চিত্তসঙ্গহ-পৰমত্থদীপনী

১৭. ইদানি উদ্দেসক্কমেন চিত্তং তাৱ নিদ্দিসন্তো তত্থ চিত্তন্তিআদিমাহ. তত্থাতি তেসু চতূসু অভিধম্মত্থেসু. তাৱ পথমং. চত্তাৰো ৱিধা পকাৰা যস্স তং চতুব্বিধং.

১৮. কামাৱচৰন্তি এত্থ কামীযতীতি কামো. কামেন্তিৱা এত্থ সত্তা অৱিক্খম্ভিতকামৰাগত্তা কামৰতিযাএৱ ৰমন্তি. ন উপৰিভূমীসু ৱিয ঝানৰতিযাতি কামো. একাদসৱিধা কামভূমি. ননু চেত্থ ঝানলাভিনোপি সন্তীতি. ন ন সন্তি. তেপন কদাচি দেৱাতি নত্থেত্থ দোসো. অৱীচিনিৰযাদযো কথং কামীযন্তি. কথঞ্চ তত্থ সত্তা কামৰতিযা ৰমন্তীতি. নিমিত্তস্সাদৱসেনৱা ভৱনিকন্তিৱসেনৱাতি. মৰণকালে হি উপট্ঠিতা নিৰযগ্গিজালা সুৱণ্ণৱণ্ণাৱিয খাযন্তি. একো কিৰ মিচ্ছাদিট্ঠিকো ব্ৰাহ্মণো মৰণমঞ্চে নিপ্পন্নো হোতি. তস্স আচৰিযব্ৰাহ্মণা সমীপে ঠত্ৱা ব্ৰহ্মলোকং ভো গচ্ছাতি ৱদন্তি. তস্সপন অৱীচিনিৰযে অগ্গিজালা উপট্ঠহন্তি. তদা সো ভো আচৰিযা সুৱণ্ণৱণ্ণা পঞ্ঞাযন্তীতি আহ. এস ভো ব্ৰহ্মলোকো. তত্থ গচ্ছাতি ৱদন্তি. সো কালঙ্কত্ৱা অৱীচিম্হি উপ্পজ্জি. এৱং নিমিত্তস্সাদৱসেন তে কামীযন্তি. তত্থ উপ্পন্নানংপি ভৱনিকন্তিনাম হোতীতি. অপিচ, তত্থ উপ্পন্না অৱিক্খম্ভিতকামৰাগাএৱ হোন্তি, ওকাসে সতি কামৰতিযা ৰমিস্সন্তি যেৱাতি. তস্মিং কামে অৱচৰতীতি কামাৱচৰং. এত্থচ অৱচৰতীতি পদস্স উপ্পজ্জতীতি অত্থো ন গহেতব্বো. সো হি অত্থো পাড়িযাচ নসমেতি. নানাদোসযুত্তোচ হোতীতি. যং এতস্মিং অন্তৰে এত্থাৱচৰা এত্থ পৰিযাপন্নাতি হি পাড়িযং ৱুত্তং. যদি চেত্থ সো অত্থো অধিপ্পেতো সিযা. এৱং সভি এত্থাৱচৰা এত্থুপ্পন্নাতি ৱুত্তং সিযা. নপন ৱুত্তং. নচ পৰিযাপন্নসদ্দো উপ্পন্নসদ্দেন সহ সমানত্থোতি সক্কা ৱত্তুং. ন হি লোকুত্তৰচিত্তানি তীসু ভৱেসু উপ্পন্না নিপি তত্ৰ পৰিযাপন্নানিযেৱ হোন্তীতি. এৱং তাৱ পাড়িযা নসমেতীতি.

যদিচ সো অত্থো গহিতো সিযা. এৱঞ্চ সতি তস্মিং কামে যে মহগ্গত লোকুত্তৰধম্মা উপ্পজ্জন্তি. তেসংপি কামা ৱচৰতাপত্তিদোসো ৰূপাৱচৰতাদি মুত্তিদোসোচ আপজ্জতি. যেচ কামাৱচৰধম্মা ৰূপাৰূপভূমীসু উপ্পজ্জন্তি. তেসঞ্চ ৰূপাৰূপা ৱচৰতা পত্তিদোসো কামাৱচৰতা মুত্তিদোসোচ আপজ্জতীতি. ননু যেভুয্যৱুত্তিৱসেনপি কেসঞ্চি নামলাভো হোতি. যথা ৱনচৰকো সঙ্গামাৱচৰোতি. তস্মা ইধপি তেসং ধম্মানং অত্তনো অত্তনো ভুম্মীসু উপ্পন্নবহুলত্তা কামাৱচৰাদি নামলাভে সতি ন কোচি দোসোতি.ন. এৱঞ্হি সতি লোকুত্তৰ ধম্মানং কামাৱচৰতাদি মুচ্চনত্থং যেভুয্যেন উপ্পন্নভূমি ৱিসুং ৱত্তব্বা সিযা. ন চ সা নামভূমি অত্থি. যত্থ তে যেভুয্যেন উপ্পজ্জন্তীতি. তেহি উপ্পজ্জন্তা তীসু ভৱেসু এৱ উপ্পজ্জন্তি. তস্মা তেসং কাম ৰূপাৰূপাৱচৰতাপত্তিদোসো দুন্নিৱাৰো সিযাতি. এৱং নানাদোসযুত্তো হোতীতি. তস্মাস্স তথা অত্থং অগ্গহেত্ৱা এত্থাৱচৰা এত্থ পৰিযাপন্নাতি ভগৱতা সংৱণ্ণিতেন পাড়িনযেনেৱস্স অত্থো গহেতব্বোতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো. কামে অৱচৰতি পৰিযাপন্নভাৱেন তস্মিং অজ্ঝোগাহেত্ৱা চৰতি পৱত্ততীতি কামাৱচৰন্তি. পৰিযাপন্নভাৱোচনাম অত্তনো আধাৰভূতেন তেন কামেন সহ সমানজাতিগোত্তনামতা সঙ্খাতেহি পৰিতোভাগেহি তস্মিং কামে আপন্নভাৱো অনুপ্পৱিট্ঠ ভাৱো. অন্তোগধভাৱোতি ৱুত্তং হোতি. সোচ তথা পৰিযাপন্নভাৱো পৰিগ্গাহিনিযা কামতণ্হায কতোতি দট্ঠব্বো. এত্তাৱতা যেধম্মা ৰূপাৰূপসত্তসন্তানভূতাপি ময্হং এতেতি কাম তণ্হায পৰিগ্গহিতা কামে পৰিযাপন্নাৱ হোন্তি. তে কামাৱচৰানামাতি সিদ্ধা হোন্তি. ৰূপাৰূপা ৱচৰেসুপি অযং নযো নেতব্বো. তেসুপন ৰূপতণ্হা অৰূপতণ্হাচ পৰিগ্গাহিনী তণ্হা দট্ঠব্বা.

যেপন ধম্মা তিণ্ণং তণ্হানং পৰিগ্গহৱিমুত্তা হোন্তি. তে তীসু ভৱেসু উপ্পন্নাপি তত্ৰ অপৰিযাপন্নাএৱ হোন্তীতি লোকুত্তৰা নাম জাতাতি ৱেদিতব্বা. এত্থচ পট্ঠানে আৰুপ্পে কামচ্ছন্দং নীৱৰণং পটিচ্চ উদ্ধচ্চনীৱৰণন্তিআদিনা অৰূপসত্তসন্তানেপি কামচ্ছন্দসঙ্খাতায কামতণ্হায উপ্পত্তি ৱুত্তা. তস্মা ৰূপাৰূপ ভূমীসু উপ্পন্নানং কামধম্মানং পৰিগ্গাহিনীতণ্হা ৰূপাৰূপসত্তসন্তান গতাপি দট্ঠব্বা. পাড়িযং কামচ্ছন্দনীৱৰণন্তি ইদং নীৱৰণজাতিকত্তা ৱুত্তং. ন হি ঝানভূমীসু একন্তনীৱৰণকিচ্চানি নীৱৰণানি সক্কা লদ্ধুন্তি. অত্ৰ কামভেদো ৱত্তব্বো. দ্ৱেকামা কিলে সকামোচ, ৱত্থুকামোচাতি. তত্থ থপেত্ৱা ৰূপাৰূপৰাগে অঞ্ঞো সব্বোপি লোভো ইমস্মিং চতুব্ভূমিপৰিচ্ছেদে কিলে সকামোনাম. থপেত্ৱাচ ৰূপাৰূপাৱচৰধম্মে অঞ্ঞে সব্বেপি তীসু ভূমীসু উপ্পন্না কামাৱচৰধম্মা ৱত্থুকামোনামাতি. যংপন অট্ঠসালিনিযং সব্বেপি তেভূমকা ধম্মা ৱত্থুকামোতি ৱুত্তং. তং মহানিদ্দেসে নিদ্দিট্ঠেন সুত্তন্তিকপৰিযাযেন ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. ন হি ৰূপাৰূপাৱচৰধম্মা অভিধম্মে কামনামেন ৱুত্তা অত্থীতি. [কামাৱচৰপদং]

১৯. ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰন্তি এত্থ ৰূপাৰূপসদ্দা তাসু ভূমীসু নিৰুড়্হাতি দট্ঠব্বা. অপিচ দ্ৱে ভূমিযো ৰূপভূমি, অৰূপভূমীতি. তত্থ ৰুপ্পনলক্খণং ৰূপং যত্থ নত্থি, সা চতুব্বিধা ভুম্মি অৰূপভূমিনাম. সেসা সত্তৱীসতিৱিধা ভুম্মি ৰূপভূমিনাম. তত্থচ হেট্ঠা একাদসৱিধা ভুম্মি ওড়াৰিকেন কামেন ৱিসেসেত্ৱা কাম ভূমীতি ৱুত্তা. উপৰি সোড়সৱিধা ভুম্মি ৰূপভূমিইচ্চেৱ ৱুত্তাতি দট্ঠব্বা. যত্থপন তণ্হাৱা ঝানানিৱা ৰূপাৰূপসদ্দেহি ৱুত্তানি. তত্থ নিস্সযস্সনামং নিস্সিতে আৰোপনৱসেন নিস্সযোপচাৰো ৱেদিতব্বো. যত্থচ কামাৱচৰাদিসদ্দেহি ভূমিএৱ ৱুত্তা. তত্থ নিস্সিতস্স নামং নিস্সযে আৰোপনৱসেন নিস্সিতো পচাৰোতি. যমেত্থ ৱত্তব্বং, তং কামাৱচৰপদে ৱুত্তনযমেৱাতি. অযমেত্থ তেভূমক পৰিচ্ছেদে পাড়িঅনুগতা পৰমত্থদীপনা. যথাহ –

কতমে ধম্মা কামাৱচৰা. হেট্ঠতো অৱীচিনিৰযং পৰিযন্তং কৰিত্ৱা উপৰিতো পৰনিম্মিতৱসৱত্তীদেৱে অন্তো কৰিত্ৱা যং এতস্মিং অন্তৰে এত্থাৱচৰা এত্থ পৰিযাপন্না খন্ধধাতুআযতনা ৰূপা ৱেদনা সঞ্ঞা সঙ্খাৰা ৱিঞ্ঞাণং. ইমেধম্মা কামাৱচৰা. কতমে ধম্মা ৰূপাৱচৰা. হেট্ঠতো ব্ৰহ্মলোকং পৰিযন্তং কৰিত্ৱা উপৰিতো অকনিট্ঠে দেৱে অন্তো কৰিত্ৱা যং এতস্মিং অন্তৰে এত্থাৱচৰা এত্থ পৰিযাপন্না সমাপন্নস্সৱা উপপন্নস্সৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰিস্সৱা চিত্তচেতসিকা ধম্মা, ইমে ধম্মা ৰূপাৱচৰা. কতমে ধম্মা অৰূপাৱচৰা. হেট্ঠতো আকাসানঞ্চাযতনুপগে দেৱে পৰিযন্তং কৰিত্ৱা উপৰিতো নেৱসঞ্ঞা নাসঞ্ঞা যতনুপগে দেৱে অন্তো কৰিত্ৱা যং এতস্মিং অন্তৰে. ল. ইমে ধম্মা অৰূপাৱচৰাতি.

[১৯] টীকাসু পন

যথাৱুত্তং সুৱিসদং পাড়িনযং অগ্গহেত্ৱা অঞ্ঞথা ৱচনত্থাচ ৱিনিচ্ছযাচ এত্থ ৱুত্তা. সব্বে তে সাৰতো ন পচ্চেতব্বাতি.

ননু অট্ঠসালিনিযমেৱ তেচ অঞ্ঞেচ অত্থা ৱুত্তাতি. সচ্চং. ভূতংপন সুৱিসদং পাড়িঅনুগতং অত্থং ঞত্ৱা কিংৱিক্খেপেনাতি.

২০. লোকুত্তৰন্তি এত্থ লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকো ৱুচ্চতি যথাৱুত্তো তেভূমকধম্মো. যথাহ লুজ্জতি পলুজ্জতীতি খো ভিক্খৱে তস্মা লোকোতি ৱুচ্চতীতি. এৱং সন্তে লোকুত্তৰধম্মানংপি নিব্বানৱজ্জানং লোকতাপত্তি সিযা. কস্মা, তেসংপি লুজ্জনপলুজ্জনধম্মত্তাতি. নসিযা. যত্থ হি নিচ্চো ধুৱো সস্সতোতি মহাজনস্স মিচ্ছাগাহো নিৱিসতি. তত্থেৱ তস্স নিৱাৰণত্থং অযং লোকসমঞ্ঞা নিযমীযতি. তস্মা সব্বসো মিচ্ছাগাহৱিমুত্তানং তেসং লোকতাপত্তি নত্থীতি ৱদন্তি. যেসংৱা লুজ্জনংপলুজ্জনঞ্চ মহাজনস্স পাকটং. তেসঞ্ঞেৱ লোকতাসিদ্ধীতি নত্থি লোকুত্তৰানং লোকত্তপ্পসঙ্গোতি. লোকতো উত্তৰতীতি লোকুত্তৰং. মগ্গচিত্তং. ততো উত্তিণ্ণন্তি লোকুত্তৰং. ফলচিত্তং. নিব্বানংপন ইধ নলব্ভতীতি. উত্তৰণঞ্চেত্থ তণ্হাত্তযগ্গাহ ৱিমুত্তিযা তীসু লোকেসু অপৰিযাপন্নভাৱোযেৱ. সোচ অপৰিযাপন্নভাৱো কেসং ধম্মানং অধিট্ঠান ভূতোৱিয গয্হতীতি ৱিসুং একা চতুত্থী অৱত্থাভূমিনামাতি.

চতুব্ভূমিৱিভাগস্স পৰমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.

২১. এৱং চিত্তং ভূমিভেদেন হীনপণীতা নুক্কমতো চতুধা নিদ্দিসিত্ৱা ইদানি তদেৱ চতুব্বিধং চিত্তং যথানিদ্দিট্ঠক্কমেন ৱিভজন্তো পথমং কামাৱচৰচিত্তং. তত্থচ হীনং অসোভণচিত্তং. তত্থচ সব্বহীনং অকুসলচিত্তং তাৱ দস্সেতুং সোমনস্সসহ গতন্তিআদিমাহ. এত্থচ কামাৱচৰচিত্তস্সপি অকুসলাহেতুক সহেতুকানুক্কমো হীন পণীতানুক্কমৱসেন ৱুত্তোতি দট্ঠব্বো.

