পচ্চয সঙ্গহ পৰমত্থদীপনী
১৬৬. এৱং সত্তহি পৰিচ্ছেদেহি পথমস্স নামৰূপপৰিচ্ছেদ ঞাণস্স ৱিধানং দস্সেত্ৱা ইদানি দুতীযস্স পচ্চযপৰিগ্গহঞাণস্স ৱিধানং দস্সেন্তো যেসংসঙ্খতধম্মানন্তিআদি মাহ. ইদানি যেসং সঙ্খতধম্মানং সঙ্খতাসঙ্খতভূতা যেধম্মা যথা যেহি হেতাদীহি পচ্চযাকাৰেহি পচ্চযা উপকাৰকা হোন্তি. তং ৱিভাগং তেসং সঙ্খতধম্মানং পচ্চযুপ্পন্নভূতানং ৱিভাগঞ্চ তেসং পচ্চযধম্মানং ৱিভাগঞ্চ তেসংপচ্চযাকাৰানং ইহ ৱিভাগঞ্চ ইমস্মিং ৱুচ্চমানে পচ্চযসঙ্গহে যথাৰহং পৱক্খামীতি যোজনা.
[২২৪] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘পচ্চযে দস্সেতু’’ন্তি ৱুত্তং. তং তং ৱিভাগন্তি ইমিনা ন সমেতি.
[২২৫] যঞ্চ তত্থ
‘‘ইহ ইমস্মিং সমুচ্চয সঙ্গহানন্তৰে ঠানে’’তি ইহ সদ্দস্স অত্থৱিভাৱনং ৱুত্তং. তংপি ন যুজ্জতি.
এতস্মিঞ্হি অত্থে সতি ইদানি সদ্দো নিৰত্থকো হোতীতি, পটিচ্চ ফলং সমুপ্পজ্জতি এতস্মাতি পটিচ্চসমুপ্পাদো. তত্থ পটিচ্চাতি অৱিনা, অমুঞ্চিত্ৱাতি অত্থো. অৱিজ্জাদিকো পচ্চযধম্মোতি ৱণ্ণেন্তি. অথৱা, সমুপ্পজ্জনং সমুপ্পাদো. সহজাতধম্মেহি সহেৱ কলাপৱসেন অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱোতি অত্থো. যথাসকং পচ্চযং পটিচ্চ তেন অৱিনাভাৱীহুত্ৱা সমুপ্পাদো পটিচ্চ সমুপ্পাদো, অত্থতো পন সব্বেসং পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নভূতানং সঙ্খত ধম্মানং পচ্চযাযত্তৱুত্তিতাসঙ্খাতং সব্বসঙ্খতসাধাৰণং একং সামঞ্ঞলক্খণং. যং ইদপ্পচ্চযতাতিচ ৱুচ্চতি. তত্থচ ইদপ্পচ্চয তাতি অযং ইমস্স পচ্চযো অযং ইমস্স পচ্চযোতি এৱং নিদ্দিসিতব্বো অযং পচ্চযো এতেসন্তি ইদপ্পচ্চযা. সঙ্খতধম্মা. ইদপ্পচ্চযানং ভাৱো ইদপ্পচ্চযতা. যথাৱুত্ত সামঞ্ঞলক্খণং এৱাতি অত্থো ৱেদিতব্বো, ন পটিচ্চ ফলং সমুপ্পজ্জতি এতস্মাতি পটিচ্চসমুপ্পাদো. অৱিজ্জাদিকো পচ্চযধম্মোতিচ ইমেসং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা. ইদপ্পচ্চযাএৱ ইদপ্পচ্চযতাতিচ. ৱিসুদ্ধিমগ্গে পন সমুপ্পজ্জনং সমুপ্পাদোতি অযমত্থো পটিক্খিত্তো. পাড়িযং পন অযমেৱ অধিপ্পেতো ৱিয দিস্সতি. যথাহ –
কতমোচ ভিক্খৱে পটিচ্চসমুপ্পাদো. জাতিপচ্চযা ভিক্খৱে জৰামৰণং, উপ্পাদাৱা তথাগতানং অনুপ্পাদাৱা তথাগতানং ঠিতাৱ সা ধাতু, ধম্মট্ঠিততা ধম্মনিযামতা ইদপ্পচ্চযতাতি.ল. অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা উপ্পাদাৱা.ল. ইদপ্পচ্চযতা. ইতি খো ভিক্খৱে তত্ৰ তথতা অৱিতথতা অনঞ্ঞথতা ইদপ্পচ্চযতা. অযং ৱুচ্চতি ভিক্খৱে পটিচ্চসমুপ্পাদোতি.
এত্থ হি ঠিতাৱ সা ধাতূতিআদিনা তত্ৰ তথতা অৱিতথতাতিআদিনাচ যথাৱুত্তং ইদপ্পচ্চযতা সঙ্খাতং সামঞ্ঞ লক্খণমেৱ পটিচ্চসমুপ্পাদোনামাতি দস্সেতি. ন চেত্থ ভাৱসাধনে কতে সতি পটিচ্চসদ্দেন সহ সমুপ্পাদসদ্দস্স অসমানকত্তুতাসঙ্খাতো ব্যঞ্জনযুত্তিৱিৰোধো অত্থি. যো পটিচ্চ ক্ৰিযায কত্তা, তস্সেৱ সমুপ্পাদক্ৰিযাযপি কত্তুতা সম্ভৱতো. ন হি ক্ৰিযানাম কত্তুৰহিতাসম্ভৱতীতি. সঙ্খতধম্মেসুচ গম্ভীৰেসু সতি অনিচ্চতাদিলক্খণং ৱিয ইদংপি সঙ্খতলক্খণং গম্ভীৰমেৱ হোতীতি নযিধ গম্ভীৰৱচনৱিৰোধো সম্ভৱতি. অথখো সঙ্খতধম্মতো সঙ্খতলক্খণমেৱ গম্ভীৰতৰং হোতীতি. তাদিসেন পন সামঞ্ঞলক্খণেন সম্পন্না যথাৱুত্তা অৱিজ্জাদযো সঙ্খতধম্মা পটিচ্চসমুপ্পন্নানাম. যথাহ-কতমেচ ভিক্খৱে পটিচ্চসমুপ্পন্নাধম্মা জৰামৰণং ভিক্খৱে পটিচ্চসমুপ্পন্নং.ল. অৱিজ্জা ভিক্খৱে পটিচ্চসমুপ্পন্নাতি. ইতি সব্বেসং পচ্চযপচ্চযুপ্পন্ন ভূতানং সঙ্খতধম্মানং পচ্চযা সত্ত ৱুত্তিতাসঙ্খাতো পটিচ্চসমুপ্পাদোচ সো নীযতি ঞাযতি পটিৱিজ্ঝীযতীতি কত্ৱা নযোচাতি পটিচ্চসমুপ্পাদনযো. পঠপেতি সঙ্খতধম্মে নানাপকাৰেহি পচ্চযভেদেহি পৱত্তেতি দেসেতি এত্থাতি পট্ঠানং. মহাপকৰণং. পট্ঠানে দেসিতো নযো পট্ঠাননযো.
তস্মিং তস্মিং পচ্চযধম্মে ভাৱে ৱিজ্জমানে সতি তে তে ভৱন্তি সীলেনাতি তব্ভাৱভাৱিনো. সঙ্খতধম্মা. তেসং ভাৱো তব্ভাৱভাৱিভাৱো, ইমস্মিং সতি ইদং হোতি. ইমস্স উপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতীতি এৱং পৱত্তো সঙ্খতধম্মনিযামো. তব্ভাৱভাৱিভাৱোএৱ আকাৰো তব্ভাৱভাৱিভাৱাকাৰো. সো এৱ তব্ভাৱভাৱিভাৱাকাৰমত্তং. মত্তসদ্দেন হেতাদিপচ্চয সত্তিনিযমং নিৱত্তেতি. তেন উপলক্খিতো নযো পটিচ্চসমুপ্পাদ নযো. আহচ্চপচ্চযট্ঠিতিং আৰব্ভাতি এত্থ হেতু আৰম্মণা দিৱসেন তথাতথা উপকাৰকতাসঙ্খাতো পচ্চযসত্তি ৱিসেসো আহচ্চপচ্চযট্ঠিতিনাম. সো হি অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰাতিআদীসু ৱিয পচ্চযধম্মুদ্ধাৰমত্তে অট্ঠত্ৱা হেতুপচ্চযো আৰম্মণপচ্চহোতিআদিনা পচ্চযসত্তি ৱিসেসুদ্ধাৰৱসেন আহচ্চ মত্থকং পাপেত্ৱা দেসিতত্তা আহচ্চপচ্চযট্ঠিতীতি ৱুচ্চতি. পচ্চযধম্মা তিট্ঠন্তি অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নাভিসঙ্খৰণ কিচ্চং পত্ৱা অনোসক্কমানা হুত্ৱা পৱত্তন্তি এতাযাতি কত্ৱা. আৰব্ভাতি পটিচ্চ. ৱুচ্চতীতি ভগৱতা কথীযতি.
উভযং পন ৱোমিস্সিত্ৱা পপঞ্চেন্তি আচৰিযাতি ইদং পটিচ্চ সমুপ্পাদং পপঞ্চেন্তে সন্ধায ৱুত্তং. তেহি তং পপঞ্চযন্তা পট্ঠান নযংপি আহৰিত্ৱা পপঞ্চেন্তীতি. যথা সূৰিযো উদযন্তো অন্ধকাৰে ৱিধমেত্ৱা দব্বসম্ভাৰে মহাজনস্স পাকটে কৰোতি. এৱমেৱং উপ্পন্নং চতুসচ্চঞাণং অৱিজ্জন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা চতুসচ্চ ধম্মং ৱিদতি পাকটং কৰোতীতি ৱিজ্জা. তপ্পটিপক্খত্তা মোহো অৱিজ্জানাম. সো হি উপ্পজ্জমানো ধম্মেসু অঞ্ঞাণঅদস্সন সঙ্খাতং অন্ধকাৰং জনেত্ৱাৱ উপ্পজ্জতি. পটিচ্চ ফলং এতি আগচ্ছতি এতস্মা এতেনাতি ৱা পচ্চযো. অৱিজ্জাচ সা পচ্চযো চাতি অৱিজ্জাপচ্চযো. তস্মা অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা সম্ভৱন্তীতি সম্বন্ধো. সঙ্খতং কাযৱচীমনোকম্মং অভিসঙ্খৰোন্তি সত্তা এতেহীতি সঙ্খাৰা. ৱিজানাতীতি ৱিঞ্ঞাণং. ৱিজানন্তি সত্তা এতেনাতি ৱা ৱিঞ্ঞাণং. আৰম্মণে নমতীতি নামং. ৰুপ্পতি ৱিকাৰং আপজ্জতীতি ৰূপং. অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনং. দেৱানং দেৱাযতনমিৱ. ফুসতীতি ফস্সো. ফুসন্তি সম্পযুত্তকা ধম্মা এতেনাতি ৱা ফস্সো. ৱেদযতীতি ৱেদনা. ৱেদযন্তি পচ্চনুভৱন্তি সত্তা এতাযাতিৱা ৱেদনা. তস্সতি পৰিতস্সতীতি তণ্হা. নিচ্চপিপাসৱসেন আৰম্মণহেতু নিচ্চং চঞ্চলতি পত্থেতি ৱাতি অত্থো. তস্সন্তি পৰিতস্সন্তি চঞ্চলন্তি সত্তা এতাযাতি ৱা তণ্হা. উপাদিযতীতি উপাদানং. অমুঞ্চগাহং গণ্হাতীতি অত্থো. উপাদিযন্তি সত্তা এতেনাতি ৱা উপাদানং.
ভৱতি ৱড্ঢতীতি ভৱো. ভৱন্তি জাযন্তি ৱড্ঢন্তি সুখদুক্খানি এতেনাতি ৱা ভৱো. জননং জাতি. জাযন্তি পাতুভৱন্তি সঙ্খত ধম্মা এতাযাতি ৱা জাতি. জীৰণং জৰা. জীৰন্তি জিণ্ণভাৱং গচ্ছন্তি এতাযাতি ৱা জৰা. সোচনং সোকো. সোচন্তি চিত্তপৰিড়াহং গচ্ছন্তি এতেনাতি ৱা সোকো. পৰিদেৱনং পৰিদেৱো. তং তং পৱত্তিং পৰিকিত্তেত্ৱা দেৱন্তি কন্দন্তি এতেনাতি ৱা পৰিদেৱো. খমিতুং সহিতুং দুক্কৰন্তি দুক্খং. দুম্মনস্স ৱিৰূপচিত্তস্স ভাৱো দোমনস্সং. ভুসো আযাসনং উপাযাসো. আযাসনন্তি অনস্সাসনং. ৱিসীদনন্তি অত্থো. এৱন্তি ইমিনা যথাৱুত্তেন. অৱিজ্জাদি সঙ্খাৰাদিপচ্চযপচ্চযুপ্পন্ন পৰংপৰৱিধিনা সমুদযো হোতীতি সম্বন্ধো. এতস্সকেৱলস্সদুক্খক্খন্ধস্সাতি অৱিজ্জাদিকস্স এতস্স সকলস্স দুক্খৰাসিস্স কেনচি সুখেন অসংমিস্সস্স ৱা দুক্খৰাসিস্স অভিনিব্বত্তি হোতীতি অত্থো. এত্থচ দুৱিধো পটিচ্চসমুপ্পাদনযো সুত্তন্তিকনযো অভিধম্মনযোতি. তত্থ সুত্তন্তিকনযেন তাৱ অৱিজ্জা চতুব্বিধা দুক্খপটিচ্ছাদিকা সমুদযপটিচ্ছাদিকা নিৰোধপটিচ্ছাদিকা মগ্গপটিচ্ছাদিকাচাতি. অভিধম্মনযেন পন পুব্বন্তপটিচ্ছাদিকা অপৰন্ত পটিচ্ছাদিকা পুব্বন্তাপৰন্তপটিচ্ছাদিকা পটিচ্চসমুপ্পাদপটিচ্ছাদিকাতি চতূহি সদ্ধিং অট্ঠ ৱিধাতি ৱেদিতব্বা.
সঙ্খাৰা সুত্তন্তিকনযেন সাসৱা কুসলাকুসলচেতনা অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো আনেঞ্জা ভিসঙ্খাৰোতি পন তিৱিধা হোন্তি. তত্থ দ্ৱাদস অকুসলচেতনা অপুঞ্ঞাতি সঙ্খাৰোনাম. কামৰূপ কুসলচেতনা পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰোনাম. অৰূপকুসলচেতনা আনেঞ্জাতিসঙ্খাৰোনাম. অভিধম্মনযেন পন সব্বাপি লোকিযলোকুত্তৰভূতা কুসলাকুসলচেতনা সঙ্খাৰানাম. কিৰিযচেতনা পন সব্বাপি ৱিভঙ্গে নগহিতা. অট্ঠকথাযঞ্চ কিৰিযধম্মানং পন যস্মা নেৱ অৱিজ্জা ন কুসলা কুসলমূলানি উপনিস্সযপচ্চযত্তং লভন্তি. তস্মা কিৰিযৱসেন পচ্চযাকাৰো নৱুত্তোতি ৱুত্তং. অৱিজ্জাচ কুসলাকুসলমূলা নিচ কিৰিযধম্মানং উপনিস্সয পচ্চযা ন হোন্তি. তস্মা কিৰিযধম্মা পটিচ্চসমুপ্পাদদেসনাযং নগহিতাতি ৱুত্তং হোতি. সংযুত্তেপি যতো খো ভিক্খৱে ভিক্খুনো অৱিজ্জা পহীনা হোতি. ৱিজ্জাউপ্পন্না. সো অৱিজ্জা ৱিৰাগা ৱিজ্জুপ্পাদা নেৱ পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. ন অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং. ন আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতীতি ৱুত্তং. অত্তনো অনুৰূপপচ্চযৱসেন পন তেসংপি পটিচ্চ সমুপ্পাদো অৱাৰিতোযেৱ. নহি কোচি পটিচ্চসমুপ্পাদৰহিতো সঙ্খতধম্মোনাম অত্থীতি. এস নযো ৱিঞ্ঞাণাদীসুপীতি. ৱিঞ্ঞাণন্তি বাত্তিংসৱিধং লোকিযৱিপাকৱিঞ্ঞাণং সুত্তন্তিকনযেন. অভিধম্মনযেন পন কিৰিযচিত্তৱজ্জিতং একূনসত্ততিৱিধং লোকিযলোকুত্তৰৱিঞ্ঞাণং. নামৰূপন্তি লোকিয ৱিঞ্ঞাণ সহজাতং ৱেদনাদিখন্ধত্তযং পটিসন্ধিযং কম্মজৰূপং পৱত্তিযং চিত্তজ ৰূপঞ্চ সুত্তন্তিকনযেন. অভিধম্মনযেন পন সব্বং কুসলাকুসল ৱিপাকসম্পযুত্তং খন্ধত্তযং ৱুত্তপ্পকাৰৰূপঞ্চ. অট্ঠকথাযং পন লদ্ধপচ্ছাজাতপচ্চযং সব্বংপি চতুসমুট্ঠানৰূপং গহিতমেৱ.
[২২৬] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘তদুভযংপি ইধ পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণসহগত’’ন্তি ৱুত্তং. তং অনুপপন্নং.
সড়াযতনন্তি ছ অজ্ঝত্তিকাযতনানি এৱ সব্বত্থ পাড়িযং ৱিভত্তানি. একচ্চে পন আচৰিযা বাহিৰাযতনানি ফস্সস্স পচ্চযা হোন্তীতি কত্ৱা তানিপি ইধ গণ্হন্তি. তংপি নিদানৱগ্গ পাড়িযা সমেতিযেৱ. যথাহ –
কতমোচ ভিক্খৱে লোকস্স সমুদযো. চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপেচ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা. ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা.ল. দোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তীতি অযং লোকস্স সমুদযো. সোতঞ্চ.ল. মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মেচ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো.ল. লোকস্স সমুদযোতি.
