰং অনুসাৰেন সেসাতি একাদসহি অনিযত যোগীহি অৱসেসা একচত্তালীসধম্মা. তে যথাৱুত্তানুসাৰেন অত্তনা লব্ভমান চিত্তুপ্পাদেসু অনিযতযোগিনো ৱেদিতব্বাতি যোজনা.
১২৩. এৱং চেতসিকানং যোগট্ঠানপৰিচ্ছিন্দনৱসেন সম্পযোগনযং দস্সেত্ৱা ইদানি যুত্তধম্মৰাসিপৰিচ্ছিন্দনৱসেন সঙ্গহ নযং দস্সেন্তো সঙ্গহঞ্চাতিআদিমাহ. ইদানি তেসং সঙ্গহঞ্চ যথাৰহং পৱক্খামীতি যোজনা. ছত্তিংসাতিআদি সঙ্গহনযস্স উদ্দেসগাথা. সত্তপঞ্ঞত্তাৰম্মণা অপ্পমঞ্ঞা নিব্বানা ৰম্মণেসু নলব্ভন্তিতি ৱুত্তং অপ্পমঞ্ঞাৱজ্জিতাতি তথা অট্ঠসু দুতীযজ্ঝানিকচিত্তেসু ৱিতক্কৱজ্জা অঞ্ঞসমানা দ্ৱাদসচেত সিকা অপ্পমঞ্ঞাৱজ্জিতা তেৱীসতি সোভণচেতসিকাচেতি পঞ্চত্তিংস ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তীতিআদিনযং তথাসদ্দেন নিদ্দিসতি. তেএৱাতি ৱিতক্ক ৱিচাৰ পীতিসুখৱজ্জা উপেক্খাসহগতা তে এৱ তেত্তিংসধম্মা. অট্ঠসূতি এত্থ অট্ঠচ অট্ঠচ অট্ঠাতি একসেসনিদ্দেসো, ৱিচ্ছালোপনিদ্দেসোৱা দট্ঠব্বো. পঞ্চকজ্ঝান ৱসেনাতি পাড়িযং পঞ্চকনযেন ৱুত্তস্স ঝানভেদস্স ৱসেন, চতুক্কনযেন ৱুত্তস্স ঝানভেদস্স ৱসেন পন চতুধাৱ সঙ্গহো হোতীতি অধিপ্পাযো. দ্ৱীসু ৰূপপথমজ্ঝানলাভীসু দুতীযজ্ঝানং উপ্পাদেন্তেসু মন্দো ৱিতক্কমো অতিক্কমিতুং সক্কোতি. তস্স চতুৰঙ্গিকং দুতীযজ্ঝানং উপ্পজ্জতি. তিক্খপঞ্ঞো পন ৱিতক্ক ৱিচাৰে একতো অতিক্কমিতুং সক্কোতি. তস্স তিযঙ্গিকং দুতীযজ্ঝানং উপ্পজ্জতীতি অযং তেসং নযানং ৱিসেসো.
১২৪. কিচ্চাৰম্মণৱিৰুদ্ধত্তা ৱিৰতিযো মহগ্গতেসু নুপ্পজ্জন্তীতি আহ ৱিৰতিত্তযৱজ্জিতাতি. ৱিৰতিযো হি কাযৱচী ৱিসোধনকিচ্চা হোন্তি. মহগ্গতজ্ঝানানি পন সুৱিসুদ্ধকাযৱচী পযোগস্সেৱ চিত্তৱিসোধনকিচ্চানি. ৱিৰতিযোচ ৱীতিক্কমিতব্ব ৱত্থুংৱা নিব্বানংৱা আৰব্ভ পৱত্তন্তি. মহগ্গতজ্ঝানানি পন পঞ্ঞত্তি যোৱা মহগ্গতধম্মেৱাতি.