[২০] ৱিভাৱনিযং পন

উপৰি ৱুচ্চমানানং বহূনং চিত্তানং সোভণসঞ্ঞাকৰণসুখত্থং অপ্পকে পাপাহেতুকেযেৱ পথমং দস্সেন্তোতি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

তদত্থো হি যথাৱুত্তহীনাদিক্কমেনেৱ সিদ্ধোতি.

[২১] যঞ্চ তত্থ

তেসু তেসুচ ভৱেসু গহিতপ্পটিসন্ধিকস্স সত্তস্স আদিতো ৱীথিচিত্তৱসেন লোভসহগত চিত্তুপ্পাদান মেৱ সম্ভৱতো তেযেৱ পথমন্তি ৱুত্তং. তংপি নযুজ্জতি.

আদিতো ৱীথিচিত্তৱসেন মনোদ্ৱাৰা ৱজ্জনস্সেৱ সব্বপথমং উপ্পজ্জনতোতি. অকুসলেসু পন লোভমূল চিত্তং বহুকঞ্চ হোতি. দ্ৱীহি ৱট্টমূলেহি যুত্তত্তা পধানং পাকটঞ্চ হোতীতি তদেৱ পথমং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

২২. তত্থ সুন্দৰং মনোতি সুমনো. সিনিদ্ধচিত্তং. ন হি অনৱজ্জট্ঠেন সুন্দৰতা ইধ যুত্তাতি. সুন্দৰং মনো এতস্সাভিৱা সুমনো. সিনিদ্ধচিত্তসমঙ্গী পুগ্গলো. সুমনস্স ভাৱো সোমনস্স. মানসিকসুখৱেদনাযেতং নামং. এত্থচ সুমনস্স ভাৱোতি তস্মিং চিত্তে পুগ্গলেৱা সুমনাভিধানস্সৱা অযং সো সুমনোতি সুমনবুদ্ধিযাৱা পৱত্তিনিমিত্তন্তি অত্থো. ভাৱোতি হি অভিধানবুদ্ধীনং পৱত্তিনিমিত্তং ৱুচ্চতি. ভৱন্তি পৱত্তন্তি অভিধানবুদ্ধিযো এতস্মিন্তি কত্ৱা. এতস্মিন্তি চ নিমিত্তে ভুম্মং. যথা নাগো দন্তেসু হঞ্ঞতেতি. যথা হি তত্থ অত্তনো দন্তনিমিত্তং দন্তযুত্তে নাগে হননপ্পৱত্তি হোতি, এৱমিধপি তং ৱেদনানিমিত্তং ৱেদনাযুত্তে মনস্মিং পুগ্গলেৱা অভিধানবুদ্ধিযো পৱত্তন্তীতি. ভৱন্তি বুদ্ধিসদ্দা এতেনাতি ভাৱোতিচ ৱদন্তি. এতস্মাতি চ অপৰে. সোমনস্সেন সহ একতো গতং পৱত্তন্তি সোমনস্সসহগতং. সোমনস্সৱেদনাসম্পযুত্তন্তি অত্থো. দস্সনং দিট্ঠি. সা পন সম্মাদিট্ঠি, মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন দুৱিধা. ইধ মিচ্ছাদিট্ঠিযুত্তা. অকুসলাধিকাৰত্তা. দিট্ঠিযেৱ দিট্ঠিগতং. যথা গূথগতং মুত্তগতন্তি. দিট্ঠিগতেন সমং পকাৰেহি যুত্তন্তি দিট্ঠিগত সম্পযুত্তং. দিট্ঠিগতেন একুপ্পাদতাদীহি পকাৰেহি সমং একীভূত মিৱ যুত্তং সংসট্ঠন্তি অত্থো. অসঙ্খাৰিকমেকং সসঙ্খাৰিকমেকন্তি এত্থ সঙ্খাৰোতি পুব্বাতিসঙ্খাৰো. সোচ দুৱিধো পযোগো, উপাযোচাতি. তত্থ আণত্তিযাৱা অজ্ঝেসনাযৱা তজ্জেত্ৱা ৱা ইদং কৰোহীতি পৰেহি কতো কাযৱচীপযোগো পযোগোনাম. আণত্তাদিনাপন ৱিনাৱ কম্মস্স কৰণত্থং তং তং উপাযং পৰে আচিক্খন্তি. অকৰণে আদীনৱং কৰণেচ আনিসংসং দস্সেন্তি, কতিকংৱা কৰোন্তি, দণ্ডংৱা থপেন্তি, সযমেৱ ৱা তং তং কাৰণং অনুস্সৰতি, পচ্চৱেক্খতি. এৱমাদিনা নযেন উপাযো অনেকৱিধো. সো দুৱিধোপি ইধ সঙ্খাৰো নাম. সঙ্খৰোতি অত্তনো পকতিযা কাতুং অনিচ্ছমানং চিত্ত সন্তানং অকাতুং অদত্ৱা কৰণত্থায সংৱিদহতি তস্মিং তস্মিং কম্মে পযোজেতীতি কত্ৱা. যোপন পচ্চযগণো তেন সঙ্খাৰেন ৱিৰহিতো হোতি. সো অসঙ্খাৰো. যোপন তেনসহিতো হোতি. সো সসঙ্খাৰোতি. ৱুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং –

সহ সঙ্খাৰেনাতি সসঙ্খাৰো. তেন সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন সউপাযেন পচ্চযগণেনাতি অত্থোতি.

এত্থচ পচ্চযগণোতি আৰম্মণাদিকো সাধাৰণো পচ্চয গণো অট্ঠকথাযং ৱুত্তো. অসাধাৰণোপন কুসলকম্মেসু সপ্পুৰিসুপনিস্সযাদিকো অকুসলকম্মেসু অসপ্পুৰিসুপনিস্সযাদিকো পচ্চযগণো ৱিসেসেত্ৱা যোজেতুং যুত্তো. সোপন যদা দুৱিধেন সঙ্খাৰেন ৱিনা সযমেৱ চিত্তং অসংসীদমানং কত্ৱা উট্ঠাপেতি সমুট্ঠাপেতি, তদা সোঅসঙ্খাৰোনাম. যদাপন তেন ৱিনা সযমেৱ চিত্তং উট্ঠাপেতুং সমুট্ঠাপেতুং নসক্কোতি, সঙ্খাৰং সহাযং লভিত্ৱাৱ সক্কোতি, তদা সো সসঙ্খাৰোনাম. ইতি অসঙ্খাৰো সসঙ্খাৰোতিচ ইদং পচ্চয গণস্সেৱ নামং. ন চিত্তস্স. চিত্তংপন অসঙ্খাৰেন সুদ্ধেন পচ্চযগণেন উপ্পন্নং অসঙ্খাৰিকং. সসঙ্খাৰেন পচ্চযগণেন উপ্পন্নং সসঙ্খাৰিকং, উপ্পন্নত্থে হি অযং ইকপচ্চযোতি. যস্মিং সমযে অকুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং সসঙ্খাৰেনাতি হি পাড়িযং ৱুত্তন্তি. এত্থচ সসঙ্খাৰেন পচ্চযগণেন উপ্পন্নং হোতীতি যোজেতব্বন্তি. অযমেত্থ অসঙ্খাৰিকসসঙ্খাৰিকপদেসু পৰমত্থদীপনা.

[২২] টীকাসু পন

ইমমত্থং অসল্লক্খেত্ৱা চিত্তমেৱ অসঙ্খাৰং সসঙ্খাৰন্তি চ গহেত্ৱা যং ৱুত্তং, ‘‘নত্থি সঙ্খাৰো অস্সাতি অসঙ্খাৰং. তদেৱ অসঙ্খাৰিকং. সহ সঙ্খাৰেন ৱত্ততীতি সসঙ্খাৰং. সসঙ্খাৰমেৱ সসঙ্খাৰিকন্তি চ. সো যস্স নত্থি. তং অসঙ্খাৰং. তদেৱ অসঙ্খাৰিকং. সঙ্খাৰেন সহিতং সসঙ্খাৰি কন্তি চ’’. সব্বমেতং ন যুজ্জতিযেৱ.

[২৩] যঞ্চ ৱিভাৱনিযং

সঙ্খৰোতি চিত্তং তিক্খভাৱসঙ্খাতমণ্ডনৱিসেসেন সজ্জেতি. সঙ্খৰীযতিৱা তং এতেন যথাৱুত্তনযেন সজ্জীযতীতি সঙ্খাৰোতি ৱুত্তং. তংপি ন সুন্দৰং.

এৱঞ্হি সতি সসঙ্খাৰিকপি চিত্তং তিক্খংনাম সিযাতি.

[২৪] যঞ্চ তত্থ

‘‘সো পন অত্তনো পুব্বভাগপ্পৱত্তে চিত্তসন্তানেচেৱ পৰসন্তানেচ পৱত্ততীতি তং নিব্বত্তিতো চিত্তস্স তিক্খভাৱ সঙ্খাতো ৱিসেসোৱ ইধ সঙ্খাৰোতি’’ ৱুত্তং. তংপি অসঙ্খাৰিক সসঙ্খাৰিকপদানং ৱচনত্থেসু ৱিৰজ্ঝিত্ৱা তদনু ৰূপস্স সঙ্খাৰস্স পৰিকপ্পনাৱসেন ৱুত্তত্তা নযুত্তমেৱ.

[২৫] এতেন

পুব্বপ্পযোগসম্ভূতো, ৱিসেসো চিত্তসম্ভপী;

সঙ্খাৰো তং ৱসেনেত্থ, হোত্যাসঙ্খাৰিকাদিতাতি.

সাধকগাথাপি পটিক্খিত্তা হোতীতি.

[২৬] যঞ্চ তত্থ

‘‘অথৱা, সসঙ্খাৰিকং অসঙ্খাৰিকন্তি চে তং কেৱলংসঙ্খাৰস্স ভাৱাভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. নতস্স সহপৱত্তিসব্ভা ৱা ভাৱতোতি. ভিন্নসন্তানপ্পৱত্তিনোপি সঙ্খাৰস্স ইধমত্থিতায তং ৱসেন নিব্বত্তং চিত্তং সঙ্খাৰো অস্স অত্থীতি সসঙ্খাৰিকং. সলোমকো সপক্খকোত্যাদীসুৱিয সহ সদ্দস্স ৱিজ্জমানত্থপৰিদীপনতো. তব্বিপৰীতম্পন তদভাৱতো ৱুত্তনযেন অসঙ্খাৰিক’’ন্তি ৱুত্তং. তংপি পাড়িঅট্ঠকথাসিদ্ধং উজুং ৱিসদং অত্থং মুঞ্চিত্ৱা অত্তনো পৰিকপ্পনা ৱসেন ৱুত্তত্তা ন গহেতব্বমেৱ.

এত্থচ অত্তনো ইচ্ছায ৱিনা পৰেসং আণত্তিযাৱা অজ্ঝে সনাযৱা যাচনাযৱা পৱত্তিতং চিত্তং পযোগসমুট্ঠিতং নাম. তথা অত্তনো ইচ্ছায ৱিনা পৰেসং ভযেনৱা লজ্জাযৱা গাৰৱেনৱা কথিকাযৱা দণ্ডভযেনৱা পৱত্তিতং উপাযসমুট্ঠিতং নাম. সযমেৱৱা অত্তনো লীনং চিত্তং ঞত্ৱা তেন তেন উপাযেন অত্তানং ওৱদিত্ৱাৱা তং তং উপাযং অনুস্সৰিত্ৱাৱা পৱত্তিতং চিত্তং উপাযসমুট্ঠিতং নাম. ইদঞ্চ নযদস্সনমেৱাতি. দিট্ঠিগতেন ৱিপ্পযুত্তং দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তং. উদাসিনভাৱেন পেক্খতি অনুভৱনাকাৰেন আৰম্মণং পস্সতীতি উপেক্খা. উপপত্তিতো যুত্তিতো ইক্খতি পস্সতীতিৱা উপেক্খা. যথাহি সোমনস্স দোমনস্সানি আৰম্মণং অধিমত্ততো পস্সন্তি. যতো সোমনস্সিতো পুগ্গলো তেন আৰম্মণেন ৱিযোগে ৱিকাৰপত্তো হোতি. দোমনস্সিতোচ তেন আৰম্মণেন সংযোগে ৱিকাৰপত্তো হোতি. ন তথা অযং, অযং পন যুত্তিতোৱ পস্সতি ন আৰম্মণসংযোগ ৱিযোগহেতু পুগ্গলং ৱিকাৰং পাপেতীতি. কেচিপন উপপত্তিতো যুত্তিতো ইক্খতীতি ইদং ইধ নসম্ভৱতি. ন হি অকুসলং যুত্তৰূপং নাম হোতীতি ৱদন্তি. উপেক্খায সহগতন্তি সমাসো.

২৩. এত্থচ কিঞ্চাপি ফস্সাদযো ৱিতক্কাদযো মোহাদযোচ ধম্মা ইমিনা সকলেন অট্ঠৱিধেন চিত্তেন সহ গতা সম্পযুত্তাচ হোন্তি, ন পন তে ৱেদনাৱিয সযংপি ভেদৱন্তা হোন্তি. নচ দিট্ঠিসঙ্খাৰানং ৱিযতেসং ইমস্মিং চিত্তে কত্থচি হোন্তি কত্থচিনহোন্তীতি অযং ৱিকপ্পো অত্থি. তস্মাতে ইমস্সচিত্তস্স ভেদকৰা নহোন্তীতি ইধ নগহিতাতি দট্ঠব্বা. লোভোপন অঞ্ঞেহি ইমস্স অট্ঠৱিধস্স ভেদকৰো হোতি. ৱেদনাদিট্ঠি সঙ্খাৰাচ ইমস্স অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ভেদকৰা হোন্তীতি তেএৱ ইধ গহিতাতি দট্ঠব্বা. ননু পীতি মান থিনমিদ্ধানিপি ভেদকৰানি হোন্তীতি তানিপি ইধ সপীতিকং অপীতিকন্তি মানসম্পযুত্তং মানৱিপ্পযুত্তন্তি থিনমিদ্ধসম্পযুত্তং থিনমিদ্ধৱিপ্পযুত্তন্তি চ গহেতব্বা নীতি. ন. তেসু হি সোমনস্সে গহিতে পীতি গহিতাৱ হোতি. ইতৰানিচ তীণি অনিযতযোগীনিচ হোন্তি, যেৱাপন কানিচাতি নগহিতানীতি.

[২৭] ৱিভাৱনিযং পন

ফস্সাদিৱিতক্কাদিমোহাদিধম্মা ইতো অঞ্ঞেহিপি চিত্তে হি যুত্তা হোন্তীতি নতে অঞ্ঞেহি ইমস্স ৱিসেসং কৰোন্তি. তস্মা তে ইধ ন গহিতাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন যং ৱুত্তং ‘‘কস্মা পনেত্থ অঞ্ঞেসুপি ফস্সাদীসু সম্পযুত্তধম্মেসু ৱিজ্জমানেসু সোমনস্সসহগতাদিভাৱোৱ ৱুত্তোতি. সোমনস্সাদীনমেৱ অসাধাৰণ ভাৱতোতি. ফস্সাদযোহি কেচি সব্বচিত্ত সাধাৰণা কেচি কুসলাদি সাধাৰণা. মোহাদযোচ সব্বা কুসলসাধাৰণাতি ন তেহি সক্কা চিত্তং ৱিসেসেতু’’ন্তি. তং ৱিচাৰেতব্বং.

