২. নামকণ্ড

ৱিভত্তিৰাসি

অথ লিঙ্গম্হা স্যাদিৱিভত্তিৱিধানং দীপিযতে.

লিঙ্গং, নামং, পাটিপদিকন্তি অত্থতো একং, দব্বাভিধানস্স পুৰিসাদিকস্স পকতিৰূপস্সেতং নামং. তঞ্হি সত্তন্নং ৱিভত্তীনং ৱসেন ৱিভাগং পত্ৱা কিঞ্চি ৱিসদৰূপং হোতি, কিঞ্চি অৱিসদৰূপং, কিঞ্চি মজ্ঝিমৰূপন্তি এৱং তিৱিধেন লিঙ্গৰূপেন যুত্তত্তা লিঙ্গন্তি ৱুচ্চতি.

তদেৱ কিঞ্চি সদ্দলিঙ্গানুৰূপং, কিঞ্চি অত্থলিঙ্গানুৰূপঞ্চ পৰিণমন্তং পৱত্ততি, তস্মা নামন্তি চ ৱুচ্চতি.

তদেৱ ধাতু, পচ্চয, ৱিভত্তিপদেহি চেৱসদ্দপদত্থকপদেহি চ ‘ৱিসুং ভূতং পদ’ন্তি কত্ৱা পাটিপদিকন্তি চ ৱুচ্চতি.

তত্থ ধাতুপদং নাম ব্ৰূ, ভূ, হূইচ্চাদি.

পচ্চযপদং নাম ণ, তব্ব, অনীয ইচ্চাদি.

ৱিভত্তিপদং নাম সি, যো, অং, যো,তি, অন্তি ইচ্চাদি.

সদ্দপদত্থকপদানি নাম ৰাজস্স, সখস্স, পুমস্স ইচ্চাদীনি. এত্থ চ ৰাজস্সইচ্চাদীনি সদ্দসুত্তে সদ্দপদত্থকানি হোন্তি, পযোগে অত্থপদত্থকানি. ধাতুপচ্চযৱিভত্তিপদানি পন নিচ্চং সদ্দপদত্থকানি এৱ হোন্তি, সদ্দসুত্তেস্ৱেৱ চ লব্ভন্তি, ন পযোগেতি, ইদং দ্ৱিন্নং নানত্তং.

যদিএৱং ভুস্স, ব্ৰুস্স, ভূতো, হূতো, ণে, তব্বে, সিম্হি, তিম্হি ইচ্চাদিনা তেহি কথং ৱিভত্তুপ্পত্তি হোতীতি? অনুকৰণপদানি নাম তানি অত্থিস্স, কৰোতিস্স ইচ্চাদীনি ৱিয, তস্মা তানি চ ৰাজস্স ইচ্চাদীনি চ অনুকৰণলিঙ্গভাৱেন এত্থ সঙ্গয্হন্তি, ন একন্তলিঙ্গভাৱেনাতি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘ধাতু- পচ্চয, ৱিভত্তিৱজ্জিতমত্থৱং লিঙ্গ’ন্তি অৱোচুং. তত্থ অত্থৱন্তি অত্থপদত্থকং ৱুচ্চতি, ৰাজস্সইচ্চাদিকং সদ্দপদত্থকং ৱিৱজ্জেতি, এতেন অত্থপদত্থকে সতি তদ্ধিত, সমাস, কিতকপদানম্পি একন্তলিঙ্গভাৱং সাধেন্তি. ন হি তেসং লিঙ্গনামব্যপদেসকিচ্চং অত্থি, যানি চ নামস্স ৱিসেসনানি ভৱিতুং অৰহন্তি, তানি উপসগ্গ, নিপাতপদানি ত্ৱান্তাদিপদানি চ ইধ ৱিসেসননামভাৱেন সঙ্গয্হন্তীতি.

৬১. দ্ৱে দ্ৱেকানেকেসু নামস্মা সি যো অংযো না হি স নং স্মাহি সনংস্মিংসু [ক. ৫৫; ৰূ. ৬৩; নী. ২০০].

একস্মিং অত্থে চ অনেকেসু অত্থেসু চ পৱত্তা নামস্মা দ্ৱে দ্ৱে সি, যো…পে… স্মিং, সুৱিভত্তিযো হোন্তি.