ফস্সৱেদনাদযোপি নযদ্ৱযে তং তং ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা ৱেদিতব্বা. তণ্হুপাদানানি পাকটানি. ভৱো দুৱিধো কম্মভৱো উপপত্তিভৱোচ. লোকিযকুসলাকুসলভূতা চেতনাচ. চেতনাসম্পযুত্তা অভিজ্ঝাদযো অনভিজ্ঝাদযোচ কম্মভৱো. যথাহ-সব্বংপি ভৱগামিকম্মং কম্মভৱোতি. কম্মনিব্বত্তা পন সব্বেপি লোকিযৱিপাকক্খন্ধা সব্বানিচ কম্মজৰূপানি উপপত্তিভৱো সুত্তন্তিকনযেন. অভিধম্মনযেন পন লোকুত্তৰ খন্ধাপি ৱিভঙ্গে আগতাএৱ. জাতিজৰামৰণানি সব্বেসং সঙ্খত ধম্মানং লক্খণপত্তানি. সোকাদীসু ঞাতিব্যসনাদীহি ফুট্ঠস্স সোচনাকাৰেন পৱত্তা দোমনস্সৱেদনা সোকোনাম. ৰোদনাকাৰেন পৱত্তো অনিট্ঠো চিত্তজসদ্দো পৰিদেৱোনাম. কাযিকা দুক্খৱেদনা দুক্খংনাম. চেতসিকা দুক্খৱেদনা দোমনস্সংনাম. ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তং সংসীদনৱিসীদনাকাৰপৱত্তো দোসো উপাযাসোনাম. অযমেত্থ ৱিভাগো. যেসং পন খন্ধদুক্খে অৱিজ্জা অপ্পহীনা হোতি. তেসং ইতৰসচ্চেসুপি সা অপ্পহীনাএৱ হোতীতি তে খন্ধপৱত্তিযংএৱ সুখসঞ্ঞং লভন্তি. খন্ধনিৰোধে দুক্খসঞ্ঞং. খন্ধপৱত্তিমগ্গেএৱ সুখমগ্গসঞ্ঞং লভন্তি. খন্ধনিৰোধমগ্গে দুক্খমগ্গসঞ্ঞং. তস্মা খন্ধপৱত্তিপচ্চযভূতা পুঞ্ঞা পুঞ্ঞানেঞ্জাভিসঙ্খাৰধম্মাএৱ তেসং অৱিজ্জানিৱুটানং সুখকামানং দুক্খপটিকূলানং সত্তানং পটিসৰণা হোন্তীতি ৱুত্তং অৱিজ্জাপচ্চ যাসঙ্খাৰাতি. এত্থচ ৱিসেসতো পচ্চুপ্পন্নখন্ধপটিচ্ছাদিকায অৱিজ্জায দুচ্চৰিতভূতা অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰা সম্ভৱন্তি. অনাগত খন্ধপটিচ্ছাদিকায অৱিজ্জায সুচৰিতভূতা পুঞ্ঞানেঞ্জাভিসঙ্খাৰা সম্ভৱন্তীতি ৱেদিতব্বা. সঙ্খাৰেসু সতি অপ্পহীনভৱতণ্হানং সত্তানং চুতিঅনন্তৰং পুনভৱাভিনিব্বত্তিযা কোচি ৱিবন্ধো নাম নত্থি. তস্মা সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং নামৰূপং সড়াযতনং ফস্সো ৱেদনাতি ইমে অত্তভাৱসঞ্ঞিতা পঞ্চধম্মা ভৱন্তৰে পাতু ভৱন্তি. তত্থ পন ৱিঞ্ঞাণমেৱ পধানং জেট্ঠকং হোতীতি ৱুত্তং. সঙ্খাৰপচ্চযাৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণেচ সতি তস্স উদযভূতানং নামৰূপানং উপ্পত্তিযা ৱিবন্ধোনাম নত্থীতি ৱুত্তং. ৱিঞ্ঞাণপচ্চযানাম ৰূপন্তি. এত্তাৱতা সামঞ্ঞতো পৰিপুণ্ণোনাম কাযো ৰূপ কাযোচ ৱুত্তো হোতি. এৱংসন্তেপি তেসু দ্ৱীসু কাযেসু যেধম্মা সত্তপঞ্ঞত্তিযা পধানঙ্গভূতা হোন্তি. যেহিচ ফস্সা দীনি উপৰি অঙ্গানি আগতানি হোন্তি. যেসুচ সত্তা অত্তগাহং দড়্হতৰং গণ্হন্তি. তে ৱিসুং নীহৰিত্ৱা দস্সেতুং নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনন্তি ৱুত্তং. নামৰূপে সতি তেসংপি উপ্পত্তিযা ৱিবন্ধো নত্থিযেৱ. সড়াযতনসমুট্ঠিতোচ ফস্সো সড়াযতনে সতি একন্তেন সম্ভৱতীতি ৱুত্তং সড়াযতনপচ্চযাফস্সোতি. ফস্সসমুট্ঠিতাচ ৱেদনা ফস্সে সতি একন্তেন সম্ভৱতিযেৱাতি ৱুত্তং ফস্সপচ্চযাৱেদনাতি. সুখৱেদনাসদিসো তণ্হায অৱস্সযোনাম নত্থীতি ৱুত্তং ৱেদনাপচ্চযাতণ্হাতি. কামুপাদানঞ্চনাম একস্মিং আৰম্মণে পুনপ্পুনং সমুদাচৰিত্ৱা দড়্হত্তপ্পত্তা তণ্হাএৱ, দিট্ঠিযোচ অত্তনিচ অত্তনো আৰম্মণেসুচ অস্সাদন খমন ৰোচন ভূতায তণ্হায ৱসেন দড়্হত্তং আপজ্জন্তীতি ৱুত্তং তণ্হাপচ্চযাউপাদানন্তি. উপাদিযন্তাচ তস্স তস্স উপাদানিযস্স অত্থস্স হিতৱুড্ঢিসঞ্ঞিতং তংতং কম্মভৱং আযূহন্তিযেৱাতি ৱুত্তং উপাদানপচ্চযাভৱোতি. ভৱসদ্দো হেত্থ ৱড্ঢিপৰিযাযো. যথা –
সুৱিজানো ভৱং হোতি, দুৱিজানো পৰাভৱোতি.
কম্মভৱে সতি একন্তেন পুনভৱোপি সম্ভৱতীতি ৱুত্তং ভৱপচ্চযাজাতীতি. জাতিযাচ সতি একন্তেন জৰামৰণং হোতিযেৱাতি ৱুত্তং জাতিপচ্চযাজৰামৰণন্তি. অযমেত্থ তব্ভাৱভাৱিভাৱৱিধি. সোকাদিৱচনঞ্চেত্থ ঈদিসেন তব্ভাৱ ভাৱিভাৱেন পৱত্তস্স সকলস্স ৱট্টধম্মস্স আদীনৱৰাসিদস্স নত্থং ৱুত্তন্তি. এত্থাতি ইমস্মিং পচ্চযসঙ্গহে. তত্থাতি তস্মিং পটিচ্চসমুপ্পাদনযে. অদ্ধানৱন্তে ধম্মে ভুসো ধাৰেতীতি অদ্ধা. কালো. সো হি তেকালিকে ধম্মে সন্তানানুপবন্ধৱসেন কপ্পপৰংপৰা ৱস্স উতু মাস পক্খ ৰত্তি দিৱ পৰংপৰাচ হুত্ৱা অপতমানে ধাৰেন্তো ৱিয উপট্ঠাতীতি. অথৱা, ভুসো দহন্তি তিট্ঠন্তি পৱত্তন্তি তেকালিকা ধম্মা এত্থাতি অদ্ধা. কালোযেৱ. সো পন সযং অভিন্নোপি ভেদৱন্তে ধম্মে উপাদায ভিন্নো ৱিয উপচৰিতুং যুত্তোতি ৱুত্তং তযোঅদ্ধাতি.
[২২৭] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘অততি সততং গচ্ছতি পৱত্ততীতি অদ্ধাতি ৱুত্তং’’. তং ন সুন্দৰং.
এৱঞ্হি সতি অদ্ধানন্তি নসিজ্ঝতি. যথা অদ্ধানমগ্গপটিপন্নোতি. অঙ্গানীতি অৱযৱপধানঙ্গানি. পধানসম্ভাৰাতি ৱুত্তং হোতি. আকাৰাতি অৱযৱকোট্ঠাসা. কোট্ঠাসত্থো হেত্থ আকাৰসদ্দো. যথা দ্ৱত্তিংসাকাৰাতি. আকিৰন্তি তত্থ তত্থ পকিৰিত্ৱা থপিতা ৱিয হোন্তীতি আকাৰাতিপি ৱদন্তি. সন্ধীতি দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং সঙ্খেপানং সঙ্ঘটনট্ঠানং. সঙ্খেপাতি পধানধম্মসঙ্গহা. ৱট্টন্তি পুনপ্পুনং আৱট্টন্তীতি ৱট্টানি. মূলযন্তি সব্বেপি ৱট্টধম্মা এত্থ তিট্ঠন্তি তদাযত্তৱুত্তিতাযাতি মূলানি. পতিট্ঠা. পভৱাতি অত্থো. যস্মা একো পুৰিসো একায অঙ্গুলিযা সমুদ্দো দকং গহেত্ৱা মহাজনস্স মুখে পক্খিপিত্ৱা চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদকস্স লোণভাৱং সঞ্ঞাপেন্তো ৱিয ভগৱাপি অৱিজ্জা পচ্চযা সঙ্খাৰাতিআদিনা একমেৱ পচ্চুপ্পন্নভৱং পৰিপুণ্ণং দেসেত্ৱা অনমতগ্গস্স সকলস্স সংসাৰৱট্টস্স পৱত্তিং ঞাপেসি. পৰিপুণ্ণং দেসেন্তেনচ নাম তস্স একস্স ভৱস্স হেতুচ দেসেতব্বো হোতি. ফলঞ্চ দেসেতব্বং হোতি. তত্থ হেতূ নাম পুৰিমভৱে সিদ্ধা অৱিজ্জা সঙ্খাৰা. ফলংনাম অনাগতভৱে জাতি. ইতি একভৱৱিসযাপি অযং দেসনা একদেসেন অতীতানাগত সাধাৰণাচ হোতীতি ৱুত্তং অৱিজ্জাসঙ্খাৰাঅতীতোঅদ্ধাতিআদি. এত্থচ অদ্ধুনো অদ্ধাৱন্তানঞ্চ অভেদং ৱিয কত্ৱা ৱচনং ধম্মতো ৱিসুং অদ্ধাসঙ্খাতস্স কালস্স অভাৱং দস্সেতি. কালোযেৱ লোকং পৱত্তেতি নিৱত্তেতীতি পৱত্তং মিচ্ছাৱাদঞ্চ নীৱাৰেতি. ন হি সযং অভাৱভূতো কালো কস্সচি পৱত্তকো নিৱত্তকোচ ভৱিতুং যুত্তোতি. কস্মা পনেত্থ একমেকস্স পচ্চুপ্পন্নস্স অত্তভাৱস্স পৱত্তিং দস্সেন্তো ভগৱা অতীতভৱে হেতুঞ্চ অনাগতভৱে ফলঞ্চ দস্সেতীতি. অহেতুৱিসমহেতুদিট্ঠীনং নীৱাৰণত্থং অতীতহেতু দস্সনং. উচ্ছেদদিট্ঠি নীৱাৰণত্থং অনাগতফলদস্সনং. সস্সত দিট্ঠিনীৱাৰণত্থং উভযদস্সনন্তি দট্ঠব্বং. তত্থ অহেতু অপচ্চযা সত্তা পৱত্তন্তি নিৱত্তন্তি সংকিলিস্সন্তি ৱিসুজ্ঝন্তীতি পৱত্তা দিট্ঠি অহেতুদিট্ঠিনাম. ব্ৰহ্মা পজাপতি ইস্সৰনিম্মানাদিৱসেন অভূত হেতুদস্সনং ৱিসমহেতুদিট্ঠিনাম. সত্তা মৰণে উচ্ছিজ্জন্তি, অনাগতে জাতিনাম নত্থীতি পৱত্তা দিট্ঠি উচ্ছেদদিট্ঠিনাম. অত্তানিচ্চো ধুৱো, সোৱ ভৱতো ভৱং সন্ধাৱতি সংসৰতীতি পৱত্তা দিট্ঠি সস্সতদিট্ঠিনাম. এৱং নিচ্চো হুত্ৱা সন্ধাৱন্তোপন অৱিজ্জাদীহি সাধেতব্বো নহোতি. তস্মা অৱিজ্জাসঙ্খাৰেহি ভৱন্তৰে পুন ৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিং ৱদন্তেন সস্সতদিট্ঠি নীৱাৰিতা হোতীতি.
কস্মা পনেত্থ সোকাদযো অঙ্গেসু নগহিতাতি. জাতিযা সতি সোকাদযো একন্তেন সম্ভৱন্তীতি এৱং তব্ভাৱ ভাৱিভাৱ লক্খণস্স অভাৱতো. সতিপি হি জাতিযা ৰূপ লোকে অৰূপলোকেচ তে ন সম্ভৱন্তি. কামলোকেপি কেসঞ্চি ন সম্ভৱন্তিযেৱাতি. যদিএৱং কিমত্থং তেসং ৱচনন্তি. জাতিযাৱা অৱিজ্জাদিকস্সৱা ৱুত্তপ্পকাৰস্স সকলস্স ৱট্টপৱত্তস্স মহাআদীনৱৰাসিদস্সনত্থন্তি দস্সেতুং সোকাদিৱচনং পনেত্থ নিস্সন্দ ফলনিদস্সনন্তি ৱুত্তং. তত্থ নিস্সন্দফলনিদস্সনন্তি জাতিযা মহাআদীনৱ ৰাসিসঙ্খাতস্স উদযফলস্স নিদস্সনন্তি অত্থো. কস্মা পন ইমস্স পচ্চুপ্পন্ন ভৱস্স অতীতপচ্চযা দ্ৱে অৱিজ্জা সঙ্খাৰা এৱ পাড়িযং ৱুত্তা. কিং পন তে এৱ দ্ৱে ইমস্স পচ্চযা হোন্তীতি. অঞ্ঞেপি হোন্তিযেৱ. অথ কস্মা তে পাড়িযং ন ৱুত্তাতি. অৱুত্তানংপি তেসং অত্থতো লদ্ধত্তাতি. কথঞ্চ তে অৱুত্তাপি লদ্ধাতি. তব্ভাৱ ভাৱিভাৱলক্খণেন তদৱিনাভাৱিভাৱলক্খণেনচ লদ্ধাতি দস্সেন্তো অৱিজ্জাসঙ্খাৰগ্গহণেনাতিআদি মাহ. এস নযো পৰত্থপি. তত্থ অৱিজ্জা সঙ্খাৰগ্গহণেনাতি পাড়িযং আদিতো ৱুত্তেন অৱিজ্জাসঙ্খাৰ ৱচনেন. তণ্হুপাদানভৱাপি গহিতা ভৱন্তীতি অৱিজ্জাভাৱে ভাৱতো, অভাৱেচ অভাৱতো অৱিজ্জাগহণেন তণ্হুপাদানানিপি গহিতানি ভৱন্তি. সঙ্খাৰভাৱেচ ভাৱতো, অভাৱেচ অভাৱতো সঙ্খাৰগ্গহণেন কম্মভৱোপি গহিতো ভৱতীতি অত্থো.
ৱিভাৱনিযং পন
কিলেসভাৱসামঞ্ঞতো অৱিজ্জাগহণেন তণ্হুপাদানানি. কম্মভাৱ সামঞ্ঞতো সঙ্খাৰগ্গহণেন কম্মভৱো গহিতোতি ৱুত্তং. তংপি যুজ্জতি.
তথা অৱিজ্জা সঙ্খাৰা গহিতা ভৱন্তীতি সম্বন্ধো. তদৱিনা ভাৱিভাৱেন তণ্হুপাদানৱচনেন অৱিজ্জাচ ভৱৱচনেন সঙ্খাৰাচ গহিতাতি অত্থো. লক্খণধম্মানং লক্খিতব্বধম্মেহি অৱিনাভাৱিভাৱতো তদৱিনাভাৱিভাৱেন জাতিজৰা.ল. গহিতন্তি ৱুত্তং. ইতিকত্ৱাতি ইমিনা কাৰণেন. ৱীসতাকাৰা ভৱন্তীতি সম্বন্ধো. পথমং হেতুপঞ্চকং একো সঙ্খেপো. দুতীযং ফলপঞ্চকং একো. ততীযং হেতুপঞ্চকং একো. চতুত্থং ফলপঞ্চকং একো সঙ্খেপোতি চতুসঙ্খেপা হোন্তি. চত্তাৰো সঙ্গহা হোন্তীতি অত্থো. চতূসু পন সঙ্খেপেসু সিদ্ধেসু পথমেন দুতীযস্স দুতীযেন ততীযস্স ততীযেন চতুত্থস্সাতি এৱং তিস্সো সন্ধিযোপি সিজ্ঝন্তিযেৱাতি ৱুত্তং তিসন্ধি চতুসঙ্খেপাচ ভৱন্তীতি. এত্থচ হেতুপঞ্চকং ফলপঞ্চকন্তি এতং লোকস্স পাকটৱোহাৰৱসেন ৱুত্তং. হেতুফল সদ্দা পন পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নপৰিযাযা এৱ হোন্তীতি দুতীযপঞ্চকস্স পথমং উপাদায ফলপঞ্চকতা ততীযং উপাদায হেতুপঞ্চকতাচ ন ন সম্ভৱতি. তথা ততীযস্সপি চতুত্থং উপাদায হেতুপঞ্চকতা দুতীযং উপাদায ফলপঞ্চকতাচাতি. এৱঞ্হি সতি হেতুতো ফলমেৱ সিযা. ন ফলতো হেতূতি চোদনা অনোকাসাএৱ হোতীতি. দ্ৱীসু পন হেতুপঞ্চকেসু সঙ্খাৰকম্মভৱানং ৱিসেসো অট্ঠকথাযং ৱুত্তোযেৱ. যথাহ-দানং দস্সামীতি চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা মাসংপি সংৱচ্ছৰংপি দানুপকৰণানি সজ্জন্তস্স উপ্পন্না পুৰিমচেতনাযো আযূহনসঙ্খাৰানাম. পটিগ্গাহকানং পন হত্থে দক্খিণং পতিট্ঠাপযতো উপ্পন্না চেতনা ভৱোতি ৱুচ্চতি. একাৱজ্জনেসুৱা ছসু জৱনেসু চেতনা আযূহন সঙ্খাৰানাম. সত্তমজৱনচেতনা ভৱো. যাকাচিৱা পন চেতনা ভৱো. তংসম্পযুত্তা আযূহন সঙ্খাৰানামাতি. কম্মভৱো উপপত্তিভৱোতি দ্ৱে ভৱা দ্ৱাদসসু অঙ্গেসু একস্সেৱ ভৱ অঙ্গস্স অৱযৱানাম হোন্তীতি ৱুত্তং কম্মভৱসঙ্খাতোভৱে কদেসোতিআদি. এত্থচ সঙ্খাৰকম্মভৱানং ৱিসেসো ৱুত্ত নযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
[২২৮] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘কম্মভৱসঙ্খাতো ভৱেকদেসোতি এত্থ আযতিং পটিসন্ধিযা পচ্চযচেতনা সঙ্খাৰাতি ৱেদিতব্বা’’তি ৱুত্তং. তং ইধ ন যুজ্জতি.