এৱঞ্হি সতি সোমনস্সুপেক্খা সঙ্খাৰাপি অঞ্ঞেসু দিস্সন্তীতি তেপি অঞ্ঞেহি ইমস্স ৱিসেসং নকৰোন্তি. তস্মা তেপি ইধ নগহেতব্বা সিযুন্তি.

২৪. এত্থচ সোমনস্সপ্পটিসন্ধিকতা, অগম্ভীৰপ্পকতিতা, ইট্ঠাৰম্মণসমাযোগো, ব্যসনমুত্তিচ সোমনস্সস্স কাৰণং. সোমনস্সপ্পটিসন্ধিকোহি সদা ভৱঙ্গসোমনস্সেন পৰিভাৱিত সন্তানো হোতীতি তস্স চিত্তং উপ্পজ্জমানং যেভুয্যেন সোমনস্সসহগতং উপ্পজ্জতীতি. অগম্ভীৰপ্পকতিকোচ হীনজ্ঝাসযো অপ্পকংপি মহন্তং মঞ্ঞতি. হীনংপি পণীতং মঞ্ঞতি. তস্মা তস্সপি চিত্তং উপ্পজ্জমানং যেভুয্যেন সোমনস্সসহগতং হোতীতি. ইট্ঠাৰম্মণসমাযোগোতি অত্তনা ইচ্ছিতেন হীনেনৱা পণীতেনৱা আৰম্মণেন সমাযোগো. ব্যসনমুত্তীতি ঞাতিব্যসনাদিতো মুত্তি. উপেক্খাপটিসন্ধিকতা, গম্ভীৰপ্পকতিতা, মজ্ঝত্তাৰম্মণসমাযোগো, ব্যসনমুত্তিচ উপেক্খায কাৰণং. এত্থচ গম্ভীৰপ্পকভিতানাম মহজ্ঝাসযতা. তাদিসো হি পুগ্গলো মহন্তংপি অপ্পকং মঞ্ঞতি, পণীতংপি হীনং মঞ্ঞতীতি. দিট্ঠজ্ঝাসযতা, দিট্ঠিৱিপন্নপুগ্গলসেৱনা, সদ্ধম্মৱিমুখতা, মিচ্ছাৱিতক্কবহুলতা, অযোনিসো উম্মুজ্জনঞ্চ দিট্ঠিযা কাৰণং. তত্থ দিট্ঠজ্ঝাসযতাতি কাণাৰিট্ঠস্সৱিয সুনক্খত্তস্সৱিযচ পুৰিমভৱে দিট্ঠি গতিকভাৱেন আগতত্তা ইমস্মিং ভৱেপি সস্সতুচ্ছেদাসয ভাৱো. সদ্ধম্মৱিমুখতাতি চিৰংপি কালং সদ্ধম্মেন ৱিনা আগততা. মিচ্ছাৱিতক্কবহুলতাতি অত্তনো অৱিসযেসু সব্বঞ্ঞুৱিসযেসু ঠানেসু অত্তনো পমাণং অজানিত্ৱা চিন্তাপসুতৱসেন মিচ্ছাৱিতক্কবহুলভাৱো. অযোনিসো উম্মুজ্জনন্তি অত্তনাদিট্ঠকাৰণমেৱ সাৰতো সচ্চতো উম্মুজ্জনং. তব্বিপৰীতেন দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তকাৰণং ৱেদিতব্বং. অসঙ্খাৰিককম্মজনিতপ্পটিসন্ধি কতা, কল্লকায চিত্ততা, খন্তি বহুলতা, পুৰিসকাৰেসু দিট্ঠানিসংসতা, কম্মপ্পসুততা, উতুভোজনাদি সপ্পায লাভোতি ইদং অসঙ্খাৰিককাৰণং. তত্থ খন্তিবহুলতাতি সীতুণ্হাদীনং খমনবহুলতা. পুৰিসকাৰেসূতি পুৰিসেহি কত্তব্বেসু কম্মেসু. কম্মপ্পসুতভাতি কম্মেসু চিণ্ণৱসিতা. তব্বিপৰী তেন সসঙ্খাৰিককাৰণং ৱেদিতব্বং. ইমেসংপন চিত্তানং উপ্পত্তি ৱিধানং ৱিসুদ্ধিমগ্গে গহেতব্বং. অট্ঠপীতি পিসদ্দেন নেসং লব্ভমানকম্মপথভেদতো কাল সন্তানা ৰম্মণাদি ভেদতোচ অনেকৱিধত্তং সম্পিণ্ডেতীতি.

লোভমূলচিত্তস্স পৰমত্থদিপনা নিট্ঠিতা.

২৫. দোসমূলচিত্তে দুট্ঠুমনোভি দুম্মনো. ৱিৰূপং চিত্তং. দুট্ঠুমনো এতস্সাতিৱা দুম্মনো. ৱিৰূপচিত্তসমঙ্গীপুগ্গলো. দুম্মনস্স ভাৱো দোমনস্সং. মানসিকদুক্খৱেদনাযেতং অধিৱচনং. সা হি অত্তনা সহগতে চিত্তেৱা তং সমঙ্গীপুগ্গলেৱা দুম্মনা ভিধানস্সৱা অযং সো দুম্মনোতি দুম্মনবুদ্ধিযাৱা পৱত্তিনিমিত্তং হোতীতি. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. দোমনস্সেন সহ গতন্তি সমাসো. পটিহঞ্ঞতীতি পটিঘো. দোসো. সোহি উপ্পজ্জমানো সম্পযুত্তধম্মেপি পটিহনতি. লূখে সন্তত্তে কৰোতি. অত্তনো ৱত্থুম্পি পটিহনতি. হদযপ্পদেসং দহতি. তং পুগ্গলং দুম্মুখং কৰোতি, অত্তনো আৰম্মণংপি পটিহনতি. তং বাধয মানো গণ্হাতি. তস্মা পটিঘোতি ৱুচ্চতীতি.

২৬. এত্থ সিযা. সঙ্খাৰো তাৱ ইমস্স চিত্তস্স ভেদ কৰোতি তস্স ইধ গহণং যুত্তং. ৱেদনা পটিঘাপন ভেদকৰা ন হোন্তীতি তে ইধ ন গহেতব্বাতি. ৱুচ্চতে, দোমনস্সগ্গহণং তাৱ ইমস্স চিত্তস্স কদাচি অঞ্ঞৱেদনাযোগতা পসঙ্গনিৱত্তনত্থন্তি. যদাহি ৰাজানো হসমানাযেৱ চোৰৱধং পেসেন্তি. যদাচ জনা অত্তনো ৱেৰীনং মৰণে তুট্ঠিং পৱেদেন্তি. মৰণং অভিনন্দন্তি. যদাচ বালজনা হসমানাৱ মিগপক্খিনো মাৰেন্তি. তদা ইদং নুখো সোমনস্সেন যুত্তন্তি অত্থেৱ পসঙ্গো. উপেক্খাযোগেপন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তপ্পসঙ্গনিৱত্তনত্থং দোমনস্সগ্গহণন্তি. পটিঘগ্গহণংপি অঞ্ঞধম্মসম্পযুত্ততা পসঙ্গনিৱত্তনত্থং. তথাহি যে নত্থিকাহেতুকা কিৰিযমিচ্ছা দিট্ঠিকা পাণৱধে অপুঞ্ঞংনাম নত্থীতি গণ্হন্তি. যেচ মনুস্সপাণ ৱধেএৱ অপুঞ্ঞং হোতি, তিৰচ্ছানগতপাণৱধে অপুঞ্ঞং নত্থীতি গণ্হন্তি. যেচ পাণৱধং কত্ৱা যঞ্ঞং যজন্তানং মহন্তং পুঞ্ঞং হোতি, দিব্বসংৱত্তনিকন্তি গণ্হন্তি. তে সক্কাযদিট্ঠিযা ৱিস্সট্ঠা পাণৱধং সযংৱা কৰোন্তি. অঞ্ঞেৱা পেসেন্তি. তদা ইদং দিট্ঠিযাপি সম্পযুত্তং সিযাতি পসঙ্গো হোতিযেৱ. যেপন সম্মাদিট্ঠিকেসু বালা অব্যত্তা, তে কদাচি তেসং মিচ্ছাদিট্ঠিকানং লদ্ধিং গহেত্ৱা পাণং ৱধন্তা আদিতো ৱেমতিকজাতাৱ হোন্তি. তদাতেসং ইদং ৱিচিকিচ্ছাযপি যুত্তং সিযাতি পসঙ্গো হোতি. তপ্পসঙ্গ নিৱত্তনত্থং পটিঘগ্গহণন্তি. ইতৰথা পুৰিম চিত্তস্স লোভসহগতভাৱোৱিয ইমস্স পটিঘসম্পযুত্তভাৱো চূড়নিগমেনেৱ সিদ্ধোতি তেসং গহণং নিৰত্থকং সিযাতি. এত্থচ ইস্সামচ্ছৰিযকুক্কুচ্চানং থিনমিদ্ধস্সচ অগ্গহণং পুৰিমচিত্তে মানথিনমিদ্ধনযেন ৱেদিতব্বং. অযমেত্থ পৰমত্থদীপনা.

[২৮] ৱিভাৱনিযং পন মহাটীকাযঞ্চ

‘‘অসাধাৰণ ধম্মৱসেন চিত্তস্স উপলক্খণত্থং দোমনস্সগ্গহণ’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ অসাধাৰণধম্মৱসেনাতি ইদং তাৱ নযুজ্জতি.

[২৯] সতিপি ইমস্স সোমনস্সুপেক্খাসহগতভাৱে অনঞ্ঞসাধাৰণেনেৱ দোমনস্সেন ইমস্স উপলক্খণত্থন্তি অত্থস্স আপজ্জনতো. যথাতং সতিপি পুৰিমস্স ইমস্সচ চিত্তস্স মোহসহগতভাৱে অনঞ্ঞসাধাৰণেনেৱ লোভেন পটিঘেনচ উপলক্খণত্থং লোভসহগতপটিঘ সম্পযুত্তগ্গহণন্তি. উপলক্খণত্থন্তি চ ন ৱত্তব্বং.

এৱঞ্হি সতি পাকটেন দোমনস্সেন অপাকটানং অঞ্ঞৱেদনা নংপি ইধ লদ্ধভাৱং উপলক্খেতীতি আপজ্জতি. যথা লদ্ধাতপত্তো ৰাজকুমাৰোতি.

[৩০] যঞ্চ ৱিভাৱনিযং

‘‘পটিঘসম্পযুত্তভাৱোপন উভিন্নং একন্ত সহচাৰিতা দস্সনত্থং ৱুত্তো’’তি ৱুত্তং. তংপি ন সুন্দৰং.

ইমস্স চূড়নিগমেনেৱ তদত্থসিদ্ধিতোতি.

২৭. এত্থচ দোসজ্ঝাসযতা, অগম্ভীৰপ্পকতিতা, অপ্পস্সুকতা, আঘাতৱত্থুসমাযোগোৱা, অনিট্ঠাৰম্মণসমাযো গোৱা দোমনস্সস্স পটিঘস্সচ কাৰণং. তত্থ দোস বহুল ভাৱতো আগতৱসেন দোসজ্ঝাসযতা দট্ঠব্বা. অগম্ভীৰপ্পকতিতা হীনজ্ঝাসযতা. অপ্পস্সুতস্সচ অনিট্ঠ লোক ধম্মেহিফুট্ঠস্স তংকুতেত্থলব্ভাতি পচ্চৱেক্খনা নত্থীতি. ইমেসম্পি দ্ৱিন্নং উপ্পত্তিৱিধানং ৱিসুদ্ধিমগ্গে গহেতব্বং. পিসদ্দস্স অত্থোপি ৱুত্তনযোএৱাতি.

দোসমূলচিত্তস্স পৰমত্থদিপনা নিট্ঠিতা.

২৮. মোহমূলচিত্তে ৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চানং পদত্থো উপৰি আগমিস্সতি. যস্মাপন ইদং চিত্তং মূলন্তৰৱিৰহেন লদ্ধোকাসেন সুট্ঠুবলৱন্তেন মোহেনচেৱ সংসপ্পমানৱিক্খিপমানেহি ৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চেহি চ যুত্তং হোতি. তস্মা ইধ ৱেদনাপি আৰম্মণং অধিমত্ততো অনুভৱিতুং ন সক্কোতীতি উপেক্খাৱেদনাৱ যুত্তা হোতি. এৱং সন্তেপি ইদং চিত্তং সোমনস্স দোমনস্স সহগতানংপি অনন্তৰে উপ্পজ্জতি. তস্মা তদুভযৱেদনাহিপি ইদং যুত্তং সিযাতি পসঙ্গো হোতীতি তপ্পসঙ্গনিৱত্তনত্থং ইধ উপেক্খাগহণং কতং. অনঞ্ঞচিত্তসাধাৰণেন ধম্মেন চিত্তস্স নিযমনত্থং ৱিচিকিচ্ছাগহণং. উদ্ধচ্চং পন সব্বাকুসলেসু যুত্তংপি ইধ লদ্ধোকাসং হুত্ৱা সুট্ঠু বলৱং হোতীতি দস্সনত্থং ইধেৱ গহিতন্তি দট্ঠব্বং. তেনেৱহি ধম্মসঙ্গণিযং ধম্মুদ্দেসৱাৰে উদ্ধচ্চং অঞ্ঞেসু পাপচিত্তেসু সৰূপতো অনুদ্ধৰিত্ৱা যেৱাপনকভাৱেনেৱ ৱুত্তং. ইমস্মিং অন্তিমচিত্তেএৱ সৰূপতো উদ্ধটন্তি দট্ঠব্বং. যস্মাচ ইদংচিত্তদ্ৱযং সত্তানং পকতিসভাৱভূতন্তি পযোগেন ৱা উপাযেন ৱা কেনচি উপ্পাদেতব্বং নাম নত্থি. সব্বকালম্পি ভৱঙ্গচিত্তংৱিয অনোসক্কমানং অসংসীদমানং অকিচ্ছেন অকসিৰেন পৱত্ততি. তস্মা একন্তেন অসঙ্খাৰিকমেৱ হোতীতি কত্ৱা ইধ সঙ্খাৰভেদো ন গহিতোতি দট্ঠব্বং. তেনেৱচ পাড়িযংপি পুৰিমচিত্তেসুৱিয ইধ সসঙ্খাৰেনাতি দুতীযচিত্তৱাৰো নৱুত্তোতি. অযমেত্থ পৰমত্থদীপনা.

[৩১] ৱিভাৱনিযং পন

ইমানি দ্ৱে চিত্তানি অতিসম্মুড়্হতায অতিচঞ্চলতায চ সব্বত্থপি ৰজ্জনদুস্সনৰহিতানি হোন্তি. তস্মা উপেক্খা সহগতানেৱ পৱত্তন্তীতি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

ৰজ্জন সহিতানংপি লোভমূল চিত্তানং উপেক্খা যোগস্স দিট্ঠত্তাতি.

[৩২] যঞ্চ তত্থ মহাটীকাযঞ্চ

‘‘ততোযেৱচ সভাৱতিক্খতায উস্সাহেতব্বতাযচ অভাৱতো সঙ্খাৰভেদোপি নেসং নত্থী’’তি ৱুত্তং. তত্থ সভাৱতিক্খতায অভাৱতোতি ইমিনা ইমস্স অসঙ্খাৰিকভাৱং পটিক্খিপতি. উস্সাহেতব্বতায অভাৱতোতি ইমিনা সসঙ্খাৰিকভাৱং পটিক্খিপতি. তদুভযে পন ইদং চিত্তদ্ৱযং সব্বসো সঙ্খাৰৱিমুত্তং হোতীতি দস্সেতি. তং অট্ঠকথাযপি তাৱ ন সমেতি.

