৬. আখ্যাতকণ্ড

ভূৱাদিগণ

ৱিভত্তিৱিধান

অথ আখ্যাতৱিভত্তিযো ক্ৰিযাৱাচীহি ধাতূহি পৰা ৱুচ্চন্তে.

তত্থ ক্ৰিযং আচিক্খতীতি আখ্যাতং, ক্ৰিযাপদং. ৱুত্তঞ্হি ‘‘কালকাৰকপুৰিসপৰিদীপকং ক্ৰিযালক্খণমাখ্যাতিক’’ন্তি. তত্থ কালোতি অতীতাদযো, কাৰকমিতি কম্মকত্তুভাৱা, পুৰিসাতি পঠমমজ্ঝিমুত্তমা, ক্ৰিযাতি গমনপচনাদিকো ধাত্ৱত্থো, ক্ৰিযালক্খণং সঞ্ঞাণং এতস্সাতি ক্ৰিযালক্খণং, অতিলিঙ্গঞ্চ.

ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘যং তিকালং তিপুৰিসং, ক্ৰিযাৱাচি তিকাৰকং;

অতিলিঙ্গং দ্ৱিৱচনং, তদাখ্যাতন্তি ৱুচ্চতী’’তি.

কালাদিৱসেন ধাত্ৱত্থং ৱিভজন্তীতি ৱিভত্তিযো, ত্যাদযো, তা পন ৱত্তমানা পঞ্চমী সত্তমী পৰোক্খাহিয্যত্তনী অজ্জতনী ভৱিস্সন্তী কালাতিপত্তি চাতি অট্ঠৱিধা ভৱন্তি.

ক্ৰিযং ধাৰেন্তীতি ধাতৱো, ভূৱাদযো, খাদিধাতুপ্পচ্চযন্তা চ, তে পন অত্থৱসা দ্ৱিধা ভৱন্তি সকম্মকা, অকম্মকা চাতি. তত্ৰ সকম্মকা যে ধাতৱোকম্মাপেক্খং ক্ৰিযং ৱদন্তি, যথা – কটং কৰোতি, গামং গচ্ছতি, ওদনং পচতীতিআদযো, অকম্মকা যে কম্মনিৰপেক্খং ক্ৰিযং ৱদন্তি, যথা – অচ্ছতি, সেতি, তিট্ঠতীতিআদযো.

তে পন সত্তৱিধা ভৱন্তি ৱিকৰণপ্পচ্চযভেদেন, কথং? অৱিকৰণা ভূৱাদযো. নিগ্গহীতপুব্বকঅৱিকৰণা ৰুধাদযো, যৱিকৰণা দিৱাদযো, ণুণা উণাৱিকৰণা স্ৱাদযো, নাপ্পণ্হাৱিকৰণা কিযাদযো, ওযিৰৱিকৰণা তনাদযো, সকত্থে ণে ণযন্তা চুৰাদযোতি.

তত্থ পঠমং অৱিকৰণেসু ভূৱাদীসু ধাতূসু পঠমভূতা অকম্মকা ভূইচ্চেতস্মা ধাতুতো ত্যাদযো পৰা যোজীযন্তে.

ভূসত্তাযং, ‘‘ভূ’’ইচ্চযং ধাতু সত্তাযমত্থে ৱত্ততে, ক্ৰিযাসামঞ্ঞভূতে ভৱনে ৱত্ততেতি অত্থো.

‘‘ভূ’’ইতি ঠিতে –

৪২৪. ভূৱাদযো ধাতৱো.

ভূইচ্চেৱমাদযো যে ক্ৰিযাৱাচিনো সদ্দগণা, তে ধাতুসঞ্ঞা হোন্তি. ভূ আদি যেসং তে ভূৱাদযো, অথ ৱা ভূৱা আদী পকাৰা যেসং তে ভূৱাদযো.

ভূৱাদীসু ৱকাৰোযং, ঞেয্যো আগমসন্ধিজো;

ভূৱাপ্পকাৰা ৱা ধাতূ, সকম্মাকম্মকত্থতো.

