৩. কাৰককণ্ড

অথ ৱিভত্তীনমত্থভেদা ৱুচ্চন্তে.

তত্থ একম্পি অত্থং কম্মাদিৱসেন, একত্তাদিৱসেন চ ৱিভজন্তীতি ৱিভত্তিযো, স্যাদযো. তা পন পঠমাদিভেদেন সত্তৱিধা.

তত্থ কস্মিং অত্থে পঠমা?

২৮৩. লিঙ্গত্থে পঠমা.

লিঙ্গত্থাভিধানমত্তে পঠমাৱিভত্তি হোতি.

লিঙ্গস্স অত্থো লিঙ্গত্থো. এত্থ চ লীনং অঙ্গন্তি লিঙ্গং, অপাকটো অৱযৱো, পুৰিসোতিআদীনঞ্হি পকতিপ্পচ্চযাদিৱিভাগকপ্পনায নিপ্ফাদিতানং সদ্দপ্পতিৰূপকানং নামিকপদানং পঠমং ঠপেতব্বং পকতিৰূপং অপাকটত্তা, অৱযৱত্তা চ লিঙ্গন্তি ৱুচ্চতি. অথ ৱা ৱিসদাৱিসদোভযৰহিতাকাৰৱোহাৰসঙ্খাতেন তিৱিধলিঙ্গেন সহিতত্থস্স, তব্বিনিমুত্তস্সুপসগ্গাদীনমত্থস্স চ লীনস্স গমনতো, লিঙ্গনতো ৱা লিঙ্গন্তি অন্ৱত্থনামৱসেন ৱা ‘‘ধাতুপ্পচ্চযৱিভত্তিৱজ্জিতমত্থৱং লিঙ্গ’’ন্তি ৱচনতো পৰসমঞ্ঞাৱসেন ৱা লিঙ্গন্তি ইধ পাটিপদিকাপৰনামধেয্যং স্যাদিৱিভত্যন্তপদপকতিৰূপমেৱ ৱুচ্চতীতি দট্ঠব্বং.

লিঙ্গস্সত্থো নাম পবন্ধৱিসেসাকাৰেন পৱত্তমানে ৰূপাদযো উপাদায পঞ্ঞাপীযমানো তদঞ্ঞানঞ্ঞভাৱেন অনিব্বচনীযো সমূহসন্তানাদিভেদো উপাদাপঞ্ঞত্তিসঙ্খাতো ঘটপটাদিৱোহাৰত্থো চ পথৱীধাতুফস্সাদীনং সভাৱধম্মানং কালদেসাদিভেদভিন্নানং ৱিজাতিযৱিনিৱত্তো সজাতিযসাধাৰণো যথাসঙ্কেতমাৰোপসিদ্ধো তজ্জাপঞ্ঞত্তিসঙ্খাতো কক্খড়ত্তফুসনাদিসামঞ্ঞাকাৰো চ.

সো পন কম্মাদিসংসট্ঠো, সুদ্ধো চাতি দুৱিধো. তত্থ কম্মাদীসু দুতিযাদীনং ৱিধীযমানত্তা কম্মাদিসংসগ্গৰহিতো লিঙ্গসঙ্খ্যাপৰিমাণযুত্তো, তব্বিনিমুত্তুপসগ্গাদিপদত্থভূতো চ সুদ্ধো সদ্দত্থো ইধ লিঙ্গত্থো নাম.

যো পন আখ্যাতকিতকতদ্ধিতসমাসেহি ৱুত্তো কম্মাদিসংসট্ঠো অত্থো, সোপি দুতিযাদীনং পুন অত্তনা ৱত্তব্বস্স অত্থৱিসেসস্সাভাৱেন অৱিসযত্তা, লিঙ্গত্থমত্তস্স সম্ভৱতো চ পঠমাযেৱ ৱিসযো.

হোতি চেত্থ –

পঠমাৱুপসগ্গত্থে, কেসঞ্চত্থে নিপাতসদ্দানং;

লিঙ্গাদিকে চ সুদ্ধে-ভিহিতে কম্মাদিঅত্থেপি.

সলিঙ্গে তাৱ – এসো পুৰিসো, এতে পুৰিসা, এসা কঞ্ঞা, এতা কঞ্ঞাযো, এতং চিত্তং, এতানি চিত্তানি.

সসঙ্খ্যে – একো দ্ৱে.

সপৰিমাণে – দোণো খাৰী আড়্হকং.