ৱিভজন্তীতি ৱিভত্তিযো, একমেকং পকতিনামপদং নানাৰূপৱিভাগৱসেন কত্তু, কম্মাদিনানাঅত্থৱিভাগৱসেন একত্ত, বহুত্তসঙ্খ্যাৱিভাগৱসেন চ ৱিভজন্তীতি অত্থো. সি, লো ইতি পঠমা নাম…পে… স্মিং, সু ইতি সত্তমী নাম. দ্ৱীসু দ্ৱীসু পুব্বং পুব্বং ‘একস্মিং অত্থে পৱত্তং ৱচন’ন্তি একৱচনং নাম. পৰং পৰং ‘অনেকেসু অত্থেসু পৱত্তং ৱচন’ন্তি অনেকৱচনং নাম. বহুৱচনন্তি চ পুথুৱচনন্তি চ এতস্স নামং. সব্বমিদং ইমিনা সুত্তেন সিদ্ধং.

৬২. পঠমাত্থমত্তে [ক. ২৮৪; ৰূ. ৬৫; নী. ৫৭৭; চং. ২.১.৯৩; পা. ২.৩.৪৬].

কত্তু, কম্মাদিকং বাহিৰত্থং অনপেক্খিত্ৱা লিঙ্গত্থমত্তে পৱত্তা নামস্মা পঠমাৱিভত্তি হোতি.

অযং মম পুৰিসো, ইমে মম পুৰিসা.

৬৩. আমন্তনে [ক. ২৮৫; ৰূ. ৭০; নী. ৫৭৮; চং. ২.১.৯৪; পা. ২.৩.৪৭].

আমন্তনং ৱুচ্চতি আলপনং. আমন্তনৱিসযে লিঙ্গত্থমত্তে পৱত্তা নামস্মা পঠমাৱিভত্তি হোতি.

ভো পুৰিস, ভোন্তো পুৰিসা.

৬৪. কম্মে দুতিযা [ক. ২৯৭; ৰূ. ৭৬, ২৮৪; নী. ৫৮০; চং. ২.১.৪৩; পা. ১.৪.৪৯-৫১].

নামস্মা কম্মত্থে দুতিযাৱিভত্তি হোতি.

পুৰিসং পস্সতি, পুৰিসে পস্সন্তি.

৬৫. কত্তুকৰণেসু ততিযা [ক. ২৮৬, ২৮৮; ৰূ. ৮৩; নী. ৫৯১, ৫৯৪; চং. ২.১.৬২, ৬৩; পা. ২.৩.১৮].

নামস্মা কত্তৰি চ কৰণে চ ততিযাৱিভত্তি হোতি.

পুৰিসেন কতং, পুৰিসেহি কতং, পুৰিসেন কুলং সোভতি, পুৰিসেহি কুলং সোভতি.

৬৬. চতুত্থী সম্পদানে [ক. ২৯৩; ৰূ ৮৫, ৩০১; নী. ৬০৫; চং. ২.১.৭৩; পা. ২.৩.১৩].

নামস্মা সম্পদানত্থে চতুত্থীৱিভত্তি হোতি.

পুৰিসস্স দেতি, পুৰিসানং দেতি.

৬৭. পঞ্চম্যাৱধিস্মিং [ক. ২৯৫; ৰূ. ৮৯, ৩০৭; নী. ৬০৭ চং. ২.১.৮১; পা. ২.৩.২৮; ১.৪.২৪ পঞ্চম্যৱধিস্মা (বহূসু)].

অৱধি ৱুচ্চতি অপাদানং. নামস্মা অৱধিঅত্থে পঞ্চমীৱিভত্তি হোতি.

পুৰিসস্মা অপেতি, পুৰিসেহি অপেতি.

৬৮. ছট্ঠী সম্বন্ধে [ক. ৩০; ৰূ. ৯২, ৩১৫; নী. ৬০৯; চং. ২.১.৯৫; পা. ২.৩.৫০].

নামস্মা সম্বন্ধত্থে ছট্ঠীৱিভত্তি হোতি.

পুৰিসস্স ধনং, পুৰিসানং ধনং.

৬৯. সত্তম্যাধাৰে [ক. ৩১২; ৰূ. ৯৪, ৩১৯; নী. ৬৩০; চং. ২.১.৮৮; পা. ২.৩.৩৬; ১.৩.৪৫].

নামস্মা আধাৰত্থে সত্তমীৱিভত্তি হোতি.