‘‘ক্ৱচি ধাতূ’’তিআদিতো ‘‘ক্ৱচী’’তি ৱত্ততে.

৪২৫. ধাতুস্সন্তো লোপোনেকস্সৰস্স.

অনেকস্সৰস্স ধাতুস্স অন্তো ক্ৱচি লোপো হোতি.

ক্ৱচিগ্গহণং ‘‘মহীযতি সমথো’’তিআদীসু নিৱত্তনত্থং, ইতি অনেকস্সৰত্তাভাৱা ইধ ধাত্ৱন্তলোপো ন হোতি.

ততো ধাত্ৱাধিকাৰৱিহিতানেকপ্পচ্চযপ্পসঙ্গে ‘‘ৱত্তিচ্ছানুপুব্বিকা সদ্দপ্পটিপত্তী’’তি কত্ৱা ৱত্তমানৱচনিচ্ছাযং –

৪২৬. ৱত্তমানা তিঅন্তি, সিথ, মিম, তেঅন্তে, সেৱ্হে, এম্হে.

ত্যাদযো দ্ৱাদস ৱত্তমানাসঞ্ঞা হোন্তীতি ত্যাদীনং ৱত্তমানত্থৱিসযত্তা ৱত্তমানাসঞ্ঞা.

৪২৭. কালে.

অযমধিকাৰো.

ইতো পৰং ত্যাদিৱিভত্তিৱিধানে সব্বত্থ ৱত্ততে.

৪২৮. ৱত্তমানা পচ্চুপ্পন্নে.

পচ্চুপ্পন্নে কালে গম্যমানে ৱত্তমানাৱিভত্তি হোতি, কালোতি চেত্থ ক্ৰিযা, কৰণং কাৰো, ৰকাৰস্স লকাৰো, কালো.

তস্মা –

ক্ৰিযায গম্যমানায, ৱিভত্তীনং ৱিধানতো;

ধাতূহেৱ ভৱন্তীতি, সিদ্ধং ত্যাদিৱিভত্তিযো.

ইধ পন কালস্স অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নাণত্তিপৰিকপ্পকালাভিপত্তিৱসেন ছধা ভিন্নত্তা ‘‘পচ্চুপ্পন্নে’’তি ৱিসেসেতি. তং তং কাৰণং পটিচ্চ উপ্পন্নো পচ্চুপ্পন্নো, পটিলদ্ধসভাৱো, ন তাৱ অতীতোতি অত্থো.

পচ্চুপ্পন্নসমীপেপি, তব্বোহাৰূপচাৰতো;

ৱত্তমানা অতীতেপি, তংকালৱচনিচ্ছযাতি.

তস্মিং পচ্চুপ্পন্নে ৱত্তমানাৱিভত্তিং কত্ৱা, তস্সা ঠানানিযমে ‘‘ধাতুলিঙ্গেহি পৰা পচ্চযা’’তি পৰিভাসতো ধাতুতো পৰং ৱত্তমানপ্পচ্চযে কত্ৱা, তেসমনিযমপ্পসঙ্গেসতি ‘‘ৱত্তিচ্ছানুপুব্বিকা সদ্দপ্পটিপত্তী’’তি পৰস্সপদৱচনিচ্ছাযং –

৪২৯. অথ পুব্বানি ৱিভত্তীনং ছ পৰস্সপদানি.

অথ তদ্ধিতানন্তৰং ৱুচ্চমানানং সব্বাসং ৱত্তমানাদীনং অট্ঠৱিধানং ৱিভত্তীনং যানি যানি পুব্বকানি ছ পদানি, তানি তানি অত্থতো অট্ঠচত্তালীসমত্তানি পৰস্সপদসঞ্ঞানি হোন্তীতিআদিম্হি ছন্নং পৰস্সপদসঞ্ঞা, পৰস্সত্থানি পদানি পৰস্সপদানি, তব্বাহুল্লতো তব্বোহাৰো.

‘‘ধাতূহি ণে ণয’’ইচ্চাদিতো ‘‘ধাতূহী’’তি ৱত্তমানে –

৪৩০. কত্তৰি পৰস্সপদং.

