৪. গতি

কতচত্থসমাসাতি কতো চত্থসমাসো যেসু তে তথা ৱুত্তা, অঞ্ঞপদত্থৱুত্তযোতি অঞ্ঞপদত্থে ৱুত্তি যেসন্তি ব্যধিকৰণঞ্ঞপদত্থসমাসো, চত্তসমাসে গত্যাদীনং ৱিসুংৱিসুং পধানত্তা তেহি পৰং পযুজ্জমানো অত্থসদ্দো গত্যাদীহি পচ্চেকমভিসম্বজ্ঝতীতি মঞ্ঞতে, অথ সুত্তে ‘পযোজ্জে’ইচ্চেতাৱত্যুচ্চমানে পযোজ্জো সযং কত্তাতি কথং ৱিঞ্ঞাযতি যেন ‘পযোজ্জে কত্তৰী’তি ৱিৱৰণং কতমিচ্চাসঙ্কিযাহ-‘গত্যাদ্যত্থ’মিচ্চাদি, আদিসদ্দেন বোধা দীনং গহণং, তক্কিৰিযাসমত্থোৱাতি তস্সা গত্যাদিকায কিৰিযায সমত্থো এৱ নিযুজ্জতেতি সম্বন্ধো, কিৰিযাকৰণে সমত্থো নাম কত্তাৱাতি আহ-‘সোচ কত্তা’তি. দুতিযায সিদ্ধাযাতি ৱক্খমাননযেন পযোজ্জস্স কত্তুনো কম্মত্তসিদ্ধিযা ‘‘কম্মে দুতিযা’’তি সুত্তেনেৱ কম্মে দুতিযায সিদ্ধায. কিং লক্খণো-যং নিযমো যদত্থমি দমাৰভীযতিচ্চাহ-‘গত্যাদ্যত্থান’মিচ্চাদি, পচ্চুদাহৰীযিস্সতে ‘এতেসমেৱে’চ্চাদিনা, তথাচাব্ভুপগমে, পযোজ্জো কত্তা ন কম্মং ত্যব্ভুপগম্ম পযোজ্জে কত্তৰী’তি ৱিৱৰিতন্তি অত্থো, সামত্থিযম্পনইচ্চাদিনা সামত্থিযসৰূপমাহ, গতি আদ্যত্থানন্তি পদচ্ছেদো, নিযুজ্জমানো পযোজকব্যাপাৰসঙ্খাতায কিৰিযায সম্বন্ধীযমানত্তা কম্মভূতোৱ ভৱতীতি অত্থো, অযমেত্থাধিপ্পাযো ‘‘গমনাদিকিৰিযায সাধনত্তা যদিপি পযোজ্জো কত্তা, তথাপি সো পযোজকেন গমনাদীসু ব্যাপাৰিযমানো পযোজকস্স ব্যাপাৰলক্খণায কিৰিযায সম্বন্ধীযমানো যদি কম্মং ন হোতি অঞ্ঞথা কিং হোতীতি অঞ্ঞথানুপপত্তিলক্খণেন সামত্থিযেন কম্মভূতোৱ হোতী’’তি [(অত্থো) (পোত্থকে)] ( ), পতীযতেতি ইমিনা পতীতিৱসেনেৱাস্স কম্মতা, সভাৱতো তু পযোজ্জো কত্তাৱাতিপি ঞাপেতি, পযোজকোতি সব্বত্থ দেৱদত্তাদিকো ৱিঞ্ঞেয্যো, অত্থগহণস্সাতি ‘‘সদ্দাকম্মকভজ্জাদীন’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘সদ্দত্থাকম্মকভজ্জাদীন’’ন্তি অত্থগ্গহণস্স, বোধত্থস্স উদাহৰণন্তি সেসো, ননু ৱচনপ্পযোজনং দস্সযতা ৱচনমেৱোপদস্সিয পঞ্হো কাতব্বো, অথ ‘এতেসমেৱা’ত্যৱিজ্জমানেনেৱ কথং ত্যাসঙ্কিযাহ ‘এতেসমেৱে’চ্চাদি, হেট্ঠা ৱুত্তক্কমেন নিযমত্থত্তা ৱচনস্স এৱকাৰো লব্ভতি, সম্বন্ধিৱচনত্তা এতসদ্দস্স তেন যথাপঠিতা গত্যাদযোৱ ৱিসেস্সভূতা সঙ্খেপেন পৰামসীযন্তীতি এতে সমেৱাতি কতন্তি মঞ্ঞতে [এৱোসঞ্চাতি মঞ্ঞতে (পোত্থকে)], (গচ্ছতি দেৱদত্তোতি…পে… নহোতীতি) ইমিনা ইমমত্থঞ্চ জোতেতি ‘‘যদিপি কিৰিযাভিসম্বন্ধা পযোজ্জস্স ৱিয কত্তুনোপি কম্মত্তম্পসজ্জতি, তথাপি পযোজ্জেতি ৱুত্তত্তা কত্তৰি দেৱদত্তে দুতিযা নপ্পসজ্জতী’’তি, অভিমতাতি ‘‘গতিবুদ্ধ্যা’’দি (১-৪-৫২) সুত্তেন পযোজ্জস্স কত্তুনো কম্মসঞ্ঞং ৱিধায তস্মিং পযোজ্জেদুতিযাভিমতা, চৰহিসদ্দো পুচ্ছাযং, পযোজেতীতি অস্মিং উদ্দেসে তদা কথং ভৱিতব্বন্তি সেসোতি যদাচৰহিচ্চাদিৱাক্যস্সাৱসানে পযোজেতীতি অস্মিং উদ্দেসে ৱচনসমীপে’তদা কথম্ভৱিতব্ব’ন্তি পাঠসেসো হোতীতি অত্থো ৱেদিতব্বো, যাৱতাতি ততিযন্তপটীৰূপকো নিপাতো, যস্মা দত্থো ৱত্ততে, যস্মা দুতিযা পপ্পোতি তস্মা ‘যঞ্ঞদত্তেনে’তি ভৱিতব্বন্তি সম্বন্ধো.