তেসং দ্ৱিন্নংপি দ্ৱীসু হেতুপঞ্চকেসু সঙ্গহিতত্তাতি. যথা ৰুতপাড়িনযেনৱা এতং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অৱসেসাচাতি ইদং জাতিজৰামৰণেহি সদ্ধিং ৱিঞ্ঞাণাদিফলপঞ্চকং সন্ধায ৱুত্তং. এত্থচ যদেতং পুব্বে জাতিজৰামৰণগ্গহণেন ৱিঞ্ঞাণাদি ফল পঞ্চকং গহিতং. তং অত্থতো উপপত্তিভৱোএৱ. নহি ফলপঞ্চকতো অঞ্ঞো উপপত্তিভৱোনাম অত্থীতি. এৱং সন্তেপি ধম্মৱিভাগ ৰক্খণত্থং উপপত্তিভৱসদ্দেন চতুত্থপঞ্চকং গহিতন্তি যুত্তং. দ্ৱাদসসু অঙ্গেসু অৱিজ্জানাম মোহো. সোচ অকুসলমূলং. তণ্হানাম লোভো. সোচ অকুসল মূলন্তি ৱুত্তং অৱিজ্জা তণ্হাৱসেন দ্ৱে মূলানীতি. অথৱা, মূলন্তি সীসং. দ্ৱে ৱট্টসীসানীতি অত্থো. অট্ঠকথাযং পন পুৰিমং পঞ্চকদ্ৱযং একং ভৱচক্কং পচ্ছিমং পঞ্চকদ্ৱযং একং ভৱচক্কন্তি কত্ৱা পুৰিমং অৱিজ্জামূলং. তঞ্চ দিট্ঠিচৰিতানংৱা অপাযগামীনংৱা চক্কং. পচ্ছিমং তণ্হামূলং. তঞ্চ ৰাগচৰিতানংৱা সুগতিগামীনংৱা চক্কন্তি দস্সিতং. চক্কন্তি পন যতো পট্ঠায ৱট্টসন্তানস্স আৰব্ভো হোতি. তস্মিং পুন আগতেএৱ চক্কংনাম সিযা. তস্মা ইধ দুতীযেন হেতুফল যুগড়েন সদ্ধিং সব্বং একমেৱ চক্কন্তি যুত্তং.
কস্মা পনেত্থ আগমনসম্ভাৰেসু অৱিজ্জাএৱ সীসং কত্ৱা ৱুত্তা. গমনসম্ভাৰেসুচ তণ্হাএৱ. ননু উভযত্থ উভযংপি সীসং কত্ৱা ৱত্তব্বন্তি. ৱুচ্চতে, সুখৱেদনাসদিসো হি তণ্হায আহাৰোনাম নত্থি. তস্মা ৱেদনঙ্গতো পৰং ৱট্টঙ্গং ঘটেন্তেন ৱেদনা নুৰূপাতণ্হাএৱ ৱত্তব্বা. ন অৱিজ্জাতি গমনসম্ভাৰেসু তাৱ অৱিজ্জায ওকাসো নত্থি. সব্বপথমং আৰব্ভট্ঠানেচ সব্বপধানা অৱিজ্জাএৱ ৱত্তব্বা হোতি. সাচ সঙ্খাৰুপ্পাদনে অৱিৰজ্ঝনকঙ্গভূতাতি ন তেসং অন্তৰে একস্স অঙ্গস্স অত্থায কিঞ্চি ৱত্তব্বং অত্থীতি আগমনসম্ভাৰেসু তণ্হায ওকাসো নত্থীতি. অযঞ্হি পটিচ্চসমুপ্পাদদেসনানাম পধানঙ্গপৰিগ্গহ ৱসেন পৱত্তা. ন লব্ভমান সব্বধম্ম পৰিগ্গহ ৱসেনাতি.
যং পন ৱিভাৱনিযং
পুব্বন্তস্স অৱিজ্জামূলং. অপৰন্তস্স তণ্হামূলন্তি ৱুত্তং.
তত্থ পুব্বন্তস্সাতি পুব্বস্স হেতুফলকোট্ঠাসস্স. অপৰন্তস্সাতি পচ্ছিমস্স হেতুফল কোট্ঠাসস্সাতি অত্থোতি. কস্মা পনেতানি দ্ৱেমূলানিনাম হোন্তীতি আহ –
তেসমেৱচ মূলানং, নিৰোধেন নিৰুজ্ঝতীতি.
তেসং সমুদযেন সকলৱট্টং সমুদেতি. নিৰোধেনচ নিৰুজ্ঝতি. তস্মা তানি দ্ৱেমূলানিনামাতি ৱুত্তং হোতি. কেচি পন পটিলোম পটিচ্চসমুপ্পাদ দস্সনমেতন্তি ৱদন্তি. পটিলোম পটিচ্চ সমুপ্পাদোনাম অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধোতিআদিকো নিৰোধৱাৰো. ইদানি সোকাদি ৱচনং ন কেৱলং নিস্সন্দফল নিদস্সনত্থমেৱ হোতি. অথখো জৰামৰণেন সদ্ধিং একং অঙ্গং হুত্ৱা উপৰি ৱট্টমূলধম্মপটিপাদকানং দুক্খধম্মানং নিদস্সনত্থংপি হোতীতি দস্সেন্তো জৰামৰণ মুচ্ছাযাতিআদি মাহ. তত্থ মুচ্ছাসদ্দেন সোকাদীনং গহণং. তেপি হি সযং আসৱসম্ভূতা হুত্ৱা পুন আসৱুপ্পাদায পচ্চযা হোন্তীতি এতেন তেসং জৰামৰণঙ্গে গহণং সিদ্ধং ভৱতি. জৰামৰণমুচ্ছায অভিণ্হসো পীড়িতানং বালানং আসৱা অভিণ্হসো সমুপ্পজ্জন্তি. আসৱানংসমুপ্পাদাঅৱিজ্জাচ পৱড্ঢতি. আসৱসমুদযা অৱিজ্জাসমুদযোতি হি ৱুত্তং. এৱঞ্চ সতি অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰাতি পুন আবন্ধমেৱ ৱট্টন্তি অত্থো. এত্থচ –
নানা ব্যসনফুট্ঠস্স, সোকাদীনং পৱত্তিতো;
অৱিজ্জা তণ্হা ৱড্ঢন্তি, যতো ৱট্টং পৱত্ততী তিপি.
ৱত্তব্বং. যথাহ-কতমোচ ভিক্খৱে দুক্খস্স ৱিপাকো. সম্মোহৱেপক্কং ৱাহং ভিক্খৱে দুক্খং ৱদামি. পৰিযেট্ঠিৱেপক্কংৱাতি তত্থ সম্মোহো অৱিজ্জা. পৰিযেট্ঠি তণ্হা. তদুভযং ৱিপাকং এতস্সাতি কত্ৱাজৰামৰণসোকাদিকং দুক্খং সম্মোহৱেপক্কং পৰিযেট্ঠিৱেপক্কন্তিচ ৱুচ্চতীতি. তত্থ সম্মোহোনাম ঞাতিব্যসনা দিনা ফুট্ঠোসোচতি পৰিদেৱতি উৰতাড়ি কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতীতি এৱং আগতো সম্মোহো. পৰিযিট্ঠিনাম যথা জিগচ্ছাতি পীড়িতো. ভোজনং পত্থেতি পৰিযেসতি পিপাসাভিপীড়িতো. পাণিযং পত্থেতি পৰিযেসতি, এৱং কেনচি দুক্খেন ফুট্ঠো সুখং পত্থেতি পৰিযেসতীতি এৱং পৱত্তা পৰিযিট্ঠিতণ্হা. এত্থ পন যস্মা জৰামৰণসদিসং মহন্তং ৱিসটং নিযতঞ্চ ইমস্স লোকস্স দুক্খট্ঠানংনাম নত্থি. দুক্খনিস্সৰণত্থঞ্চ সত্থুসাসনং. তস্মা অযং পটিচ্চসমুপ্পাদদেসনা জৰামৰণনিদানা হোতি. যথাহ-কিচ্ছং ৱতাযং লোকো আপন্নো জাযতিচ জিয্যতিচ মিয্যতিচ চৱতিচ উপপজ্জতিচ. অথচ পনিমস্সং দুক্খস্স নিস্সৰণং নপ্পজানাতি জৰামৰণস্সাতিআদি. যেসু পন অঙ্গেসু আদিতো পট্ঠায ঞাতেসু জৰামৰণং সমূলং খনিত্ৱা ততো অত্তানং মোচেতুং সক্কোতি. তানি দস্সেতুং জাতিআদীনি পুৰিমানি অঙ্গানি দেসিতানি. অপিচ. একস্মিং ভৱে ঠত্ৱা আগমনসম্ভাৰেহিচ গমনসম্ভাৰেহিচ আগতিযাচ গতিযাচ সদ্ধিং অত্তভাৱনিব্বত্তিযা দস্সিতায অতীতে অনাগতেচ সকলসংসাৰে তস্মিং তস্মিং ভৱে তস্স তস্স অত্তভাৱস্স নিব্বত্তি দস্সিতাএৱ হোতি. সব্বানিচ দিট্ঠিগতানি নিৱত্তিতানি. ভৱচক্কঞ্চ অনাদিমন্তং হুত্ৱা আবন্ধতিযেৱ. তস্মা জৰামৰণৱচনেনৱা সোকাদিৱচনেনৱা অৱিজ্জং অচিন্তেত্ৱা ৱট্টপৱত্তস্স মহাআদীনৱৰাসিদস্সনমেৱ পচ্চেতব্বন্তি. ইচ্চেৱন্তিআদি নিগমনং. ইচ্চেৱং অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰাতিআদিনা নযেন পঠপেসীতি সম্বন্ধো. ইচ্চেৱং আবন্ধং অনাদিকং তেভূমকং ৱট্টন্তিপি যোজেন্তি.
তত্থ ইচ্চেৱং আবন্ধন্তি জৰামৰণমুচ্ছাযাতিআদিনা ৱুত্ত নযেন পুনপ্পুনং আবন্ধং. অনাদিকন্তি কস্মা ৱুত্তং. ননু অৱিজ্জা আদিম্হি ৱুত্তাতি. ৱুচ্চতে, ৱট্টস্স আদিভূতত্তা সা আদিম্হি ৱুত্তা ন হোতি. ৱট্টকথায সীস ভূতত্তাএৱ সা আদিম্হি ৱুত্তা. এৱং ৱুত্তায পন তায ৱট্টস্স অনাদিকভাৱোপি দস্সিতো. অৱিজ্জা হি নাম বহিদ্ধা ন লব্ভতি. সত্তসন্তানে এৱ লব্ভতীতি পচ্চক্খতোৱ সিদ্ধমেতং. তস্মা ইধ অতীতভৱে অৱিজ্জায সিদ্ধায তস্সাঅধিট্ঠানভূতো অত্তভাৱোপি তস্মিং ভৱে সিজ্ঝতিযেৱ. সিজ্ঝন্তো চ ইমস্সং দসনোযং ৱুত্ত নযেন অঞ্ঞায অৱিজ্জায এৱ সিজ্ঝতি, ন অঞ্ঞথা. এৱঞ্চ সভি পুন তস্সপি অধিট্ঠানভূতো অত্তভাৱো সিজ্ঝতিযেৱাতি অৱিজ্জা অত্তভাৱোচাতি উভযং পেতং অনৱট্ঠিতং অনাদিকমেৱ হোতীতি. ৱট্টস্স পন তিৱিধস্সপি পধানপচ্চযভূতত্তা সা ৱট্টকথায সীসভূতা হোতি. যদি সা ৱট্টস্স আদিভূতা ন হোতি. অথ তস্সাপি পচ্চযো ৱত্তব্বোতি. সচ্চং. তস্সা পন পচ্চযে ৱুত্তেপি তস্স পচ্চযস্সপি পচ্চযো ৱত্তব্বোতি আগচ্ছতিযেৱ. এৱঞ্চ সতি তস্স তস্সাতি নিট্ঠানমেৱ নপঞ্ঞা যেয্যাতি. অঞ্ঞত্থ পন ৱুত্তোযেৱ. যথাহ-আসৱসমুদযা অৱিজ্জাসমুদযোতি. যথাচাহ-অৱিজ্জং পাহং ভিক্খৱে সাহাৰং সনিদানং ৱদামি. কোচস্সা আহাৰো. পঞ্চনীৱৰণা তিস্স ৱচনীযন্তি. যথাচাহ-অৱিজ্জা পচ্চযো, সঙ্খাৰা পচ্চযুপ্পন্না. উভযমেতং পটিচ্চ সমুপ্পন্নন্তি. পঠপেসীতি পঞ্ঞাপেসি দেসেসীতি অত্থো. [পটিচ্চসমুপ্পাদনযো.]
১৬৭. ইদানি পট্ঠাননযং দস্সেতুং হেতুপচ্চযোতিআদি আৰদ্ধং. তত্থহেতুচ সো পচ্চযোচাতি হেতুপচ্চযো, হেতু হুত্ৱা পচ্চযো হেতুভাৱেন পচ্চযোতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ কেনট্ঠেন হেতূতি মূলট্ঠেন, কোচ মূলট্ঠোতি. ৰুক্খানং ৰুক্খমূলস্স ৱিয ভূমিযং সহজাতধম্মানং আৰম্মণেসু সুপ্পতিট্ঠি তভাৱসাধনট্ঠো মূলট্ঠোনাম. সহজাতধম্মানং কুসলাদি ভাৱসাধনট্ঠো মূলট্ঠোনামাতিপি ৱদন্তি. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং. তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. সদ্দত্থতো পন হিনোন্তি ৱুদ্ধিৱিৰুড়্হিৱেপুল্লপত্তিৱসেন সুট্ঠু পতিট্ঠহন্তি সহজাতধম্মা এত্থ এতেনৱা আৰম্মণে দড়্হনিপাতিনা থামবলসম্পন্নেনাতি হেতু. পচ্চয সদ্দো পন উপকাৰকট্ঠো. উপকাৰকোতিচ সযং যাদিসেন সভাৱেন উপলব্ভমানে অনুপ্পন্নাৱা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি. উপ্পন্নাৱা তিট্ঠন্তি ঠিতাৱা উপৰুপৰিৱুদ্ধিৱিৰুড়্হিযা পচ্চযত্তং উপগচ্ছন্তি. তাদি সেনসভাৱেন উপলদ্ধিযেৱ. নহি সভাৱধম্মেসু ঈহাৱা ব্যাপাৰোৱা উপলব্ভতি. যেন কত্তাৱা কাৰেতাৱা উপলব্ভেয্যাতি. তথা উপলদ্ধিযং পন সতি অনুৰূপানং পচ্চযুপ্পন্নধম্মানং অনুপ্পন্নানংৱা উপ্পজ্জনতো উপ্পন্নানংৱা ঠিতিভাৱপত্তিতো ঠিতানং ৱা উপৰুপৰিৱুদ্ধিৱিৰুড়্হিযা পচ্চযত্তুপগমনতো সুট্ঠু কৰান্তো ৱিয সাধেন্তো ৱিয হোতীতি কত্ৱা উপকাৰকো ত্ৱেৱ ৱুচ্চতীতি. ইতি আৰম্মণে থিৰভাৱৱুদ্ধি ৱিৰুড়্হিভাৱসাধন সঙ্খাতেন মূলভাৱেন উপকাৰকা ছহেতুধম্মা হেতুপচ্চযো নাম.