কত্তৰিকাৰকে অভিধেয্যে সব্বধাতূহি পৰস্সপদং হোতীতি পৰস্সপদং কত্ৱা, তস্সাপ্যনিযমপ্পসঙ্গে ৱত্তিচ্ছাৱসা –

ৱিপৰিণামেন ‘‘পৰস্সপদানং, অত্তনোপদান’’ন্তি চ ৱত্ততে.

৪৩১. দ্ৱে দ্ৱে পঠমমজ্ঝিমুত্তমপুৰিসা.

তাসং ৱিভত্তীনং পৰস্সপদান’মত্তনোপদানঞ্চ দ্ৱে দ্ৱে ৱচনানি যথাক্কমং পঠমমজ্ঝিমুত্তমপুৰিসসঞ্ঞানি হোন্তি. তং যথা? তি অন্তিইতি পঠমপুৰিসা, সি থইতি মজ্ঝিমপুৰিসা, মি মইতি উত্তমপুৰিসা. অত্তনোপদেসুপি তে অন্তেইতি পঠমপুৰিসা, সে ৱ্হেইতি মজ্ঝিমপুৰিসা, এ ম্হেইতি উত্তমপুৰিসা. এৱং সেসাসু সত্তসু ৱিভত্তীসুপি যোজেতব্বন্তি. এৱং অট্ঠৱিভত্তিৱসেন ছন্নৱুতিৱিধে আখ্যাতপদে দ্ৱত্তিংস দ্ৱত্তিংস পঠমমজ্ঝিমউত্তমপুৰিসা হোন্তীতি ৱত্তমানপৰস্সপদাদিম্হি দ্ৱিন্নং পঠমপুৰিসসঞ্ঞা.

৪৩২. নামম্হি পযুজ্জমানেপিতুল্যাধিকৰণে পঠমো.

তুম্হাম্হসদ্দৱজ্জিতে তুল্যাধিকৰণভূতে সাধকৱাচকে নামম্হি পযুজ্জমানেপি অপ্পযুজ্জমানেপি ধাতূহি পঠমপুৰিসো হোতীতি পঠমপুৰিসং কত্ৱা, তস্সাপ্যনিযমপ্পসঙ্গে ক্ৰিযাসাধকস্স কত্তুনো একত্তে ৱত্তুমিচ্ছিতে ‘‘একম্হি ৱত্তব্বে একৱচন’’ন্তি ৱত্তমানপৰস্সপদপঠমপুৰিসেকৱচনং তি.

‘‘পৰো, পচ্চযো, ধাতূ’’তি চ অধিকাৰো, ‘‘যথা কত্তৰি চা’’তি ইতো ‘‘কত্তৰী’’তি ৱিকৰণপ্পচ্চযৱিধানে সব্বত্থ ৱত্ততে.

৪৩৩. ভূৱাদিতো অ.

ভূইচ্চেৱমাদিতো ধাতুগণতো পৰো অপচ্চযো হোতি কত্তৰি ৱিহিতেসু ৱিভত্তিপ্পচ্চযেসু পৰেসু. সব্বধাতুকম্হিযেৱাযমিস্সতে.

‘‘অসংযোগন্তস্স, ৱুদ্ধী’’তি চ ৱত্ততে.

৪৩৪. অঞ্ঞেসু চ.

কাৰিততো অঞ্ঞেসু পচ্চযেসু অসংযোগন্তানং ধাতূনং ৱুদ্ধি হোতি. চগ্গহণেন ণুপ্পচ্চযস্সাপি ৱুদ্ধি হোতি. এত্থ চ ‘‘ঘটাদীনং ৱা’’তি ইতো ৱাসদ্দো অনুৱত্তেতব্বো, সো চ ৱৱত্থিতৱিভাসত্থো. তেন –

ইৱণ্ণুৱণ্ণন্তানঞ্চ, লহূপন্তান ধাতুনং;

ইৱণ্ণুৱণ্ণানমেৱ, ৱুদ্ধি হোতি পৰস্স ন.