পুৰিসস্মিং তিট্ঠতি, পুৰিসেসু তিট্ঠতি.

ৱিভত্তিৰাসি নিট্ঠিতো.

ইত্থিপচ্চযৰাসি

৭০. ইত্থিযমত্ৱা [ক. ২৩৭; ৰূ. ১৭৬; নী. ৪৬৬; চং. ২.৩.১৫; পা. ৪.১.৪].

ইত্থিযং+অতো+আতি ছেদো. অকাৰন্তনামম্হা ইত্থিযং আপচ্চযো হোতি.

অভাসিতপুমেহি কেহিচি সঞ্ঞাসদ্দেহি নিচ্চং –

কঞ্ঞা, পঞ্ঞা, সঞ্ঞা, নাৱা, সালা, তণ্হা, ইচ্ছা, ভিক্খা, সিক্খা, গীৱা, জিৱ্হা, ৱীসা, তিংসা, চত্তালীসা, পঞ্ঞাসা ইচ্চাদি.

ভাসিতপুমেহিপি সব্বনামেহি তব্বা, নীয, তপচ্চযন্তেহি চ নিচ্চং –

সব্বা, কতৰা, কতমা, অনুভৱিতব্বা, অনুভৱনীযা, গতা, জাতা, ভূতা, হূতা ইচ্চাদি.

অঞ্ঞেহি পন অনিচ্চং –

কল্যাণা, কল্যাণী, সুন্দৰা, সুন্দৰী, সোভণা, সোভণী, কুম্ভকাৰা, কুম্ভকাৰী, কুম্ভকাৰিনী, অত্থকামা, অত্থকামী, অত্থকামিনী, পৰিব্বাজিকা, পৰিব্বাজিকিনী, একাকা, একাকিনী, দীপনা, দীপনী ইচ্চাদি.

সুত্তৱিভত্তেন সমাসে মাতু, ধীতু ইচ্চাদীহি আপচ্চযো হোতি. নন্দমাতা, উত্তৰমাতা, দেৱধীতা, ৰাজধীতা, অস্সমণী হোতি অসক্যধীতৰা ইচ্চাদি.

এত্থ চ ‘ইত্থিয’ন্তি কত্থচি সদ্দমত্তস্স ৱা, কত্থচি অত্থমত্তস্স ৱা ইত্থিভাৱে জোতেতব্বেতি অত্থো. এৱঞ্চ সতি ইত্থিপচ্চযাপি স্যাদযো ৱিয জোতকমত্তা এৱ হোন্তি, ন ৱাচকাতি সিদ্ধং হোতি.

৭১. নদাদীহি ঙী [ক. ২৩৮; ৰূ. ১৮৭; নী. ৪৬৭; নদাদিতো ৱী (বহূসু)].

নদাদীহি ইত্থিযং ঙী হোতি. ঙানুবন্ধো ‘ন্তন্তূনং ঙীম্হি তো ৱা’তি এত্থ ৱিসেসনত্থো.

নদী, মহী, ইত্থী, কুমাৰী, তৰুণী, ৱাসেট্ঠী, গোতমী, কচ্চানী, কচ্চাযনী, মাণৱী, সামণেৰী, নাৱিকী, পঞ্চমী, ছট্ঠী, চতুদ্দসী, পঞ্চদসী, সহস্সী, দসসহস্সী, সতসহস্সী, কুম্ভকাৰী, মালকাৰী, চক্খুকৰণী, ঞাণকৰণী, ধম্মদীপনী ইচ্চাদি.

৭২. ন্তন্তূনং ঙীম্হি তো ৱা [ক. ২৩৯, ২৪১; ৰূ. ১৯০, ১৯১; নী. ৪৬৮, ৪৭১].

ন্ত, ন্তূনং তো হোতি ৱা ঙীম্হি পৰে.

গচ্ছতী, গচ্ছন্তী, সতী, সন্তী, ভৱিস্সতী, ভৱিস্সন্তী, গুণৱতী, গুণৱন্তী, সতিমতী, সতিমন্তী, সব্বাৱতী, সব্বাৱন্তী, যাৱতী, যাৱন্তী, তাৱতী, তাৱন্তী, ভুত্তৱতী, ভুত্তৱন্তী.

৭৩. গোতো ৱা [ক. ২৩৮; ৰূ. ১৮৭; নী. ৪৬৭].

গোসদ্দম্হা ইত্থিযং ৱী হোতি ৱা.