আৰমন্তি চিত্তচেতসিকা ধম্মা সুট্ঠু ৰতিং অনুভৱন্তা ৱিয অজ্ঝোলম্বমানা পৱত্তন্তি এত্থাতি আৰম্মণং. আৰম্মণভানেৱ উপকাৰকা ছড়াৰম্মণধম্মা আৰম্মণপচ্চযো. অধিপতি সদ্দত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. অধিপতি ভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো অধিপতিপচ্চযো. সো দুৱিধো আৰম্মণাধিপতি সহাজাতাধিপতিৱসেন. আৰম্মণধম্মাপি হি কেচি গৰুকতা অত্তনো আৰম্মণিকধম্মে সামিনো ৱিয দাসে অত্তনো ৱসেৱত্তযমানা অত্তনি নিচ্চং নিন্নপোণপব্ভাৰেএৱ কৰোন্তীতি. নত্থি অন্তৰং এতস্সাতি অনন্তৰো, অনন্তৰভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো অনন্তৰপচ্চযো. সুট্ঠু অনন্তৰভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো সমনন্তৰপচ্চযো. ইমেসং দ্ৱিন্নং পচ্চযানং ধম্মতো ৱিসেসো নত্থি. অত্থতো পন পুৰিমচিত্তে নিৰুদ্ধেপি পচ্ছা সন্তানং উচ্ছিজ্জিতুং অদত্ৱা সন্তানানুবন্ধৱসেন সাৰম্মণধম্ম ভাৱেন অত্তসদিসস্স ধম্মন্তৰস্স উপ্পাদনং অনন্তৰপচ্চযতা. ধম্মন্তৰে উপ্পাদিযমানেপি যংকিঞ্চি ধম্মং অনুপ্পাদেত্ৱা পটিসন্ধাদীনং কিচ্চট্ঠানানং পটিপাটিযা চিত্তনিযামং নাম সাধেত্ৱা অনুৰূপস্সেৱ ধম্মন্তৰস্স উপ্পাদনং সমনন্তৰপচ্চযতাতি. এৱঞ্হি সতি নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স অসঞ্ঞসত্তা চৱন্তস্সচ পুৰিমপচ্ছিমভাগপৱত্তানং চিত্তুপ্পাদানংপি অনন্তৰতা সমনন্তৰতাচ উপপন্না হোতীতি. নহি অভাৱ ভূতো অন্তৰে কালো তেসং অন্তৰং কৰোতিনাম. নচ অঞ্ঞসন্তানভূতো অন্তৰে ৰূপধম্মো. অঞ্ঞঞ্হি ৰূপসন্তানং, অঞ্ঞং অৰূপসন্তানং. অট্ঠকথাযং পন কালানন্তৰতা সমনন্তৰপচ্চযোতি ৱাদং পটিক্খিপিত্ৱা সণ্ঠানাভাৱতো সুট্ঠু অনন্তৰাতি সমনন্তৰাতি ৱুত্তং. এতেন যথাসণ্ঠানৱন্তানং ৰূপধম্মানং অনন্তৰতানাম মজ্ঝে পৰিচ্ছেদসহিতাযেৱ হোতি. ন তথা সণ্ঠানৰহিতানং অৰূপধম্মানং. তস্মা পুৰিমপচ্ছিমানং তেসং একীভূতানং ৱিয পৱত্তিসমনন্তৰতানাম. তথা পৱত্তন সমত্থতা সমনন্তৰপচ্চযতাতি দস্সেতি.
যে পন ধম্মা অত্তনি জাতে এৱ জাযন্তি, নো অজাতে. অত্তনা সহেৱচ জাযন্তি, নো পুৰে পচ্ছাচ, তেসং জাতত্থায ৱিয সযং তেহি সহ জাতভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো সহজাতপচ্চযো. পকাসস্স পদীপো ৱিয. পদীপজালঞ্হি উপ্পজ্জমানং পকাসসঙ্খাতেন আলোকেন সহেৱ উপ্পজ্জতীতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং উপত্থম্ভন্তং তিদণ্ডং ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞং উপত্থম্ভনৱসেন উপকাৰকো ধম্মো অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো. এৱঞ্চ সতি ইমস্স পচ্চযস্স পুৰিমেন সহ ৱিসেসো পাকটো হোতি. নহি সহ জাতসদ্দো এৱৰূপং অঞ্ঞমঞ্ঞোপত্থম্ভনং বোধেতীতি. নিস্সযন্তি এত্থাতি নিস্সযো. নিস্সযভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো নিস্সযপচ্চযো. সো পন সহজাতনিস্সযো ৱত্থুপুৰেজাত নিস্সযোতি দুৱিধো হোতি. তত্থ সহজাতোৱ সমানো পটকোট্ঠকো ৱিয চিত্তকম্মানং পতিট্ঠাভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো সহজাতনিস্সযো. পথৱী ৱিয তিণৰুক্খাদীনং পুৰে জাতো হুত্ৱা অধিট্ঠানভাৱেন উপকাৰকো ৱত্থুপুৰেজাত নিস্সযো. বলৱতৰো পন নিস্সযো উপনিস্সযো. যথা হি সালিভত্তস্স উপ্পত্তিযা সূদোৱা উক্খলিৱাকট্ঠংৱা অগ্গিৱানিস্সযো এৱ হোতি, ন উপনিস্সযো. সালিখেত্তৱুট্ঠিধাৰা এৱ পন উপনিস্সযো, ন হি তাসুঅসতি ভত্তুপ্পত্তিযা সূদাদীনংপি থামোনাম অত্থীতি. তথা যহিং পচ্চযে অসতি নিস্সযধম্মাপি নত্থি. কুতো নিস্সিতধম্মা. সো পচ্চযো নিস্সযতোপি বলৱতৰট্ঠেন উপনিস্সযোতি ৱুচ্চতীতি.
সো পন আৰম্মণূপনিস্সযো অনন্তৰূপনিস্সযো পকতূপনিস্সযোতি তিৱিধো হোতি. তত্থ গৰুকতা আৰম্মণ ধম্মা গৰুকতত্তাএৱ অধিপতিভূতা বলৱ নিস্সযভূতাচ হোন্তি. অনন্তৰপচ্চযধম্মাচ তেহি ৱিনা চিত্তসন্তানপৱত্তিযা এৱ অভাৱতো বলৱনিস্সযাএৱ হোন্তি. পকতূপনিস্সযোতি এত্থ পন পকতো উপনিস্সযোতি পকতূপনিস্সযো. পকতোতিচ যথা কতে সতি অনুৰূপে কালে তস্মিংসন্তানে একন্তেন পচ্চযুপ্পন্নধম্মা পাতুভৱন্তি, তথা সুট্ঠু কতোতি অত্থো. কৰণঞ্চেত্থ সদ্ধা সীলং সুতং চাগো পঞ্ঞাতিচ ৰাগো দোসো মোহো মানো দিট্ঠি পত্থনাতিচ ৱুত্তানং ধম্মানং অত্তনো সন্তানে পুব্বভাগে ৱুত্তপ্পকাৰেন সুট্ঠু উপ্পাদনং. কাযিকং সুখং কাযিকং দুক্খং পুগ্গলো উতু ভোজনং সেনাসনন্তি এৱং ৱুত্তানং ধম্মানং সুট্ঠু উপসেৱনঞ্চ ৱেদিতব্বং.
পুৰেতৰং উপ্পজ্জিত্ৱা ৱত্তমানভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো পুৰেজাতপচ্চযো. সো দুৱিধো আৰম্মণপুৰেজাত নিস্সয পুৰেজাত ৱসেন. নিস্সযাৰম্মণধম্মা এৱ হি কেচি পুৰেজাত তামত্তৱিসিট্ঠা পুৰেজাতপচ্চযোতি ৱুত্তাতি. আচৰিযানন্দত্থেৰেন পন নিস্সযাৰম্মণাকাৰাদীহি ৱিসিট্ঠা পুৰেজাতাকাৰেন উপকাৰকতা পুৰেজাতপচ্চযতাতি ৱুত্তং. এৱং সন্তেপি পুৰে জাততাৱিসিট্ঠেহি নিস্সযাৰম্মণসত্তিৱিসেসেহি অঞ্ঞো ৱিসুং পুৰেজাতসত্তিৱিসেসোনাম নদিস্সতিযেৱ. পুৰে ৰোপেত্ৱা জাতানং ৰুক্খপোতকানং ৱিয পচ্ছা আসিঞ্চিযমানং উদকং পুৰে জাতানং চতুসমুট্ঠানিকৰূপধম্মানং ৱুদ্ধৱিৰুড়্হভাৱঞ্চ পচ্ছাপি অত্তনা সদিসস্স ৰূপসন্তানস্স পৱত্তিযা পচ্চযভাৱঞ্চ পাপেত্ৱা উপত্থম্ভনৱসেন উপকাৰকো পচ্ছাজাতো অৰূপধম্মো পচ্ছা জাতপচ্চযো. অট্ঠকথাযং পন গিজ্ঝপোতকসৰীৰানং আহাৰাসা চেতনাৱিযাতি ৱুত্তং. মূলটীকাযঞ্চ এতেন মনোসঞ্চে তনাহাৰৱসেন পৱত্তমানেহি অৰূপধম্মেহি ৰূপকাযস্স উপত্থম্ভিত ভাৱং দস্সেতি, তেনেৱ আহাৰাসা ৱিযাতি অৱত্ৱা চেতনাগহণং কৰোতীতি ৱুত্তং. সা পন পচ্ছাজাতা সসম্পযুত্তা আহাৰাসা চেতনা পুৰেজাতানং তেসং গিজ্ঝসৰীৰৰূপানং চিৰকালং কবড়ীকাৰাহাৰেন ৱিনাপি অমিলাত ভাৱং উপৰূপৰিচ ৱুদ্ধৱিৰুড়্হৰূপসন্তানুপ্পত্তিযা পচ্চযভাৱং পাপেত্ৱা উপত্থম্ভতিযেৱ. যস্মা সুপাকটেন পচ্ছাজাতপচ্চযেক দেসেন সকলস্স পচ্ছাজাতপচ্চযস্স সাধনত্থায অযং উপমা ইধ ৱুত্তা ৱিয দিস্সতি. চেতনা গহণঞ্চ পচ্ছাজাত পচ্চযং পত্ৱাপি চেতনাএৱ পধানা জাতাতি দস্সনত্থং গহিতন্তি ন ন সক্কা ৱত্তুং. এৱঞ্হি সতি পচ্ছাজাতস্স অত্থস্স পচ্ছা জাতায এৱ উপমায সাধনং উপপন্নং হোতীতি. যথাৱুত্ত টীকাপাঠেপি অযমত্থো লব্ভতিযেৱ.
আসেৱন্তি তং সুট্ঠু ভজন্তি অপৰাপৰং উপ্পজ্জমানা ধম্মা সুট্ঠু সেৱমানা ৱিয ভজমানা ৱিয তস্স পুৰিমস্স সব্বপাৰিপূৰং আকাৰং গহেত্ৱা এৱ পুনপ্পুনং পৱত্তন্তীতি আসেৱনং. আসেৱেতিৱা তে ধম্মে অত্তনো পৰিৱাসং সুট্ঠু গাহাপেতি. ৱড্ঢেতীতিৱা আসেৱনং. অপিচ কুসলাদিভাৱেন অত্তনা সদিসস্স পযোগেন কৰণীযস্স অনন্তৰধম্মস্স পুনপ্পুনং কৰণং পৱত্তনং অত্তসদিসস্সৱা অত্তসদিসভাৱাপাদনং ৱাসনং আসেৱনট্ঠোতি মূলটীকাযং ৱুত্তং. তত্থ পযোগেন কৰণীযস্সাতি এতেন আৱজ্জনদ্ৱযঞ্চ সব্বৱিপাকধম্মেচ নিৱত্তেতি. নহি আৱজ্জন দ্ৱযস্স দ্ৱত্তিক্খত্তুং পৱত্তমানস্সপি ৱড্ঢেতুংৱা হাপেতুংৱা পযোগেন কৰণীযতানাম অত্থি পৰিদুব্বলত্তা. ৱিপাকেসুচ অৰিযফলানি পৰিকম্মপযোগেন কৰণীযানিপি মগ্গচেতনানুভাৱেন ৱিনা কেৱলেন তেন পযোগেনেৱ সাধেতব্বানি ন হোন্তি. কেৱলং কম্মৱেগেন সন্তানে পাতিতেসু লোকিযৱিপাকেসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি. পুনপ্পুনং কৰণং পৱত্তনন্তি উপৰুপৰি পগুণ বলৱভাৱাপাদনেন সহ পৱত্তনং সন্ধায ৱুত্তং. এৱঞ্হি সতি পৰিযত্তিধম্ম ৱিজ্জাসিপ্পুগ্গহণেসু পুৰিমাভিযোগো ৱিয আসেৱনট্ঠেন অনন্তৰে পৱত্তানং সজাতিযানং ধম্মানং পগুণবলৱভাৱায উপকাৰকো ধম্মো আসেৱনপচ্চযো নামাতি সিদ্ধং হোতীতি.
কাযঙ্গৱাচঙ্গচিত্তঙ্গাভিসঙ্খৰণভূতেন চিত্তপ্পযোগসঙ্খাতে ন কিৰিযাভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো কম্মপচ্চযো. সো দুৱিধো সহজাতনানাক্খণিকৱসেন. তত্থ জেট্ঠসিস্স মহা ৱড্ঢকিআদযো ৱিয সকিচ্চপৰকিচ্চসাধনৱসেন পৱত্তা সব্বাপি সহজাতচেতনা সহজাতপচ্চযো. যথা পন ইত্থিপুৰিসানং সকিং সন্নিপাতপ্পযোগো কামসুখানুভৱনকিচ্চঞ্চ কালন্তৰে পুত্তপাতুভাৱত্থাযৱত্থুম্হি বীজনিধান কিচ্চঞ্চ সম্পাদেতি. এৱমেৱং যথাৱুত্তাভিসঙ্খৰণকিচ্চঞ্চ তদভিসঙ্খৰণৱেগজনিতং কালন্তৰে ৱিপাককটত্তাৰূপানং পাতুভাৱত্থায সন্তানে কিৰিযা ৱিসেসনিধান কিচ্চঞ্চ সম্পাদেত্ৱা নিৰুদ্ধা কুসলাকুসল চেতনা নানাক্খণিককম্মপচ্চযোনাম. ৱিপচ্চনমত্তভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো ৱিপাকপচ্চযো. ৱিপচ্চন ভাৱোচ নাম লোকে সব্বেসং পুপ্ফফলাদীনং সুট্ঠু ৱিপক্কভাৱং পত্তকালে সব্বাকাৰেন মন্দভাৱো হোতি. এৱং নিৰুস্সাহসন্ত ভাৱসঙ্খাকেন মন্দমন্দাকাৰেন সন্তানে পাতুভাৱো. ততোযেৱচ ৱিপাকানং পৱত্তি অৱিভূতা হোতি. সব্বৰত্তিং নিদ্দাযন্তস্স পুৰিমভৱসিদ্ধে কম্মাদি আৰম্মণে পৱত্তানিপি তানি ৱুট্ঠিতকালে কিঞ্চিজাননচিত্ত পৱত্তিযা পচ্চযা নহোন্তীতি. পঞ্চৱিঞ্ঞাণাদীনি পন পচ্ছাজাননচিত্ত পৱত্তিযা পচ্চযা হোন্তানিপি ৱত্থাৰম্মণ ঘট্টনানুভাৱ বলেন সহেৱ হোন্তি. ন তেসং উস্সাহব্যাপাৰমত্ত ৱসেনাতি দট্ঠব্বং.
অৰূপিনো তযো আহাৰা সহজাতধম্মানং জননট্ঠেন উপত্থম্ভনট্ঠেনচ, কবড়ীকাৰাহাৰো পন ইমস্স চতুসমুট্ঠানি কস্স কাযস্স উপত্থম্ভনট্ঠেনেৱ উপকাৰকতা আহাৰপচ্চযো. অপিচ, আহাৰট্ঠোনাম উপত্থম্ভনপ্পধানো হোতি. তেনেৱ হি পাড়িযং কবড়ীকাৰো আহাৰো আহাৰসমুট্ঠানস্স ৰূপস্স আহাৰপচ্চযেন পচ্চযোতি অৱত্ৱা ইমস্স কাযস্স আহাৰপচ্চযেন পচ্চযোত্ৱেৱ ৱুত্তং. তস্মা অৰূপাহাৰানংপি আহাৰট্ঠো উপত্থম্ভনৱসেনেৱ ৱেদিতব্বো. জনযন্তাপি হি আহাৰা অত্তনা জনিতানঞ্চ তদঞ্ঞেসঞ্চসন্তানট্ঠিতিযা পচ্চযভাৱত্থায উপত্থম্ভনেন সহেৱ জনেন্তীতি.
ইস্সৰিযট্ঠেন উপকাৰকো ধম্মো ইন্দ্ৰিযপচ্চযো. সো তিৱিধো সহজাতাদিৱসেন. তত্থ সহজাতধম্মানং অত্তনো অত্তনো কিচ্চেসু ইস্সৰভূতা অৰূপিন্দ্ৰিযধম্মা সহজাতিন্দ্ৰিযপচ্চযো. পচ্ছা জাতানং পঞ্চৱিঞ্ঞাণ ধম্মানং দস্সনাদি কিচ্চেসু ইস্সৰভূতা পুৰে জাতা পঞ্চপসাদিন্দ্ৰিযধম্মা পুৰে জাতিন্দ্ৰিযপচ্চযো. সহজাতানং কটত্তাৰূপানং চিৰতৰপৱত্তিযং ইস্সৰভূতং ৰূপজীৱিতং ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযপচ্চযো. কস্মা পনেত্থ ভাৱিন্দ্ৰিযদ্ৱযং ইধ ন গহিতন্তি. ৱুচ্চতে, যস্স জনকত্তংৱা উপত্থম্ভকত্তংৱা অনুপালকত্তংৱা অত্থি. সো পচ্চযধম্মোনাম. ভাৱদ্ৱযস্স পন সহজাত ধম্মানং অত্থায এতং তযংপি নত্থি. কেৱলং পন তংসহিতে সন্তানে কম্মাদীহি অত্তনো অত্তনো পচ্চযেহি পৱত্তমানানং চতুসমুট্ঠানিকধম্মানং ইত্থাকাৰাদিৱসেনেৱ যো পৱত্তিনিযমো অত্থি, সো ভাৱৰূপা নুভাৱেন সিদ্ধো. তস্মা তেসং ধম্মানং তাদিসে নিযামকিচ্চে ইস্সৰত্তাযেৱ দ্ৱযং ইন্দ্ৰিযংনাম হোতি. ন ইন্দ্ৰিযপচ্চযত্তে নাতি তং ইধ নগহিতন্তি দট্ঠব্বং. আৰম্মণং উপগন্ত্ৱা তস্মিং ভুসং দড়্হং নিপতিত্ৱা ৱিয ঝাযনট্ঠেন ওলোকনট্ঠেন উপকাৰকো ধম্মো ঝানপচ্চযো. দুগ্গতি সুগতি নিব্বান সম্পাপকট্ঠেন উপকাৰকো ধম্মো মগ্গপচ্চযো. এত্থচ যেনযেন সম্মাদস্সনাদিনা লক্খণৱিসেসেন সম্পন্নত্তা কুসলভূতা সম্মাদিট্ঠাদযো সুগতি নিব্বান সম্পাপকট্ঠেন মগ্গপচ্চযানাম হোন্তি. অব্যাকতভূতানংপি তেসং সো সো লক্খণৱিসেসো অত্থিযেৱাতি তেসম্পি তেনেৱট্ঠেন মগ্গপচ্চযতা ৱুত্তাতি দট্ঠব্বা. সতিপি মগ্গঙ্গানং তংতং সম্পাপকট্ঠেনচ উপকাৰকত্তে তংসমুট্ঠিতানং ৰূপধম্মানং সো অত্থো ন পাপুণাতি. তেসং পন মগ্গপচ্চযধম্মেহি সমুট্ঠিতত্তাযেৱ মগ্গপচ্চযুপ্পন্নতা পচ্চেতব্বা. এসনযো হেতুকম্মিন্দ্ৰিযঝান পচ্চযেসুপীতি.