যুৱণ্ণানম্পি য ণু ণা-নানিট্ঠাদীসু ৱুদ্ধি ন;

তুদাদিস্সাৱিকৰণে, ন ছেত্ৱাদীসু ৱা সিযা.

তস্সাপ্যনিযমপ্পসঙ্গে – ‘‘অযুৱণ্ণানঞ্চাযো ৱুদ্ধী’’তি পৰিভাসতো ঊকাৰস্সোকাৰো ৱুদ্ধি.

ৱিপৰিণামেন ‘‘ধাতূন’’ন্তি ৱত্ততে.

৪৩৫. ও অৱ সৰে.

ওকাৰস্স ধাত্ৱন্তস্স সৰে পৰে অৱাদেসো হোতি. ‘‘সৰলোপো মাদেস’’ইচ্চাদিনা সৰলোপাদিম্হি কতে ‘‘নযে পৰং যুত্তে’’তি পৰনযনং কাতব্বং.

সো পুৰিসো সাধু ভৱতি, সা কঞ্ঞা সাধু ভৱতি, তং চিত্তং সাধু ভৱতি.

এত্থ হি –

কত্তুনোভিহিতত্তাৱ, আখ্যাতেন ন কত্তৰি;

ততিযা পঠমা হোতি, লিঙ্গত্থং পনপেক্খিয.

সতিপি ক্ৰিযাযেকত্তে কত্তূনং বহুত্তা ‘‘বহুম্হি ৱত্তব্বে বহুৱচন’’ন্তি ৱত্তমানপৰস্সপদপঠমপুৰিসবহুৱচনং অন্তি, পুৰে ৱিয অপ্পচ্চযৱুদ্ধিঅৱাদেসা, সৰলোপাদি. তে পুৰিসা ভৱন্তি, অপ্পযুজ্জমানেপি ভৱতি, ভৱন্তি.

‘‘পযুজ্জমানেপি, তুল্যাধিকৰণে’’তি চ ৱত্ততে.

৪৩৬. তুম্হে মজ্ঝিমো.

তুল্যাধিকৰণভূতে তুম্হসদ্দে পযুজ্জমানেপি অপ্পযুজ্জমানেপি ধাতূহি মজ্ঝিমপুৰিসো হোতীতি ৱত্তমানপৰস্সপদমজ্ঝিমপুৰিসেকৱচনংসি, সেসং পুৰিমসমং. ত্ৱং ভৱসি, তুম্হে ভৱথ, অপ্পযুজ্জমানেপি ভৱসি, ভৱথ.

তুল্যাধিকৰণেতি কিমত্থং? তযা পচ্চতে ওদনো.

তস্মিংযেৱাধিকাৰে –

৪৩৭. অম্হে উত্তমো.

তুল্যাধিকৰণভূতে অম্হসদ্দে পযুজ্জমানেপি অপ্পযুজ্জমানেপি ধাতূহি উত্তমপুৰিসো হোতীতি ৱত্তমানপৰস্সপদউত্তমপুৰিসেকৱচনং মি, অপ্পচ্চযৱুদ্ধিঅৱাদেসা.

৪৩৮. অকাৰো দীঘং হিমিমেসু.

অকাৰো দীঘমাপজ্জতে হিমিমইচ্চেতাসু ৱিভত্তীসু. অহং ভৱামি, মযং ভৱাম. ভৱামি, ভৱাম.

‘‘ৱিভত্তীনং, ছা’’তি চ ৱত্ততে.

৪৩৯. পৰাণ্যত্তনোপদানি.

সব্বাসং ৱত্তমানানং অট্ঠৱিধানং ৱিভত্তীনং যানি যানি পৰানি ছ পদানি, তানি তানি অত্তনোপদসঞ্ঞানি হোন্তীতি তেআদীনং অত্তনোপদসঞ্ঞা.

‘‘ধাতূহি, অত্তনোপদানী’’তি চ ৱত্ততে.

৪৪০. কত্তৰি চ.