১২৫. কিচ্চাৰম্মণৱি ৰুদ্ধত্তাযেৱ ৱিৰতিঅপ্পমঞ্ঞাযো একস্মিং চিত্তে দ্ৱে নলব্ভন্তীতি ৱুত্তং. অপ্পমঞ্ঞা ৱিৰতিযো পনেত্থ.ল. যোজেতব্বাতি. ৱিৰতিযো একন্তেন দুস্সিল্যপ্পহান কিচ্চত্তা তপ্পহান কিচ্চৰহিতেসু লোকিযাব্যাকতেসু নলব্ভন্তীতি ৱুত্তং ৱিৰতিৱজ্জিতাতি. পঞ্চসিক্খাপদা কুসলাযেৱাতি হি পাড়িযং ৱুত্তং. ইদঞ্চ লোকিযসিক্খাপদানি সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অপ্পমঞ্ঞানং সত্তপঞ্ঞত্তাৰম্মণত্তা মহাৱিপাকানঞ্চ একন্ত পৰিত্তাৰম্মণত্তা তাসং তেসু সম্ভৱো নত্থীতি ৱুত্তং অপ্পমঞ্ঞা ৱিৰতিৱজ্জিতাতি. ননু কামকুসলং সত্তপঞ্ঞত্তাদি আৰম্মণংপি হোতীতি তব্বিপাকেনপি তেন সদিসা ৰম্মণেন ভৱিতব্বন্তি. ন. ৱিকপ্পৰহিতত্তা. পঞ্ঞত্তিযো হি অৱিজ্জমানত্তা মহগ্গতানুত্তৰধম্মাচ সণ্হসুখুমধম্মত্তা তথা তথা ৱিকপ্পেত্ৱাৱা পটিৱিজ্ঝিত্ৱাৱা গণ্হন্তানং কুসলাদীনং এৱ আৰম্মণভূতা হোন্তি. কামৱিপাকানি পন সযং অতিদুব্বলতায আৰম্মণং ৱিকপ্পেত্ৱা ৱিগহেতুং নসক্কোন্তি, কুতো পটিৱিজ্ঝিত্ৱা গহেতুং. তস্মা তানি পঞ্ঞত্তিযোৱা মহগ্গতানুত্তৰধম্মেৱা আলম্বিতুং ন সক্কোন্তীতি দট্ঠব্বং. মহগ্গতৱিপাকানি পন ৱিকপ্পৰহিতানিপি অপ্পনাপত্তকম্মৱিসে সনিব্বত্তত্তা ভাৱনাবলনিম্মিতানি পঞ্ঞত্তিৱিসেসানি আলম্বিতুং সক্কোন্তীতি.
[৮২] ৱিভাৱনিযং পন
কামতণ্হাধিনকম্মজনিতত্তা কামৱিপাকানি কামতণ্হায আৰম্মণভূতে কামধম্মেএৱ আলম্বিতুং লভন্তীতি অধিপ্পাযেন ‘‘কামতণ্হাধিনস্স ফলভূতত্তা’’তি ৱত্ৱা দাসিপুত্তোপমায তদত্থং ৱিভাৱেতি. তং ৱিচাৰেতব্বং.
এৱঞ্হি সতি মহগ্গতৱিপাকানিপি ৰূপাৰূপতণ্হাধিন কম্মজনিতানি এৱ হোন্তীতি তানিপি ৰূপাৰূপতণ্হানং আৰম্মণভূতে মহগ্গত ধম্মেএৱ আলম্বেয্যুন্তি. অপিচ, কামতণ্হাপি কামধম্মেএৱ আৰম্মণং কৰোতি. ন পঞ্ঞত্তিধম্মেতি নত্থি. নচ ইত্থিপুৰিসাদি হত্থ পাদাদি পঞ্ঞত্তীসু অস্সাদৱসেন পৱত্তা তণ্হা কামতণ্হা নাম নহোতীতি অত্থি. সুভেতি কুসলে. মনেতি নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. সুভে ক্ৰিযে পাকেতি নিদ্ধাৰণীযং দট্ঠব্বং. সহেতু. ল. মনে দ্ৱাদসধাৱ সঙ্গহোতিৱা যোজেতব্বং. নৱিজ্জন্তেত্থাতি ৱজ্জিতানং সঙ্গহো. এত্থাতি সোভণচিত্তেসু. দ্ৱযন্তি ৱিৰতিঅপ্পমঞ্ঞাদুকং. অনুত্তৰেতি ৱিসেসকানং সঙ্গহো. ঝান ধম্মাতি ৱিতক্কাদযো. মজ্ঝিমে মহগ্গতে অপ্পমঞ্ঞাচ ঝানধম্মা চ. পৰিত্তেসু কামসোভণেসু অপ্পমঞ্ঞাচ ৱিৰতি ঞাণপীতি যোচ ৱিসেসকা, সঙ্গহনয ভেদকাৰকাতি অত্থো.
