৩৯. ছট্ঠী
কিৰিযাকাৰকেচ্চাদিৱুত্তিগন্থস্স অত্থসংৱণ্ণনং কত্তুমাৰভতে ‘একাযং সম্বন্ধো নামে’চ্চাদি, কিৰিযায কাৰকেহি চ নিপ্ফাদিতোতি ইমিনা সম্বন্ধস্স কিৰিযাকাৰকসম্বন্ধ পুব্বকত্তমাহ, ততোযেৱাযং নাকস্মীকোতি ন যেসংকেসঞ্চি দ্ৱিন্নং ভৱতি, ৱিসিট্ঠানংযেৱ তু দ্ৱিন্নং ভৱতীত্যতিপ্পসঙ্গাভাৱো, কিৰিযাকাৰকসম্বন্ধপুব্বকো হি কাৰকেহি অঞ্ঞো সস্সামিভাৱাদিকো সম্বন্ধো, তথা চ ৱুত্তং–
‘‘সম্বন্ধো কাৰকেহঞ্ঞো, ক্ৰিযাকাৰকপুব্বকো;
সুতাযমস্সুতাযংৱা, ক্ৰিযাযং সো-ভিধীযতেতি.
তত্থ অস্সুতাযং কিৰিযাযং ‘ৰঞ্ঞো পুৰিসো’চ্চাদো কিৰিযা কাৰকসম্বন্ধপুব্বকো-ঞ্ঞো এৱ সস্সামিভাৱাদিকো সম্বন্ধো পতীযতেতি, ‘সৰতি ৰজ্জস্স’ত্যাদো তু সুয্যমানে কিৰিযাসদ্দে, এত্থ পন সন্তমপি কম্মং ৱত্তুমনিচ্ছিতং, ৱিসেসনভাৱোযেৱ সৰণম্পতি ৰজ্জস্স পটিপাদীযতে’ৰজ্জসম্বন্ধিসৰণ’ন্তি, কিৰিযাকাৰক সম্বন্ধো হি সব্বত্থ ৱত্থুট্ঠিতিৱসেনেৱত্থি, তন্নিমিত্তো চ সস্সামি ভাৱাদি, তত্থ সস্সামিভাৱৱিৱচ্ছাযং ৱিজ্জমানোপি কিৰিযাকাৰক সম্বন্ধো ন ৱত্তুমিচ্ছিতো, যথা ‘অনুদৰা কঞ্ঞা’তি, সো চাযং সম্বন্ধো সস্সামিভাৱজঞ্ঞজনকভাৱা-ৱযৱাৱযৱৱিভাৱাদিলক্খণো বহুৱিধোতি ৱেদিতব্বো, তত্থ সস্সামিসম্বন্ধে ৰঞ্ঞো পুৰিসো, জঞ্ঞজনকসম্বন্ধে নিগ্ৰোধস্স বীজং, অৱযৱাৱযৱিসম্বন্ধে ৰুক্খস্স সাখা, ইদানি সম্বন্ধস্সেতস্স কিৰিযাকাৰকসম্বন্ধসঞ্জাতত্তং যথাযোগমঞ্ঞত্ৰাপ্যৱগমযিতুং কিঞ্চি উদাহৰণমাহ-‘তথা হি’চ্চাদি, পৰিপালনকিৰিযাকতো নেসং সম্বন্ধোতি ইমিনা পৰিপাল্যপৰিপালনলক্খণো-যং সম্বন্ধোতি দস্সেতি, সা অযম্পৰি পালনলক্খণা কিৰিযা সম্বন্ধমস্সেদম্ভাৱহেতুং জনযিত্ৱা নিৱত্ততি, অত্থপ্পকৰণাদিনা ত্ৱিমায কিৰিযাযাযং সম্বন্ধোতি ৱিসেসো ৱসীযতে, ন ছট্ঠিযা ৱিসেসাৱগমনে সামত্থিযং… তস্সা সব্বত্থেকৰূপত্তা, সুয্যমানে এৱ ৱা কিৰিযাসদ্দে কাৰকভাৱস্স হেতুনো ৱচনিচ্ছাযাভাৱে অস্সেদম্ভাভাৱসঙ্খাতস্সেৱ ফলস্স ৱত্তুমিচ্ছিতত্তা তথেৱ সম্বন্ধো জাতো ছট্ঠিযাভিধীযতে ‘ৰজ্জস্স সৰতী’তি, ৱুত্তং হি–
জনযিত্ৱান সম্বন্ধং, ক্ৰিযা কাচি নিৱত্ততি;
সুয্যমানে ক্ৰিযাসদ্দে, সম্বন্ধো জাযতে ক্ৱচীতি.
