৪. অব্যযৱগ্গৱণ্ণনা

১১৩৬-১১৩৭. চিৰস্সাদযো চত্তাৰো চিৰত্থকা. চিৰায, চিৰা চাত্ৰ. সহাদযোপি চত্তাৰো সহত্থা. পুনপ্পুনমাদযো পঞ্চ পুনপ্পুনত্থা. ৱিনাদযো পঞ্চ ৱজ্জনত্থা.

১১৩৮. বলৱং সুট্ঠু অতীৱ কিমুত সু অতি এতে ছ অতিসযত্থে. পসংসাযঞ্চ সুট্ঠু. পঞ্হেপি কিমুত. আহো কিং কিমু উদাহু কিমুত উদ এতে ছ ৱিকপ্পে ৱিতক্কে. তত্ৰ আহোসদ্দো দীঘাদি. ‘‘দিট্ঠো আহো উদাহু চ, ৱিকপ্পত্থে ৱিভাৱনে’’তি হি ভাগুৰি. খাণুৰযমাহো পুৰিসো. ৰুদ্দো তু ৰস্সাদিমাহ ‘‘ইস্সৰেপ্যধিকেপি চ, ৱিকপ্পেৱিম্হযেপ্যহো’’তি. কিমুসদ্দো ৰস্সন্তো. কিমাযং খাণু, কিমু পুৰিসো. উদসদ্দো ৰস্সাদি. ধূমোযমোদ কাপোতং, সমূহত্থে ণো. কিঞ্চসদ্দোপি ৱিকপ্পে. কিমুতসদ্দো অতিসযেতি ৱুত্তো.

১১৩৯. ভো অৰে অম্ভো হম্ভো ৰে জে অঙ্গ আৱুসো হে হৰে এতে দস অৱ্হানে. হং হোসদ্দাপ্যত্ৰ. কথং কিংসু ননু কচ্চি নু কিং এতে ছ সমা সমানত্থা.

১১৪০. অধুনা, এতৰহি, ইদানি, সম্পতি চাতি চত্তাৰো ইদানীত্যত্থে. অঞ্ঞদত্থু তগ্ঘ সসক্কং অদ্ধা কামং জাতু ৱে হৱে এতে অট্ঠ একংসে একংসত্থে.

১১৪১. যাৱতাদযো সত্ত পৰিচ্ছেদৱাচকা. তত্ৰ যাৱতা, যাৱাতি দ্ৱে অনিযমপৰিচ্ছেদত্থৱাচকা. তাৱতা, তাৱ, এত্তাৱতাতি নিযমপৰিচ্ছেদত্থৱাচকা. কিত্তাৱতা, কীৱেতি পৰিচ্ছেদপুচ্ছনত্থৱাচকা.

১১৪২-১১৪৩. যথা তথা যথেৱ এৱং যথানাম যথাহি সেয্যথাপি এৱমেৱং ৱা তথেৱ যথাপি এৱম্পি সেয্যথাপি নাম যথৰিৱ যথা চ ৱিয তথৰিৱ ইচ্চেতে সত্তৰস পটিভাগত্থে সদিসত্থে ভৱন্তি.

১১৪৪. সং, সামং, সযঞ্চেতি তযো সযমিচ্চত্থে. আম সাহু লহু ওপাযিকং পতিৰূপং সাধু এৱং এতে সত্ত সম্পটিচ্ছনত্থে. আমন্তাপ্যত্ৰ.

১১৪৫. যমাদযো ছ কাৰণত্থেসিযুং. চনসদ্দো, চিসদ্দো চাতি দ্ৱে অসাকল্যে অসকলত্থে. কদাচনং, কদাচীত্যাদি পযোগো. মুধাসদ্দো নিপ্ফলে ফলৰহিতে, নিপ্পযোজনেত্যত্থো. অমূলেপি চ মুধা.

১১৪৬. জাতুসদ্দো একংসেপি. সব্বতো, সমন্ততো, পৰিতো, সমন্তা চাতি চত্তাৰো তুল্যত্থা.

১১৪৭. ন অ নো মা অলং নহি ইচ্চেতে ছ নিসেধে. চে, সচে, যদীতি তযো যদ্যত্থে. সদ্ধংসদ্দো অনুকূলত্থে. নত্তং দোসো চ ৰজনীযমিচ্চত্থে. দিৱাসদ্দো অহে অহনীত্যত্থে.

১১৪৮. ঈসং, কিঞ্চি, মনং ইচ্চেতে অপ্পত্থে. অতক্কিতে অৱিতক্কিতে. বলক্কাৰে তু সাহসং. অগ্গতো, পুৰতো চ পুৰেইচ্চত্থে. পেচ্চ অমুত্ৰসদ্দা ভৱন্তৰে.