লিঙ্গাদিৱিনিমুত্তে সত্তামত্তে – চ ৱা হ অহং অত্থি সক্কালব্ভা ইচ্চাদি.

‘‘লিঙ্গত্থে পঠমা’’তি অধিকিচ্চ ‘‘আলপনে চা’’তি আলপনত্থে চ পঠমা, অভিমুখং কত্ৱা লপনং আলপনং, আমন্তনং অৱ্হানন্তি অত্থো.

এত্থ চ আমন্তনং নাম পগেৱ লদ্ধসৰূপস্স সদ্দেন অভিমুখীকৰণং, কতাভিমুখো পন ‘‘গচ্ছা’’তিআদিনা নযেন ক্ৰিযায যোজীযতি, তস্মা আমন্তনসমযে ক্ৰিযাযোগাভাৱতো ইদং কাৰকৱোহাৰং ন লভতি.

ৱুত্তঞ্চ

‘‘সদ্দেনাভিমুখীকাৰো, ৱিজ্জমানস্স ৱত্থুনো;

আমন্তনং ৱিধাতব্বে, নত্থি ‘ৰাজা ভৱে’তিদ’’ন্তি.

ভো পুৰিস এহি, ভো পুৰিসা ৱা, ভৱন্তো পুৰিসা এথ.

কস্মিং অত্থে দুতিযা?

২৮৪. কম্মত্থে দুতিযা.

কম্মত্থে লিঙ্গম্হা দুতিযাৱিভত্তি হোতি.

অনভিহিতে এৱাযং, ‘‘কম্মনি দুতিযাযং ত্তো’’তি ৱচনঞ্চেত্থ ঞাপকং.

কিং কম্মং?

‘‘যেন ৱা কযিৰতে তং কৰণ’’ন্তি ইতো ‘‘ৱা’’তি ৱত্ততে.

২৮৫. যং কৰোতি তং কম্মং.

যং ৱা কৰোতি, যং ৱা ৱিকৰোতি, যং ৱা পাপুণাতি, তং কাৰকং কম্মসঞ্ঞং হোতি.

ইধ লিঙ্গকালৱচনমতন্তং. কৰীযতীতি কম্মং. তত্থ কাৰকং, সাধকং ক্ৰিযানিপ্ফত্তিযা কাৰণমুচ্চতে, তং পন কাৰকং ছব্বিধং কম্মং কত্তা কৰণং সম্পদানমপাদানমোকাসো চাতি. তত্থ সভাৱতো, পৰিকপ্পতো ৱা কম্মাদিম্হি সতিযেৱ ক্ৰিযাভাৱতো কম্মাদীনং ছন্নম্পি কাৰকৱোহাৰো সিদ্ধোৱ হোতি.

তং পন কম্মং তিৱিধং নিব্বত্তনীযং ৱিকৰণীযং পাপণীযঞ্চাতি. যথা – মাতা পুত্তং ৱিজাযতি, আহাৰো সুখং জনযতি. ঘটং কৰোতি দেৱদত্তো, কট্ঠমঙ্গাৰং কৰোতি, সুৱণ্ণং কেযূৰং, কটকং ৱা কৰোতি, ৱীহযো লুনাতি. দেৱদত্তো নিৱেসনং পৱিসতি, আদিচ্চং পস্সতি, ধম্মং সুণাতি, পণ্ডিতে পযিৰুপাসতি.

ৱুত্তঞ্চ

‘‘নিব্বত্তিৱিকতিপ্পত্তি-ভেদেন তিৱিধং মতং;

কত্তু ক্ৰিযাভিগম্মং তং, সুখঙ্গাৰং নিৱেসন’’ন্তি.

এত্থ চ ইচ্ছিতানিচ্ছিতকথিতাকথিতাদিভেদমনপেক্খিত্ৱা সব্বসঙ্গাহকৱসেন ‘‘যং কৰোতি তং কম্ম’’ন্তি ৱুত্তত্তা, অত্থন্তৰৱিকপ্পনৱাধিকাৰতো চ সব্বত্থ ইমিনাৱ কম্মসঞ্ঞা হোতি.

তত্থ অনিচ্ছিতকম্মং যথা – কণ্টকং মদ্দতি, ৱিসং গিলতি, গামং গচ্ছন্তো ৰুক্খমূলং উপগচ্ছতি.