১২৬. সত্তৰসধম্মা লোভদিট্ঠীহি সদ্ধিং একূনৱীসতি হুত্ৱা সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি যোজনা. পীতিৱজ্জিতা অঞ্ঞসমানা দ্ৱাদস চেতসিকা অকুসলসাধাৰণা চত্তাৰোচাতি সোড়সধম্মা লোভদিট্ঠীহি সহ অট্ঠাৰস হুত্ৱা সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি যোজনা. ইস্সামচ্ছৰিয কুক্কুচ্চানি কিচ্চতো আৰম্মণতো চ ভিন্নানি হোন্তীতি ৱুত্তং ইস্সা.ল. যোজেতব্বানীতি. সব্বেসুপি অকুসলচিত্তুপ্পাদেসু সম্পযুত্তধম্মা ধম্মতো অসদিসাএৱ হোন্তি. গণনতো পন একচ্চে একচ্চেহি সদিসা এৱ হোন্তীতি ৱুত্তং দ্ৱাদস.ল. সঙ্গহিতাভৱন্তীতি. এত্থচ পঞ্চসু অসঙ্খাৰিকেসু পথমদুতীযেসু একূনৱীসতি. ততীযচতুত্থেসু অট্ঠাৰস. পঞ্চমে ৱীসতি. পঞ্চসু সসঙ্খাৰিকেসু পথমদুতীযেসু একৱীসতি. ততীযচতুত্থেসু ৱীসতি. পঞ্চমে দ্ৱাৱীসতি. মোমূহদ্ৱযে পন্নৰসাতি এৱং অকুসলেসু সত্ত সঙ্গহা ভৱন্তি. তেনাহ একূনৱীসাতিআদিং. সাধাৰণাতি সব্বা কুসলসাধাৰণা. সমানাতি অঞ্ঞসমানা. অপৰেতি ছন্দপীতিঅধিমোক্খে থপেত্ৱা একচ্চে.
১২৭. হসনচিত্তেতি হসিতুপ্পাদচিত্তে. ৱোট্ঠব্বনেতি মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনে. সুখসন্তীৰণেতি সোমনস্স সন্তীৰণে. মনো ধাতুত্তিকা হেতুক পটিসন্ধি যুগড়েতি পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জন সম্পটিচ্ছনদ্ৱযসঙ্খাতে মনোধাতুত্তিকেচেৱ উপেক্খা সন্তীৰণ দ্ৱযসঙ্খাতে অহেতুক পটিসন্ধিযুগড়েচ. সব্বত্থ সব্বেসু অহেতুকেসু সত্ত, ততো সেসা পকিণ্ণকা পন যথাৰহং যুজ্জন্তি, ইতি তেত্তিংস ৱিধসঙ্গহো মযা ৱুত্তোতি যোজনা.
১২৮. ইদানি অযং চেতসিকনিদ্দেসোতি কত্ৱা চিত্তস্স ৱিয একস্সপি চেতসিকস্স ভূমিজাতি সম্পযোগাদি ভেদেন ৱিভাগো কথেতব্বোতি তং দস্সেতুং অন্তিমগাথমাহ. ইত্থং ইমিনা যথাৱুত্তপ্পকাৰেন চিত্তাৱিযুত্তানং চেতসিকানং সোড়সৱিধং সম্পযোগঞ্চ তেত্তিংসৱিধং সঙ্গহঞ্চ ঞত্ৱা তেসং যথা যোগং চিত্তেন সমং ভেদং উদ্দিসেতি যোজনা. ফস্সো তাৱ একূননৱুতিযা একৱীসসতেসুৱা চিত্তেসু যুত্তত্তা একূননৱুতি একৱীসসতৱিধেৱাতি এৱং দ্ৱিপঞ্ঞাসচেতসিকে ৱিসুং ৱিসুং উদ্ধৰিত্ৱা যথাযোগং ভূমিজাতিসম্পযোগাদিভেদেহি তেসং ৱিভাগং কথেয্যাতি অত্থো.
ইতি পৰমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স
চতুত্থৱণ্ণনায চেতসিক সঙ্গহস্স
পৰমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.