পটিচ্চসমুপ্পাদৱিভঙ্গঅট্ঠকথাযঞ্হি সঙ্খাৰভেদেন অৱিজ্জায দুৱিধভাৱোৱ ৱুত্তো. যদিচ ইদংদ্ৱযং সঙ্খাৰমুত্তং সিযা. এৱং সতি ইধ মোহোপি সঙ্খাৰমুত্তো সিযা. সোচ অৱিজ্জাযেৱাতি তিৱিধভাৱোৱ অৱিজ্জায তত্থ ৱত্তব্বো. নচ ৱুত্তোতি. এৱং তাৱ অট্ঠকথায নসমেতি.

[৩৩] যস্মাচ ইধ তিক্খভাৱোনাম ৱিনা সঙ্খাৰেন কেৱলং পকতি পচ্চয গণ ৱসেনেৱ পৱত্তনসমত্থতা ৱুচ্চতি. ইদঞ্চ চিত্তং তথেৱ পৱত্ততি. তস্মা ইদং সভাৱতিক্খং ন হোতীতি ন সক্কা ৱত্তুন্তি.

লদ্ধোকাসেন মোহেন সুট্ঠু মুয্হন্তীতি মোহমূহানীতি ৱত্তব্বে নিৰুত্তনযেন মোমূহানীতি ৱুত্তং.

২৯. ইচ্চেৱন্তিআদি মহানিগমনং. তত্থ ইচ্চেৱন্তি ইতি এৱং. নিপাতসমুদাযো হেস. পচ্ছিমোৱা এৱং সদ্দো পুৰিমস্স ইতিসদ্দস্স অত্থৱচনো. ইচ্চেৱন্তিৱা ৱিসুং একো নিপাতো. সব্বথাপি ইমিনা সোমনস্সসহগতন্তিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰে নাতি অত্থো দট্ঠব্বো. ইদঞ্চ দ্ৱাদসাতি এত্থ ৱিসেসনং ৱেদিতব্বং. সব্বথাপীতি ধম্মসঙ্গণীযং ৱুত্তেন পকাৰেনাপি দ্ৱাদসেৱ. ৱিভঙ্গে ৱিভত্তেন পকাৰেনাপি দ্ৱাদসেৱ. ধাতুকথাদীসু ৱুত্তেন পকাৰেনাপি দ্ৱাদসেৱ. তেসু তেসু সুত্তন্তেসু ৱুত্তেন পকাৰেনাপি দ্ৱাদসেৱ. কালদেস সন্তানাদি ভেদভিন্নেন পকাৰেনাপি দ্ৱাদসেৱ. কথং দ্ৱাদসেৱাতি. ইচ্চেৱং দ্ৱাদসেৱাতি যোজেতব্বং.

[৩৪] ৱিভাৱনিযং পন

হেট্ঠা ৱুত্তো সম্পযোগাদি আকাৰোৱ ৱিভাৱিতো. সোপন ইচ্চেৱন্তি ইমিনাৱ সিদ্ধোতি.

অকুসলচিত্তানীতি কুসলপটিৱিৰুদ্ধসভাৱত্তা এৱং লদ্ধনা মানি চিত্তানি. এত্থচ একন্তেন সদ্ধাদযোএৱ কুসলানাম. মোহাদযোএৱ অকুসলা নাম. চিত্তংপন ফস্সাদযো ৱিয অঞ্ঞসমানমেৱ হোতি, ন হি আৰম্মণ ৱিজাননংৱা একন্তেন মুয্হনাদিৱিয সাৱজ্জংৱা হোতি. সদ্দহনাদিৱিয অনৱজ্জংৱাতি. তংপন অকুসলেহি যুত্তং অকুসলন্তি ৱুচ্চতি. কুসলেহি যুত্তং কুসলন্তি. সদ্ধাদীনংপন মোহাদীনঞ্চ পটিৱিৰুদ্ধভাৱো যথাক্কমং পহাযকপহাতব্বভাৱেন ৱেদিতব্বো. অকুসলধম্মাহি দুব্বলা হোন্তি. সুৱণ্ণপ্পটিৰূপকাৱিয ফেগ্গুভূতা অভাৱনাৰহা পুনপ্পুনং আসেৱীযমানাপি চঞ্চলন্তিযেৱ ৱিক্কিৰন্তিযেৱ. নিযামং ওক্কমন্তাপি একস্মিংভৱে এৱ অপাযভাগিতায ওক্কমন্তি. নপন কুসলমূলানি সব্বসো পচ্ছিন্দিত্ৱা সত্তে ৱট্টসোতনিযতে কাতুং সক্কোন্তি. কুসলধম্মাপন বলৱন্তা হোন্তি. জাতিসুৱণ্ণাৱিয সাৰভূতা ভাৱনাৰহা পুনপ্পুনং আসেৱীযমানা থিৰতৰপত্তা লোকিযেসু যাৱ ইদ্ধিৱিধানা লোকুত্তৰেসুচ যাৱ অৰহত্তমগ্গা ৱুদ্ধিৱিৰুড়্হীধম্মা হোন্তি. নিযামং ওক্কমন্তা অপাযসোতংৱা ৱট্টসো তংৱা সব্বসো সমুচ্ছিন্দিত্ৱা অনুপাদিসেসনিব্বানভাগিতায ওক্কমন্তি. তস্মা কুসল ধম্মাএৱ পহাযকানাম. ইতৰেপন পহাতব্বাএৱ নামাতি ৱেদিতব্বা. অপিচ কুসলধম্মানাম অন্তমসো আলোপভিক্খা দানমত্তাপি লোকেভেসজ্জৱিধানানিৱিযঅকুসলপ্পহানায এৱ পণ্ডিতেহিপঞ্ঞপীযন্তি কৰীযন্তি চ, তস্মা তেএৱ পহাযকা. অকুসলধম্মাপন লোকে নানাৰোগজাতিযোৱিয সকললোকস্স পকতিসভাৱভূতাএৱ হোন্তীতি তে পহাতব্বাএৱাতি. সমন্ততো অনৱসেসতো আদিযিংসু গণ্হিযিংসূতি সমত্তানি. অপিচ সমত্তানীতি নিট্ঠিতানি পৰিপুণ্ণানিৱা. অট্ঠধাতিআদিসঙ্গহগাথা. লোভোমূলং এতেসন্তি সমাসো. দ্ৱাদসা কুসলা সিযুন্তি এত্থ সিযুন্তি নিপাতপদং ইধ দট্ঠব্বং. অকুসল চিত্তানি দ্ৱাদস ভৱন্তীতি অত্থো.

ইতি পৰমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স

চতুত্থৱণ্ণনায অকুসলচিত্তস্স

পৰমত্থদিপনা নিট্ঠিতা.

৩১. এৱং সব্বনিহীনং অকুসলং সঙ্গহেত্ৱা ইদানি অহেতুকং সঙ্গণ্হন্তো তত্থচ সব্বনিহীনং অকুসলৱিপাকং তাৱ দস্সেতুং উপেক্খাসহগতন্তিআদিমাহ.

[৩৫] ৱিভাৱনিযং পন

তং অকুসল ৱিপাকত্তাযেৱ অকুসলানন্তৰং পথমং দস্সিতন্তি অধিপ্পাযেন যং ৱুত্তং ‘‘তেসং অকুসলৱিপাকা দিৱসেন তিৱিধভাৱেপি অকুসলানন্তৰং অকুসলৱিপাকেযেৱ ৱিভজিতু’’ন্তি. তং ন সুন্দৰং.

এৱঞ্হি সতি কুসলৱিপাকানিপি কুসলা নন্তৰেএৱ ৱত্তব্বানি সিযুন্তি.

৩১. চক্খুসোতাদীনং পদত্থো উপৰি আগমিস্সতি. ৱিজানাতীতি ৱিঞ্ঞাণং. যথাহ-ৱিজানাতি ৱিজানাতীতি খো ভিক্খৱে তস্মাৱিঞ্ঞাণন্তি ৱুচ্চতীতি. চক্খুং নিস্সিতং ৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং. চক্খুনাৱা পচ্চযভূতেন জনিতং ৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং. কম্মেনৱা চক্খুস্স উপনীতং ৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং. চক্খুতোৱা জাতং ৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং. চক্খুস্সৱা ইন্দ্ৰিযভাৱেন সামি ভূতস্স ৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং. চক্খুস্মিংৱা উপ্পন্নংৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং. এসনযো সোতৱিঞ্ঞাণাদীসুপি. পাড়িযংপন মহা তণ্হাসঙ্খযসুত্তে –

সেয্যথাপি ভিক্খৱে কট্ঠঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. কট্ঠগ্গীত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. সকলিকঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. সকলি কগ্গীত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. তিণঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. তিণগ্গী ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. গোমযঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. গোমযগ্গীত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. থুসঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. থুসগ্গীত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. সঙ্কাৰঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. সঙ্কাৰগ্গীত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. এৱমেৱখো ভিক্খৱে চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপেচ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং. চক্খুৱিঞ্ঞাণন্তেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং. সোতৱিঞ্ঞাণন্তেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধেচ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং. ঘানৱিঞ্ঞাণন্তেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসেচ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং. জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণন্তেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বেচ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং. কাযৱিঞ্ঞাণন্তেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মেচ উপ্পজ্জতি ৱিঞ্ঞাণং. মনো ৱিঞ্ঞাণন্তেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতীতি ৱুত্তং.

তথাতি ইমিনা উপেক্খাসহগতন্তি পদং আকড্ঢতি. দুক্খযতীতি দুক্খং. সম্পযুত্তধম্মে তং সমঙ্গিপুগ্গলংৱা বাধতি হিংসতীতি অত্থো. দুট্ঠুৱা খনতি কাযিকসুখন্তি দুক্খং. দুক্কৰেনৱা খমিতব্বন্তি দুক্খং. দুক্কৰং ওকাসদানং এতস্সাতিৱা দুক্খং. কাযিকদুক্খৱেদনাযেৱ নামং. সুট্ঠু পটিমুখঞ্চ ইচ্ছতীতি সম্পটিচ্ছনং. সুট্ঠূতি অমুঞ্চমানং. পটিমুখন্তি অনঞ্ঞাপেক্খং. ইচ্ছতীতি কামেতি অভিনন্দতি পটিগ্গণ্হতি. তেনেৱহি ভাসিতং অভিনন্দুন্তি এত্থ সম্পটিচ্ছিং সূতি ৱণ্ণযিংসু. সুট্ঠু তীৰেতি তুলেতি ৱিচাৰেতীতি সন্তীৰণং. টীকাযং তীৰেতি নিট্ঠাপেতীতি ৱুত্তং. ৱিভাৱনিযং তীৰেতি ৱীমংসতীতি ৱুত্তং.

৩২. এত্থচ চক্খুস্স অসম্ভিন্নতা, আলোক সন্নিস্সযপ্পটিলাভো, ৰূপানং আপাতাগমনং, মনসিকাৰোতি চত্তাৰো পচ্চযা চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পত্তিকাৰণানি. সোতস্স অসম্ভিন্নতা আকাসসন্নিস্সযপ্পটিলাভো, সদ্দানং আপাতাগমনং মনসিকাৰোতি সোতৱিঞ্ঞাণস্স. ঘানস্স অসম্ভিন্নতা, ৱাসুসন্নিস্সযপ্পটিলাভো, গন্ধানং আপাতাগমনং মনসিকাৰোতি ঘানৱিঞ্ঞাণস্স. জিৱ্হায অসম্ভিন্নতা আপোসন্নিস্সযপ্পটিলাভো. ৰসানং আপাতাগমনং, মনসিকাৰোতি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স. কাযস্স অসম্ভিন্নতা, পথৱিসন্নিস্সযপ্পটিলাভো, তিণ্ণং ফোট্ঠব্বানং অঞ্ঞতৰস্স আপাতাগমনং, মনসিকাৰোতি কাযৱিঞ্ঞাণস্সাতি. এত্থচ আলোক আকাসাদীনং সন্নিস্সযানং গহণং তেহি ৱিনা ৰূপাদীনং পসাদেসু আপাতাগমনস্সেৱ অভাৱতোতি দট্ঠব্বং, ন হি আলোকে সতি ৰূপানি সন্নিহিতানিপি চক্খুম্হি আপাতমাগচ্ছন্তি. এসনযো সেসেসুপীতি. যংপন অট্ঠকথাযং -

চক্খুস্মিংপন অসম্ভিন্নেপি বহিদ্ধাৰূপাৰম্মণে আপাতং অনা গচ্ছন্তে চক্খুৱিঞ্ঞাণং নুপ্পজ্জতি. তস্মিং পন আপাতং আগচ্ছন্তেপি আলোকসন্নিস্সযে অসতি নুপ্পজ্জতীতি ৱুত্তং.

তং ৱিনা আলোকেন ৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিযা অভাৱদস্সনপৰং. নপন আপাকাগমনংনাম আলোকে অসতিপি সম্ভৱতীতি দস্সনপৰন্তি দট্ঠব্বং. ইতৰথা ৰত্তন্ধকাৰেপি ৰূপানি চক্খুম্হি আপাতং আগচ্ছন্তীতি আপজ্জতীতি. অকুসলস্স ৱিপাকানি অকুসল ৱিপাকানি.

৩৩. এত্থা কেনট্ঠেন ৱিপাকংনামাতি. ৱিপচ্চনট্ঠেন. কিঞ্চ ৱিপচ্চনন্তি. যথা লোকে অম্বফলাদীনং তৰুণভাৱং অতিক্কম্ম পৰিণতভাৱপ্পত্তিৱিপচ্চনন্তি ৱুচ্চতি. এৱমেৱং ইধপি ৱিপচ্চনং ৱেদিতব্বন্তি. অযঞ্চ অত্থো চতূহি সমঙ্গীতাহি দীপেতব্বো. চতস্সোহি সমঙ্গীতানাম চেতনাসমঙ্গিতা, কম্মসমঙ্গিতা, উপট্ঠানসমঙ্গিতা, ৱিপাকসমঙ্গিতাতি. তত্থ পুব্বে তং তং কম্মাযূহনকালেযা কুসলাকুসলচেতনায খণত্তযসমঙ্গিতা. অযং চেতনাসমঙ্গীতানাম. সাপন চেতনা নিৰুজ্ঝমানা সব্বসো অভাৱং পত্ৱা ননিৰুজ্ঝতি. আযতিংপন ৱিপাকপাতুভাৱায অত্তনো সব্বাকাৰপৰিপূৰং ক্ৰিযাৱিসেসং তস্মিং চিত্তসন্তানে নিদহিত্ৱাৱ নিৰুজ্ঝতি. সোচ ক্ৰিযাৱিসেসো যাৱ ওকাসং নলভতি. তাৱ কপ্পসংতসহস্সংপি তংসন্তানং অনুগতোযেৱ হোতি. যং সন্ধায ধম্মপদে –

ন হি পাপং কতং কম্মং, সজ্জুখীৰংৱ মুচ্চতি;

দহন্তং বালমন্ৱেতি, ভস্মা ছন্নোৱ পাৱকোতি ৱুত্তং.