একুপ্পাদতাদীহি পকাৰেহি সমং একীভূতো ৱিয হুত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞযুত্তভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো সম্পযুত্তপচ্চযো. সমানেপি সহজাতভাৱেন নিস্সয নিস্সিত ভাৱেনচ যুত্তভাৱে একুপ্পাদতাদিকস্স সম্পযোগলক্খণস্স ৱিৰহতো ৱিপ্পযুত্তভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো ৱিপ্পযুত্তপচ্চযো. যত্থ সম্পযুত্তা সঙ্কা সম্ভৱতি, তত্থেৱ তদাসঙ্কা ৱিগমনত্থং অযং ৱিপ্পযুত্তপচ্চযোনাম ৱুত্তোতি তদাসঙ্খা ৰহিতেসু আৰম্মণানন্তৰাদীসু ৱিপ্পযুত্তপচ্চযপসঙ্গো নত্থীতি ৱেদিতব্বো. হেট্ঠাৱুত্তপ্পকাৰেসু এৱ পচ্চযধম্মেসু যো যো অত্থিতা সঙ্খাতেন খণপচ্চুপ্পন্ন সমঙ্গিভাৱেন তাদিসস্সেৱ খণপচ্চুপ্পন্ন সমঙ্গিনো ধম্মস্স সহজাতাদিৱসেন উপকাৰকো সো সো অত্থিপচ্চযো. যস্মিং ৱিজ্জামানে সতি অঞ্ঞো উপ্পজ্জিতুং ওকাসং নলভতি. সো তস্স অঞ্ঞস্স ওকাসদান সঙ্খাতেন সযং অন্তৰহিতভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো নত্থিপচ্চযো. অযংপি ৱিসুং সত্তিৱিসেসো ন হোতি. তেনেৱ চিত্তেন গচ্ছতি নিসীদতি তিট্ঠতীতিআদিনা পচ্ছিমচিত্তে ঠিতানংপি পুৰিমচিত্তং ৱত্ততিযেৱাতি লোকস্স অভিমানো হোতি. তস্মা যত্থ অত্থিতাসঙ্কা সম্ভৱতি. তত্থ তদাসঙ্কা নিৱত্তনত্থং অযং পচ্চযো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.
ৱিনাসং গতো ৱিগতো. যস্মিং অৱিগতে অঞ্ঞো উপ্পজ্জিতুং ওকাসং নলভতি, সো তস্স ওকাসদানসঙ্খাতেন সযং ৱিগতভাৱেন উপকাৰকো ধম্মো ৱিগতপচ্চযো. ৱত্তমানতা সঙ্খাতেন অৱিগতভাৱেন তাদিসস্সেৱ ধম্মস্স উপকাৰকো ধম্মো অৱিগতপচ্চযো. পুৰিমপচ্চয দুকমেৱ চেত্থ নানত্থ পসঙ্গনিৱত্তনত্থং ঞাণৱিসদত্থঞ্চ পৰিযাযন্তৰেন ৱিগতদুকংনাম কত্ৱা দেসিতন্তি ৱেদিতব্বং. তথা হি অত্থীতি খো কচ্চান অযমেকো অন্তো. নত্থীতি অযং দুতীযো অন্তোতিআদিনা নানাঅত্থদীপকা অত্থি নত্থি সদ্দা সাসনে লোকেচ দিস্সন্তি. পুব্বে ৱুত্তস্সেৱ চ অত্থস্স পুন পৰিযাযন্তৰেন ৱচনং সোতূনং ঞাণৱিসদত্থায হোতীতি. টীকাকাৰা পন বহুং তেসং পচ্চয দুকানং নানত্থসম্ভৱং ৱণ্ণেন্তিযেৱাতি. [পচ্চযুদ্দেসো]
১৬৮. ইদানি যথা উদ্দিট্ঠে চতুৱীসতিপচ্চযে পথমং ছহি ৰাসীহি সঙ্গহেত্ৱা পুন ৰাসীনং অনুক্কমেন তেসং পচ্চযানং নিদ্দেসং দস্সেন্তো ছধানামন্তুনামস্সাতি গাথাদ্ৱয মাহ. নামং নামস্স ছধা ছব্বিধেহি পচ্চযেহি পচ্চযো হোতি. নামং নামৰূপীনং পঞ্চধা. পুন নামং ৰূপস্স একধা, ৰূপং নামস্স একধাএৱ. পঞ্ঞত্তিনামৰূপানি নামস্স দুৱিধা, দ্ৱযং নামৰূপং দ্ৱযস্সেৱ নামৰূপস্স নৱধাতি এৱং ছক্কপঞ্চকাদিৱসেন পচ্চযা ছব্বিধা হোন্তি. কথং হোন্তীতি যোজনা.
[২২৯] যংপন ৱিভাৱনিযং
‘‘পঞ্ঞত্তিনামৰূপানি নামস্স দ্ৱিধা দ্ৱিপকাৰা পচ্চযা হোন্তীতি ৱুত্তং’’. তং ন সুন্দৰং.
পচ্চযকথা হি নাম পচ্চযতো পচ্চযুপ্পন্নতো পচ্চযসত্তিতোতি তীহি পকাৰেহি ৱুত্তাযেৱ সুৱুত্তা হোতীতি. যস্মা পন অনন্তৰাদিপচ্চযানাম চিত্তসন্তানস্স অৱিচ্ছেদায কিচ্চট্ঠানানুক্কমপটিপাদনায এৱ চ হোন্তি. তস্মা কুসলাদীসু অৰূপধম্মেসু যোকোচি ধম্মো যস্স কস্সচি অৱিৰুদ্ধস্স ধম্মস্স পচ্চযো ন ন হোতীতি ৱুত্তং অনন্তৰনিৰুদ্ধাচিত্তচেতসিকাধম্মাতিআদি. তত্থ অৱিৰুদ্ধস্সাতিএতেন অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰুদ্ধানং কুসলাকুসলানং সোমনস্সদোমনস্সানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অনন্তৰ পচ্চযপটিক্খেপো ৱেদিতব্বো. পটুপ্পন্নানন্তি পুনুপ্পন্নানং পটিপাটিযা উপ্পন্নানংৱা. পুনপ্পুনং সন্তানপৰিভাৱনাৱসেন পৱত্তো আসেৱনপচ্চযোনাম, কেৱলং পযোগসাধনীযেসু জৱৱেগ সহিতেসু চিত্তুপ্পাদেসু এৱ লব্ভতীতি ৱুত্তং পুৰিমানি জৱনানীতিআদি. তত্থ জৱনানীতি মগ্গফলজৱনৱজ্জানি লোকিয কুসলা কুসলক্ৰিযজৱনানি পচ্ছিমানংজৱনানন্তি ফলজৱনৱজ্জানং কুসলাকুসলক্ৰিযজৱনানং. ভিন্নজাতিকা হি ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং সব্বাকাৰপাৰিপূৰং পৰিৱাসংনাম গহেতুংৱা গাহাপেতুংপা ন সক্কোন্তি. যদি সক্কুণেয্যুং, জাতিমত্তেনপি ধম্মা পুব্বাপৰং অভিন্নাএৱ সিযুন্তি. তস্মা ভিন্নজাতিকং ফলজৱনং মগ্গতো পৰিৱাসং গহেতুং ন সক্কোতি. মগ্গোপি অত্তনো পৰিৱাসং ফলস্স দাতুং ন সক্কোতি. ফলচিত্তানিচ পৰিকম্মপযোগবলেন জৱন কিচ্চানি হোন্তি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিৱাসদান গহণ বলেনাতি. যস্মা কামাৱচৰভাৱতো মহগ্গতা নুত্তৰ ভাৱপ্পত্তিনাম আসেৱনবলেন হোতি, তস্মা গোত্ৰভু ঝান মগ্গানং ভূমি ভেদো ইধ অপ্পমাণন্তি দট্ঠব্বং.
হেতু.ল. নামৰূপানন্তি এত্থ হেতুমগ্গঙ্গানি অহেতুকৱজ্জিতানং, ঝানঙ্গানি পঞ্চৱিঞ্ঞাণৱজ্জিতানং সহজাতানং নামৰূপানং. সহজাতৰূপলক্খণং পন সযমেৱ ৱক্খতি. চেতনানাম পৱত্তমানা দ্ৱে কিচ্চানি সাধেতি সহজাতানং সংৱিধানঞ্চ আযতিং ৱিপাকপাতু ভাৱত্থায তস্মিং সন্তানে অত্তনো পৱত্তা কাৰসঙ্খাত বীজনিধানঞ্চাতি. তত্থ সংৱিধানকিচ্চং সব্বচেতনা সাধাৰণং হোতি. বীজনিধানকিচ্চং পন কুসলাকুসলভাৱপ্পত্তাযএৱ চেতনায হোতীতি ৱুত্তং সহজাতাচেতনাতিআদি. তত্থ সহজাতাচেতনাতি অন্তমসো পঞ্চৱিঞ্ঞাণ সহজাতাপি চেতনা. সাপি হি সহজাতানং সংৱিদহনসঙ্খাতেন কম্মভাৱেন পৱত্তত্তা কম্মংএৱনাম হোতীতি. যস্মা অত্তনো পৱত্তাকাৰসঙ্খাতস্স ৱিপাকবীজস্স নিদহনংনাম, ন তাৱদেৱ বীজকিচ্চং সম্পাদেতি. অম্ববীজাদীনি ৱিয পৰিণতভাৱং পত্ৱা খণন্তৰেএৱ সম্পাদেতীতি ৱুত্তং নানাক্খণিকা চেতনাতিআদি. তত্থ নানাক্খণিকাচেতনাতি অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নধম্ম পৱত্তিক্খণতো ৱিসুং ভূতে অতীতকালে সিদ্ধা কুসলা কুসলচেতনা. কুসলাকুসলচেতনাতিৱা পাঠো সিযা.
ৱিপাকক্খন্ধাঅঞ্ঞমঞ্ঞংসহজাতানংৰূপানন্তি এত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞস্সচ সহজাতৰূপানঞ্চাতি অত্থো. যথানাম পুৰে জাতা সালৰুক্খপোতকা পচ্ছা অনুৱস্সং ৱস্সন্তানং ৱুট্ঠিধাৰানং ৱসেন ৱুদ্ধিং ৱিৰুড়্হিং ৱেপুল্লং পত্ৱা তস্মিং ঠানে যাৱকপ্পাৱসানাপি মহন্তস্স সালৱনসণ্ডস্স পৱত্তিযা পচ্চযা হোন্তি. এৱং পটিসন্ধিক্খণতো পট্ঠায পুৰিমচিত্তক্খণেসু উপ্পন্না সকলসৰীৰে কম্মজকাযো চিত্তজকাযো উতুজকাযো আহাৰজ কাযোতি সব্বে সকলসৰীৰট্ঠকা চতুসমুট্ঠানিক ৰূপধম্মা পচ্ছাজাতানং পথমভৱঙ্গাদীনং চিত্তচেতসিকানং ৱসেন ৱুদ্ধিং ৱিৰুড়্হিং ৱেপুল্লং পত্ৱা উপৰুপৰি চতুসমুট্ঠানিক ৰূপপৰংপৰাপৱত্তিযা পচ্চযত্তং উপগচ্ছন্তীতি ৱুত্তং পচ্ছাজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মাতিআদি. তত্থ পুৰেজাতস্সাতি আতীতানন্তৰচিত্তে জাতস্সাতি ৱদন্তি. যাৱ অট্ঠমচিত্তাৱা পুৰেজাতস্স. এত্তকো হি কালো ৰূপধম্মানং ৱড্ঢনকালোনাম. ততোপৰং হাযনকালে পচ্ছাজাতেন পযোজনং নত্থীতি. যাৱ সোড়সমচিত্তা এৱ ৱা পুৰেজাতস্স. যদগ্গেন হি মৰণাসন্নকালে ৱত্থুৰূপং চুতিচিত্তস্স পুৰেজাতপচ্চযতং উপগচ্ছতি. তদগ্গেন চুতিচিত্তংপি তস্স ৱত্থুৰূপস্স পচ্ছাজাতপচ্চযো ন হোতীতি নৱত্তব্বো. তথা সেসৰূপানঞ্চ. যথা হি উপত্থম্ভন্তো আহাৰো ৱড্ঢনপক্খে ঠিতমেৱ উপত্থম্ভতি. হাযনপক্খে ঠিতং নুপত্থম্ভতীতি নত্থি. তদাপি তদনুৰূপস্স উপত্থম্ভনস্স ইচ্ছিতব্বত্তা. এৱমযংপীতি.
অৰূপধম্মানং আনুভাৱোনাম মহাৱিপ্ফাৰো হোতি. তস্মা তে কাযেকদেসে ৱত্থুম্হি উপ্পন্নাপি সকলং ইমং চতুজকাযং উপত্থম্ভেতুং সক্কোন্তিযেৱাতি ৱুত্তং ইমস্সকাযস্সাতি. চক্খাদীনি পসাদৱত্থূনি ৰূপাদীহি সহলদ্ধঘট্টনানিএৱ ৱিঞ্ঞাণস্স আধাৰভাৱং গচ্ছন্তি. ঘট্টনঞ্চ ঠিতিপত্তকালেএৱাতি তেসং নিচ্চকালংপি অত্তনো ৱিঞ্ঞাণস্স পুৰেজাতপচ্চযতা সিদ্ধি হোতি. ৱিঞ্ঞাণঞ্চনাম পঞ্চৱোকাৰভৱে ৱত্থুনিস্সযেন ৱিনা উপ্পজ্জিতুং নসক্কোতীতি, যদা পুৰেজাতংৱা ৱড্ঢনপক্খে ঠিতংৱা ৱত্থুং ন লভতি, তদা পটিসন্ধিকালেৱা মৰণাসন্নকালেৱা যং যং লভতি, তং তং নিস্সায উপ্পজ্জতিযেৱ. যদা পন পুৰে জাতং সুট্ঠু বলৱন্তঞ্চ ৱত্থুং লভতি, তদা তদেৱ নিস্সায পৱত্ততি. তঞ্চ নিযমতো পৱত্তিকালেএৱ লব্ভতি, নো পটিসন্ধিকালে. নহি তদা ৱিঞ্ঞাণপচ্চযেন উপ্পন্নং ৱত্থুপুৰেজাতং ভৱিতুং সক্কোতীতি ৱুত্তং ছৱত্থূনি পৱত্তিযন্তি.
পঞ্চালম্বণানিচ পঞ্চৱিঞ্ঞাণৱীথিযাতি ইদং নিযমসিদ্ধিগহণ ৱসেন ৱুত্তং. সব্বানি পন পচ্চুপ্পন্নভূতানি নিপ্ফন্নৰূপানি মনোৱিঞ্ঞাণ ৱীথিযা পুৰেজাতপচ্চযা হোন্তিযেৱ. এৱঞ্চ কত্ৱা পট্ঠানে পচ্চুপ্পন্নো ধম্মো পচ্চুপ্পন্নস্স ধম্মস্স পুৰেজাতপচ্চযেন পচ্চযো. আৰম্মণপুৰেজাতং চক্খুং অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৱিপস্সতি. সোতং, ঘানং, জিৱ্হং, কাযং, ৰূপে, সদ্দে, গন্ধে, ৰসে, ফোট্ঠব্বে, ৱত্থুং, পচ্চুপ্পন্নে খন্ধে অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো ৱিপস্সতি, পচ্চুপ্পন্নং চক্খুং অস্সাদেতি অভিনন্দতীতিআদি ৱুত্তং. অট্ঠকথাযঞ্চ উপ্পাদক্খণং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতিপত্তং অট্ঠাৰসৱিধং ৰূপমেৱ পুৰেজাতপচ্চযোতি ৱুত্তন্তি. এত্থচ কিঞ্চাপি পট্ঠানে পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণং পটিসন্ধিচিত্তং পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণস্স ভৱঙ্গস্সঅনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযোতি এৱং পটিসন্ধিভৱঙ্গানংপি পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণতায ৱুত্তত্তা পচ্চুপ্পন্নভূতানি কম্মনিমিত্ত গতিনিমিত্তানি আৰব্ভ পৱত্তি কালে পটিসন্ধিচিত্তানংপি আৰম্মণপুৰেজাতং লব্ভমানং ৱিয দিস্সতি. এৱংসন্তেপি পুৰেজাতপচ্চযস্স পচ্চনিযে পটিসন্ধিক্খণে ৱিপাকা ব্যাকতো একো খন্ধোতিআদিনা পাড়িযংএৱ তং পটিক্খিত্তন্তি. এত্থচ আৰুপ্পে ৱিয পটিসন্ধিক্খণেপি ৱত্থুপুৰে জাতস্স অভাৱা অপৰিব্যত্তত্তাৱা তস্স আৰম্মণস্স আৰম্মণমত্তভাৱেএৱ ঠিতত্তা পটিক্খিত্তন্তি কাৰণং ৱদন্তি. আৰম্মণমেৱগৰুকতন্তি পচ্চৱেক্খনৱসেন অস্সাদনাদিৱসেনচ গৰুকতং ইট্ঠাৰম্মণ মাহ. তঞ্চ খো তস্সতস্স পুগ্গলস্স ইচ্ছাৱসেন ৱেদিতব্বং. গূথকুণপাদীনিপি হি তদভিনন্দন্তানং কিমিমক্খিক সুনখ গিজ্ঝ কাকাদীনং গৰুকতানিএৱ আৰম্মণানি হোন্তীতি.
[২৩০] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘গৰুকতন্তি গৰুং কত্ৱা পচ্চৱেক্খিত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তং অনুপপন্নং.