গাৱী.

ৱাতি কিং? গোকাণা পৰিযন্তচাৰিনীতি পাড়ি. তত্থ কাণাতি অন্ধা.

৭৪. যক্খাদীহিনী চ [ক. ২৩৮, ২৪০; ৰূ. ২৮৭, ১৯৩; নী. ৪৬৭, ৪৬৯; যক্খাদিত্ৱিনী চ (বহূসু)].

যক্খাদীহি অকাৰন্তেহি ইত্থিযং ৱী চ হোতি ইনী চ.

যক্খী, যক্খিনী, নাগী, নাগিনী, মহিংসী, মহিংসিনী, মিগী, মিগিনী, সীহী, সীহিনী, দীপী, দীপিনী, ব্যগ্ঘী, ব্যগ্ঘিনী, কাকী, কাকিনী, কপোতী, কপোতিনী, মানুসী, মানুসিনী ইচ্চাদি.

৭৫. আৰামিকাদীহি [ক. ২৪০; ৰূ. ১৯৩; নী. ৪৬৯].

আৰামিকাদীহি অকাৰন্তেহি ইত্থিযং ইনী হোতি.

আৰামিকিনী, অন্তৰাযিকিনী, নাৱিকিনী, ওলুম্বিকিনী, পংসুকূলিকিনী, পৰিব্বাজিকিনী, ৰাজিনী, একাকিনী ইচ্চাদি.

সঞ্ঞাযং –

মানুসিনী মানুসা ৱা, অঞ্ঞত্ৰ মানুসী সম্পত্তি.

৭৬. ঘৰণ্যাদযো [ক. ২৪০; ৰূ. ১৯৩; নী. ৪৬৯].

ঘৰণীইচ্চাদযো ইত্থিযং নীপচ্চযন্তা সিজ্ঝন্তি.

ঘৰণী, ৱেত্ৰণী, পোক্খৰণী-এসু নস্স ণত্তং. আচৰিনীযলোপো, আচৰিযা ৱা.

৭৭. মাতুলাদিত্ৱানী ভৰিযাযং [ক. ৯৮; ৰূ. ১৮৯; নী. ২৬১].

মাতুলাদীহি অকাৰন্তেহি ভৰিযাযং আনী হোতি.

মাতুভাতা মাতুলো, তস্স ভৰিযা মাতুলানী, এৱং ৱৰুণানী, গহপতানী, আচৰিযানী, খত্তিযানী.

‘বহুলা’ধিকাৰা খত্তিযী খত্তিযা চ.

৭৮. যুৱণ্ণেহি নী.

ইৱণ্ণন্তেহি উৱণ্ণন্তেহি চ ইত্থিযং নী হোতি.

ছত্তপাণিনী, দণ্ডপাণিনী, দণ্ডিনী, ছত্তিনী, হত্থিনী, মালিনী, মাযাৱিনী, মেধাৱিনী, পিযপসংসিনী, ব্ৰহ্মচাৰিনী, ভযদস্সাৱিনী, অত্থকামিনী, হিতচাৰিনী, ভিক্খুনী, খত্তিযবন্ধুনী, পটুনী, পৰচিত্তৱিদুনী, মত্তঞ্ঞুনী, অত্থঞ্ঞুনী, ধম্মঞ্ঞুনী ইচ্চাদি.

৭৯. তিম্হাঞ্ঞত্থে [ক্তিম্হাঞ্ঞত্থে (বহূসু), মোগ্গল্লানে ৩১ সুত্তঙ্কে].

অঞ্ঞপদত্থসমাসে তিপচ্চযন্তম্হা ইত্থিযং নী হোতি.

অহিংসাৰতিনী, ধম্মৰতিনী, ৱচ্ছগিদ্ধিনী, পুত্তগিদ্ধিনী, মুট্ঠস্সতিনী, মিচ্ছাদিট্ঠিনী, সম্মাদিট্ঠিনী, অত্তগুত্তিনী ইচ্চাদি.

অঞ্ঞত্থেতি কিং? ধম্মে ৰতি ধম্মৰতি.

৮০. যুৱাতি.

যুৱতো ইত্থিযন্তি হোতি.

যুৱতি.

এত্থ চ ‘তি’ ইতি সুত্তৱিভত্তেন ৱীস, তিংসতোপিতি হোতি ৱা. ৱীসতি, ৱীসং, তিংসতি, তিংসং.