অকথিতকম্মং যথা – যঞ্ঞদত্তং কম্বলং যাচতে ব্ৰাহ্মণো. এত্থ হি ‘‘কম্বল’’মিতি কথিতকম্মং দ্ৱিকম্মিকায যাচনক্ৰিযায পত্তুমিচ্ছিততৰত্তা. ‘‘যঞ্ঞদত্ত’’মিতি অপ্পধানত্তা অকথিতকম্মং. তথা সমিদ্ধং ধনং ভিক্খতে, অজং গামং নযতি, পৰাভৱন্তং পুৰিসং, মযং পুচ্ছাম গোতমং, ভগৱা ভিক্খূ এতদৱোচ ইচ্চাদি.

অভিহিতকম্মে পন ন হোতি, যথা – কটো কৰীযতে দেৱদত্তেন, সুগতেন দেসিতো ধম্মো, যঞ্ঞদত্তো কম্বলং যাচীযতে ব্ৰাহ্মণেন ইচ্চাদি.

‘‘দুতিযা’’তি অধিকাৰো.

২৮৬. গতি বুদ্ধি ভুজ পঠ হৰ কৰ সযাদীনং কাৰিতে ৱা.

গমু সপ্প গতিম্হি, বুধ বোধনে, বুধ অৱগমনে ৱা, ভুজ পালনব্যৱহৰণেসু, পঠ ব্যত্তিযং ৱাচাযং, হৰ হৰণে, কৰ কৰণে, সি সযে ইচ্চেৱমাদীনং ধাতূনং পযোগে কাৰিতে সতি পযোজ্জককত্তুভূতে কম্মনি লিঙ্গম্হা দুতিযাৱিভত্তি হোতি ৱা. নিচ্চসম্পত্তে ৱিকপ্পত্থোযং, তেন তস্স পক্খে ততিযা হোতি.

যো কোচি পুৰিসো গামং গচ্ছতি, তমঞ্ঞো পযোজযতি. পুৰিসো পুৰিসং গামং গমযতি, পুৰিসেন ৱা গামং গমযতি. এৱং সিস্সং ধম্মং বোধেতি আচৰিযো, মাতা পুত্তং ভোজনং ভোজযতি, সিস্সং ধম্মং পাঠেতি আচৰিযো, পুৰিসো পুৰিসং ভাৰং হাৰেতি, তথা পুৰিসো পুৰিসং কম্মং কাৰযতি, পুৰিসেন ৱা কম্মং কাৰাপযতি, পুৰিসো পুৰিসং সযাপযতি. এৱং সব্বত্থ কাৰিতে কত্তুকম্মনি দুতিযা.

কাৰিতেতি কিং? পুৰিসো গামং গচ্ছতি.

অভিহিতে ন ভৱতি, পুৰিসেন পুৰিসো গামং গমীযতে, সিস্সো ধম্মং বোধীযতে ইচ্চাদি.

২৮৭. কালদ্ধানমচ্চন্তসংযোগে.

অচ্চন্তং নিৰন্তৰং সংযোগোঅচ্চন্তসংযোগো. কালদ্ধানং দব্বগুণক্ৰিযাহি অচ্চন্তসংযোগে তেহি কালদ্ধানৱাচীহি লিঙ্গেহি দুতিযাৱিভত্তি হোতি.

কালে তাৱ – সত্তাহং গৱপানং, মাসং মংসোদনং, সৰদং ৰমণীযা নদী, সব্বকালং ৰমণীযং নন্দনং, মাসং সজ্ঝাযতি, তযো মাসে অভিধম্মং দেসেসি.

অদ্ধানে – যোজনং ৱনৰাজি, যোজনং দীঘো পব্বতো, কোসং সজ্ঝাযতি.

অচ্চন্তসংযোগেতি কিং? মাসে মাসে ভুঞ্জতি, যোজনে যোজনে ৱিহাৰং পতিট্ঠাপেসি.

২৮৮. কম্মপ্পৱচনীযযুত্তে.

কম্মপ্পৱচনীযেহি নিপাতোপসগ্গেহি যুত্তে যোগে সতি লিঙ্গম্হা দুতিযাৱিভত্তি হোতি.

কম্মং পৱচনীযং যেসং তে কম্মপ্পৱচনীযা, পৰসমঞ্ঞাৱসেন ৱা অন্ৱাদযো কম্মপ্পৱচনীযা.