চক্খুং গৰুং কত্ৱা অস্সাদেতি অভিনন্দতীতিআদিনা অস্সা দনাদিৱসেনপি অস্স নিদ্দেসস্স পৱত্তত্তাতি. ৰাগাদযো পন ধম্মাতি এতেন ৰাগো দোসো মোহো মানো দিট্ঠি পত্থনাতি এৱং ৱুত্তেহি ধম্মেহি সহ দস অকুসলকম্মপথা পঞ্চঅনন্তৰিয কম্মানিচ গহিতানি হোন্তি. তত্থ অনন্তৰিযৱজ্জানি তানি সমতিক্কমমুখেন যথাৰহং অজ্ঝত্তং সব্বেসং চতুভূমক কুসলানং অনন্তৰিযকম্মানি পন কামাৱচৰকুসলানমেৱ উপ্পত্তিযা বলৱনিস্সযা হোন্তি. তানিযেৱচ সব্বানি যথাৰহং অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধাচ ৰাগাদীনং পাণাতিপাতাদীনঞ্চ সব্বেসং অকুসলানং কাযিকসুখদুক্খাদীনঞ্চ অব্যাকতধম্মানং উপ্পত্তিযা বলৱ নিস্সযা হোন্তি. সদ্ধাদযোতি এতেন সদ্ধা সীলং সুতং চাগো পঞ্ঞাতি এৱং ৱুত্তেহি ধম্মেহি সহ সব্বে দানসীলাদযো চতুভূমককু সলানং ৰাগাদি অকুসলানং সুখদুক্খাদিচতুভূমক অব্যাকতা নঞ্চ উপ্পত্তিযা বলৱনিস্সযা হোন্তীতি. সুখং দুক্খং পুগ্গলো ভোজনং উতুসেনাসনন্তি এতেন নিব্বানৱজ্জা সব্বে চতুভূমকা ব্যাকতা গহিতা, তেপি হি যথাৰহং অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধাচ কুসলাকুসলা ব্যাকতধম্মানং উপ্পত্তিযা বলৱনিস্সযা হোন্তীতি. কম্মংৱিপাকানন্তি এত্থ সুট্ঠু বলৱং কম্মং অধিপ্পেতং, ন দুব্বলন্তি. কস্মা পনেত্থ ৰূপধম্মা পচ্চযুপ্পন্নেসু ন গহিতা. ননু তেসংপি বহিদ্ধা ৰুক্খতিণাদীনং ৱুদ্ধিৱিৰুড়্হি ৱেপুল্লত্থায অজ্ঝত্তঞ্চ আৰোগ্যাদিঅত্থায পথৱিৰস আপোৰস ৱস্সোদক বিজমূলভেসজ্জাদযো বলৱনিস্সযা হোন্তীতি. অযং পনত্থো মূলটীকাযং কথিতোযেৱ. ৱুত্তঞ্হি তত্থ –
নহি ৰূপাব্যাকতং পকতূপনিস্সযং লভতি. অচেতনেন ৰূপসন্তানেন পকতস্সেৱ অভাৱতো. যথা হি অৰূপসন্তানেন কত্তুভূতেন সদ্ধাদযো নিপ্ফাদিতা উতুভোজনাদযোচ উপসেৱিতা. ন এৱং ৰূপসন্তানেন. যস্মিঞ্চ উতুবীজাদিকে কম্মাদিকেচ সতি ৰূপং পৱত্ততি. ন তং তেন ৰূপেন পকতং হোতি. সচেতনস্সেৱ হি উপ্পাদনুপসেৱনপযোগৱসেন চেতনং পকপ্পনং পকৰণং. ৰূপঞ্চ অচেতনন্তি.
ইদং ৱুত্তং হোতি, দুৱিধং সন্তানং ৰূপসন্তানং অৰূপসন্তানন্তি. তত্থ যেন সন্তানেন পুব্বে কিঞ্চি সুট্ঠুউপ্পাদিতংৱা হোতি উপসেৱিতংৱা, তস্সেৱ পুব্বে অত্তনা উপ্পাদিতুপসেৱিতা ধম্মা কালন্তৰে অত্তনো উপনিস্সযপচ্চযা হোন্তি. পকৰণসঙ্খাতঞ্চ তথা উপ্পাদনুপসেৱনংনাম সচেতনে অৰূপসন্তানেএৱ লব্ভতি, ন অচেতনে ৰূপসন্তানেতি. তস্মা ৰূপধম্মা উপনিস্সযংনাম নলব্ভন্তীতি. ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, অসতি ন হোতীতি এৱং ৱুত্তেন সুত্তন্তিকপৰিযাযেন পন উপনিস্সযো নাম ৰূপধম্মানং মজ্ঝেপি ৱত্তব্বোযেৱাতি.
[২৩১] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘যথাৰহং অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধাচ ৰাগাদযো.ল. সেনাসনঞ্চাতি’’ ৱিযোজেত্ৱা ‘‘ৰাগাদযো হি অজ্ঝত্তং নিপ্ফাদিকা. পুগ্গলাদযো বহিদ্ধা সেৱিতাতি’’ ৱুত্তং. তং নসুন্দৰং.
ন হি অত্তনো পৰস্সচ উপ্পন্না ৰাগাদযো পৰস্স অত্তনো চ সন্তানে ৰাগাদীনং বলৱনিস্সযা ন হোন্তি. সমানচ্ছন্দানং ইত্থি পুৰিসাদীনং মনোপদোসিক দেৱাদীনঞ্চেত্থ ৰাগাদযো নিদস্সনং.
[২৩২] যাচ তত্থ
‘‘যথাঠিতৱসেন যোজনং’’ কত্ৱা ‘‘অত্তনোহি ৰাগাদযো’’তিআদিনা অত্থৱিভাৱনা কতা. সাপি অনুপপন্নাযেৱ.
তায হি অত্তনো ৰাগাদযো সদ্ধাদযোচ অজ্ঝত্তং কুসলাদীনং অত্তনো সদ্ধাযো পন বহিদ্ধা কুসলস্সাতি এৱং অপৰিপুণ্ণস্স অত্থস্স ৱিভাৱিতত্তাতি.
[২৩৩] যঞ্চ
‘তত্থা’তিআদিনা অত্তনোৰাগাদযোনিস্সাযঅজ্ঝত্তং কুসলাকুসলানমেৱ উপ্পত্তিৱিধানং ৱুত্তং. তংপি অনুপপন্নমেৱ.
নযদস্সনমত্তভূতংপি হি সংৱণ্ণনাৱাক্যংনাম নযমুখং পৰিপুণ্ণং কত্ৱা ৱত্তব্বং হোতীতি. গৰুকতংআৰম্মণন্তি এত্থ সব্বং লোকিযকুসলং হেট্ঠিমমগ্গফলনিব্বানানি চ কামাৱচৰ কুসলস্স অৰহত্তমগ্গফলনিব্বানানি চতুন্নং ঞাণসম্পযুত্ত মহাক্ৰিযজৱনানং. নিব্বানং অট্ঠৱিধলোকুত্তৰস্স থপেত্ৱা পটিঘদ্ৱয মোমূহ দ্ৱয দুক্খসহগত কাযৱিঞ্ঞাণানি অৱসেসং সব্বং লোকিয কুসলাকুসলাব্যাকতধম্মজাতং লোভসহগতচিত্তস্সাতি এৱং পচ্চয পচ্চযুপ্পন্ন ৱিভাগো ৱেদিতব্বো.
[২৩৪] যং পন ৱিভাৱনিযং
‘‘গৰুক তংআলম্বণন্তি পচ্চৱেক্খনঅস্সাদাদিনা গৰুকতং আৰম্মণ’’ন্তি ৱত্ৱা তং ৱিভাৱেন্তেন ‘‘তঞ্হি ঝানমগ্গ ফলৱিপস্সনা নিব্বানাদিভেদং পচ্চৱেক্খন অস্সাদাদিমগ্গফলাদিধম্মে অত্তাধীনে কৰোতীতি আৰম্মণাধিপতিনামা’’তি ৱুত্তং. তং ন সুন্দৰং.
দান সীল উপোসথকম্ম পুব্বে সুচিণ্ণগোত্ৰভু ৱোদান মগ্গফল নিব্বানানিচেৱ ৰাগদিট্ঠিচক্খুসোতাদীনিচাতি পন ৱত্তব্বং. ৱিপস্সনাতিচ ইদং গোত্ৰভুৱোদানানিযেৱ সন্ধায ৱুত্তং সিযা. নচ তানি নিব্বানাৰম্মণানি ৱিপস্সনানাম হোন্তীতি. সহজাতানংনামৰূপানন্তি দ্ৱিহেতুক তিহেতুক জৱনসহ জাতানন্তি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞমঞ্ঞং সহজাত ৰূপানঞ্চাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্সচ পটিসন্ধিক্খণে কম্মসমুট্ঠানৰূপানং পৱত্তিযং চিত্ত সমুট্ঠানৰূপানঞ্চ. এস নযো পৰত্থপি. পঞ্চৱোকাৰভৱে পটিসন্ধিক্খণে ৱিঞ্ঞাণং ৱত্থুনা ৱিনা পতিট্ঠং নলভতি. ৱত্থুচতেন ৱিনা পতিট্ঠং নলভতীতি ৱুত্তং পটিসন্ধিক্খণে ৱত্থুৱিপাকা অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযে যো অত্তনো উপত্থম্ভকং পচ্চুপত্থম্ভতি. সোএৱ পচ্চযুপ্পন্নভাৱং গচ্ছতি. চিত্তসমুট্ঠান ৰূপানিচ চিত্তং কিঞ্চি উপত্থম্ভেতুং নসক্কোন্তি. তথা উপাদাৰূপানিচ মহাভূতেতি ৱুত্তং চিত্তচেতসিকাধম্মাঅঞ্ঞমঞ্ঞন্তিআদি.
[২৩৫] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘যস্মা পন অঞ্ঞমঞ্ঞুৱত্থম্ভনৱসেনেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযতা. ন সহজাতমত্ততোতি পৱত্তিযং ৰূপং নামানং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো ন হোতি. তস্মা ৱুত্তং চিত্তচেতসিকা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি’’ ৱুত্তং. তত্থ ন সহজাতমত্ততোতি এতেন যদি সহজাতমত্ততো অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযতাসিযা. এৱংসতি পৱত্তিযং ৰূপং নামানং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো সিযাতি অনুঞ্ঞাতং হোতি. সহজাতপচ্চযেপি পন পৱত্তিযং ৰূপং নামানং পচ্চযো নহোতিযেৱ. তস্মা ন সুন্দৰমেতন্তি.
ছৱত্থূনি সত্তন্নং ৱিঞ্ঞাণধাতূনন্তি এত্থ ৱত্থুসহজাত নিস্সযো ৱত্থুপুৰেজাতনিস্সযো ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতনিস্সযোতি তিৱিধো ৱত্থুনিস্সযো. তত্থ পটিসন্ধিক্খণে ৱত্থু ৱিপাকানং খন্ধানং ৱত্থুসহজাতনিস্সযো. যং পন পৱত্তিযং পুৰেজাতং, ৱত্থুং নিস্সায চিত্তং উপ্পজ্জতি, তং তস্স চিত্তস্স ৱত্থুপুৰেজাতনিস্সযোনাম. যং পন পুৰেজাতং ৱত্থু যস্স চিত্তস্স নিস্সযোচেৱ হোতি আৰম্মণঞ্চ, তং তস্স ৱত্থাৰম্মণ পুৰেজাতনিস্সযোনাম. ৱুত্তঞ্হেতং পট্ঠানে আৰম্মণ নিস্সয পুৰেজাতৱিপ্পযুত্ত অত্থিঅৱিগতন্তি তীণীতি. কথঞ্চ তং চিত্তস্স নিস্সযোচ আৰম্মণঞ্চ হোতীতি. পচ্চুপ্পন্নং ৱত্থুং আৰব্ভ সম্মসনৱসেনৱা অস্সাদনাদিৱসেনৱা ইদ্ধিৱিধকিচ্চাধিট্ঠানৱসেনৱা চিত্তং উপ্পজ্জতি, এৱং তং চিত্তস্স নিস্সযোচ আৰম্মণঞ্চ হোতীতি. ৱুত্তঞ্হেতং পট্ঠানে-অজ্ঝত্তং ৱত্থুং অনিচ্চতো দুক্খতো ৱিপস্সতি, অস্সাদেতি. অভিনন্দতি. তং আৰব্ভ ৰাগো উপ্পজ্জতি, দিট্ঠি উপ্পজ্জতি, ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, উদ্ধচ্চং উপ্পজ্জতি. দোমনস্সং উপ্পজ্জতীতি.
এত্থ পন আচৰিযা ইমং ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতনিস্সযংনাম মৰণাসন্নকালেএৱ ৱাচনামগ্গং আৰোপযিংসু. অযংপনেত্থ তেসং অধিপ্পাযো. অট্ঠকথাযং তাৱ অনিট্ঠে ঠানে আৱজ্জনেন ৱিনা ৱীথিচিত্তানং পৱত্তি পটিসিদ্ধা হোতি. তথা একাৱজ্জনৱীথি যঞ্চ চিত্তানং আৰম্মণংনাম ধম্মতোচ কালতোচ অভিন্নমেৱ ইচ্ছন্তি অট্ঠকথাচৰিযা. পকতিকালেচ চিত্তানিনাম পচ্চেক ৱত্থুনিস্সযানি হোন্তি. তস্মা যদা পচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱত্থুং আৰব্ভঅনিচ্চাদিৱসেন সম্মসন্তি, এতং মমাতিৱা অস্সাদেন্তি, তদাযং ৱত্থু আৱজ্জিতং হোতি. জৱনানিপি তদেৱ গণ্হন্তি. ন অত্তনো অত্তনো নিস্সযৱত্থূনি. যদি হি তানিৱা অঞ্ঞংৱা আৰম্মণং গণ্হেয্যুং. নিৰাৱজ্জনানিনাম জৱনানি হোন্তি. কস্মা, আৱজ্জনেন আৱজ্জিতং অগহেত্ৱা অঞ্ঞং গহেত্ৱা পৱত্তনতোতি. ভিন্না ৰম্মণানিচনাম হোন্তি. পচ্ছা উপ্পন্নানি পচ্চেকৱত্থূনিৱা অঞ্ঞংৱা গহেত্ৱা পৱত্তনতোতি. নচ তথা সক্কা ভৱিতুং অট্ঠকথা ৱিৰোধতো. তস্মা সো ৱত্থাৰম্মণ পুৰেজাতপচ্চযো পকতি কালে ন সক্কা লদ্ধুন্তি. মৰণাসন্নকালে পন সব্বানি আৱজ্জনাদীনি চিত্তানি একমেৱ ৱত্থুং নিস্সায পৱত্তন্তীতি তং আৰব্ভ পৱত্তানং আৱজ্জনাদীনং তেসং তদেৱ ৱত্থুচ আৰম্মণঞ্চ হোতি. এৱঞ্হি সতি তেসং নিৰাৱজ্জনতাৱা ভিন্নাৰম্মণতাৱা নত্থীতি অযং তেসং অধিপ্পাযোতি.
তত্থ পন যদি আৱজ্জনেন আৱজ্জিতং ৱত্থুং অগহেত্ৱা অত্তনো অত্তনো নিস্সযৱত্থূনি গণ্হেয্যুং. নিৰাৱজ্জনানিনাম জৱনানি ভৱেয্যুন্তি ইদং তাৱ ন যুজ্জতি. আৱজ্জনেন আৱজ্জি তপ্পকাৰস্সেৱ গহণতো. যথা হি আৱজ্জনংপি ৱত্থুন্ত্ৱেৱ আৱজ্জতি. তথা জৱনানিচ ৱত্থুন্ত্ৱেৱ জৱন্তি. নো অঞ্ঞথাতি নত্থি জৱনানং নিৰাৱজ্জনতাতি. যথা চ নিৰাৱজ্জনতা নত্থি, তথা ভিন্নাৰম্মণতাপি তেসং নত্থিযেৱ. কস্মা, ৱিভাগস্স অসম্ভৱতো. নহি সন্ততিঘনৱসেন একীভূতমিৱ পুব্বাপৰং পৱত্ত মানেসু বহূসু ৱত্থুসু একমেকং ৱত্থুং ইদমেৱাতি ৱিসুং কত্ৱা আৱজ্জনংৱাজৱনানিৱা গহেতুং সক্কোন্তি. নচ তথা অসক্কুণেয্যেসু ঠানেসু একন্তেন ধম্মতোৱা কালতোৱা ভিন্না ৰম্মণতানাম সক্কা লদ্ধুন্তি ইতি ভিন্নাৰম্মণতাপি তেসং নত্থি যেৱাতি. এত্তাৱতা ইমস্স ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতনিস্সয ৱিধানস্স পকতিকালেপি লব্ভমানতা সাধিতা হোতীতি.