১১৪৯. অহো চ হি চাতি এতে ৱিম্হযে. ৱিকপ্পেপি অহো. সম্মোদেপি হি. তুণ্হীসদ্দো মোনে অভাসনে. আৱি, পাতু চ পাকটত্থে. সজ্জু সপদিসদ্দা তঙ্খণেত্যত্থে.

১১৫০. সুদং খো অস্সু যগ্ঘে ৱে হাদযো হকাৰাদযো চ পদপূৰণে সিযুং. অন্তৰেন, অন্তৰা, অন্তো চাতি এতে অব্ভন্তৰেইচ্চত্থে. অৱস্সং, নূন চ নিচ্ছযত্থে.

১১৫১. সংসদ্দো দিট্ঠাসদ্দো আনন্দত্থে. সমুপজো, সংপ্যত্ৰ. কামপ্পৱেদনে ইচ্ছায অক্খানে কচ্চি জীৱতি তে মাতা, মমেদমভিমতমিচ্চত্থে. উসূযোপগমে উসূযাপুব্বকে উপগমে.

‘‘কামানুমতিযং কামো,

উসূযোপগমেপি চা’’তি ৰুদ্দো.

উসূযোপগমানুঞ্ঞাণেপিচাযং অত্থো দিস্সতে.

১১৫২-১১৫৩. যথাত্তন্তি সচ্চং. তথস্স অনতিক্কমো যথাতথং, যথাত্থে অব্যযীভাৱো. তথসদ্দোযং ভূতপৰিযাযো. সদাসদ্দো, সনংসদ্দো চাতি নিচ্চে. সনসদ্দোপ্যত্ৰ. পাযো, বাহুল্যঞ্চ সমা. পঞ্চকং বাহ্যে. সণিকংসদ্দো অসীঘে.

১১৫৪. সম্মা, সুট্ঠূতি দ্ৱে অভিধানানি.

১১৫৫. সাযং সাযে সাযন্হে. অত্ৰাহেতি ইমস্মিং অহনি অজ্জসদ্দো.

১১৫৬. যত্থাদযো তযো অনিযমট্ঠানাদিৱাচকা. তত্থাদযো নিযমট্ঠানাদিৱাচকা.

১১৫৭. সম্মুখা, আৱি, পাতু চ সমানত্থা.

১১৫৮. অপ্পেৱাদযো তযো সংসযত্থম্হি. ইতি ইত্থং এৱংসদ্দা নিদস্সনে ৱত্তন্তি. কথঞ্চিসদ্দো কিচ্ছত্থে.

১১৫৯. খেদো খিন্নতা. পচ্চক্খে সচ্ছিসদ্দো. থিৰে, অৱধাৰণে চ ধুৱং. তিৰো তিৰিযংসদ্দা সমা. দুট্ঠুকুসদ্দা কুচ্ছাযং.

১১৬০. আসিট্ঠত্থম্হি সুৱত্থি. ধিসদ্দো নিন্দাযং. কুহিঞ্চনাদযো সত্ত ঠানাদিপুচ্ছনত্থা.

১১৬১. ইহ ইধ অত্ৰ এত্থ অত্থ এতে ওকাসত্থাদিৱাচকা. সব্বস্মিং কালাদিকে সব্বত্ৰাদিদ্ৱযং. কিস্মিং কালে কদা. কস্মিং কালে কুদাচনং.

১১৬২-১১৬৩. ৱিভত্যন্তনামসৰাখ্যাতপতিৰূপকে অব্যযে দস্সেত্ৱা তদঞ্ঞভাৱে অব্যযে দস্সেতুমাহ ‘‘আদিকম্মে’’ইচ্চাদি. তত্ৰ ৱিভত্যন্তপতিৰূপকং যথা – ‘‘চিৰস্সং, চিৰং, চিৰেনি’’চ্চাদি. নামপতিৰূপকং যথা – ‘‘আম, সাহু, লহু, ওপাযিক’’মিচ্চাদি. সৰপতিৰূপকং যথা – ‘‘অ’’-ইচ্চাদি. আখ্যাতপতিৰূপকং যথা – ‘‘অত্থি’’ইচ্চাদি.

সম্ভৱো পভৱো. উদিণ্ণে পৱুদ্ধে ৱড্ঢনে. তিস পীণনে,তি, তিত্তি. নিযোগে নিযোজনে. অগ্গে উত্তমে. তপ্পৰে তপ্পধানে. সঙ্গে লগ্গনে. পকাৰে সদিসে, ভেদে ৱা. অন্তোভাৱে পক্খিত্তে. ৱিযোগে পৱাসে. অৱযৱে পদেসে. ধিতিযং ৱীৰিযে পধানে. এতে চত্থা ধাতুসংযোগত্থা ৱা নামসংযোগত্থা ৱা ভৱন্তি. অসংযোগস্স পন নামপদস্স অত্থো ‘‘পো সিযা পৰমত্থস্মিং, পাতু ৱাতেসু পা ভৱে’’তি একক্খৰকোসে [একক্খৰকোস ৭৩ গাথা] ৱুত্তো.