৮১. উপমা সংহিত সহিত সঞ্ঞত সহ সফ ৱামলক্খণাদিতূৰুত্ৱূ [চং. ২.৩.৭৯; পা. ৪.১.৬৯, ৭০ তূৰুতূ (বহূসু)].

লক্খণাদিতো+ঊৰুতো+ঊতি ছেদো.

অঞ্ঞপদত্থসমাসে উপমাদিপুব্বা ঊৰুসদ্দম্হা ইত্থিযং ঊ হোতি.

নাগস্স নাসা ৱিয ঊৰূ যস্সাতি নাগনাসূৰূ, সংহিতা সম্বন্ধা ঊৰূ যস্সাতি সংহিতোৰূ, সহিতা একবদ্ধা ঊৰূ যস্সাতি সহিতোৰূ, সঞ্ঞতা অলোলা ঊৰূ যস্সাতি সঞ্ঞতোৰূ, ঊৰুযা [ঊৰুনা?] সহ ৱত্ততীতি সহোৰূ, সফো ৱুচ্চতি খুৰো, সংসিলিট্ঠতায সফভূতা ঊৰূ যস্সাতি সফোৰূ, ৱামা সুন্দৰা ঊৰূ যস্সাতি ৱামোৰূ, লক্খণসম্পন্না ঊৰূ যস্সাতি লক্খণোৰূ.

সুত্তৱিভত্তেন ব্ৰহ্মবন্ধূতি সিজ্ঝতি.

‘‘সচে মং নাগনাসূৰূ, ওলোকেয্য পভাৱতী’’তি [জা. ২.২০.১৪] চ ‘‘একা তুৱং তিট্ঠসি সহিতূৰূ’’তি [জা. ১.১৬.২৯৭] চ ‘‘সঞ্ঞতূৰূ মহামাযা, কুমাৰি চাৰুদস্সনা’’তি [জা. ২.১৭.১০৯] চ ‘‘ৱামোৰূ সজ মং ভদ্দে’’তি [দী. নি. ২.৩৪৮] চ ‘‘কাৰণং নপ্পজানামি, সম্মত্তো লক্খণূৰুযা’’তি [দী. নি. ২.৩৪৮] চ ‘‘গাৰয্হস্সং ব্ৰহ্মবন্ধুযা’’তি [জা. ২.২২.২১০৯] চ পাড়িপদানি দিস্সন্তি.

তত্থ ‘সজা’তি আলিঙ্গাহি, ‘গাৰয্হস্স’ন্তি অহং গাৰয্হো ভৱেয্যং.

এত্থ চ তাপচ্চযন্তা সভাৱইত্থিলিঙ্গা এৱ – লহুতা, মুদুতা, গামতা, জনতা, দেৱতা ইচ্চাদি.

তথা তিপচ্চযন্তা – গতি, মতি, ৰত্তি, সতি, তুট্ঠি, দিট্ঠি, ইদ্ধি, সিদ্ধি ইচ্চাদি, তথা যাগু, ধাতু, ধেনু, কণ্ডু, কচ্ছু, মাতু, ধীতু, দুহিতু ইচ্চাদি, জম্বূ, ৱধূ, চমূ, সুতনূ, সৰবূ ইচ্চাদি চ. সক্কতগন্থেসু পন সুতনূ, সৰবূ ইচ্চাদীসুপি ঊপচ্চযং ৱিদহন্তি.

তত্থ ইত্থিলিঙ্গভূতা সব্বে ‘ইৱণ্ণুৱণ্ণা পিত্থিয’ন্তি সুত্তেন নিচ্চং পসঞ্ঞা হোন্তি. ‘আকাৰো চ ঘা’তি সুত্তেন নিচ্চং ঘসঞ্ঞো.

ইত্থিপচ্চযৰাসি নিট্ঠিতো.

আকাৰন্তিত্থিলিঙ্গৰাসি

ইত্থিলিঙ্গং ছব্বিধং আকাৰন্তং, ইকাৰন্তং, ঈকাৰন্তং, উকাৰন্তং, ঊকাৰন্তং, ওকাৰন্তং. তত্থ কঞ্ঞাসদ্দম্হা অত্থমত্তে পঠমা.

৮২. গসীনং [ক. ২২০; ৰূ. ৭৪; নী. ৪৪৭].

কেনচি সুত্তেন অলদ্ধৱিধীনং গসীনং লোপো হোতীতি সিলোপো.