কত্তৰি চ কাৰকে অভিধেয্যে ধাতূহি অত্তনোপদানি হোন্তি. চগ্গহণং কত্থচি নিৱত্তনত্থং, সেসং পৰস্সপদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ভৱতে, ভৱন্তে, ভৱসে, ভৱৱ্হে, ভৱে, ভৱাম্হে.

পচ পাকে, ধাতুসঞ্ঞাযং ধাত্ৱন্তলোপো, ৱুত্তনযেনেৱ ত্যাদ্যুপ্পত্তি, ইৱণ্ণুৱণ্ণানমভাৱা ৱুদ্ধিঅভাৱোৱেত্থ ৱিসেসো. সো দেৱদত্তো ওদনং পচতি, পচন্তি, পচসি, পচথ, পচামি, পচাম, সো ওদনং পচতে, তে পচন্তে, ত্ৱং পচসে, তুম্হে পচৱ্হে, অহং পচে, মযং পচাম্হে.

পঠমপুৰিসাদীনমেকজ্ঝপ্পৱত্তিপ্পসঙ্গে পৰিভাসমাহ –

৪৪১. সব্বেসমেকাভিধানে পৰো পুৰিসো.

সব্বেসং পঠমমজ্ঝিমানং, পঠমুত্তমানং, মজ্ঝিমুত্তমানং তিণ্ণং ৱা পুৰিসানং একতোভিধানে কাতব্বে পৰো পুৰিসো যোজেতব্বো. এককালানমেৱাভিধানে চাযং. সো চ পচতি, ত্ৱঞ্চ পচসীতি পৰিযাযপ্পসঙ্গে তুম্হে পচথাতি ভৱতি. এৱং সো চ পচতি, অহঞ্চ পচামীতি মযং পচাম, তথা ত্ৱঞ্চ পচসি, অহঞ্চ পচামি, মযং পচাম, সো চ পচতি, ত্ৱঞ্চ পচসি, অহঞ্চ পচামি, মযং পচাম. এৱং সব্বত্থ যোজেতব্বং.

একাভিধানেতি কিমত্থং? ‘‘সো চ পচতি, ত্ৱঞ্চ পচিস্সসি, অহং পচিং’’ এত্থ ভিন্নকালত্তা ‘‘মযং পচিম্হা’’তি ন ভৱতি.

গমু সপ্প গতিম্হি, পুৰে ৱিয ধাতুসঞ্ঞাযং ধাত্ৱন্তলোপো.

কত্তৰি ত্যাদ্যুপ্পত্তি.

৪৪২. গমিস্সন্তো চ্ছো ৱা সব্বাসু.

গমুইচ্চেতস্স ধাতুস্সন্তো মকাৰো চ্ছো হোতি ৱা সব্বাসু ৱিভত্তীসু, সব্বগ্গহণেন মানন্ত য কাৰিতপ্পচ্চযেসু চ. ৱৱত্থিতৱিভাসত্থোযং ৱাসদ্দো. তেনাযং –

ৱিধিং নিচ্চঞ্চ ৱাসদ্দো, মান’ন্তেসু তু কত্তৰি;

দীপেতানিচ্চমঞ্ঞত্থ, পৰোক্খাযমসন্তকং.

অপ্পচ্চযপৰনযনানি, সো পুৰিসো গামং গচ্ছতি, তে গচ্ছন্তি, ‘‘ক্ৱচি ধাতূ’’তিআদিনা গৰুপুব্বৰস্সতো পৰস্স পঠমপুৰিসবহুৱচনস্স ৰে ৱা হোতি, গচ্ছৰে. ত্ৱং গচ্ছসি, তুম্হে গচ্ছথ. অহং গচ্ছামি, মযং গচ্ছাম.

চ্ছাদেসাভাৱে ‘‘লোপঞ্চেত্তমকাৰো’’তি অপ্পচ্চযস্স একাৰো. গমেতি, গমেন্তি, সৰলোপো. গমেসি, গমেথ. গমেমি, গমেম.

অত্তনোপদেপি সো গামং গচ্ছতে, গচ্ছন্তে, গচ্ছৰে. গচ্ছসে, গচ্ছৱ্হে. গচ্ছে, গচ্ছাম্হে.