তত্থ অনুসদ্দস্স লক্খণে, সহত্থে, হীনে চ কম্মপ্পৱচনীযসঞ্ঞা ৱুত্তা. যথা – পব্বজিতমনু পব্বজিংসু, নদিমন্ৱৱসিতা বাৰাণসী, নদিযা সহ অৱবদ্ধাতি অত্থো, অনু সাৰিপুত্তং পঞ্ঞৱা.

লক্খণাদীসু ‘‘লক্খণি’ত্থম্ভূতক্খানভাগ ৱিচ্ছাসু পতি পৰি অনৱো’’তি পতি পৰি অনূনং কম্মপ্পৱচনীযসঞ্ঞা ৱুত্তা.

লক্খণে সূৰিযুগ্গমনং পতি দিব্বা ভক্খা পাতুভৱেয্যুং, ৰুক্খং পতি ৱিজ্জোততে চন্দো, ৰুক্খং পৰি, ৰুক্খং অনু.

ইত্থম্ভূতক্খানে সাধু দেৱদত্তো মাতৰং পতি, মাতৰং পৰি, মাতৰং অনু.

ভাগে যদেত্থ মং পতি সিযা, মং পৰি, মং অনু, তং দীযতু.

ৱিচ্ছাযোগে অত্থমত্থং পতি সদ্দো নিৱিসতি, ৰুক্খং ৰুক্খং পতি ৱিজ্জোততে চন্দো, ৰুক্খং ৰুক্খং পৰি, ৰুক্খং ৰুক্খং অনু.

‘‘অভিৰভাগে’’তি অভিস্স ভাগৱজ্জিতেসু লক্খণাদীসু কম্মপ্পৱচনীযসঞ্ঞা ৱুত্তা. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো, সাধু দেৱদত্তো মাতৰং অভি.

নিপাতে ধি ব্ৰাহ্মণস্স হন্তাৰ মিচ্চেৱমাদি.

২৮৯. ক্ৱচি দুতিযা ছট্ঠীনমত্থে.

ছট্ঠীনং অত্থে ক্ৱচি দুতিযাৱিভত্তি হোতি. অন্তৰাঅভিতো পৰিতো পতি পটিভাতিযোগে অযং. অন্তৰা চ ৰাজগহং অন্তৰা চ নাড়ন্দং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো, ৰাজগহস্স চ নাড়ন্দায চ মজ্ঝেতি অত্থো. অভিতো গামং ৱসতি, পৰিতো গামং ৱসতি, নদিং নেৰঞ্জৰং পতি, নেৰঞ্জৰায নদিযা সমীপেতি অত্থো. পটিভন্তু তং চুন্দ বোজ্ঝঙ্গা, উপমা মং পটিভাতি, উপমা ময্হং উপট্ঠহতীতি অত্থো.

‘‘ক্ৱচি দুতিযা, অত্থে’’তি চ ৱত্ততে.

২৯০. ততিযাসত্তমীনঞ্চ.

ততিযাসত্তমীনমত্থে চ ক্ৱচি লিঙ্গম্হা দুতিযাৱিভত্তি হোতি.

ততিযত্থে সচে মং নালপিস্সতি, ত্ৱঞ্চ মং নাভিভাসসি, ৱিনা সদ্ধম্মং কুতো সুখং, উপাযমন্তৰেন ন অত্থসিদ্ধি.

সত্তমিযত্থে – কালে, উপান্ৱজ্ঝাৱসস্স পযোগে, অধিসিট্ঠাৱসানং পযোগে, তপ্পানচাৰে চ দুতিযা.

কালে তাৱ – পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা, একং সমযং ভগৱা. ইমং ৰত্তিং চত্তাৰো মহাৰাজানো.

উপাদিপুব্বস্স ৱসধাতুস্স পযোগে – গামং উপৱসতি, গামং অনুৱসতি, ৱিহাৰং অধিৱসতি, গামং আৱসতি, অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. তথা পথৱিং অধিসেস্সতি, গামং অধিতিট্ঠতি, গামং অজ্ঝাৱসতি.

তপ্পানচাৰেসু – নদিং পিৱতি, গামং চৰতি ইচ্চাদি.

কস্মিং অত্থে ততিযা?

২৯১. কৰণে ততিযা.

কৰণকাৰকে ততিযাৱিভত্তি হোতি.

কিং কৰণং?

২৯২. যেন ৱা কযিৰতে তং কৰণং.