পৰিপালযতীতি পুৰিসম্পৰিপালযতি, ততো পালনাদিকা উপকাৰ সভাৱা কিৰিযাদ্ৱিন্নম্পি তেসং সম্বন্ধিনী ভৱতি, ৰঞ্ঞা হি কাৰিযমানা তংসম্বন্ধিনীপুৰিসৱিসযত্তাৱপুৰিসযোগিনীত্যুভিন্নম্পিকিৰিযাসম্ভৱতি, ততোযেৱতস্সা উভযসম্বন্ধিনিযা কিৰিযায সম্ভৱেঅস্সেদন্তি বুদ্ধিযা হেতুভূতস্স অঞ্ঞমঞ্ঞাপেক্খসভাৱস্স সম্বন্ধস্স ভাৱতো কিৰিযাজনিতত্তমস্স, অঞ্ঞমঞ্ঞাপেক্খালক্খণো… সব্বথা নিৰপেক্খত্তে সম্বন্ধাভাৱা, সম্বন্ধি বুদ্ধিসব্ভৱস্সাতি সম্বন্ধীসু ৰাজপুৰিসাদীসু অস্সেদন্তি এৱম্পৱত্তায বুদ্ধিযা সব্ভৱস্স. পৰেসং ৱিয ‘‘গুণে ছট্ঠী’’তি ৱচনন্তৰাভাৱে উভযত্থপি (চেত্থ) [(যেৱ) (পোত্থকে)] ছট্ঠিপ্প- সঙ্গোতি বোধেতুমাহ-‘ননু চে’চ্চাদি, সচ্চন্তি যথা ৱুত্তং চোদনমব্ভুপগম্ম চোদকম্পতি যথাৱুত্তং সম্বন্ধৰূপং ততো-ঞ্ঞত্ৰাপ্যুপসং হৰিত্ৱা তত্থ ছট্ঠিপ্পসঙ্গং চোদেতুমাহ-‘দেৱদত্তো’চ্চাদি, অথেৱ মিচ্চাদিনাসতীপিঅঞ্ঞমঞ্ঞাপেক্খালক্খণে সম্বন্ধে ৱচনিচ্ছাযেৱেত্থ কাৰণন্তি চোদকাধিপ্পাযমত্ৰোপনেত্ৱা তদেৱ ৱিসেসতো ছট্ঠিযা অভাৱে সমুপনেতুং‘যজ্জেৱমিহাপি’চ্চাদিকমাহ, তত্থ অথাতি চোদকাধিপ্পাযপ্পকাসনাৰম্ভে নিপাতো, এৱং ৱত্তব্বন্তি এৱং যদিপিচ্চাদিনা ৱক্খমাননযেন ৱত্তব্বং, পটিপাদেতব্বতাযাত্যাদিনা ইদন্দীপেতি ‘‘ৱিসেস্সং ৱিধেযতায ন পৰাধীনন্তি অপ্পধানভাৱতো ব্যতিৰিচ্চতে ততো-ত্তনিট্ঠমেৱ, ন ৰূপন্তৰম্ভজতি‘পুৰিসস্সে’তি, ৱিসেসনন্তু ৰাজাদিকং তদঙ্গতাযানুৱদিযমানমপ্পধানত্তা কাৰকৰূপতো ব্যতিৰিচ্চতে, ততো ৰূপন্তৰং ভজতি ‘ৰঞ্ঞো’তি, ততো ব্যতিৰেক লক্খণো সম্বন্ধো হোতি, একস্স সম্বন্ধিত্তাসম্ভৱা ৱত্থুতো দ্ৱিট্ঠো ৱিসেসনগতত্তেন পতীযতে ততো ছট্ঠী ৱিসেসনমেৱানুধাৱতি পতীতিৱিসযে সদ্দপ্পৱত্তী’’তি, যো হি ৱিকপ্পনং ৱিসযো সো সদ্দানন্তি, অতোযেৱ সম্বন্ধো নিযমেন ৱিসেসনভেদমনুৱিদধাতি… ৱত্থুতো দ্ৱিট্ঠস্সাপি তগ্গতত্তেন পতীতিযা যথা ভাতূনং ধনন্তি, নাৱস্সম্ভাতূনং ধনন্তিচ্চেৱ ভৱতি, তথা সত্যপি ৱিসেস্স ভেদে ৱিসেসনগতমেৱ ভেদমনু(ৱিদধা)তি ‘দেৱদত্তস্স অস্সা’তি, তদেতং সব্বং ৱিসেসনগতত্তেন সম্বন্ধপতীতিতো-ৱকপ্পীযতে, ৱিসেস্সগতত্তেনাপি