‘‘কুতো নু ত্ৱং আগচ্ছসি, ৰাজগহতো আগচ্ছামী’’তিআদীসু পন পচ্চুপ্পন্নসমীপে ৱত্তমানৱচনং.

‘‘ৱা’’তি ৱত্ততে.

৪৪৩. গমিস্স ঘম্মং.

গমুইচ্চেতস্স ধাতুস্স সব্বস্স ঘম্মাদেসো হোতি ৱা. ঘম্মতি, ঘম্মন্তি ইচ্চাদি.

ভাৱকম্মেসু পন –

৪৪৪. অত্তনোপদানি ভাৱে চ কম্মনি.

ভাৱে চ কম্মনি চ কাৰকে অভিধেয্যে অত্তনোপদানি হোন্তি, চসদ্দেন কম্মকত্তৰিপি. ভৱনং ভাৱো, সো চ কাৰকন্তৰেন অসংসট্ঠো কেৱলো ভৱনলৱনাদিকো ধাত্ৱত্থো. কৰীযতীতি কম্মং. অকম্মকাপি ধাতৱো সোপসগ্গা সকম্মকাপি ভৱন্তি, তস্মা কম্মনি অনুপুব্বা ভূধাতুতো ৱত্তমানত্তনোপদপঠমপুৰিসেকৱচনং তে.

‘‘ধাতূহি ণে ণয’’ইচ্চাদিতো ‘‘ধাতূহী’’তি ৱত্তমানে –

৪৪৫. ভাৱকম্মেসু যো.

সব্বধাতূহি পৰো ভাৱকম্মেসু যপ্পচ্চযো হোতি. অত্তনোপদৱিসযেৱাযমিস্সতে, ‘‘অঞ্ঞেসু চা’’তি সুত্তে অনুৱত্তিতৱাগ্গহণেন যপ্পচ্চযে ৱুদ্ধি ন ভৱতি, অনুভূযতে সুখং দেৱদত্তেন.

আখ্যাতেন অৱুত্তত্তা, ততিযা হোতি কত্তৰি;

কম্মস্সাভিহিতত্তা ন, দুতিযা পঠমাৱিধ.

অনুভূযন্তে সম্পত্তিযো তযা. অনুভূযসে ত্ৱং দেৱদত্তেন, অনুভূযৱ্হে তুম্হে. অহং অনুভূযে তযা, মযং অনুভূযাম্হে.

‘‘ক্ৱচি ধাতু’’ইচ্চাদিতো ‘‘ক্ৱচী’’তি ৱত্তমানে –

৪৪৬. অত্তনোপদানি পৰস্সপদত্তং.

অত্তনোপদানি ক্ৱচি পৰস্সপদত্তমাপজ্জন্তে, অকত্তৰিযেৱেতং. যকাৰস্স দ্ৱিত্তং, অনুভূয্যতি মযা সুখং, অনুভূয্যতে ৱা, অনুভূয্যন্তি. অনুভূয্যসি, অনুভূয্যথ. অনুভূয্যামি, অনুভূয্যাম. দ্ৱিত্তাভাৱে – অনুভূযতি, অনুভূযন্তি.

ক্ৱচীতি কিং? অনুভূযতে.

ভাৱে অদব্বৱুত্তিনো ভাৱস্সেকত্তা একৱচনমেৱ, তঞ্চ পঠমপুৰিসস্সেৱ, ভূযতে দেৱদত্তেন, দেৱদত্তেন সম্পতি ভৱনন্তি অত্থো.

পচধাতুতো কম্মনি অত্তনোপদে যপ্পচ্চযে চ কতে –

ৱিপৰিণামেন ‘‘যস্সা’’তি ৱত্তমানে –

৪৪৭. তস্স চৱগ্গযকাৰৱকাৰত্তং সধাত্ৱন্তস্স.