কঞ্ঞা তিট্ঠতি.

৮৩. জন্তুহেত্ৱীঘপেহি ৱা [ক. ১১৮; ৰূ. ১৪৬; নী. ২৯৩].

জন্তু, হেতূহি চ পুন্নপুংসকেসু ঈকাৰন্তেহি চ ঘতো চ পসঞ্ঞেহি ইৱণ্ণুৱণ্ণেহি চ যোনং লোপো হোতি ৱা.

কঞ্ঞা তিট্ঠন্তি, কঞ্ঞাযো তিট্ঠন্তি.

আমন্তনত্থে পঠমা, ‘গোস্যালপনে’তি গসঞ্ঞা.

৮৪. ঘব্ৰহ্মাদিত্ৱে [ক. ১১৪, ১৯৩; ৰূ. ১২২, ১৭৮; নী. ২৮৮; ঘব্ৰহ্মাদিতে (বহসু)].

ঘতো চ ব্ৰহ্মাদিতো চ গস্স এ হোতি ৱা. আদিসদ্দেন ইসি, মুনি, ৰেৱতী, কত্তু, খত্তুইচ্চাদিতোপি.

ভোতি কঞ্ঞে, ভোতি কঞ্ঞা, ভোতিযো কঞ্ঞাযো, ভোতী কঞ্ঞাযো, ‘‘উট্ঠেহি পুত্তিক পব্বজ্জা দুক্কৰা পুত্তিক’’ ইতি থেৰীপাড়ি [থেৰীগা. ৪৬৫], তস্মা গে পৰে মহাৱুত্তিনা ৰস্সোপি যুজ্জতি. কুসজাতকে ‘‘ন মে অকাসি ৱচনং, অত্থকামায পুত্তিকে’’তিপি [জা. ২.২০.৪৭] অত্থি.

কম্মত্থে দুতিযা, ‘সৰো লোপো সৰে’তি পুব্বসৰলোপো.

কঞ্ঞং পস্সতি, কঞ্ঞা পস্সতি, কঞ্ঞাযো পস্সতি.

কত্তৰি ততিযা.

৮৫. ঘপতেকস্মিং নাদীনং যযা [ক. ১১১, ১১২; ৰূ. ১৭৯, ১৮৩ নী. ২৮৩, ২৮৪].

ঘতো চ পসঞ্ঞেহি ইৱণ্ণুৱণ্ণেহি চ একত্তে পৱত্তানং নাদীনং পঞ্চন্নং একৱচনানং কমেন য, যা হোন্তি.

কঞ্ঞায কতং, কঞ্ঞাহি কতং. এত্থ চ ঘতোপি যাআদেসো দিস্সতি. ‘‘তে চ তত্থ নিসীদিত্ৱা, তস্স ৰুক্খস্স ছাযযা’’ [জা. ১.১৪.১৮২] তি চ ‘‘সমন্তা পৰিৱাৰিংসু, তস্স ৰুক্খস্স ছাযযা’’ [জা. ১.১৪.১৮৯] তি চ পাড়ি, তথা ‘‘সক্খৰোপমযা ৱদে’’ [সচ্চসঙ্খেপ ১৭৬ গাথা], ‘‘বালদাৰকলীলযা’’তি [ৱিভাৱিনী ১৫৪] চ দিস্সন্তি. মহাৱুত্তিনা ঘস্স ৰস্সো.

৮৬. স্মাহিস্মিংনং ম্হাভিম্হি ৱা [ক. ৯৯; ৰূ. ৮১].

তেসং কমেন ম্হা, ভি, ম্হি হোন্তি ৱা. এতে আদেসা গাথাসু বহুলং দিস্সন্তি.

কঞ্ঞাহি কতং, কঞ্ঞাভি কতং.

সম্পদানে চতুত্থী, কঞ্ঞায দেতি, কঞ্ঞানং দেতি, কঞ্ঞায আভতং ৱত্থং, কঞ্ঞানং আভতং ৱত্থং.

অপাদানে পঞ্চমী, কঞ্ঞায অপেতি, কঞ্ঞম্হা অপেতিৰস্সত্তং, কঞ্ঞাহি কঞ্ঞাভি অপেতি.

সম্বন্ধে ছট্ঠী, কঞ্ঞায সন্তকং, কঞ্ঞানং সন্তকং.