সোপন ৱিসুং একো পৰমত্থধম্মোতিপি সঙ্খ্যং নগচ্ছতি, অনুসযধাতুযোৱিযাতি. অযং কম্মসমঙ্গিতানাম. সোপন যদা অত্তনো অনুৰূপে পচ্চযে লভতি. তদা ৱিপচ্চনত্থায ওকাসং কৰোতি. কথং কৰোতীতি. সো আসন্নমৰণস্স সত্তস্স অত্তানংৱা পচ্চুপট্ঠাপেতি. অত্তনো নিমিত্তংৱা পচ্চুপট্ঠাপেতি. গতিনিমিত্তংৱা পচ্চুপট্ঠাপেতি. সোচ সত্তো তং অমুঞ্চমানো যদি গণ্হাতি. তদা ওকাসং লভতি. অযং উপট্ঠানসমঙ্গিতানাম. তং অমুঞ্চিত্ৱা চুতস্সপন চুতিঅনন্তৰমেৱ সো কম্মসঙ্খাতো ক্ৰিযা ৱিসেসো ৱিসুং একো সসম্পযুত্তো পৰমত্থধম্মৰাসি হুত্ৱা একং ভৱং পূৰযমানো ৱিপচ্চতি, একং ভৱং পূৰযমানোতিচ যাৱ তাযুকং ভৱঙ্গকিচ্চং ছসু দ্ৱাৰেসু তং তং দ্ৱাৰিকৱিপাককিচ্চানি পৰিযোসানে চুতিকিচ্চঞ্চ সাধযমানোতি অত্থো. তত্থ পুৰিমা তিস্সো সমঙ্গীতা তৰুণা ৱত্থানাম হোন্তি. পচ্ছিমা ৱিপাকসমঙ্গীতা পৰিণতাৱত্থানামাতি ৱেদিতব্বা. ইতি ৱিপচ্চন্তীতি ৱিপাকানি মুদুতৰুণাৱত্থং অতিক্কমিত্ৱা পৰিণকাৱত্থসঙ্খাতং ৱিপক্কভাৱং আপজ্জন্তীতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. এৱঞ্চ কত্ৱা পাড়িযং কুসলাকুসলকম্মসমুট্ঠানানংপি কটত্তাৰূপানং ৱিপাকপদে অগ্গহণং হোতীতি. তানিহি কম্মসন্তানতো ৱিসুং সিদ্ধত্তা ৱিসুং কম্মতো জাতানিযেৱ নাম হোন্তি, নৱিপক্কানি নামাতি. অঞ্ঞংহি অৰূপধম্মানং সন্তানং. অঞ্ঞং ৰূপধম্মানন্তি. অযমেত্থ ৱিপাকপদে পৰমত্থদীপনা.

যেপন অৰূপভাৱেন সাৰম্মণভাৱেনচ কম্মেন সদিস তামত্তং গহেত্ৱা অৰূপধম্মানমেৱ ৱিপাকত্তং সাধেন্তি. তেসং ৱিপাকসদ্দো অৰূপধম্মেসু ৰুড়্হীৱসেন পৱত্তোতি আপজ্জতীতি. যঞ্চ তত্থ সালিবীজনিব্বত্তেসু নাড়পত্তপুপ্ফফলেসু বীজসদিসানং ফলানমেৱ সালিফলসালিপক্কনামং সিদ্ধং ৱিযাতি উপমং দস্সেন্তি, সাপি নসমেতি. ন হি ফলানিপি তৰুণকালে পাকনামং লভন্তি. নচ নাড়পত্তপুপ্ফানিপি পৰিণতকালে পাকনামং নলভন্তীতি. তানি পিহি তদা নাড়ং পক্কং, পত্তং পক্কং, পুপ্ফং পক্কন্তি ন নৱুচ্চন্তীতি. সুখযতীতি সুখং, সম্পযুত্তধম্মে তংসমঙ্গীপুগ্গলংৱা লদ্ধসাতং কৰোতীতি অত্থো.

৩৪. সুট্ঠুৱা খনতি কাযিকদুক্খং. সুখেনচ খমিতব্বং. সুকৰং ওকাসদানং এতস্সাতিৱা সুখং. কুসলস্স ৱিপাকানি সম্পযুত্ত হেতুৱিৰহতো অহেতুকানিচাতি কুসলৱিপাকা হেতুক চিত্তানি.

[৩৬] ৱিভাৱনিযং পন

পুব্বকম্মসহজাতেন নিব্বত্তকহেতুনাপি ইধ ৱিপাকস্স সহেতুকতাপসঙ্গোকতো. সো ন সুন্দৰো.

ন হি অভিধম্মে কত্থচি পুব্বকম্মসহজাতেন নিব্বত্তকহেতুনা ৱিপাকস্স সহেতুকাহেতুকতা সম্ভৱোনাম অত্থি. অসতিচ সম্ভৱে ব্যভিচাৰস্সপি অভাৱতো সো পসঙ্গো নিৰত্থকোৱাতি. তত্থ ব্যভিচাৰস্সাতি পসঙ্গস্স ইচ্চেৱত্থো. এত্থচ অকুসলৱিপাকানং সযং অব্যাকতধম্মত্তা লোভাদীহি অকুসলহেতূহিচ সযং অকুসলৱিপাকত্তা অলোভাদীহি অনৱজ্জহেতূহিচ সহেতুকতা সম্ভৱো নত্থি. অসতি চ তং সম্ভৱে তেসং অহেতুকভাৱো অব্যভিচাৰোযেৱ হোতীতি তত্থ অহেতুকগ্গহণং ন কতং. কুসলৱিপাকানং পন সযং কুসলৱিপাকত্তাযেৱ অলোভাদীহি কুসলা ব্যাকতযোগীহি অনৱজ্জহেতূহি সহেতুকতা সম্ভৱো অত্থিযেৱ. সতিচ তস্মিং সম্ভৱে তেসং অহেতুকভাৱো ব্যভিচাৰসহিতো হোতীতি তত্থেৱ অহেতুকগ্গহণং কতন্তি দট্ঠব্বং.

৩৫. চক্খাদিকে পঞ্চদ্ৱাৰে উপ্পন্নং আৱজ্জনং পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনং, তঞ্হি পঞ্চদ্ৱাৰে ঘট্টিতং আৰম্মণং গহেত্ৱা আৱজ্জনং উপ্পজ্জতীতি. ভৱঙ্গসঙ্খাতে মনোদ্ৱাৰে উপ্পন্নং আৱজ্জনং মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং. তঞ্হি তস্মিং আপাতং আগচ্ছন্তং আৰম্মণং গহেত্ৱা আৱজ্জন্তং পৱত্ততীতি. এত্থচ মনোদ্ৱাৰন্তি সকলং ভৱঙ্গচিত্তং দট্ঠব্বং.

[৩৭] যংপন টীকাযং

তাৱ ‘‘মনোদ্ৱাৰন্তি এত্থ আৱজ্জনস্স অনন্তৰ পচ্চযভূতং ভৱঙ্গচিত্তং মনোতি ৱুচ্চতি. তদেৱ দ্ৱাৰং আৱজ্জনজৱনাদি থিচিত্ত পৱত্তিযা মুখত্তা’’তি ৱুত্তং.

যঞ্চ ৱিভাৱনিযং

‘‘আৱজ্জনস্স অনন্তৰ পচ্চযভূতং ভৱঙ্গচিত্তং মনোদ্ৱাৰং, পীথিচিত্তানং পৱত্তিমুখভাৱতো’’তি ৱুত্তং. তং সব্বংপি ন যুজ্জতিযেৱ.

যদিহি যস্স ভৱঙ্গস্স অনন্তৰং ৱীথিচিত্তানি পৱত্তন্তি. তদেৱ একন্তেন তেসং পৱত্তিমুখত্তা মনোদ্ৱাৰংনাম হোতি. ন ততো পুৰিমানীতি অযমত্থো সিযা. এৱঞ্চসতি যেসু চক্খাদীসু ৰূপা দীনং ঘট্টিতত্তা আৱজ্জনাদীনি ৱীথিচিত্তানি পৱত্তন্তি. তানেৱ একন্তেন তেসং পৱত্তিমুখত্তা দ্ৱাৰানিনাম হোন্তি. ন ততো অঞ্ঞানীতি অযমত্থো আপজ্জতি. নচ তানি চক্খাদীনি নাম অত্থি. যানি চক্খাদীনি দ্ৱাৰৰূপানিনাম ন হোন্তীতি. সব্বমেতং উপৰি দ্ৱাৰ সঙ্গহে আৱিভৱিস্সতীতি. হসনং হসিতং. মুখস্স পহট্ঠাকাৰপ্পৱত্তি. তং উপ্পাদেতি জনেতীতি হসিতুপ্পাদো. তংৱা উপ্পাদেন্তি খীণাসৱা এতেনাতি হসিভুপ্পাদো. তংৱা উপ্পজ্জতি এতেনাতি হসিতুপ্পাদো. সোএৱ চিত্তন্তি সমাসো. খীণাসৱানং অনোড়াৰিকেসু আৰম্মণেসু যেন চিত্তেন সিতং পাতুকৰোন্তি, তস্সেতং নামং. ন হি খীণাসৱা লোকিয মহা জনাৱিয ৰজ্জনীযাদি ভাৱেন ওড়াৰিকেসু হসনিয ৱত্থূসু হসন্তীতি. টীকাসু পন চিত্তং অপেক্খিত্ৱা হসিতুপ্পাদন্তি নিদ্দিট্ঠং সিযাতি. ৱুত্তনযেন অহেতুকানিচ তানি ৱিপচ্চন ৱিপাকুপ্পাদন কিচ্চৰহিতত্তা তং তং ক্ৰিযামত্তভূতানি চিত্তানিচাতি অহেতুকক্ৰিযচিত্তানি. এত্থচ ৱীথিমুত্তচিত্তানি কিচ্চদুব্বলত্তা পঞ্চৱিঞ্ঞাণানি ৱত্থুদুব্বলত্তা সম্পটিচ্ছনাদীনিচ কিচ্চট্ঠানদুব্বলত্তা অত্তনো উস্সাহেন ৱিনা কেৱলং ৱিপচ্চনমত্তেন পৱত্তন্তীতি তানি সব্বানি ৱিপাকানিএৱ হোন্তি. যানিপন বলৱকিচ্চত্তা অত্তনো উস্সাহেন পৱত্তন্তি. আযতিংচ ৱিপাকুপ্পাদনত্থং উস্সাহসহিতানি হোন্তি. তানি কুসলাকুসলানিনাম হোন্তি. যানি পন চিত্তানি ৱিপচ্চনমত্তং অতিক্কম্ম অত্তনো উস্সাহেনেৱ পৱত্তন্তি. তেসু আৱজ্জনদ্ৱযং ৱিপাকসন্তানতো লদ্ধপচ্চযত্তা থোকং দুব্বলভাৱতো ইতৰানিচ নিৰানুসযসন্তানে পৱত্তত্তা সব্বসো ৱিপাকুপ্পাদনত্থং উস্সাহৰহিতানিএৱ হোন্তীতি তানি সব্বানি ক্ৰিযানিনাম জাতানীতি দট্ঠব্বং.

৩৬. ইদানি আদিতো পট্ঠায ৱেদনাৱিচাৰণা ৱুচ্চতি. তথাহি চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং তাৱ ৱত্থূনিচ আৰম্মণানিচ উপাদাৰূপানেৱ হোন্তি, উপাদাৰূপানঞ্চ ৱিচুপিণ্ডকানংৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্ঘট্টনং দুব্বলমেৱাতি তানি ইট্ঠে অনিট্ঠেচ আৰম্মণে উপেক্খা সহগতানেৱ হোন্তীতি. কাযৱিঞ্ঞাণস্সপন আৰম্মণানি মহাভূতানি হোন্তীতি যথা অধিকৰণিমত্থকে থপিতং পিচুপিণ্ডকং অযোকূটেন পহৰন্তানং অযোকূটস্স পিচুপিণ্ডকং অতিক্কম্ম অখিকৰণিঘট্টনং বলৱতৰং হোতি. তথা তেসং আৰম্মভূতানং কাযৱত্থুং অতিক্কম্ম কাযনিস্সয ভূতেসু সঙ্ঘট্টনং বলৱতৰং. তস্মা কাযৱিঞ্ঞাণং ইট্ঠে সুখসহগতং অনিট্ঠে দুখসহগতং হোতীতি. সম্পটিচ্ছনচিত্তংপন সব্বদুব্বলানং পঞ্চৱিঞ্ঞাণানং অনন্তৰং উপ্পজ্জতীতি নিচ্চং দুব্বলং হুত্ৱা সব্বত্থ উপেক্খাসহগতমেৱাতি. ৱিভাৱনিযং পন অসমাননিস্সযে হি তেহি লদ্ধপচ্চযতাৱসেন অযমত্থো ৱিভাৱিতো, সন্তীৰণংপন সযংপি বলৱৱত্থুং নিস্সায পৱত্ততি. তাদিসেনচ বলৱৱত্থুনিস্সযেন পুৰিমচিত্তেন লদ্ধপচ্চযং হোতীতি থোকং বলৱং হোতি. তস্মা তং কুসলৱিপাকং ইট্ঠে উপেক্খাসহগতং অভিইট্ঠে সোমনস্সসহগতং হোতি. অকুসলৱিপাকংপন অনিট্ঠেপি অভিঅনিট্ঠেপি উপেক্খাসহগতমেৱ হোতি. কস্মা ইতিচে. যদিহি তং অতিঅনিট্ঠাৰম্মণৱসেন ৱেদনা ভেদযুত্তং সিযা. দুক্খেনৱা দোমনস্সেনৱা যুত্তং সিযা. তত্থ দুক্খেন তাৱ ন যুজ্জতি, কস্মা, একন্তকাযিকত্তা দুক্খস্সাতি. দোমনস্সেনপি ন যুজ্জতি. কস্মা, পটিঘেন পটিহঞ্ঞত্তাএৱ দোমনস্সভাৱং পত্তা দোমনস্সৱেদনা পটিঘেন ৱিনা নপ্পৱত্ততীতি. একন্তাকুসলভূতেন পটিঘেন নিচ্চযোগিনো দোমনস্সস্স অব্যাকতেসু অসম্ভৱতোতি. আৱজ্জনদ্ৱযংপন সন্তীৰণতোপি থোকং বলৱং হোতি. ৱিপাকানঞ্হি পৱত্তিতুংপি অত্তনো উস্সাহবলংনাম নত্থি. বলৱন্তেহিপন কম্মাদিপচ্চযেহি জাতানি বলৱন্তানিনাম হোন্তি. দুব্বলেহি জাতানি দুব্বলানি নামাতি. এৱং সন্তেপি তং আৱজ্জনদ্ৱযং কম্মানুভাৱতোচ মুচ্চিত্ৱা ৱিপাকসন্তানতোচ পচ্চযং গহেত্ৱা উট্ঠিতত্তা দুব্বলমেৱ হোতীতি সদাপি উপেক্খাসহগতমেৱাতি.

[৩৮] ৱিভাৱনিযং পন

পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনং পুব্বে কেনচি অগ্গহিতে আৰম্মণে একৱা ৰমেৱ পৱত্তত্তা মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনঞ্চ ৱিসদিসচিত্তসন্তানপৰাৱত্তনৱসেন ব্যাপাৰন্তৰসাপেক্খত্তা আৰম্মণৰসং অধিমত্ততো অনুভৱিতুং নসক্কোতীতি সব্বত্থপি মজ্ঝত্ত ৱেদনাযুত্তমেৱাতি ৱুত্তং. তত্থ ব্যাপাৰন্তৰসাপেক্খত্তাতি ইদং ন যুজ্জতি.