যেন ৱা কত্তা উপকৰণভূতেন ৱত্থুনা ক্ৰিযং অব্যৱধানেন কৰোতি, যেন ৱা ৱিকৰোতি, যেন ৱা পাপুণাতি, তং কাৰকং কৰণসঞ্ঞং হোতি.

কৰীযতে অনেনাতি কৰণং, এত্থ চ সতিপি সব্বকাৰকানং ক্ৰিযাসাধকত্তে ‘‘যেন ৱা কযিৰতে’’তি ৱিসেসেত্ৱা ৱচনং কত্তূপকৰণভূতেসু কাৰকেসু সাধকতমস্সেৱ গহণত্থং.

ৱুত্তঞ্চ

‘‘যস্স সব্বৱিসেসেন, ক্ৰিযাসংসিদ্ধিহেতুতা;

সম্ভাৱীযতি তং ৱুত্তং, কৰণং নাম কাৰক’’ন্তি.

তং পন দুৱিধং অজ্ঝত্তিক বাহিৰৱসেন.

যথা – হত্থেন কম্মং কৰোতি, চক্খুনা ৰূপং পস্সতি, মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায. দত্তেন ৱীহযো লুনাতি, অগ্গিনা কুটিং ঝাপেতি.

‘‘ততিযা’’তি অধিকাৰো.

২৯৩. কত্তৰি চ.

কত্তৰি চ কাৰকে লিঙ্গম্হা ততিযাৱিভত্তি হোতি. চগ্গহণেন ইত্থম্ভূতলক্খণে, ক্ৰিযাপৱগ্গে, পুব্বসদিসসমূনত্থ কলহ নিপুণ মিস্সক সখিলত্থাদিযোগে, কালদ্ধানেসু, পচ্চত্তকম্মত্থপঞ্চমিযত্থাদীসু চ ততিযা.

কো চ কত্তা?

২৯৪. যো কৰোতি স কত্তা.

যো ক্ৰিযং অত্তপ্পধানো হুত্ৱা কৰোতি, সো কত্তুসঞ্ঞো হোতি.

সো তিৱিধো সুদ্ধকত্তা হেতুকত্তা কম্মকত্তাতি. তত্থ যো সযমেৱ ক্ৰিযং কৰোতি, সো সুদ্ধকত্তা. যো অঞ্ঞং কাতুং সমত্থং অকৰোন্তং কম্মং নিযোজেতি, সো হেতুকত্তা, যথা – গন্তুং সমত্থো দেৱদত্তো, তমঞ্ঞো পযোজেতি ‘‘গমযতি দেৱদত্ত’’ন্তি.

যং পন তত্থ তত্থ গচ্ছতি দেৱদত্তো, তমঞ্ঞো পযোজযতি ‘‘গমযতি দেৱদত্ত’’ন্তি হেত্ৱত্থনিদস্সনং, তম্পি সামত্থিযদস্সনৱসেন ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. অঞ্ঞথা যদি সযমেৱ গচ্ছতি, কিং তত্থ পযোজকব্যাপাৰেন অকৰোন্তং বলেন কাৰযতি, পাসাণং উট্ঠাপযতীতিআদিকঞ্চ ন সিজ্ঝেয্য.

এত্থ পন

‘‘কত্তা’’তি ৱত্ততে.

২৯৩. যো কাৰেতি স হেতু.

যো কত্তাৰং কাৰেতি, সো হেতুসঞ্ঞো হোতি, কত্তা চাতি হেতুকত্তুসঞ্ঞা.

যো পন পৰস্স ক্ৰিযং পটিচ্চ কম্মভূতোপি সুকৰত্তা সযমেৱ সিজ্ঝন্তো ৱিয হোতি, সো কম্মকত্তা নাম, যথা – সযং কৰীযতে কটো, সযমেৱ পচ্চতে ওদনোতি.

ৱুত্তঞ্চ

‘‘অত্তপ্পধানো কিৰিযং, যো নিব্বত্তেতি কাৰকো;

অপ্পযুত্তো পযুত্তো ৱা, স কত্তাতি পৱুচ্চতি.

হেতুকত্তাতি কথিতো,

কত্তুনো যো পযোজকো;

কম্মকত্তাতি সুকৰো,

কম্মভূতো কথীযতে’’তি.

