১১৪. লোপো

অকাৰস্সন্তৰঙ্গত্তে কাৰণমাহ-‘পকতিনিস্সিতত্তা’তি, পকতিযা ইদং পাকতং ‘‘ণো’’তি (৪-৩৪) ণো, লোপস্স বহিৰঙ্গত্তে কাৰণমাহ-‘পচ্চযনিস্সিতত্তা’তি, অন্তৰঙ্গেচ্চাদিনা ‘‘অন্তৰঙ্গবহিৰঙ্গেস্ৱন্তৰঙ্গৱিধি বলৱা’’তি পৰিভাসমুপলক্খেতি, অঙ্গসদ্দো-ৱযৱৱাচী, অন্তে সদ্দো সত্তম্যত্থে, অঙ্গে ভৱমন্তৰঙ্গং ৱিভত্থ্যত্থে-সঙ্খ্যসমাসো ‘‘এওনম ৱণ্ণে’’তি (১-৩৭) অত্তং ৰাগমো, অঙ্গতো বহি বহিৰঙ্গং ‘‘পয্যপাবহিতিৰো পুৰেপচ্ছা ৱা পঞ্চম্যা’’তি (৩-৫) অসঙ্খ্যসমাসো, অত্ৰ চান্তৰঙ্গং বহিৰঙ্গন্তি নাঙ্গেভৱমন্তৰঙ্গং, অপিত্ৱন্তৰঙ্গনিস্সিতং কাৰিযমন্তৰঙ্গং, নাপ্যঙ্গতো বহিভূতো সমুদাযো বহিৰঙ্গং, কিন্তু বহিৰঙ্গনিস্সিতং কাৰিযম্বহিৰঙ্গং যথা মঞ্চনিস্সিতেসু সদ্দাযন্তেসু ‘মঞ্চা সদ্দাযন্তী’ত্যুচ্চতে তং ৱিযেতি অতোযেৱা সঙ্খ্যসমাসেপি লিঙ্গৱিভত্তিৱচনন্তৰযোগো ‘অন্তৰঙ্গো অন্তৰঙ্গা’তি, সঙ্কেতিকো হ্যযমসঙ্খ্যসমাসো, ন পুব্বপদত্থপ্পধানো, যথা-পচ্চক্খস্সাক্খনিস্সিতত্তাৱবোধত্থং ‘অক্খমক্খম্পতি ৱত্ততে’তি ৱিচ্ছায-মসঙ্খ্যসমাসেপি কতে পচ্চক্খ ঞাণস্সাক্খনিস্সিতত্তঞাপনত্থং সঙ্কেতৱসেন কতো-যমসঙ্খ্য সমাসো, ন পুব্বপদত্থপ্পধানোতি‘পচ্চক্খো পচ্চক্খা’তি লিঙ্গৱিভত্তি ৱচনন্তৰযোগো, তথেৱায-মন্তৰঙ্গনিস্সিতো-যং সমুদাযনিস্সিতোতি ঞাপনত্থং সঙ্কেতৱসেন কতো-যমসঙ্খ্যসমাসোতি লিঙ্গৱিভত্তিৱচনন্তৰযোগো ন ৱিৰুজ্ঝতে, অথৱা অন্তৰমঙ্গমস্স কাৰিযস্সাত্থীতি ‘‘সদ্ধাদিত্ৱ’’ (৪-৮৪) তথা বহিৰঙ্গন্তি, অন্তৰঙ্গঞ্চ বহিৰঙ্গঞ্চ অন্তৰঙ্গবহিৰঙ্গানি, তেস্ৱন্তৰঙ্গো বলৱাতি. অন্তৰঙ্গ কাৰিযস্স বলৱত্তং সাধেতুং ‘সব্বপঠমং ৱিধেয্যত্তা’তিআদি ৱুত্তং, ইদম্পন অন্তৰঙ্গকাৰিযস্স বলৱভাৱসাধনে কাৰণং ন হোতি, অন্তৰঙ্গত্তা বলৱভাৱোযেৱ হি সব্বপঠমং ৱিধেয্যত্ত কাৰণং, তথা চাহ-‘যো লোপতো অকাৰস্স পঠমমেৱ ভৱনে কাৰণমাহ অন্তৰঙ্গত্তা অকাৰস্সা’তি, তস্মা নাযং পাঠো ঘটতে, অন্তৰঙ্গবলৱভাৱসাধনস্স পন লোকতো ইচ্ছিতত্তা অযমেৱত্থে পাঠো ঘটতে’’অন্তৰঙ্গমেৱ কাৰিযম্বলৱং লোকে তথাদিট্ঠত্তা, তথা হি লোকো পাতোৱা’’ত্যাদি, লোকে তথাদিট্ঠত্তাতি অন্তৰঙ্গবলৱভাৱস্স লোকে এৱং ৱক্খমাননযেন দিট্ঠত্তা, অথৱা কেনচি ৱিধুৰপ্পচ্চযোপনিপাতেন কাৰণৱে কল্লেন ৱা কদাচি কত্তুমসক্কুণেয্যত্তেপি অন্তৰঙ্গস্স অৱস্সং ৱিধেয্যত্তং দস্সেতুমাহ সব্বপঠমং ৱিধেয্যত্তা’তি, সতিসম্ভৱেতি নিমিত্তস্সানুপহতত্তা কাৰিযস্স সম্ভৱে সতি.