তস্স ভাৱকম্মৱিসযস্স যপ্পচ্চযস্স চৱগ্গযকাৰৱকাৰত্তং হোতি ধাত্ৱন্তেন সহ যথাসম্ভৱং. এত্থ চ ‘‘ইৱণ্ণাগমো ৱা’’তি ইতো সীহগতিযা ৱাসদ্দো অনুৱত্তেতব্বো, সো চ ৱৱত্থিতৱিভাসত্থো. তেন –

চৱগ্গো চ ত ৱগ্গানং, ধাত্ৱন্তানং যৱত্তনং;

ৰৱানঞ্চ সযপ্পচ্চ-যানং হোতি যথাক্কমন্তি.

ধাত্ৱন্তস্স চৱগ্গাদিত্তা চকাৰে কতে ‘‘পৰদ্ৱেভাৱো ঠানে’’তি চকাৰস্স দ্ৱিত্তং. পচ্চতে ওদনো দেৱদত্তেন, ‘‘ক্ৱচি ধাতূ’’তিআদিনা গৰুপুব্বৰস্সতো পৰস্স পঠমপুৰিসবহুৱচনস্স ক্ৱচি ৰে হোতি. পচ্চৰে, পচ্চন্তে. পচ্চসে, পচ্চৱ্হে. পচ্চে, পচ্চাম্হে.

পৰস্সপদাদেসে পচ্চতি, পচ্চন্তি. পচ্চসি, পচ্চথ. পচ্চামি, পচ্চাম. তথা কম্মকত্তৰি পচ্চতে ওদনো সযমেৱ, পচ্চন্তে. পচ্চতি, পচ্চন্তি ৱা ইচ্চাদি.

গমিতো কম্মনি অত্তনোপদে, যপ্পচ্চযে চ কতে –

‘‘ধাতূহি, তস্মিং, যে’’তি চ ৱত্ততে.

৪৪৮. ইৱণ্ণাগমো ৱা.

সব্বেহি ধাতূহি তস্মিং ভাৱকম্মৱিসযে যপ্পচ্চযে পৰে ইৱণ্ণাগমো হোতি ৱাতি ঈকাৰাগমো. ৱৱত্থিতৱিভাসত্থোযং ৱাসদ্দো. চ্ছাদেসো, গচ্ছীযতে গামো দেৱদত্তেন, গচ্ছীযন্তে. গচ্ছীযসে, গচ্ছীযৱ্হে. গচ্ছীযে, গচ্ছীযাম্হে.

চ্ছাদেসাভাৱে –

‘‘ধাতূহি, যো, ৱা’’তি চ ৱত্ততে.

৪৪৯. পুব্বৰূপঞ্চ.

হেট্ঠানুত্তেহি পৰস্সেৱেদং, তেন কটপৱগ্গযকাৰলসন্তেহেৱ ধাতূহি পৰো যপ্পচ্চযো পুব্বৰূপমাপজ্জতে ৱাতি মকাৰা পৰস্স যকাৰস্স মকাৰো. গম্মতে, গমীযতে, গম্মন্তে, গমীযন্তে. গম্মসে, গমীযসে, গম্মৱ্হে, গমীযৱ্হে. গম্মে, গমীযে, গম্মাম্হে, গমীযাম্হে.

পৰস্সপদত্তে – গচ্ছীয্যতি, গচ্ছীয্যন্তি. গচ্ছীযতি, গচ্ছীযন্তি ৱা. গম্মতি, গম্মন্তি. গমীযতি, গমীযন্তি. ইকাৰাগমে গমিয্যতি, গমিয্যন্তি. তথা ঘম্মীযতি, ঘম্মীযন্তি ইচ্চাদি.

ৱত্তমানাৱিভত্তি.

৪৫০. পঞ্চমী তু অন্তু, হি থ, মি ম, তং অন্তং, স্সুৱ্হো, এ আমসে.

ত্ৱাদযো দ্ৱাদস পঞ্চমীসঞ্ঞা হোন্তি.

৪৫১. আণত্যাসিট্ঠেনুত্তকালে পঞ্চমী.

আণত্যত্থে চ আসীসত্থে অনুত্তকালে পঞ্চমীৱিভত্তি হোতি.