তপ্পতীতিযং নিযমেন তগ্গতভেদানুৱিধানং সিযা ৱিসেসনগতভেদানুৱিধানমিৱ, দ্ৱিট্ঠত্তন্তু ৱত্থুতো [চত্তুনো] ন ৱিৰুজ্ঝতে, ৱত্তুপটিবদ্ধমেৱ চ দ্ৱিট্ঠত্তং মনসিকত্ৱা তংৱাদীহি দ্ৱিট্ঠো সম্বন্ধোভিধীযতে, অতোযেৱাযং ব্যতিৰেকৱিভত্তি (যাগম্যতে)… ব্যতিৰিচ্চমানৱিসেসনভূতসম্বন্ধিগতব্যতিৰেকলক্খণসম্বন্ধাভি- ধানপ্পৱত্তিতোতি, নীলাদিৱিসেসনন্তু পৰত্থত্তেনাপ্পধানম্পি ন কাৰকভাৱতো ব্যতিৰিচ্চতি… নীলাদিসদ্দেনুপ্পলাদিদব্বাভিধানতো, যথা ‘নীলমুপ্পলম্পস্স, নীলেনুপ্পলেন ঠিতং, নীলস্সুপ্পলস্স গন্ধো’তি, যদা তু ন ৱিসেস্সপৱত্তি তদা ব্যতিৰিচ্চতেৱ ‘নীলস্স গুণস্স উপ্পলন্নিস্সযো’তি কাৰকভাৱলক্খণা পধানভাৱা ব্যতিৰিচ্চতে এৱ নীলাদি, ততো ৱিসেসনমেৱানেকপ্পকাৰতাযাৱ তিট্ঠতে, ততো ৱিসে- সনং কিঞ্চিদেৱ কাৰকৰূপতো পধানভাৱা ব্যতিৰিচ্চতেতি ৱিসেসন মত্তেনাপি সেসং সব্বং তথা সিযাতি নাসঙ্কনীযন্তি.
দ্ৱেপীতি ৰাজপুৰিসা দ্ৱেপি, ততিযে গেহসঙ্খাতে সম্বন্ধিনী. সহযুত্তম্পটিচ্চ এৱন্তি ইমিনা পুৰিসস্স অপ্পধানত্তমেৱ দীপেতি, অভিমতাতি পাণিনিযানং সুত্তন্তৰেন অভিমতা, যতো ছট্ঠীয-মত্তনো মতে সম্বন্ধনিস্সযা, তেনাহ- ‘সম্বন্ধমেৱি’চ্চাদি, সম্বন্ধো চেত্থ মাতু সৰণানমৱট্ঠানাদিকিৰিযানিমিত্তোতি কেচি, অঞ্ঞে তু সৰণস্স কিৰিযাৰূপত্তা কিৰিযন্তৰমন্তৰেনেৱ দব্বেন সম্বন্ধোপপত্তিমাহুযথা দ্ৱিন্নং জতুকতো সংসিলেসো, জতুনো তু কট্ঠেনাত্তনাযেৱ, ন জত্ৱন্তৰকতো সংসিলেসোতি. পৰেসং ততিযত্থে দুতিযত্থে চ কিতকপ্পযোগে ঞ্ঞত্ৰাপি (পঞ্চম্যত্থে) সত্তম্যত্থে চ (‘‘ছট্ঠী চা’’) তি (২-৬-২০) দুতিযা পঞ্চমীনঞ্চা’’তি (২-৬-২৯) চ সুত্তন্তৰেহি ছট্ঠীতিমতা, তস্সাপি ৱত্তিচ্ছাতোৱ সাধিতভাৱং দস্সেতুমাহ-যথাচেত্থাতিআদি, এত্থাপ্যাদো উদাহৰণদ্ৱযে সুত্তন্তৰমন্তৰেন সম্পদানত্তাভাৱা সম্বন্ধৱচনিচ্ছাযমেৱ পৰেসম্পি ছট্ঠী, তেনাহ-‘এত্থা’তিআদি, বহুলন্তীমস্স অত্থং দস্সেতি ‘যথা দস্সন’ন্তি, অৱিসংৱাদকালোকস্সত্যাদিকং কম্মে উদাহৰণং, পঞ্চম্যত্থে পন ৱত্তিচ্ছাতোৱ সব্বে তসন্তি দণ্ডস্সাত্যাদীনি উদাহৰণানি ৱেদিতব্বানি.