ওকাসে সত্তমী, কঞ্ঞায তিট্ঠতি.

৮৭. যং [ক. ১১৬; ৰূ. ১৮০; নী. ৪৪৩].

ঘতো চ পসঞ্ঞেহি ইৱণ্ণুৱণ্ণেহি চ স্মিংনো যং হোতি ৱা.

কঞ্ঞাযং তিট্ঠতি, কঞ্ঞায তিট্ঠতি, কঞ্ঞাসু তিট্ঠতি.

সদ্ধা মেধা পঞ্ঞা ৱিজ্জা, চিন্তা মন্তা ৱীণা তণ্হা.

ইচ্ছা মুচ্ছা এজা মাযা, মেত্তা মত্তা সিক্খা ভিক্খা.

জঙ্ঘা গীৱা জিৱ্হা ৱাচা, ছাযা আসা গঙ্গানাৱা.

গাথা সেনা লেখা সাখা, মালা ৱেলা পূজা খিড্ডা.

পিপাসা ৱেদনা সঞ্ঞা, চেতনা তসিণাপজা.

দেৱতা ৱট্টকা গোধা, বলাকা পৰিসা সভা.

ঊকা সেফালিকা লঙ্কা, সলাকা ৱালিকা সিখা.

ৱিসাখা ৱিসিখা সাখা, গচ্ছা ৱঞ্ঝা জটা ঘটা.

জেট্ঠা সোণ্ডা ৱিতণ্ডা চ, ৱৰুণা ৱনিতা লতা.

কথা নিদ্দা সুধা ৰাধা, ৱাসনা সীসপা পপা.

পভা সীমা খমা জাযা, খত্তিযা সক্খৰা সুৰা.

দোলা তুলা সিলা লীলা, লালে’লা মেখলা কলা.

ৱড়ৱা’ লম্বুসা মূসা, মঞ্জূসা সুলসা দিসা.

নাসা জুণ্হা গুহা ঈহা, লসিকা ৱসুধাদযো.

৮৮. নম্বাদীহি [নম্বাদীহি (বহূসু)].

গসঞ্ঞেহি অম্ব, অন্ন, অম্মইচ্চেতেহি গস্স এ ন হোতি.

৮৯. ৰস্সো ৱা.

অম্বাদীনং ৰস্সো হোতি ৱা গে পৰে.

ভোতি অম্ব, ভোতি অম্বা, ভোতি অন্ন, ভোতি অন্না, ভোতি অম্ম, ভোতি অম্মা, সেসং কঞ্ঞাসমং.

এত্থ ৱিসেসৱিধানমুচ্চতে.

৯০. তি সভাপৰিসায.

সভাপৰিসাহি স্মিংনোতি হোতি. ‘ঘো স্সংস্সাস্সায তীসূ’তি সুত্তেন তিম্হি ৰস্সো.

সভতি, সভায, সভাযং, সভাসু, পৰিসতি, পৰিসায, পৰিসাযং, পৰিসাসু, তমদ্দস মহাব্ৰহ্মা, নিসিন্নং সম্হি পৰিসতি, ইতি ভগৱা তস্মিং পৰিসতি সুৱণ্ণৱণ্ণং কাযং ৱিৱৰি [ম. নি. ১.৩৫৯].

নন্দমাতা, ৰাজধীতাইচ্চাদীসু ‘ঘব্ৰহ্মাদিত্ৱে’তি ঘস্স এত্তং.

অচ্ছৰিযং নন্দমাতে, অব্ভুতং নন্দমাতে [অ. নি. ৭.৫৩], ভোতি দেৱধীতে, ভোতি সক্যধীতৰে-মহাৱুত্তিনা সমাসে স্যাদীসু আৰত্তং ৰস্সত্তঞ্চ. ল্তুপচ্চযন্তা পন যেভুয্যেন তীসু লিঙ্গেসু সমানৰূপা হোন্তি, ‘‘অত্থধম্মং পৰিপুচ্ছিতা চ উগ্গহেতা চ ধম্মানং সোতা চ পযিৰূপাসিতা চা’’তি থেৰীপাড়ি. তথা ক্ৱচি গচ্ছন্তাদিসদ্দাপি. তমোখন্ধং পদালযং, এৱং দুব্ভাসিতং ভণং ইচ্চাদি-তত্থ পদালযন্তি পদালযন্তী, ভণন্তি ভণন্তীতি অত্থো.