সতিপি কালাধিকাৰে পুন কালগ্গহণেন ৱিধিনিমন্তনাজ্ঝেসনানুমতিপত্থনাপত্তকালাদীসু চ পঞ্চমী. আণাপনমাণত্তি, আসীসনমাসিট্ঠো, সো চ ইট্ঠস্স অসম্পত্তস্স অত্থস্স পত্থনং, তস্মিং আণত্যাসিট্ঠে. অনু সমীপে উত্তকালো অনুত্তকালো, পচ্চুপ্পন্নকালোতি অত্থো, ন উত্তকালোতি ৱা অনুত্তকালো, তস্মিং অনুত্তকালে, কালমনামসিত্ৱা হোতীতি অত্থো.

তত্থ আসীসনত্থে ভূধাতুতো পঞ্চমীপৰস্সপদপঠমপুৰিসেকৱচনং তু, অপ্পচ্চযৱুদ্ধিঅৱাদেসা. সো সুখী ভৱতু, তে সুখিতা ভৱন্তু.

ৱিপৰিণামেন ‘‘অকাৰতো’’তি ৱত্ততে.

৪৫২. হিলোপং ৱা.

অকাৰতো পৰো হিৱিভত্তি লোপমাপজ্জতে ৱা. ত্ৱং সুখী ভৱ, ভৱাহি ৱা, হিম্হি দীঘো. তুম্হে সুখিতা ভৱথ. অহং সুখী ভৱামি, মযং সুখিনো ভৱাম.

অত্তনোপদে সো সুখী ভৱতং, তে সুখিতা ভৱন্তং. ত্ৱং সুখী ভৱস্সু, তুম্হে সুখিতা ভৱৱ্হো. অহং সুখী ভৱে, মযং সুখিতা ভৱামসে.

কম্মনি অনুভূযতং তযা, অনুভূযন্তং. অনুভূযস্সু, অনুভূযৱ্হো. অনুভূযে, অনুভূযামসে. পৰস্সপদত্তে অনুভূয্যতু, অনুভূয্যন্তু. অনুভূযতু, অনুভূযন্তু ৱা, অনুভূয্যাহি ইচ্চাদি. ভাৱে ভূযতং.

আণত্তিযং কত্তৰি দেৱদত্তো দানি ওদনং পচতু, পচন্তু. পচ, পচাহি, পচথ. পচামি, পচাম. পচতং, পচন্তং. পচস্সু, পচৱ্হো. পচে, পচামসে.

কম্মনি যপ্পচ্চযচৱগ্গাদি, পচ্চতং ওদনো দেৱদত্তেন, পচ্চন্তং. পচ্চস্সু, পচ্চৱ্হো. পচ্চে, পচ্চামসে. পৰস্সপদত্তে পচ্চতু, পচ্চন্তু. পচ্চ, পচ্চাহি, পচ্চথ. পচ্চামি, পচ্চাম.

তথা সো গামং গচ্ছতু, গচ্ছন্তু. গচ্ছ, গচ্ছাহি, গচ্ছথ. গচ্ছামি, গচ্ছাম. গমেতু, গমেন্তু. গম, গমাহি, গমেথ. গমেমি, গমেম. গচ্ছতং, গচ্ছন্তং. গচ্ছস্সু, গচ্ছৱ্হো. গচ্ছে, গচ্ছামসে. ঘম্মাদেসে ঘম্মতু, ঘম্মন্তু ইচ্চাদি.

কম্মনি গচ্ছীযতং, গচ্ছীযতু, গমীযতং, গমীযতু, গম্মতং, গম্মতু ইচ্চাদি.

ৱিধিম্হি ইধ পব্বতো হোতু, অযং পাসাদো সুৱণ্ণমযো হোতূতিআদি.

নিমন্তনে অধিৱাসেতু মে ভন্তে ভগৱা ভোজনং, ইধ নিসীদতু ভৱং.

অজ্ঝেসনে দেসেতু ভন্তে ভগৱা ধম্মং.

অনুমতিযং পুচ্ছতু ভৱং পঞ্হং, পৱিসতু ভৱং, এত্থ নিসীদতু.