অপিচ, সব্বং পচ্চুপ্পন্নং অত্তনো ৰূপকাযং আৰব্ভ ৰূপং মে অনিচ্চন্তিৱা এতং মমাতিৱা সমনুপস্সন্তানং অজ্ঝত্তৰূপেসু ইদং নামৰূপং তস্সচিত্তস্স আৰম্মণং নহোতীতি নৱত্তব্বং. আৰম্মণ ভূতেসু পন তেসু কিঞ্চি আৰম্মণমত্তং কিঞ্চি আৰম্মণপুৰেজাতং কিঞ্চি ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতং হোতীতি সক্কা ৱত্তুন্তি. কবড়ী কাৰো আহাৰোতি কামাৱচৰসত্তানং পটিসন্ধিতো পট্ঠায উপ্পন্নো চতুসমুট্ঠানিক ৰূপাহাৰোচেৱ বহিদ্ধাহাৰোচ. গব্ভসেয্যকানঞ্হি যাৱ মাতুযা আহাৰফৰণং নলব্ভতি, তাৱ কললাদিকালেসু তিসমুট্ঠানিকো অজ্ঝত্তাহাৰোযেৱ উপত্থম্ভনকিচ্চং সাধেতি. ৱুত্তঞ্হেতং পট্ঠানে-পটিসন্ধিক্খণে কবড়ীকাৰো আহাৰো ইমস্স কাযস্স আহাৰপচ্চযেন পচ্চযোতি, ওজট্ঠমকৰূপসমুট্ঠাপনং পনস্স বহিদ্ধাহাৰুপত্থম্ভনং লদ্ধকালেযেৱাতি দট্ঠব্বং. যদিএৱং –
যঞ্চস্স ভুঞ্জতি মাতা, অন্নং পানঞ্চ ভোজনং. তেন সো তত্থ যাপেতি, মাতুকুচ্ছিগতো তিৰোতি
কস্মা ৱুত্তন্তি. পাকটাহাৰেন তস্স যক্খস্স বোধনত্থন্তি. ইমস্সকাযস্সাতি গব্ভসেয্যকানং তাৱ পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে একসমুট্ঠানিকস্স ঠিতিভঙ্গক্খণেসু দ্ৱিসমুট্ঠানি কস্স ততোপৰং তিসমুট্ঠানিকস্স ওজাফৰণকালে চতুসমুট্ঠানিকস্সচ কাযস্স. ইতৰেসংপি যথাসম্ভৱং ৱত্তব্বং. ৰূপলোকে পন ৱিনাপি দুৱিধেন ওজাহাৰকিচ্চেন অপ্পনাপত্ত কম্মৱিসেসেন সিদ্ধস্স সুচিৰংপি অদ্ধানং ফৰিতুং সমত্থস্স ৰূপ জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স তথাৰূপানঞ্চ ভৱঙ্গপৰিযাপন্নানং অৰূপাহাৰানং ৱসেন অনেককপ্পানিপি অত্তভাৱস্স পৱত্তি ৱেদিতব্বা. এতেনুপাযেন কম্মজকাযবহুতৰেসু দেৱেসু পেতনিৰযেসুচ সুচিৰংপি কালং বহিদ্ধাহাৰেন ৱিনা অত্তভাৱস্স পৱত্তি ৱত্তব্বা. তেসু পন অজ্ঝত্তাহাৰোপি লব্ভতিযেৱাতি কিঞ্চাপি ওক্কন্তিক্খণে ৱিপাকক্খন্ধাপি ৱত্থুস্স ৱিপ্পযুত্তপচ্চযা হোন্তি. তে পন চিত্তচেতসিকাধম্মা সহজাতৰূপানন্তি এত্থ সঙ্গয্হিস্সন্তীতি কত্ৱা ওক্কন্তিক্খণেৱত্থুৱিপাকানন্তি ৱুত্তং.
সব্বথাতি সব্বপকাৰং সহজাতন্তিআদিনা যোজেতব্বং. পকাৰোচ তিৱিধো হোতি সহজাতপচ্চযোতিআদিৱসেন ৱেদিতব্বো. ৰূপজীৱিতমিচ্চযন্তি এৱং পোৰাণেহি ৱুত্তো অযং অত্থিপচ্চযো অৱিগতপচ্চযোচাতি যোজেতব্বং. ননু কবড়ীকাৰাহাৰো ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযঞ্চ সহজাতে সঙ্গহেতব্বং. এৱঞ্হি সতি তিৱিধোৱ অত্থিপচ্চযো সিযাতি.ন. সহজননসঙ্খাতস্স সহুপ্পাদনলক্খণস্স অভাৱা. সহুপ্পাদনলক্খণো হি সহজাতপচ্চযো. কবড়ীকাৰাহাৰোচ ওজট্ঠমকৰূপানি উপ্পাদেন্তোপি অত্তনো ঠিতিক্খণেএৱ উপ্পাদেতি, নো উপ্পাদক্খণে. যথাচ মহাভূতা সহজাতৰূপানি উপত্থম্ভন্তা অত্তনা সহ উপ্পাদনপুব্বকাএৱ উপত্থম্ভন্তি, ন তথা সো আহাৰো. সো পন ৱিনাৱ সহুপ্পাদনকিচ্চেন সহজাতানিপি অসহজাতানিপি উপত্থম্ভতীতি ৰূপজীৱিতংপি সহ উপ্পাদনকিচ্চেন ৱিনাৱ সহ জাতৰূপানি অনুপালেতি. ইতি ইমে দ্ৱেপি ধম্মা সহজাত লক্খণাভাৱাএৱ সহজাতপচ্চযে অসঙ্গহিতা. ইদানি সব্বেপি চতুৱীসতিপচ্চযা সঙ্গয্হমানা চত্তাৰোপচ্চযা হোন্তীতি দস্সেতুং আৰম্মণূপনিস্সয.ল. সমোধানং গচ্ছন্তীতি ৱুত্তং. তত্ৰাযং সমোধানৱিধি, চতুৱীসতিযা পচ্চযেসু অধিপতি পচ্চযো তাৱ দুৱিধো আৰম্মণসহজাতৱসেন. তত্থ আৰম্মণাধিপতি তীসু কম্মৱজ্জেসু সমোধানং গচ্ছতি. আৰম্মণ মত্তংপি হি কম্মেন সহ সমোধানং নগচ্ছতি. কুতো অধিপতি ভূতন্তি.
এত্থ সিযা, কস্মা আৰম্মণমত্তংপি.ল. ন গচ্ছতীতি ৱুত্তং. ননু কম্মাৰম্মণাপি পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিযো হোন্তীতি. সচ্চং. এত্থ পন মূলটীকাযং কম্মং পন তস্মিং কতে পৱত্তমানানং কতূপচিত ভাৱেন কম্মপচ্চযো হোতি. ন আৰম্মণাকাৰেন. ৱিসয মত্ততাৱসেনচ আৰম্মণপচ্চযো হোতি. ন সন্তানৱিসেসনং কত্ৱা ফলুপ্পাদনসঙ্খাতেন কম্মপচ্চযাকাৰেন. তস্মা তে পচ্চযাকাৰৱিসভাগত্তা সহ ঘটনং নগচ্ছন্তীতি ৱিসজ্জিতন্তি. সহজাতাধিপতি পন অত্থিপচ্চযে. নিস্সযপচ্চযো তিৱিধো সহজাতো ৱত্থুপুৰেজাতো ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতোতি. তত্থ পুৰিমা দ্ৱে অত্থিপচ্চযে, পচ্ছিমো পন দ্ৱীসু আৰম্মণত্থি পচ্চযেসু. সো চে গৰুকতো হোতি উপনিস্সযেপীতি. পুৰেজাতপচ্চযো তিৱিধো আৰম্মণপুৰেজাতো ৱত্থুপুৰে জাতো ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতোতি. তত্থ ৱত্থুপুৰেজাতো অত্থিপচ্চযে. ইতৰে দ্ৱে দ্ৱীসু আৰম্মণত্থিপচ্চযেসু. তেচে গৰুকতা হোন্তি. উপনিস্সযেপীতি. কম্মপচ্চযো দুৱিধো সহজাতো নানাক্খণিকোতি. তত্থ সহজাতো অত্থিপচ্চযে. নানাক্খণিকো পন দুৱিধো বলৱা দুব্বলোচ. তত্থচ বলৱা দুৱিধো অকালিকো কালিকোচ, তদুভযাপি উপনিস্সযে. দুব্বলো পন ৱিসুং কম্মপচ্চযোযেৱ. সব্বো আহাৰপচ্চযো সব্বোচ ইন্দ্ৰিযপচ্চযো অত্থিপচ্চযে.
ৱিপ্পযুত্তপচ্চযো চতুব্বিধো সহজাতো ৱত্থুপুৰেজাতো ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাতো পচ্ছাজাতোতি. তত্থ পুৰিমা দ্ৱে পচ্ছিমোচ অত্থিপচ্চযে. ততীযো পন দ্ৱীসু আৰম্মণত্থি পচ্চযেসু. সো চে গৰুকতো হোতি, উপনিস্সযেপীতি. সেসেসু পন সত্তৰসপচ্চযেসু হেতু, সহজাত, অঞ্ঞমঞ্ঞ, ৱিপাক, ঝান, মগ্গ, সম্পযুত্ত, অৱিগতৱসেন অট্ঠপচ্চযা পচ্ছা জাতোচ অত্থিপচ্চযে. অনন্তৰ সমনন্তৰ আসেৱন নত্থি ৱিগত ৱসেন পঞ্চপচ্চযা উপনিস্সযেতি. ইতি সব্বেপি চতুৱীসতিপচ্চযা সভাগসঙ্গহৱসেন সংখিপ্পমানা আৰম্মণাদীসু চতূসু পচ্চযেসু সমোধানং গচ্ছন্তীতি.
[২৩৬] ৱিভাৱনিযং পন
তেসু চতূসু একেকস্মিংপি সব্বে চতুৱীসতিপচ্চযা সমোধানং গচ্ছন্তীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন যং ৱুত্তং ‘‘নহি সো কোচিপচ্চযোতি’’আদি. তং সব্বংপি আচৰিযস্স মতিমত্তমেৱ.
[২৩৭] যঞ্হি তত্থ
‘‘নহি সো কোচিপচ্চযো অত্থি. যো চিত্তচেতসি কানং আৰম্মণভাৱং নগচ্ছেয্যাতি’’ ৱুত্তং, তং তাৱ ন যুজ্জতি. নহি ইধ ধম্মসৰূপমত্তেন সমোধানং অধিপ্পেতং. পচ্চযট্ঠেন সহেৱ অধিপ্পেতং. নচ হেতাদিপচ্চযট্ঠো আৰম্মণাদিপচ্চযট্ঠো হোতীতি. এসনযো ‘‘সক সকপচ্চযুপ্পন্নস্সচ উপনিস্সযভাৱং নগচ্ছতীতি’’ এত্থাপি.
এত্থ পন যো সকসকপচ্চযুপ্পন্নস্স উপনিস্সযভাৱং নগচ্ছতি. নহি সো কোচি পচ্চযো অত্থীতি যোজনা.
[২৩৮] যঞ্চ তত্থ
‘‘কম্মহেতুকত্তাচ লোকপ্পৱত্তিযা ফলহেতূপচাৰ ৱসেন সব্বেপি কম্মসভাৱং নাতিৱত্তন্তীতি’’ ৱুত্তং.
[২৩৯] যঞ্চ
‘‘তেচ পৰমত্থতো লোকসম্মুতিৱসেনচ ৱিজ্জমানা যেৱাতি’’ ৱুত্তং. তদুভযং পন সব্বসো সাসনযুত্তি যাপি ৱিৰুদ্ধমেৱাতি.
এত্থাতি এতস্মিং পট্ঠাননযে. সব্বত্থাপীতি সব্বেসু সহ জাতসভাগেসু পচ্চযেসু. যস্মা পন পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণংনাম নামৰূপানং অঞ্ঞমঞ্ঞপটিবদ্ধওকাসে চুতিপৰিচ্ছিন্নস্স সকলস্স তস্স তস্স ভৱস্স সীসভূতং বীজভূতঞ্চ হোতি. যতো সকলকাযভূতস্স নানাৰূপাৰূপসন্তানস্স নিব্বত্তি হোতি. বীজতো ৱিয মহাৰুক্খস্স. যথাহ –
ৱিঞ্ঞাণঞ্চ হি আনন্দ মাতুকুচ্ছিস্মিং ন ওক্কমিস্সথ. অপিনুখো নামৰূপং মাতুকুচ্ছিস্মিং সমুচ্চিস্সথাতি. নো হেতং ভন্তে. ৱিঞ্ঞাণঞ্চ হি আনন্দ মাতুকুচ্ছিস্মিং ওক্কমিত্ৱা ৱোক্কমিস্সথ. অপিনুখো নামৰূপং ইত্থত্তায অভিনিব্বত্তিস্সথাতি. নোহেতং ভন্তে. ৱিঞ্ঞাণঞ্চ হি আনন্দ দহৰস্সেৱ সতো ৱোচ্ছিজ্জিস্সথ কুমাৰস্সৱা কুমাৰিকাযৱা. অপিনুখো নামৰূপং ৱুদ্ধিং ৱিৰুড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সথাতি. নোহেতং ভন্তে. তস্মা হি আনন্দ এসেৱ হেতু এস নিদানং এস সমুদযো এস পচ্চযো নামৰূপস্স. যদিদং ৱিঞ্ঞাণন্তি.
তত্থ সমুচ্চিস্সথাতি ৱড্ঢিস্সথ. নামৰূপঞ্হি ৱিঞ্ঞাণস্স ৱড্ঢিযেৱাতি. ৱোক্কমিস্সথাতি ভিজ্জিস্সথ. ইত্থত্থাযাতি ঈদিসস্স অত্তভাৱস্স অত্থাযাতি অত্থো. ৱুদ্ধিং ৱিৰুড়্হিং ৱেপুল্লন্তি পথমৱযৱসেন ৱুদ্ধিং. মজ্ঝিমৱযৱসেন ৱিৰুড়্হিং. পচ্ছিমৱযৱসেন ৱেপুল্লন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. তস্মা পটিসন্ধিক্খণে ৰূপুপ্পত্তিযা একন্তেন ৱিঞ্ঞাণপচ্চযতা ৱেদিতব্বা. এৱং উপ্পন্নঞ্চ পনেতং পটিসন্ধিৰূপং পুন সযং তস্মিং ভৱে যাৱ চুতিযা পৱত্তমানানং সব্বাসং চতুসমুট্ঠানিকৰূপসন্ততীনং সিত ভূতং বীজভূতঞ্চ হোতি. অতিবলৱন্তংপি হি চিত্তং পুৰিমুপ্পন্নায ৰূপপৱেণিযা অসতি ৰূপং জনেতুং নসক্কোতি. এৱং উতু আহাৰাপীতি. ততোযেৱ হি অৰূপভৱে কামাৱচৰাদীনি ৰূপজনকচিত্তানিপি তত্থ ৰূপং নজনেন্তীতি. অসঞ্ঞসত্তেপি উতু সমুট্ঠানৰূপসন্ততিযো পথমুপ্পন্নায কম্মজৰূপসন্ততিযা ৱিজ্জ মানত্তাএৱ উপ্পজ্জন্তীতি. ৱুত্তঞ্হি ৱিভঙ্গটীকাযং অৰূপং পন ৰূপস্স ওকাসো ন হোতীতি যস্মিং ৰূপে সতি চিত্তং অঞ্ঞং ৰূপং উপ্পাদেয্য. তদেৱ তত্থ নত্থীতি অত্থো. পুৰিমৰূপস্সাপি হি পচ্চযভাৱো অত্থি পুত্তস্স পিতিসদিসতাদস্সনতোতি. এত্থচ পুত্তস্স পিতিসদিসতাদস্সনতোতি এতেন ইমমত্থং দস্সেতি. যথা তিণৰুক্খানং বীজভাৱসঙ্খাতং নিযামৰূপংনাম অত্থি. যস্স আনুভাৱেন তন্নিব্বত্তাতিণৰুক্খা ৱড্ঢন্তা যথাৱা তথাৱা অৱড্ঢিত্ৱাঅত্তনা সমানবীজেহিএৱ তিণৰুক্খেহি সব্বসো সদিসা কাৰং গহেত্ৱা ৱড্ঢন্তি. এৱমেৱং গব্ভসেয্যকানং সত্তানং যোনি ভাৱসঙ্খাতং নিযাম ৰূপংনাম অত্থি. যস্সানুভাৱেন তে সমান জাতিকেহিএৱ কুলেহি ৱিসেসতো মাতাপিতূহি এৱ সব্বসো সদিসৰূপসণ্ঠানা হোন্তি. ইতি বীজনিযামো ৱিয যোনিনিযামোপি হোতি. সোচ পটিসন্ধিৰূপস্সেৱ আনুভাৱোতি ৱেদিতব্বো.
অপিচ, অযং যোনিনিযামোনাম কললকালাদীসু পুত্তানং সৰীৰেসু মাতাপিতূহি সমুদাগতং উতুজৰূপসন্তানংএৱ. যস্স আনুভাৱেন তংসন্তানং সমানজাতিকসত্তসণ্ঠানসদিসং অত্তনো ঞাতিকুলসদিসঞ্চ হোতি. যথাহিইত্থিভাৱাদিৰূপং সত্তানং ইত্থিলিঙ্গাদীনি বীজৰূপঞ্চ তিণৰুক্খানং তংতংৱণ্ণসণ্ঠানা দীনি নিযামেতি. এৱং যোনিৰূপং নানাজাতিৱসেন সত্তানং নিযামকং ৱৱত্থাপকং হোতীতি. এত্তাৱতা পৱত্তিযং থপেত্ৱা চিত্তজৰূপং সব্বেসং তিসমুট্ঠানিকৰূপানং উপ্পত্তিযা চিত্তনিৰপেক্খতা পুৰিমুপ্পন্ন ৰূপপৱেণি পটিবদ্ধতাচ সাধিতা হোতি. তেনেৱচ তেসং চিত্তস্স ঠিতিভঙ্গক্খণেসুপি চিত্তৰহিতে নিৰোধসমাপত্তি কালেপি উপ্পত্তি হোতীতি. তেন ৱুত্তং সহজাতৰূপন্তি পনেত্থাতিআদি. ইতীতিআদি নিগমনং. তত্থ সম্ভৱংতি যথা সম্ভৱং. সম্ভৱাতিৱা সম্ভূতা. অজ্ঝত্তঞ্চাতি অজ্ঝত্তভূতাচ. বহিদ্ধাচাতি বহিদ্ধাভূতাচ. সঙ্খতাতি সঙ্খতভূতা. অসঙ্খতাতি অসঙ্খতভূতা. এৱং তেকালিকাচ কালমুত্তাচ অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সম্ভূতাচ. তথা সঙ্খতাসঙ্খতভূতাচ পঞ্ঞত্তি নামৰূপানং ৱসেন তিৱিধা ঠিতা ধম্মা পট্ঠানে সব্বথা চতুৱীসতি পচ্চযানাম হোন্তীতি যোজনা. এত্থচ তিৱিধা ঠিতানং ধম্মানং তেকালিকাদিভাৱে সতি চতুৱীসতিপচ্চযানংপি যথাসম্ভৱং তেকালিকাদিভেদো সিদ্ধো হোতি. তত্থ আৰম্মণঅধিপতি উপনিস্সযপচ্চযা তেকালিকা কালমুত্তাচ হোন্তি.