ন হি চিত্তানং বলৱদুব্বলতাৱিসেসোঅত্তনোপচ্ছা পৱত্তস্স চিত্তস্স ৱসেন সক্কা ৱত্তুং. অত্তনোপন পচ্চযেহিএৱ সো সক্কা ৱত্তুন্তি. ইতৰথা সন্তীৰণস্সপি ব্যাপাৰন্তৰসাপেক্খতা সিযা. তংপি হি ৱিসদিসচিত্তসন্তানং অত্তনাপৰং ৱত্তেতি যেৱাতি.

৩৭. ইমানি চিত্তানি অত্তনো পকতি পচ্চযগণসমাযোগে সতি নুপ্পজ্জন্তীতি নত্থি. তস্মা অসঙ্খাৰিকানেৱাতি ৱদন্তি. মূলটীকাযং পন ৱিপাকুদ্ধাৰে –

অহেতুকৱিপাকানং অপৰিব্যত্তকিচ্চত্তা সসঙ্খাৰিক কম্ম ৱিৰুদ্ধো অসঙ্খাৰিকভাৱোপি নত্থি. অসঙ্খাৰিককম্মৱিৰুদ্ধো সসঙ্খাৰিককাৱোপি নত্থি. তস্মা তেসং উভযকম্মেনপি উপ্পত্তি থেৰেন অনুঞ্ঞাতাতি ৱুত্তং.

এতেন তিণ্ণং ক্ৰিযচিত্তানংপি তদুভযভাৱাভাৱো ৱুত্তো হোতি. তানিপিহি অপৰিব্যত্তকিচ্চানিযেৱাতি. অথৱা. ৰূপদস্স ন সদ্দস্সৱনাদীনি সত্তা কদাচি অত্তনো ইচ্ছায কৰোন্তি. কদাচি পৰেহি উস্সাহিতা কৰোন্তীতি পচ্চক্খতোৱ সিদ্ধমেতং. তত্থ যদা অত্তনো ইচ্ছায কৰোন্তি. তদা পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনাদীনি সব্বানি ৱীথিচিত্তানি অসঙ্খাৰিকানিনাম হোন্তি. যদা পৰেহি উস্সাহিতা কৰোন্তি. তদা সসঙ্খাৰিকানিনাম হোন্তি. দ্ৱাৰ ৱিমুত্তেসুপন দ্ৱীসু উপেক্খাসন্তীৰণেসু অট্ঠমহাৱিপাকেসুৱিয ৱত্তব্বো. ইতি সব্বানি অহেতুকচিত্তানি তেন পৰিযাযেন সঙ্খাৰভেদেন পচ্চেকং ভিন্নানিএৱ হোন্তি. এৱং সন্তেপি অপৰি ব্যত্তকিচ্চত্তাযেৱ তেসং সঙ্খাৰভেদো পাড়িযং নৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

৩৮. যস্মাপন হেতুযোনাম মহন্তধম্মা হোন্তি. তস্মা তে দুব্বলকম্মনিব্বত্তেসু দুব্বলৱত্থুকিচ্চট্ঠানেসুচ ইমেসু চিত্তেসু নুপ্পজ্জন্তি. তত্থ সব্বং পাপকম্মং ৱিক্খেপযুত্তং সযংপি চঞ্চলতি দুব্বলং হোতি. তস্মা তং কপ্পট্ঠিতিকংপি সমানং কালন্তৰে হেতুযুত্তং ৱিপাকং জনেতুং নসক্কোতি. তিহেতুককম্মংপি সমানং দুব্বলেসু চক্খাদিৱত্থূসুচ দস্সনাদীসু কিচ্চট্ঠানেসুচ হেতুযুত্তং ৱিপাকং জনেতুং নসক্কোতি. আৱজ্জনহসনকিচ্চা নিচ দুব্বলকিচ্চানিএৱ হোন্তি. তস্মা ইমানি সব্বানি সম্পযুত্তহেতুৰহিতানি জাতানীতি দট্ঠব্বং.

৩৯. সব্বথাপীতি পদস্স অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

[৩৯] ৱিভাৱনিযং পন

সব্বথাপীতি অকুসলৱিপাক কুসলৱিপাক ক্ৰিযভেদে নাতি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.

সোহি ভেদো ইচ্চেৱন্তি ইমিনাৱ গহিতোতি. সঙ্গহগাথাযং অকুসলৱিপাকানি ৱত্থুকিচ্চভেদেন সত্ত, পুঞ্ঞপাকানি ৱত্থুকিচ্চৱেদনাভেদেন অট্ঠধা, ক্ৰিযচিত্তানি কিচ্চদ্ৱাৰভেদেন তীণীতি অহেতুকচিত্তানি অট্ঠাৰস হোন্তীতি যোজনা. এত্থচ পুঞ্ঞপাকেসু ৱেদনাভেদোপি ৱত্তব্বো. ইতৰথা সন্তীৰণস্স অভেদো সিযা. তথা ক্ৰিযাসু দ্ৱাৰভেদোপি ৱত্তব্বো. অঞ্ঞথা আৱজ্জনস্স অভেদো সিযাতি. টীকাসুপন সো ন ৱুত্তোতি.

অহেতুকচিত্তস্স পৰমত্থদীপনা.

৪০. ইদানি হেট্ঠা ৱুত্তানং চিত্তানং অসোভণনামং উপৰি ৱুচ্চমানানঞ্চ সোভণনামং থপেন্তো গাথমাহ. উপৰি ৱুচ্চমানানঞ্হি সোভণত্তে ৱুত্তে হেট্ঠা ৱুত্তানং অসোভণতা অৱুত্তাপি সিদ্ধা হোতীতি. তত্থ পাপাহেতুকমুত্তানীতি পাপেহি অহেতুকেহিচ মুত্তানি একূনসট্ঠিচিত্তানি. অথৱা. একনৱুতিচিত্তানিপি সোভণানীতি ৱুচ্চৰে ৱুচ্চন্তীতি যোজনা. তত্থ পাপেহীতি অকুসলেহি. অকুসলানিহি অত্তসমঙ্গিনো সত্তে অনিচ্ছন্তেযেৱ অপাযং পাপেন্তি. তস্মা পাপানীতি ৱুচ্চন্তি. এতেন পুঞ্ঞানংপি সুগতিপাপনট্ঠেন পাপতা পসঙ্গো নিৱত্তিতো হোতি. ন হি ইচ্ছন্তানং পাপনে পাপনব্যাপাৰো পাকটো হোতীতি. লামকট্ঠেনৱা তানিযেৱ পাপানীতি ৱুচ্চন্তীতি. সোভণেহি সদ্ধাদিগুণধম্মেহি যুত্তিযা ততোযেৱ চ সযংপি সোভগ্গপত্তিযা সোভণানীতি.

৪১. ইদানি তানি সোভণানি হীন পণীতা নুক্কমেন দস্সেন্তো সোমনস্সসহগতন্তিআদিমাহ. তত্থ জানাতীতি ঞাণং, যাথাৱতো পটিৱিজ্ঝতীতি অত্থো. ঞাণেন সম্পযুত্তং ৱিপ্পযুত্তন্তি সমাসো. নত্থি সঙ্খাৰো অস্সাতি অসঙ্খাৰো. সংৱিজ্জতি সঙ্খাৰো অস্সাতি সসঙ্খাৰো. সপ্পুৰিসুপনিস্স যাদিকো কুসলুপ্পত্তিযা পকতিপচ্চযগণো. সোহি যদা দুৱিধেন সঙ্খাৰেন ৱিনা কেৱলং অত্তনো বলেন কুসলচিত্তং সমুট্ঠাপেতি. তদা অসঙ্খাৰোনাম. সোযেৱ যদা অত্তনো বলেন কুসলচিত্তং সমুট্ঠাপেতুং ন সক্কোতি. সঙ্খাৰসহাযং লভিত্ৱাৱ তং সমুট্ঠাপেতি. তদা সসঙ্খাৰোনাম. অসঙ্খাৰেন উপ্পন্নং অসঙ্খাৰিকং. সসঙ্খাৰেন উপ্পন্নং সসঙ্খাৰিকন্তি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. এত্থচ সোমনস্সাদীনং উপ্পত্তিকাৰণং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. অপিচ সদ্ধাসম্পত্তি দস্সনসম্পত্তি দেয্যধম্ম পটিগ্গাহক সম্পত্তীতি এৱমাদি সোমনস্সকাৰণং, তব্বিপৰীতং উপেক্খাকাৰণং. যানিচ পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্সচ কাৰণানিঅট্ঠকথাসু ৱুত্তানি. তানিপি ইমস্মিং ঠানে ৱত্তব্বানীতি. পঞ্ঞা সংৱত্তনিক কম্মুপনিস্সযতা, অব্যাপজ্জলোকুপপত্তিতা ইন্দ্ৰিযপৰিপাকতা, কিলেসদূৰতাচ ঞাণুপ্পত্তিযা কাৰণং. তিহেতুকপটিসন্ধিকতা, অমোহজ্ঝাসযতা, পঞ্ঞৱন্তপুগ্গলসেৱনা. সুতচিন্তাপসুতাতিপিৱত্তুং যুজ্জতি. যানিচধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স কাৰণানি অট্ঠকথাসু ৱুত্তানি. তানিপি ইধ ৱত্তব্বানি. তব্বিপৰীতং ঞাণৱিপ্পযুত্তকাৰণং. সঙ্খাৰকাৰণংপি পুব্বে ৱুত্তমেৱ. যানিচ ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্সচ কাৰণানি অট্ঠকথাসু ৱুত্তানি. তানিপি ইধ ৱত্তব্বানীতি. ইমেসংপি উপ্পত্তি ৱিধানং ৱিসুদ্ধিমগ্গে গহেতব্বন্তি.

৪২. অট্ঠপীতি এত্থ পিসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন ইমেসং ইধ ৱুত্তপ্পকাৰতো অঞ্ঞেহি পকাৰেহি অনেকৱিধতং সম্পিণ্ডেতি. তত্ৰাযং নযো. ইমানি অট্ঠচিত্তানি দসহি পুঞ্ঞক্ৰিযাৱত্থূহি গুণিতানি অসীতি হোন্তি. পুন তানি ছহি আৰম্মণেহি গুণিতানি চত্তাৰিসতানিচেৱ অসীতি চ হোন্তি. পুন তানি তীহি কম্মেহি গুণিতানি সহস্সং চত্তাৰি সতানি চত্তালীসংচ হোন্তি. পুন তানি তীহি হীনমজ্ঝিমপণীতেহি গুণিতানি চত্তাৰি সহস্সানি তীণি সতানি ৱীসতিচ হোন্তি. তানি ইমানি সুদ্ধিকানীতি কত্ৱা দ্ৱীসু ঠানেসু থপেতব্বানি. ততো একং ঠানং গহেত্ৱা দ্ৱিধা কৰোন্তস্স ঞাণসম্পযুত্তানি দ্ৱেসহস্সানি সতং সট্ঠিচ হোন্তি. তথা ঞাণৱিপ্পযুত্তানীতি. পুন তত্থ ঞাণসম্পযুত্তানি চতূহি অধিপতীহি গুণিতানি অট্ঠসহস্সানি ছসতানি চত্তালীসংচ হোন্তি. ঞাণৱিপ্পযুত্তানিপন ৱীমংসাৱজ্জিতেহি তীহি অধিপতীহি গুণিতানি ছসহস্সানি চত্তাৰিসতানি অসীতিচ হোন্তি. পুন তদুভযানি সম্পিণ্ডিতানি দসসহস্সং পঞ্চসহস্সানি সতং ৱীসতিচ হোন্তি. পুন তানি পুব্বে ৱিসুং থপিতেহি সুদ্ধিকেহি সম্পিণ্ডিতানি দসসহস্সং নৱসহস্সানি চত্তাৰি সতানি চত্তালীসঞ্চ হোন্তীতি. যংপন টীকাযং ইধ ৱুত্তনযেন সুদ্ধিকানিচ ঞাণৱিপ্পযুত্তানি চ ৱিসুং অকত্ৱা সব্বানি পুঞ্ঞক্ৰিযাদীহি সমং গুণিতানি সত্তৰস সহস্সানি দ্ৱে সতানি অসীতিচ হোন্তীতি ৱুত্তং.

[৪০] যঞ্চ ৱিভাৱনিযং

সুদ্ধিকানি ৱিসুং অকত্ৱা ঞাণৱিপ্পযুত্তানিএৱ ৱিসুং কত্ৱা তথা গুণিতানি ৱীস সতাধিক পন্নৰস সহস্সানি হোন্তীতি ৱুত্তং. তং সব্বং ন যুত্তং.

এৱঞ্হি সতি ইমানি কামাৱচৰকুসলানি নিচ্চং সাধিপতিকানি হুত্ৱা নিযতাধিপতিকানিনাম ভৱেয্যুং. নচ ইমানি উপৰি মহগ্গত কুসলানি ৱিয লোকুত্তৰানি ৱিয চ নিযতা ধিপতিকানি হোন্তীতি. টীকানযেনপন ঞাণৱিপ্পযুত্তানিপি ৱীমংসাসহগতানীতি আপজ্জতীতি. যথাৱা কোসল্লসম্ভূতট্ঠেন কুসলাতিএত্থ ঞাণৱিপ্পযুত্তানিপি কোসল্লেন নানাৱজ্জনৱীথিযং পৱত্তেন উপনিস্সযঞাণেন সম্ভূতত্তা কুসলানি এৱ নাম হোন্তি. এৱমিধপি তানি তেনেৱ ৱীমংসাধিপতিভূতেন সম্ভূতত্তা ৱীমংসাধিপতেয্যানিপি নাম হোন্তীতি ন নসক্কা ৱত্তুন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেন তানি ৱিসুং অকতানি সিযুন্তি. এৱংসন্তেপি কামকুসলানিনাম অধিপতিৱিমুত্তানি এৱ বহুতৰানি হোন্তি. তস্মা নসক্কা সব্বানি কামকুসলানি ৱীমংসাধিপতিমূলিকানি ভৱিতুন্তি.

৪৩. কামাৱচৰানিচ তানি কুসলানি চিত্তানিচাতি ৱিগ্গহো. তত্থ কেনট্ঠেন কুসলানীতি. আৰোগ্যট্ঠেন, সুন্দৰট্ঠেন, ছেকট্ঠেন, অনৱজ্জট্টেন, সুখৱিপাকট্ঠেনচাতি. ৰাগাদযোহি ধম্মা চিত্তসন্তানস্স ৰুজ্জনট্ঠেন ৰোগানাম. অহিতট্ঠেন অসুন্দৰা নাম. অনিপুণট্ঠেন অছেকানাম. গাৰয্হট্ঠেন ৱজ্জানাম. অনিট্ঠ ৱিপাকট্ঠেন দুক্খৱিপাকানাম হোন্তি. ইমানিপন তেহি ৱুট্ঠিতত্তা কুসলানিনাম অৰোগানি নামাতি অত্থো. তপ্পটিপক্খত্তাচ সুন্দৰানি ছেকানি অনৱজ্জানি সুখৱিপাকানি চ নাম হোন্তীতি. কুচ্ছিতে পাপধম্মে সলযন্তি চালেন্তি কম্পেন্তি ৱিদ্ধংসেন্তীতি কুসলানি. কুচ্ছিতেনৱা আকাৰেন সত্তসন্তানে সেন্তি অনুসেন্তীতি কুসা. ৰাগাদযো. তে লুনন্তি ছিন্দন্তীতি কুসলানি. কুসংৱা ৱুচ্চতি ঞাণং কুচ্ছিতানং সানট্ঠেন তনুকৰণট্ঠেন অন্তকৰণট্ঠেনৱা. কুসেন লাতব্বানীতি কুসলানি. কুসাৱিয হত্থপ্পদেসং সংকিলেসপক্খং লুনন্তীতিৱা কুসলানি. অপিচ, কুচ্ছিতে পাপধম্মে সৰন্তি হিংসন্তীতি কুসলানি. ৰকাৰস্স লকাৰো. কোসল্লসম্ভূতট্ঠেনৱা কুসলানীতি.