ননু চ ‘‘সংযোগো জাযতে’’তিআদীসু কথং পুৰে অসতো জননক্ৰিযায কত্তুভাৱোসিযাতি? ৱুচ্চতে – লোকসঙ্কেতসিদ্ধো হি সদ্দপ্পযোগো, অৱিজ্জমানম্পি হি লোকো সদ্দাভিধেয্যতায ৱিজ্জমানং ৱিয গহেত্ৱা ৱোহৰতি, ৱিকপ্পবুদ্ধিগহিতাকাৰোযেৱ হি সদ্দেনাভিধীযতে, ন তু ৱত্থুসভাৱো, অঞ্ঞথা সুতমযঞাণেনপি পচ্চক্খেন ৱিয ৱত্থুসভাৱসচ্ছিকৰণপ্পসঙ্গো চ মুসাৱাদ কুদিট্ঠিৱাদাদীনমভাৱপ্পসঙ্গো চ সিযা, তস্মা বুদ্ধিপৰিকপ্পিতপঞ্ঞত্তিৱসেনপি সদ্দপ্পৱত্তি হোতীতি অসতো সংযোগাদিস্সপি হোতেৱ জননক্ৰিযায কত্তুকাৰকতাতি.

যথাহ

‘‘ৱোহাৰৱিসযো সদ্দো, নেকন্তপৰমত্থিকো;

বুদ্ধিসঙ্কপ্পিতো অত্থো, তস্সত্থোতি পৱুচ্চতি.

বুদ্ধিযা গহিতত্তা হি, সংযোগো জাযতে ইতি;

সংযোগো ৱিজ্জমানোৱ, কত্তা ভৱতি জাতিযা’’তি.

তত্ৰ ততিযা জিনেন দেসিতো ধম্মো, বুদ্ধেন জিতো মাৰো, অহিনা দট্ঠো নৰো, বুদ্ধেন বোধিতো লোকো, সদ্ধেহি কাৰিতো ৱিহাৰো.

অভিহিতে ন ভৱতি. কটং কৰোতি দেৱদত্তো, কাৰেতি ৱা.

ইত্থম্ভূতস্স লক্খণে – সা ভিন্নেন সীসেন পগ্ঘৰন্তেন লোহিতেন পটিৱিস্সকানং উজ্ঝাপেসি, ঊনপঞ্চবন্ধনেন পত্তেন অঞ্ঞং নৱং পত্তং চেতাপেয্য, তিদণ্ডকেন পৰিব্বাজকমদ্দক্খি.

অপৱগ্গে – একাহেনেৱ বাৰাণসিং পাযাসি, নৱহি মাসেহি ৱিহাৰং নিট্ঠাপেসি, যোজনেন অধীতং ব্যাকৰণং, ক্ৰিযাপৱগ্গোতি ক্ৰিযায আসুং পৰিনিট্ঠাপনং.

পুব্বাদিযোগে – মাসেন পুব্বো, পিতৰা সদিসো, মাতৰা সমো, কহাপণেন ঊনো, ধনেন ৱিকলো, অসিনা কলহো, আচাৰেন নিপুণো, ৱাচায নিপুণো, গুড়েন মিস্সকং, তিলেন মিস্সকং, ৱাচায সখিলো, মণিনা অত্থো, ধনেন অত্থো, পিতৰা তুল্যো.

কালদ্ধানেসু – মাসেন ভুঞ্জতি, যোজনেন গচ্ছতি.

পচ্চত্তে – অত্তনাৱ অত্তানং সম্মন্নতি.

কম্মত্থে – তিলেহি খেত্তে ৱপতি.

পঞ্চমিযত্থে – সুমুত্তা মযং তেন মহাসমণেন.

২৯৬. সহাদিযোগে চ.

সহ সদ্ধিং সমং নানা ৱিনা অলং কিমিচ্চেৱমাদীহি যোগে লিঙ্গম্হা ততিযাৱিভত্তি হোতি, চসদ্দেন সহত্থেপি.

তত্থ সহসদ্দেন যোগো ক্ৰিযা গুণ দব্ব সমৱাযে সম্ভৱতি. যথা – ৱিতক্কেন সহ ৱত্ততি, পুত্তেন সহ থূলো, অন্তেৱাসিকসদ্ধিৱিহাৰিকেহি সহ আচৰিযুপজ্ঝাযানং লাভো, নিসীদি ভগৱা সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন, সহস্সেন সমং মিতা, সব্বেহি মে পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো ৱিনাভাৱো, সঙ্ঘো ৱিনাপি গগ্গেন উপোসথং কৰেয্য, অলং তে ইধ ৱাসেন, কিং মে একেন তিণ্ণেন, পুৰিসেন থামদস্সিনা, কিং তে জটাহি দুম্মেধ, কিং তে অজিনসাটিযা.