[২৪০] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘আৰম্মণঅধিপতিউপনিস্সযপচ্চযানং তিকালিকানন্তি’’ ৱুত্তং. তং ন যুজ্জতি.
পঞ্ঞত্তিনিব্বানানংপি কালমুত্তানং তেসু পৱিট্ঠত্তাতি. তত্থ ইমস্মিং ভৱে অভিনৱানং ধনধঞ্ঞভোগানংৱা ৱিজ্জাসিপ্পসুতপৰি যত্তীনংৱা সীলসমাধিপঞ্ঞানংৱা ভৱন্তৰে ভৱসম্পত্তিভোগ সম্পত্তি মগ্গফলসম্পত্তীনংৱা পটিলাভত্থায পুব্বযোগং কৰোন্তস্স অনাগতানং তাসং উপনিস্সযপচ্চযতা ৱেদিতব্বা. পট্ঠানে পন অনাগতং চক্খুসম্পদং পত্থযমানো সোত, ঘান, জিৱ্হা, কাযসম্পদং, ৱণ্ণসম্পদং, সদ্দ, গন্ধ, ৰস, ফোট্ঠব্বসম্পদং পত্থযমানো অনাগতে খন্ধে পত্থযমানো দানং দেতি সীলং সমাদিযতীতিআদিনা ভৱন্তৰপৰিযাপন্নাএৱ সম্পত্তিযো ৱুত্তা. তা পন দানাদীনং কম্মানং অনুৰূপৱসেন ৱুত্তাতি দট্ঠব্বা. কম্মপচ্চযো পন পচ্চুপ্পন্নাতীতৱসেন দ্ৱিকালিকো. অনন্তৰ সমনন্তৰ আসেৱন নত্থি ৱিগত পচ্চযা অতীতকালিকা. সেসা পন্নৰস পচ্চযা পচ্চুপ্পন্নকালিকাতি. অজ্ঝত্তবহিদ্ধাদুকে আৰম্মণা ধিপতি সহজাত অঞ্ঞমঞ্ঞ নিস্সয উপনিস্সয পুৰেজাত আহাৰ অত্থি অৱিগতা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা হোন্তি. সেসা চুদ্দস পচ্চযা অজ্ঝত্তাৱ. আৰম্মণ অধিপতি উপনিস্সযা সঙ্খতা অসঙ্খতাচ হোন্তি. সেসা সঙ্খতাৱাতি. পঞ্চৱিধংপিঅৰূপন্তি পৱুচ্চতি. কস্মা, কদাচিপি ৰূপসঙ্খাতং সণ্ঠানত্থং অনুপগমনতো নামন্তিচ পৱুচ্চতি. কস্মা, অধিৱচনসঙ্খাতনামাভিধানৱসেনেৱ সুণন্তেহি গহেতব্বভাৱুপগমনতোতি.
১৬৯. পঞ্ঞপীযতীতি পঞ্ঞত্তি. অযংপি একো ৱচনত্থোতি লোকিযমহাজনেহি থপীযতি. ৱোহৰীযতি চেৱ সম্পটিচ্ছী যতিচাতি অত্থো. যোকোচি সম্মুতিসচ্চভূতো ব্যঞ্জনত্থো. তথা পঞ্ঞাপেতব্বা অত্থা পঞ্ঞপীযন্তি এতাযাতি পঞ্ঞত্তি. ব্যঞ্জনত্থজোতকো পঞ্ঞত্তিসদ্দোতি এৱং দুৱিধা পঞ্ঞত্তীতি ৱুত্তং ততোঅৱসেসা.ল. দুৱিধাহোতীতি. তত্থ পঞ্ঞাপীযত্তা পঞ্ঞত্তীতি অত্থ পঞ্ঞত্তিমাহ. পঞ্ঞাপনতোপঞ্ঞত্তীতি সদ্দপঞ্ঞত্তিং. তংতংভূতৱিপৰিণামাকাৰন্তি পথৱিযাদীনং তেসং তেসং মহাভূতানং অধিমত্তভাৱপ্পকাৰসঙ্খাতং তথা তথা পৰিণা মাকাৰং. পৱত্তিৱিসেসাকাৰন্তি অত্থো. উপাদাযাতি পটিচ্চ. নিস্সায. পথমং চিত্তেন গহেত্ৱাতি অত্থো. তথাতথা পঞ্ঞত্তাতি অযং পথৱীনাম অযং পব্বতোনামাতি এৱমাদি নযেন মহাজনেন পঞ্ঞত্তা, কথিতা, ৱোহৰিতাতি অত্থো. পথৱিপব্বতাদিকাতিআদিসদ্দেন নদি সমুদ্দাদিকাযো সঙ্গণ্হতি. অযং সমূহপঞ্ঞত্তিনাম.
[২৪১] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘সণ্ঠানপঞ্ঞত্তীতি’’ ৱুত্তা. সা যুত্তা ৱিয নদিস্সতি.
নহি ইধ সণ্ঠানং পধানং হোতীতি. সম্ভাৰসন্নিৱেসাকাৰন্তি কট্ঠাদীনং সম্ভাৰানং তথা তথা সন্নিৱেসাকাৰং. এত্থাপি আদিসদ্দেন নাৱাদযো সঙ্গণ্হতি. অযং সণ্ঠান পঞ্ঞত্তি. কট্ঠাদযো এৱ হি গেহাকাৰেন সণ্ঠিতা গেহন্তি ৰথাকাৰেন সণ্ঠিতা ৰথোতি ৱুচ্চন্তীতি.
[২৪২] ৱিভাৱনিযং পন
‘‘সমূহপঞ্ঞত্তীতি’’ ৱুত্তং. তং ন যুজ্জতি.
নহি ইধ সমূহো পধানন্তি. পুৰিসপুগ্গলাদিকা সত্তপঞ্ঞত্তি উপাদাপঞ্ঞত্তীতিপি ৱুচ্চতি. চন্দাৱট্টনাদিকন্তি চন্দসূৰিযাদীনং সিনেৰুং পদক্খিণং কত্ৱা আৱট্টনাদিকং. যতো চন্দিমসূৰিযা উদেন্তি, সা পুব্বদিসানাম. পুব্বতৰং লদ্ধপ্পকাসত্তা. যত্থ পন অত্থং গচ্ছন্তি, সা পচ্ছিমদিসানাম. পচ্ছালদ্ধপকাসত্তা. তাসং দক্খিণপস্সা দিসা ৱুড্ঢিঅত্থেন দক্খিণদিসানাম. ইতৰা পন উচ্চতৰট্ঠেন উত্তৰাদিসাতি ৱুচ্চতি. যদা সূৰিযো উদেতি, তদা সকলস্স অহস্স পুব্বভাগত্তা পুব্বন্হোতি ৱুচ্চতীতি. এৱমাদিকা দিসা পঞ্ঞত্তি কালপঞ্ঞত্তিযোনাম. আদিসদ্দেন থলনিন্নাদিকা দেসপঞ্ঞত্তি সঙ্গহিতাতি. অসম্ফুট্ঠাকাৰন্তি মহাভূতানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অসম্ফুসনাকাৰং. অযং আকাসপঞ্ঞত্তিনাম. তং তং ভূতনিমিত্তন্তি পথৱীকসিণাদিকং উদ্ধুমাতকাদিকঞ্চ ভূতনিমিত্তং. নীলকসিণাদিকং ৱণ্ণনিমিত্তঞ্চ এত্থেৱ সঙ্গয্হতি. ভাৱনা ৱিসেসন্তি পৰিকম্মাদিকং ভাৱনাৱিসেসংচ. এতেন পৰিকম্মনিমিত্ত উগ্গহনিমিত্ত পটিভাগনিমিত্তানং সিদ্ধকাৰণং ৱদতি. অযং নিমিত্তপঞ্ঞত্তিনাম.
এৱমাদিভেদাতি এত্থ আদিসদ্দেন অট্ঠকথাযং আগতা উপাদাপঞ্ঞত্তি উপনিধাপঞ্ঞত্তিআদযো সঙ্গহিতা. পৰমত্থতো অৱিজ্জমানাপীতি এতেন সম্মুতিতো লদ্ধভাৱং দস্সেতি. তেনেৱ হি তাসং ৱিজ্জমানভাৱং গহেত্ৱা তথা তথা ৱোহৰন্তানং মুসাৱাদোনাম নহোতীতি. অত্থচ্ছাযাকাৰেনাতি তং তং ভূতাদীনং পৰমত্থানং সমূহসণ্ঠানাদিছাযাকাৰেন. অত্থচ্ছা যাকাৰেনাতিৱা সদ্দাভিধেয্যসঙ্খাতেন দব্বপটিবিম্বাকাৰেন সৱিগ্গহাকাৰেনাতি অত্থো, তংতংউপাদাযাতি পৰমত্থধম্মানং তংতংপৱত্তিৱিসেসং উপাদায. উপনিধাযাতি ওলুম্বিয. পৰিকপ্পিযমানাতি পৰিকপ্পবুদ্ধিযা পৰিকপ্পেত্ৱা গয্হমানা. এত্থ পন এৱমাদিপভেদা আলম্বণভূতা পৰিকপ্পিযমানা সব্বা পঞ্ঞত্তি পঞ্ঞাপীযতীতি অত্থেন পঞ্ঞত্তীতি যোজনা. সঙ্খাযতীতি গণীযতি. গণনুপগং কত্ৱা থপীযতীতি অত্থো. সমঞ্ঞাযতীতি সম্মন্নীযতি. নামং, নামকম্মং, নামধেয্যং, নিৰুত্তি, ব্যঞ্জনং, অভিলাপোতি ইমে ছ নাম নামকম্মা. তত্থ অত্থে নমতীতি নামং. অত্থৱিসযং এৱ হুত্ৱা পৱত্ততীতি অত্থো. অত্তনিচ অত্থং নামেতীতি নামং. পিটকত্তযসঙ্খাতে হি নামে সতি তদুগ্গণ্হন্তানং সব্বে তদত্থা পদেপদে ৱাক্যেৱাক্যে আগচ্ছন্তি যেৱাতি.
অপিচ সুণন্তানং ঞাণং তংতংঅত্থাভিমুখং নামেতীতি নামং নামগহণৱসেন কত্তব্বত্তা নামমেৱ কম্মন্তি নামকম্মং. ধীযতি ধাৰীযতীতি ধেয্যং. নামমেৱ ধেয্যন্তি নামধেয্যং. অৱিদিতপক্খে ঠিতো অত্থো এতায ততো নীহৰিত্ৱা ৱুচ্চতি কথীযতীতি নিৰুত্তি. অত্থস্স ব্যঞ্জনতো পাকটকৰণতো ব্যঞ্জনং. অভিব্যত্তং কত্ৱা লপীযতি কথীযতি অত্থো এতেনাতি অভিলাপো. এত্থচ ৱণ্ণপঞ্ঞত্তি, অক্খৰপঞ্ঞত্তি, সৰপঞ্ঞত্তি, দীঘপঞ্ঞত্তি, ৰস্স পঞ্ঞত্তি. ব্যঞ্জনৱগ্গঘোসাঘোসপঞ্ঞত্তি, লিঙ্গপঞ্ঞত্তি. পদপঞ্ঞত্তি, ৱাক্যপঞ্ঞত্তিযোপি এতস্সেৱ পভেদাতি দট্ঠব্বা. পৰমত্থতো ৱিজ্জমানেসু অত্থেসু পৱত্তা পঞ্ঞত্তি ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. অৱিজ্জ মানেসু ভূমিপব্বতাদীসু পৱত্তা পঞ্ঞত্তি অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. এতা এৱ সমাসট্ঠানং পত্ৱা দ্ৱিপদসংযোগৱসেন ইতৰা চতস্সোপি হোন্তীতি দস্সেতুং তত্থাতিআদি ৱুত্তং. এতায পঞ্ঞাপেন্তীতি এতেন ৱিজ্জমানং অত্থং পঞ্ঞপেন্তি এতাযাতি ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তীতি ইমমত্থং ৱদতি. এসনযো পৰত্থপি. ছ অভিঞ্ঞা অস্সাতি ছড়ভিঞ্ঞোতি কত্ৱা ৱিসেসনভূতানং ছন্নং অভিঞ্ঞানং ৱিজ্জমানত্তা ৱিসেসিতব্বভূতস্স পুগ্গলস্স অৱিজ্জমানত্তা ছড় ভিঞ্ঞোতি ৱিজ্জমানেনঅৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. ইত্থী অৱিজ্জমানা সদ্দো ৱিজ্জমানোতি ইত্থিযাসদ্দো ইত্থিসদ্দোতি অৱিজ্জমানেন ৱিজ্জমান পঞ্ঞত্তি নাম. চক্খুচ চক্খুৱিঞ্ঞাণঞ্চ উভযংপি ৱিজ্জামানন্তি চক্খুস্মিং ৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিজ্জমানেনৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. ৰাজাচ পুত্তোচ দ্ৱেপি অৱিজ্জমানাএৱাতি ৰঞ্ঞো পুত্তো ৰাজপুত্তোতি অৱিজ্জমানেনঅৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তিনামাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো উভিন্নন্তিআদিমাহ.
এত্থ পন ৱচনতো চ ৱচনত্থতোচ ৱিনিমুত্তা সদ্দসভাৱা নামপঞ্ঞত্তিনাম ৱিসুং নত্থীতি ৱদন্তি. তং ন যুজ্জতি. অত্থজোতক ভাৱেন ৱিসুং সিদ্ধত্তা. সদ্দো হি নাম অক্খৰপদব্যঞ্জনভাৱং উপগতোযেৱ অত্থজোতনে সমত্থো হোতি. পৰমত্থ সদ্দোচ খণিকো চুণ্ণৱিচুণ্ণভূতো তব্ভাৱং উপগতো নহোতীতি. তস্মা সদ্দসভাৱানাম পঞ্ঞত্তিনাম ৱিসুং অত্থিযেৱ. অত্থিভাৱোচস্সা ৱচনসদ্দং সুত্ৱা অনন্তৰে অক্খৰ পদ ব্যঞ্জনগোচৰচিত্তস্স তদনন্তৰেচ তদত্থৱিজাননচিত্তস্স পৱত্তিযা পাকটোতি দস্সেন্তো গাথাদ্ৱযং আহ. তত্থ ৱচীঘোসা নুসাৰেনাতি উচ্চাৰিযমানসদ্দসঙ্খাতস্স ৱচীঘোসস্স আৰম্মণকৰণসঙ্খাতেন অনুসাৰেন উপ্পন্নায সোতৱিঞ্ঞাণ ৱীথিযা পৱত্তিযা অনন্তৰে উপ্পন্নস্স মনোদ্ৱাৰস্স গোচৰ ভূতা সাযং পঞ্ঞত্তীতি সম্বন্ধো. কীদিসী পন সাযং পঞ্ঞত্তীতি আহ অত্থাযস্সা.ল. ততোপৰন্তি. তত্থ ততোপৰন্তি ততো নামপঞ্ঞত্তাৰম্মণস্স মনোদ্ৱাৰস্স উপ্পত্তিতো পৰং অত্থা ৱিঞ্ঞাযন্তীতি সম্বন্ধো. যস্সা নামপঞ্ঞত্তিযা অনুসাৰেন পৰমত্থপঞ্ঞত্তিভূতা অত্থা ৱিঞ্ঞাযন্তি. সা অযং পঞ্ঞত্তি লোকসঙ্কেতনিম্মিতাতি ৱিঞ্ঞেয্যাতি যোজনা.
এত্থচ সোতৱিঞ্ঞাণৱীথিযাতি এত্থ অতীতসদ্দমত্তা ৰম্মণা তদনুৱত্তিকানাম মনোৱিঞ্ঞাণৱীথিপি সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বা. ৱুত্তঞ্হি সাৰত্থদীপনিযং-তেন ৱুত্তৱচনে যত্তকানি অক্খৰানি হোন্তি. তেসু একমেকং পচ্চুপ্পন্নং অতীতঞ্চ গহেত্ৱা সোত ৱিঞ্ঞাণৱীথিযা মনোৱিঞ্ঞাণৱীথিযাচ উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধায অৱসানে তানি অক্খৰানি সম্পিণ্ডেত্ৱা অক্খৰসমূহং গহেত্ৱা একা মনোৱিঞ্ঞাণৱীথি উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝতি. তদনন্তৰং অযং অক্খৰসমূহো এতস্স নামন্তি নামপঞ্ঞত্তিগহণৱসেন অপৰায মনোৱিঞ্ঞাণ ৱীথিযা উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধায তদনন্তৰং উপ্পন্নায মনোৱিঞ্ঞাণ ৱীথিযা অযমেতস্স অত্থোতি পকতিযা তদত্থৱিজাননং সম্ভৱতীতি. মণিসাৰমঞ্জূসাযং পন তদনুৱত্তিকৱীথিতো পৰং একং ৱিনিচ্ছযৱীথিং ৱিঞ্ঞত্তিগহণৱীথিঞ্চ ৱদতি. ততো পৰং একক্খৰে সদ্দে একত্থজোতিকায নামপঞ্ঞত্তিযা গহণং হোতি. যা ৱদন্তস্স পুব্বভাগে মনসা ৱৱত্থাপিতো পঞ্ঞত্তিসদ্দোনাম ৱুচ্চতি. ততোপৰং তদত্থগহণন্তি. ঈদিসেসু পন ঠানেসু তত্থ তত্থ জৱনৱীথিৱাৰানং পটিপাটিকথনংনাম পধানপাকটগহণৱসেনেৱাতি দট্ঠব্বং. একচ্ছৰক্খণে অনেক কোটিসতসহস্সানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তীতি হি ৱুত্তং. তথা –
একমত্তো ভৱে ৰস্সো, দ্ৱিমত্তো দীঘমুচ্চতে;
তিমত্তোতুপ্লুতো ঞেয্যো, ব্যঞ্জনং অদ্ধমত্তিকন্তিচং.
ন চ পৰমত্থসদ্দসঙ্ঘাটানং সতসহস্সংপি একক্খৰংনাম ভৱিতুং পহোতি. তস্মা ইধ বহুং ৱিচাৰণা অম্হেহি নকতাতি.
ইতি পৰমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স
চতুত্থৱণ্ণনায অট্ঠমস্স পচ্চযসঙ্গহস্স
পৰমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.