৪৪. মহাৱিপাকেসু পদত্থতো ৱত্তব্বং নত্থি. ৱেদনাভেদো আৰম্মণৱসেন ৱত্তব্বো. তানিহি অতিইট্ঠে ইট্ঠমজ্ঝত্তে চ আৰম্মণে যথাক্কমং সোমনস্সেন উপেক্খায চ যুত্তানীতি. সম্পযোগভেদো কম্মৱসেন জৱনৱসেনচ ৱত্তব্বো. তানিহি বলৱকম্মেন জনিতানি ঞাণসম্পযুত্তানি হোন্তি. দুব্বলকম্মেন জনিতানি ঞাণৱিপ্পযুত্তানি. কদাচিপন তদাৰম্মণৱসেন পৱত্তিকালে যেভুয্যেন তিহেতুকজৱনানুবন্ধানি ঞাণসম্পযুত্তানি হোন্তি. ইতৰজৱনানুবন্ধানি ঞাণৱিপ্পযুত্তানীতি. সঙ্খাৰভেদোপি কেহিচি আচৰিযেহি কম্মৱসেনেৱ কথিতো. অসঙ্খাৰিককম্মজনিতানি অসঙ্খাৰিকানি. সসঙ্খাৰিককম্মজনিতানি সসঙ্খাৰিকানীতি. সঙ্গহকাৰেনপন সন্নিহিতপচ্চযৱসেন ৱুত্তো. তানিহি পটিসন্ধিযং পুৰিমভৱে মৰণাসন্নকালে ঞাতকাদীহি তেন তেন পযোগেন উপট্ঠাপিতানি কম্মাদীনি আৰম্মণানি গহেত্ৱা পৱত্তানি সসঙ্খাৰিকানিনাম হোন্তি. তাদিসেন পযোগেন ৱিনা সযমেৱ কম্মবলেন উপট্ঠিতানি গহেত্ৱা পৱত্তানি অসঙ্খাৰিকানিনাম হোন্তি. তদাৰম্মণ কালেপন অসঙ্খাৰিকজৱনানুবন্ধানি অসঙ্খাৰিকানিনাম. সসঙ্খাৰিক জৱনানুবন্ধানি সসঙ্খাৰিকানি নামাতি. এত্থপি সম্পিণ্ডনত্থো ৱিসদ্দো. তেন আৰম্মণছক্ক হীনত্তিকৱসেনেৱ কালদেস সন্তানাদিৱসেনচ তেসং অনেকভেদত্তং সম্পিণ্ডেতি. যস্মা পনেতানি দানাদিৱসেন কাযকম্মাদিৱসেন ছন্দাদীনি ধুৰং কত্ৱা চ ন পৱত্তন্তি. তস্মা তানি পুঞ্ঞক্ৰিযাৱত্থূনং কম্মাধিপতীনঞ্চ ৱসেন ৱড্ঢনং নলভন্তীতি.

[৪১] ৱিভাৱনিযং পন

ইমানি ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপনাভাৱতো কম্মদ্ৱাৰ ৱসেন ন পৱত্তন্তি. অৱিপাকসভাৱতোচ কম্মৱসেন নপৱত্তন্তীতি ৱুত্তং. তং ৱিচাৰেতব্বং.

হেট্ঠাহি কুসলেসু কম্মত্তিকৱসেনেৱ ৱড্ঢনং ৱুত্তং. নপন ৱিসুং কম্মদ্ৱাৰৱসেন. কম্মত্তিকঞ্চনাম তিৱিধ কম্মদ্ৱাৰ ৱসেনেৱ সিদ্ধন্তি. ননু অট্ঠকথাযং যোহি কামাৱচৰকুসলেসু কম্মদ্ৱাৰ কম্মপথ পুঞ্ঞক্ৰিযাৱত্থুভেদো ৱুত্তো. সো ইধ নত্থি. কস্মা. অৱিঞ্ঞত্তিজনকতো অৱিপাক ধম্মতো তথা অপ্পৱত্তিযাচাতি ৱুত্তন্তি. সচ্চং. তত্থ পন অৱিঞ্ঞত্তিজনকতো কম্মদ্ৱাৰ ভেদো ইধ নত্থীতি এতেন কাযকম্মং ৱচীকম্মং মনোকম্মন্তি এৱং ভেদস্স অভাৱং ৱদতি. অৱিপাকধম্মতো কম্মপথভেদো ইধ নত্থীতি এতেন দসৱিধস্স কম্মপথভেদস্স অভাৱং ৱদতি. ইধপন কুসলেসুপি কম্মপথভেদং অগ্গহেত্ৱা তিৱিধকম্মদ্ৱাৰ ভেদভিন্নং কম্মত্তিকমেৱ গহিতং. তঞ্চ ৱিঞ্ঞত্তি সমুট্ঠাপনা ভাৱতো তিৱিধকম্মদ্ৱাৰৱসেন নপৱত্তন্তীতি ইমিনাৱ সিদ্ধং. যদিচ হেট্ঠা কুসলেসুপি দসৱিধকম্মপথভেদৱসেন ৱিসুং ৱড্ঢনং ৱুত্তং সিযা. এৱংসতি ইধপি অৱিপাকসভাৱতো কম্মপথৱসেন নপৱত্তন্তীতি ইদং ৱত্তব্বমেৱাতি.

৪৫. মহাক্ৰিযচিত্তেসুপি মহাৱিপাকেসুৱিয আৰম্মণ ৱসেনেৱ ৱেদেনাভেদো উপৰি সযমেৱ ৱক্খতি. ঞাণসম্পযুত্ত, ৱিপ্পযুত্ত, অসঙ্খাৰিক, সসঙ্খাৰিকভেদোপন যথাৰহং কুসলেসু ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো.

[৪২] ৱিভাৱনিযং পন

তথা অৱিচাৰেত্ৱা ক্ৰিযচিত্তানংপি কুসলে ৱুত্তনযেন যথাৰহং সোমনস্স সহগতাদিতা ৱেদিতব্বাতি ৱুত্তং. তং ন যুজ্জতি.

ইচ্চেৱং সব্বথাপীতি পদানং অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. সহেতুক কামাৱচৰ কুসল ৱিপাক ক্ৰিয চিত্তানীতি এত্থ সহেতু কগ্গহণং কুসল সদ্দ সম্বন্ধে ভূতকথন ৱিসেসনং. তেনেৱহি তং কুসলচিত্তানং চূড়নিগমেন গহিতং. ৱিপাক ক্ৰিয সদ্দসম্বন্ধেপন ব্যৱচ্ছেদকৱিসেসনং দট্ঠব্বং.

[৪৩] ৱিভাৱনিযং পন

সক্খৰকথলিকংপি মচ্ছগুম্বংপি তিট্ঠন্তংপি চৰন্তংপি পস্সতীতি সুত্তপদে ৱিয ইধ যথালাভ যোজনাতি ৱুত্তং. তং ন সমেতি. তত্থহি সক্খৰকথলিকংনাম নচৰতীতি যুত্তং. ইধপন কুসলং সহেতুকং নহোতীতি নযুত্তমেতন্তি.

৪৬. সঙ্গহগাথাযং ৱেদনা ঞাণ সঙ্খাৰ ভেদেনাতি ৱেদনাভেদেন, ঞাণভেদেন, সঙ্খাৰভেদেনচ. তত্থ ৱেদনা ভেদেনাতি ৱেদনাভেদসিদ্ধেন চিত্তভেদেন, ঞাণভেদেনাতি ঞাণযোগা যোগসিদ্ধেনচিত্তভেদেন. সঙ্খাৰভেদেনাতি সঙ্খাৰেন ৱিনা সহচ পৱত্তপচ্চযগণভেদসিদ্ধেন চিত্তভেদেনাতি অত্থো. ইদঞ্হি সমাসপদানং সামত্থিযং, যদিদং সুৱিঞ্ঞাতানং নানাপ্পকাৰানং পদত্থানং অপ্পকেন ব্যঞ্জনেন দীপনসমত্থতাতি.

[৪৪] এতেন ৱিভাৱনিযং

সযং অভিন্নানং ঞাণসঙ্খাৰানং ভেদৱচনে চিত্তস্স ভেদকৰ ভাৱে চ চোদনায অনোকাসতা সাধিতা হোতীতি.

তত্ৰাযং যোজনা. সহেতু কামাৱচৰ পুঞ্ঞপাকক্ৰিযা ৱেদনাঞাণসঙ্খাৰভেদেন যথাক্কমং ছচ দ্ৱাদসচ চতুৱীসতি চ মতাতি. এত্থচ –

ৱেদনাঞাণসঙ্খাৰ, ভেদেনেতানি অট্ঠধা;

পুঞ্ঞপাকক্ৰিযাভেদা, চতুৱীসতিৱিধা মকা তিপি.

ৱত্তব্বা. এৱঞ্হি সতি অত্থগতিচ ৱিসদা হোতি. উপৰি ৱক্খ, মানাহিচ সঙ্গহগাথাহি সদ্ধিং সমেতীতি.

৪৭. কামেতিআদি সব্বেসং কামচিত্তানং সঙ্গহগাথা. তত্থ কামে কামভূমিযং পাকানি সহেতুকাহেতুকৱসেন সব্বানি ৱিপাকচিত্তানি তেৱীস. পুঞ্ঞাপুঞ্ঞানি কুসলাকুসলচিত্তানিচ ৱীসতি. ক্ৰিযাচ সহেতুকাহেতুকৱসেন সব্বানি ক্ৰিযচিত্তানি পন একাদস হোন্তি. ইচ্চেৱং সব্বথাপি চতুপ্পঞ্ঞাস হোন্তীতি যোজনা. সব্বথাতি চেত্থ ৱিসদ্দো লুত্ত নিদ্দিট্ঠো. ধম্মসঙ্গণিযং ৱুত্তেন সব্বপ্পকাৰেনপি চতুপ্পঞ্ঞাসএৱ. ৱিভঙ্গে ৱিভত্তেন সব্বপ্পকাৰেনপি চতুপ্পঞ্ঞাস এৱাতিআদিনা তস্স অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱাতি.

[৪৫] এতেন ৱিভাৱনিযং

ইধ ৱুত্তানং কুসলাদীনং অন্তোগধভেদৱসেন তস্স অত্থৱিভাৱনা পটিসিদ্ধা হোতি.

[৪৬] যঞ্চ ৱিভাৱনিযং

কামে ভৱেতি ৱুত্তং. তংপি ৱিচাৰেতব্বং.

ভৱসদ্দো হি কুসলাকুসলকম্মেসু কম্মনিব্বত্তেসুচ ৱিপাক কটত্তাৰূপেসু ৱত্তমানো অভিধম্মে দিট্ঠো. ন তদঞ্ঞেসু নামৰূপধম্মেসূথি. ভূমিপৰিযাযোচ ইধ কামসদ্দো. ভূমীতিচ সহোকাসো ইন্দ্ৰিযা নিন্দ্ৰিযবদ্ধধম্মসমূহো ৱুচ্চতীতি কামে কামভূমিযন্তি অযমত্থো দট্ঠব্বো. ভৱোতিৱা ভূমিএৱ ৱুচ্চতি সুত্তন্তপৰিযাযেন ভৱন্তি এত্থ সত্তা সঙ্খাৰাচাতি কত্ৱা. এসনযো পৰত্থপীতি.

ইতি পৰমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স

চতুত্থৱণ্ণনায কামচিত্তস্স

পৰমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.

৪৮. এৱং কামচিত্তসঙ্গহং দস্সেত্ৱা ইদানি যথানুপ্পত্তং ৰূপচিত্তসঙ্গহং দস্সেন্তো ৱিতক্কৱিচাৰপীতিসুখেকগ্গতাসহিতন্তিআদিমাহ. ৱিতক্কোচ ৱিচাৰোচ পীতিচ সুখঞ্চ একগ্গতাচাতি দ্ৱন্দো. তাহি সহিতন্তি সমাসো. ৱিতক্কৱিচাৰপীতিসুখে কগ্গতা সঙ্খাতেনসমুদিতেনপথমজ্ঝানেন সম্পযুত্তংকুসলচিত্তং পথমজ্ঝানকুসলচিত্তং. তত্থ কেনট্ঠেনপথমং, কেনট্ঠেনচ ঝানন্তি. আদিতো পটিপজ্জিতব্বত্তা পথমং. কসিণাদিকস্স আৰম্মণস্স অনিচ্চাদিলক্খণস্সচ উপনিজ্ঝাযনতো পচ্চনীকধম্মানঞ্চ ঝাপনতো দয্হনতো ঝানং. ইমেসু দ্ৱীসু অত্থেসু একগ্গতাএৱ সাতি সযযুত্তাতি দট্ঠব্বা. সাহি একত্তাৰম্মণসঙ্খাতো একো অগ্গোকোটিকোট্ঠাসোৱা অস্সাতি অত্থেন একগ্গসঙ্খাতস্স চিত্তস্স তথাপৱত্তনে আধিপচ্চগুণযোগেন একগ্গতাতি চ ৱুচ্চতি. সাযেৱ চিত্তং নানাৰম্মণেসু ৱিক্খিপিতুং অদত্ৱা একস্মিং যেৱাৰম্মণে পটিপক্খধম্মানং দূৰীভাৱেন সম্মাচ আধিযতি থপেতি. ইন্দ্ৰিযানঞ্চ সমভাৱং কত্ৱা তত্থেৱ লীনুদ্ধচ্চাভাৱাপাদনেন সমঞ্চ আধিযতি থপেতীতি অত্থেন সমাধীতিচ ৱুচ্চতি. সাযেৱচ পাড়িযং অৱিক্খেপো অৱিসাহাৰো সণ্ঠিতি অৱট্ঠিতীতি নিদ্দিট্ঠাতি. ৱিতক্কাদযোপি পন তস্সা সাতিসযং উপকাৰকত্তা ঝানন্তেৱ ৱুত্তা. তথা হি ৱিতক্কো তাৱ চিত্তং থিনমিদ্ধৱসেন ওসক্কিতুং অদত্ৱা দড়্হং আৰম্মণাভিমুখমেৱ কৰোতি. আৰম্মণাভিনিৰোপন লক্খণোহি ৱিতক্কো. থিন মিদ্ধনীৱৰণস্সচ উজুপ্পটিপক্খোতি. ৱিচাৰোচ নং ৱিচিকিচ্ছাৱসেন সংসপ্পিতুং অদত্ৱা দড়্হং আৰম্মণানুবন্ধমেৱ কৰোতি. আৰম্মণানুমজ্জনলক্খণো হি ৱিচাৰো পঞ্ঞাপকতিকো. ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণস্সচ উজুপ্পটিপক্খোতি. পীতিচ চিত্তং ব্যাপাদৱসেন উক্কণ্ঠিতুং অদত্ৱা আৰম্মণে পৰিতুট্ঠমেৱ কৰোতি. আৰম্মণসংপি যাযনলক্খণা হি পীতি. ব্যাপাদনীৱৰণস্সচ উজুপ্পটিপক্খাতি. তথা সুখঞ্চ নং উদ্ধচ্চ কুক্কুচ্চৱসেন অৱূপসমিতুং অদত্ৱা আৰম্মণে লদ্ধসাতং উপব্ৰূহিতং কৰোতি. সাকলক্খণঞ্হি সুখং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণস্সচ উজুপ্পটিপক্খন্তি.