সহত্থে – দেৱদত্তো ৰাজগহং পাৱিসি কোকালিকেন পচ্ছাসমণেন, দুক্খো বালেহি সংৱাসো.

২৯৭. হেত্ৱত্থে চ.

যোগগ্গহণমিহানুৱত্ততে, হেত্ৱত্থে, হেত্ৱত্থপ্পযোগে চ লিঙ্গম্হা ততিযাৱিভত্তি হোতি.

কিস্মিঞ্চি ফলে দিট্ঠসামত্থিযং কাৰণং হেতু, সোযেৱ অত্থো, তস্মিং হেত্ৱত্থে, অন্নেন ৱসতি, ধম্মেন ৱসতি, ৱিজ্জায ৱসতি.

ন জচ্চাৱসলো হোতি,

ন জচ্চা হোতি ব্ৰাহ্মণো;

কম্মুনা ৱসলো হোতি,

কম্মুনা হোতি ব্ৰাহ্মণো.

দানেন ভোগৱা, আচাৰেন কুলী.

কেন পাণি কামদদো, কেন পাণি মধুস্সৱো;

কেন তে ব্ৰহ্মচৰিযেন, পুঞ্ঞং পাণিম্হি ইজ্ঝতি.

হেত্ৱত্থপ্পযোগে – কেন নিমিত্তেন, কেন পযোজনেন, কেনট্ঠেন, কেন হেতুনা ৱসতি.

২৯৮. সত্তম্যত্থে চ.

সত্তম্যত্থে চ লিঙ্গম্হা ততিযাৱিভত্তি হোতি.

কালদ্ধানদিসাদেসাদীসু চাযং. তেন সমযেন, তেন কালেন, কালেন ধম্মস্সৱণং, সো ৱো মমচ্চযেন সত্থা, মাসেন ভুঞ্জতি, যোজনেন ধাৱতি. পুৰত্থিমেন ধতৰট্ঠো, দক্খিণেন ৱিৰূড়্হকো, পচ্ছিমেন ৱিৰূপক্খো, উত্তৰেন কসিৱন্তো জনোঘমপৰেন চ, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি ইচ্চাদি.

২৯৯. যেনঙ্গৱিকাৰো.

যেন ব্যাধিমতা অঙ্গেন অঙ্গিনো ৱিকাৰো লক্খীযতে, তত্থ ততিযাৱিভত্তি হোতি. এত্থ চ অঙ্গমস্স অত্থীতি অঙ্গং, সৰীৰং. অক্খিনা কাণো, হত্থেন কুণী, পাদেন খঞ্জো, পিট্ঠিযা খুজ্জো.

৩০০. ৱিসেসনে চ.

ৱিসেসীযতি ৱিসেসিতব্বং অনেনাতি ৱিসেসনং, গোত্তাদি. তস্মিং গোত্তনামজাতিসিপ্পৱযোগুণসঙ্খাতে ৱিসেসনত্থে ততিযাৱিভত্তি হোতি, চসদ্দেন পকতিআদীহি চ. গোত্তেন গোতমো নাথো.

সাৰিপুত্তোতি নামেন, ৱিস্সুতো পঞ্ঞৱা চ সো;

জাতিযা খত্তিযো বুদ্ধো, লোকে অপ্পটিপুগ্গলো.

তদহু পব্বজিতো সন্তো, জাতিযা সত্তৱস্সিকো;

সোপি মং অনুসাসেয্য, সম্পটিচ্ছামি মত্থকে.

সিপ্পেন নড়কাৰো সো, একূনতিংসো ৱযসা, ৱিজ্জায সাধু, পঞ্ঞায সাধু, তপসা উত্তমো, সুৱণ্ণেন অভিৰূপো.

পকতিআদীসু – পকতিযা অভিৰূপো, যেভুয্যেন মত্তিকা, সমেন ধাৱতি, ৱিসমেন ধাৱতি, দ্ৱিদোণেন ধঞ্ঞং কিণাতি, সহস্সেন অস্সকে কিণাতি ইচ্চাদি.

কস্মিং অত্থে চতুত্থী?

৩০১. সম্পদানে চতুত্থী.

সম্পদানকাৰকে লিঙ্গম্হা চতুত্থীৱিভত্তি হোতি.