উপেক্খাচ সন্তসভাৱত্তা সুখেএৱ সঙ্গহিতাতি. এৱং কৰোন্তাচ তে ধম্মা তস্মিং আৰম্মণে তস্স চিত্তস্স সুট্ঠু একগ্গভাৱত্থাযচ হোন্তি. একগ্গভাৱোতিচ একগ্গতাযেৱ. সাচ একগ্গতা তেহি ধম্মেহি তথা অনুগ্গহিতা সুট্ঠু বলৱতী হুত্ৱা সযং কামচ্ছন্দৱসেন নানাৰম্মণেসু চিত্তৱিধাৱনং নীৱাৰেত্ৱা কসিণনিমিত্তাদিকে তস্মিং আৰম্মণে নিচ্চলং ঠত্ৱা তংআৰম্মণং উপগন্ত্ৱা নিজ্ঝাযতি ওলোকেতি. তস্মা তে সব্বেপি ধম্মা উপনিজ্ঝাযনট্ঠেনপি ঝানন্তি ৱুত্তাতি. তেসুচ তথা পৱত্তমানেসু তপ্পচ্চনীকা নীৱৰণধম্মা ওকাসং অলভিত্ৱা মনস্মিংপি পৰিযুট্ঠিতুং নসক্কোন্তি. ঝাপিতানাম হোন্তি. তস্মা তে পচ্চনীকজ্ঝাপনট্ঠেনপি ঝানন্তি ৱুত্তাতি. এৱং সন্তেপি যস্মা ঝান মগ্গ সম্বোধিসঙ্খাতেসু তীসু ঠানেসু ধম্মসামগ্গী পধানং হোতি. অঙ্গানং সমগ্গভাৱেএৱ অপ্পনাপত্তিৱসেন উপনিজ্ঝায নাদি কিচ্চসংসিদ্ধিতো. যস্মাচ এতে ধম্মা ৱুত্তনযেন ৱিসুংৱিসুং অত্তনো কিচ্চং কৰোন্তাপি চিত্তস্স আৰম্মণে নিচ্চলপ্পৱত্তি সঙ্খাতং একমেৱ উপনিজ্ঝানকিচ্চং সাধেন্তি. তস্মা ৰথঙ্গানং সমুদাযেএৱ ৰথৱোহাৰোৱিয তেসং সমুদাযেএৱ ঝান ৱোহাৰো সিদ্ধোতি ৱেদিতব্বো. অপৰেপন পঞ্চন্নংপি তেসং আৰম্মণাভিনিৰোপনাদীনি যথাসকং কিচ্চানিযেৱ ৱিসুং ৱিসুং উপনিজ্ঝানকিচ্চানিনাম হোন্তীতি পট্ঠানে ঝানপচ্চযং পত্ৱা সব্বেপেতে ৱিসুং ৱিসুং ঝানপচ্চযং সাধেন্তিযেৱ. তস্মা তে ৱিসুং ৱিসুংপি ঝানানিযেৱ হোন্তীতি সক্কা ৱত্তুং. যথাচ পঞ্চঙ্গিকং সীলং দসঙ্গিকং সীলন্তি এত্থ পঞ্চসমুদিতাদীনি তেসং সীলানং পঞ্চঙ্গিকা দিনামলাভস্সেৱ কাৰণানি হোন্তি. ন সীলভাৱস্স. ন হি পাণাতিপাতা ৱেৰমণাদিকং একংপি সমানং সীলংনাম ন হোতীতি. এৱমেৱং ইধপি পঞ্চসমুদিতাদীনি পঞ্চঙ্গিকাদি ভাৱস্সেৱ পথমজ্ঝানাদি ভাৱস্সেৱচ কাৰণানি. নপন ঝানভাৱস্সাতি নসক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. ইতৰথা ঝানপচ্চযে ঝানঙ্গানি পচ্চনিযানিযেৱ সিযুন্তিপি ৱদন্তি. এত্তাৱতা সতিপি ইমস্স চিত্তস্স ফস্সাদীহিপি সহিতভাৱে তেসং তথাৱিধকিচ্চৱিসেসাভাৱা ইধ অগ্গহণন্তিপি সিদ্ধং নহোতীতি. ৱিচাৰপীতিসুখেকগ্গতা সঙ্খাতেন দুতীযজ্ঝানেন সম্পযুত্তং কুসলচিত্তং দুতীযজ্ঝান কুসলচিত্তং, এৱং সেসেসুপি.

৪৯. এত্থ সিযা. কেনপন ইমেসং ঝানানং অঙ্গভেদো কতোতি. পুগ্গলজ্ঝাসযেন কতোতি. যোহি ৱিতক্কসহাযো হুত্ৱা পঞ্চঙ্গিকং পথমজ্ঝানং উপ্পাদেত্ৱা তত্থ ৱসীভাৱং কত্ৱা পুনৱিতক্কে নিব্বিন্দতি. তস্স ৱিতক্কং সমতিক্কমিত্ৱা অৱিতক্কং চতুৰঙ্গিকং ঝানং অধিগন্তুং অজ্ঝাসযো সণ্ঠাতি. তদা সো তমেৱ পথমজ্ঝানং পাদকভাৱত্থায দড়্হং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তেন অজ্ঝাসযেন সহেৱ পুনভাৱনং অনুযুঞ্জন্তো অৱিতক্কং চতুৰঙ্গিকং ঝানং অধিগচ্ছতি. তত্থ সা ভাৱনাসযং ৱিতক্কযুত্তাপি তেন অজ্ঝাসযেন পৰিভাৱিতত্তা ৱিতক্কৱিৰাগ ভাৱনানাম হোতি. তস্সা ভাৱনায. বলেন তং ঝানং উপ্পজ্জ মানং অৱিতক্কং চতুৰঙ্গিকং উপ্পজ্জতি. সেসজ্ঝানাধিগমেসুপি এসেৱনযোতি. এৱং পুগ্গলজ্ঝাসযেন তেসং ঝানানং অঙ্গভেদো কতোতি ৱেদিতব্বো. এত্থচ উত্তৰুত্তৰজ্ঝানা ধিগমনে পাদকভাৱত্থায পুৰিমপুৰিমজ্ঝানস্স সমাপজ্জনং অৱস্সং ইচ্ছিতব্বং. হেট্ঠিমং হেট্ঠিমং পগুণজ্ঝানং উপৰিমস্স উপৰিমস্স পদট্ঠানং হোতীতি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. অজ্ঝাসযবলেনপন উত্তৰজ্ঝানং উপ্পজ্জমানং পাদকজ্ঝানসদিসং নহোতি. পাদকজ্ঝানতোহি পুগ্গলজ্ঝাসযোৱ বলৱতৰো. তেনাহ ভগৱা ইজ্ঝতি ভিক্খৱে সীলৱতো চেতোপণিধি ৱিসুদ্ধত্তাতি. অযঞ্চ অত্থো উপৰি লোকুত্তৰচিত্তং পত্ৱা আৱি ভৱিস্সতীতি.

৫০. এত্থ সিযা. কস্মা ইধ সঙ্খাৰভেদো নৱুত্তোতি. পাড়িযমেৱ অৱুত্তত্তা. কস্মাচ সো পাড়িযং অৱুত্তোতি. পটিপদা ভেদৱচনেনেৱ সিদ্ধত্তাতি. তথাহি সব্বেসংপি লোকিয লোকুত্তৰজ্ঝানানং সুখপ্পটিপদভাৱে সিদ্ধে অসঙ্খাৰিকভাৱো সিদ্ধোযেৱ হোতি. দুক্খপ্পটিপদভাৱেচ সিদ্ধে তেসং সসঙ্খাৰিকভাৱো সিদ্ধোযেৱ হোতীতি. কথং ৱিঞ্ঞাযতীতি চে. অট্ঠকথাদস্সনতো. ৱুত্তঞ্হেতং অট্ঠসালিনিযং -

যো আদিতো কিলেসে ৱিক্খম্ভেন্তো দুক্খেন সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন কিলমন্তো ৱিক্খম্ভেতি. তস্স দুক্খা পটিপদা হোতি. যো কিলেসে ৱিক্খম্ভেন্তো সুখেন অকিলমন্তো ৱিক্খম্ভেতি. তস্স সুখাপটিপদা হোতীতি.

তথা সম্মোহৱিনোদনী ৱিসুদ্ধিমগ্গেসুপীতি. এত্থচ পুব্বৱাক্যে দুক্খেন সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেনাতি দিট্ঠত্তা পৰৱাক্যেপি সুখে ন অসঙ্খাৰেন অপ্পযোগেনাতি দিট্ঠমেৱ হোতি. তত্থ সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেনাতি সঙ্খাৰপ্পযোগসহিতেন কামাদীনৱদস্সনাদিনা পচ্চযগণেনাতি অত্থো. এতেন সব্বেসং দুক্খপ্পটিপদজ্ঝানানং সসঙ্খাৰিকভাৱো ৱুত্তো হোতি. অসঙ্খাৰেন অপ্পযোগেনাতি সঙ্খাৰপ্পযোগৰহিতেন তেনেৱ পচ্চযগণেন. এতেন সব্বেসং সুখপ্পটিপদজ্ঝানানং অসঙ্খাৰিকভাৱো ৱুত্তো হোতীতি. খিপ্পাভিঞ্ঞজ্ঝানানংপিহি দুক্খপ্পটিপদভাৱে সতি সসঙ্খাৰিকতাৱ ৱিঞ্ঞাযতি. দন্ধভিঞ্ঞজ্ঝানানংপি সুখপ্পটিপদভাৱে সতি অসঙ্খাৰিকতাৱ ৱিঞ্ঞাযতীতি. যদিএৱং পটিপদাৰহিতানং মগ্গ সিদ্ধউপপত্তিসিদ্ধজ্ঝানানং কথং সঙ্খাৰভেদো সিদ্ধোতি. তেসংপি ৱড়ঞ্জনকালে সমাপত্তিপ্পটিবন্ধকানং পচ্চযানং সন্নিহিতা সন্নিহিতৱসেন দুক্খসুখপ্পটিপদভাৱসম্ভৱো হোতিযেৱাতি. তত্থ মগ্গসিদ্ধজ্ঝানংনাম সুদ্ধৱিপস্সনাযানিকানং মগ্গপ্পটিলাভেন সহেৱ সিদ্ধজ্ঝানং. তং দুৱিধং হেট্ঠিমমগ্গসিদ্ধং, অৰহত্তমগ্গসিদ্ধন্তি. তত্থ মহাসমযসুত্তে আগতানং পঞ্চসতানং ভিক্খূনং ঝানং হেট্ঠিম মগ্গসিদ্ধং. আনন্দত্থেৰস্স ঝানং অৰহত্তমগ্গসিদ্ধং. যংপি অনাগামীনং অজানন্তানঞ্ঞেৱ সত্থেন হনিত্ৱা সহসা মৰন্তানং উপ্পন্নং. তংপি মগ্গসিদ্ধগতিকং. যোপন অট্ঠসমাপত্তিযো ভাৱেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰূপি ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি. তস্স তা সমাপত্তি যো তত্থ পাকতিকাএৱ হোন্তি. ইদং উপপত্তিসিদ্ধন্তি. একস্মিং ভৱেপি হি লদ্ধজ্ঝানানি ৱড়ঞ্জনকালে সন্নিহিতপচ্চযৱসেন নানাপটিপদাযুত্তানি হোন্তীতি. ঝানুপ্পত্তিপ্পটিপদা ৰহিতত্তাৱা অসঙ্খাৰিকজ্ঝানেসু তেসং সঙ্গহো যুত্তো সিযাতি. অপিচ, নেত্তিপাড়িযং সব্বেসং লোকিয লোকুত্তৰসমাধীনং সঙ্খাৰভেদো সৰূপতোৱ নিদ্দিট্ঠো. যথাহ-দ্ৱে সমাধযো সসঙ্খাৰো সমাধি অসঙ্খাৰো সমাধীতি. অট্ঠকথাযঞ্চ সুখপ্পটিপদা পুব্বকানং দ্ৱিন্নং দন্ধাভিঞ্ঞখিপ্পাভিঞ্ঞসমাধীনং অসঙ্খাৰভাৱো দুক্খপ্পটিপদা পুব্বকানং দ্ৱিন্নং সসঙ্খাৰভাৱোচ ৱুত্তোতি. এত্তাৱতা সব্বেসং মহগ্গতলোকুত্তৰজ্ঝানচিত্তানং অসঙ্খাৰিক সসঙ্খাৰিকৱসেন ৱিসুং ৱিসুং দুৱিধভাৱো সিদ্ধো হোতি. যস্মাপন অযং সঙ্খাৰৱোহাৰো অকুসলানংপি সাধাৰণো. পটিপদাৱোহাৰোপন ৱিসেসেন পটিপত্তিধম্মেস্ৱেৱ পাকটো. মহগ্গত লোকুত্তৰধম্মাচ একন্তং পটিপত্তিধম্মাএৱ. তস্মা তেসং ভেদং সঙ্খাৰৱসেন অৱত্ৱা পটিপদাৱসেনেৱ ধম্মসঙ্গণি পাড়িযংপি ৱুত্তোতি দট্ঠব্বো. অযমেত্থ পৰমত্থদীপনা.

৫১. [৪৭] যংপন ৱিভাৱনিযং

‘‘সব্বস্সপি ঝানস্স পৰিকম্মসঙ্খাতপুব্বাভিসঙ্খাৰেন ৱিনা কেৱলং অধিকাৰৱসেন অনুপ্পজ্জনতো অসঙ্খাৰিকন্তিপি. অধিকাৰেনচ ৱিনা কেৱলং পৰিকম্মাভিসঙ্কাৰৱসেনেৱ অনুপ্পজ্জনতো সসঙ্খাৰিকন্তিপি নসক্কা ৱত্তু’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ পৰিকম্মসঙ্খাত.ল. অসঙ্খাৰিকন্তিপি নসক্কা ৱত্তুন্তি ইদং তাৱ নযুজ্জতি.

ন হি পৰিকম্মসঙ্খাত পুব্বাভিসঙ্খাৰো ইমস্মিং সঙ্খাৰভেদে সঙ্খাৰো এৱনাম হোতি. কস্মা, ঝানুপ্পত্তিযা পকতিপচ্চয ভূতত্তা, তথাহি লোকে সাসনেচ সব্বংপি কুসলাকুসল কম্মং অত্তনো অনুৰূপেন পৰিকম্মসঙ্খাত পুব্বাভিসঙ্খাৰেন ৱিনা উপ্পন্নংনাম নত্থি. অন্তমসো আলোপভিক্খাদানমত্তংপীতি. যঞ্চ চিত্তং যেন অত্তনো অনুৰূপেন পৰিকম্মসঙ্খাতপুব্বা ভিসঙ্খাৰেন ৱিনা ন উপ্পজ্জতি. সো তস্স চিত্তস্স পকতিপচ্চযগণেএৱঅন্তো গধো হোতি. ঝানানিচ লোকিয লোকুত্তৰ ভূতানি সব্বানি অত্তনো অনুৰূপেন পৰিকম্মসঙ্খাত পুব্বভাগভাৱনা ভিসঙ্খাৰেন ৱিনা উপ্পন্নানিনাম নত্থীতি সো তেসং পকতিপচ্চযগণেসুএৱ অন্তোগধো হোতীতি. ইতৰথা সব্বংপি কুসলাকুসল কম্মং অসঙ্খাৰিকং নামনত্থীতি আপজ্জতীতি.

[৪৮] যঞ্চ তত্থ