১১৬৪. ৱিক্কমো পধানং.

১১৬৫-১১৬৭. সন্যাসে নিক্খিত্তে. মোক্খো নিব্বানং. ৰাসি নিকৰো. গেহে নিলযে. আদেসো আচিক্খনং. উপমায সন্নিভে. অচ্চযো অতিক্কমো. সামীপ্যে সমীপভাৱে. উপৰতি উপসমো. নীহৰণং অপনযনং. আৱৰণং নীৱৰণং [আহৰণং গহণং (ক.)].

১১৬৮. উদ্ধকম্মে উয্যানে. ৱিযোগে উপ্পাসিতে. অত্থলাভো উপ্পত্তি. পবলত্তে মহাবহলত্তে. দক্খগ্গতাসূতি দক্খভাৱে, অগ্গভাৱে চ. সত্তিযং, মোক্খে নিব্বানে চ.

১১৬৯. দু চ অভাৱে দুস্সীলো, দুপ্পঞ্ঞো. অসমিদ্ধিযং দুব্ভিক্খং. অনন্দনং অমোদনং.

১১৭০. সমন্তত্তসমিদ্ধীসূতি সমন্তভাৱে, সমিদ্ধিযঞ্চ. সঙ্গতে সহিতে. ৱিধানে কৰণে. পভৱো সম্ভৱো. পুনপ্পুনক্ৰিযা পুনপ্পুনকৰণং.

১১৭১-১১৭২. অতিসযো অত্ৰ অধিমত্তং. ভুসত্থো সমন্তত্থো, তেন সমন্ত পৰিযাযোপি ভুসসদ্দো অত্থীতি ৱেদিতব্বো. ইস্সৰিযো পভূতি. অচ্চযে অতিক্কমে. কলহে ৱিগ্গহে. ভাসে কথনে, ‘‘ভাসাযা’’তিপি পাঠো. কুচ্ছনে কুচ্ছাযং. অনভিমুখত্থে ৱিমুখো. মোহো ৱিমতি. পধানে ৱিসিট্ঠে. দক্খতা ছেকতা. খেদে পৰিস্সমে.

১১৭৩. জাননে অৱগতে. অধোভাগে অৱংসিৰে. অনিচ্ছযে অনিণ্ণযে. পৰিভৱে অৱঞ্ঞাতে. দেসো চ ব্যাপনঞ্চ হানি চাতি দ্ৱন্দো. ৱচোক্ৰিযায ৱচনক্ৰিযাযং. থেয্যে চোৰিযে. অঞ্ঞাণে চ পত্তিআদিকে চ.

১১৭৪. পচ্ছাত্থে অনুচৰো. ভুসত্থে অনুগ্গতো. সদিসে অনুৰূপো. অনুৱত্তিযং অন্ৱেতি. হীনে অনু সাৰিপুত্তং পঞ্ঞৱন্তো. ততিযত্থে নদিমন্ৱৱসিতা বাৰাণসী. দেসে, লক্খণে, ৱিচ্ছাযং, ইত্থম্ভূতে, ভাগাদিকে চ অনু. লক্খণে ৰুক্খ’মনু ৱিজ্জোততে চন্দো. ৱিচ্ছাযং ৰুক্খং ৰুক্খমনু তিট্ঠতি. ইত্থম্ভূতে সাধু দেৱদত্তো মাতৰ’মনু. ভাগে যদেত্থ মং অনু সিযা.

১১৭৫. আলিঙ্গনে পৰিস্সজতি. দোসক্খানে পৰিভাসেত্ৱা. নিৱাসনে ৱত্থং পৰিদহিত্ৱা. অৱঞ্ঞো পৰিভৱো. আধাৰে ভোজনে সোকে ব্যাপনে. তত্ৱে সভাৱে. লক্খণাদো লক্খণৱিচ্ছাইত্থম্ভূতভাগে.

১১৭৬. ৱিসিট্ঠে অভিধম্মো. উদ্ধকম্মে সাৰুপ্পে ৱুদ্ধিযং পূজাযং অধিকে. কুলে অভিজনো. অসচ্চে লক্খণাদিম্হি চতুব্বিধে [‘অভিৰভাগে (পা.১.৪.৯১)’ তি অভিস্স ভাগৱজ্জিতেসু লক্খণাদীসু কম্মপ্পৱচনীযসঞ্ঞা ৱুত্তা (ৰূপসিদ্ধি-কাৰকতণ্ডে)].

১১৭৭. অধিকে ইস্সৰে পাঠে উচ্চাৰণে, অধিট্ঠানে পাপুণনে নিচ্ছযে উপৰিভাগাদিকে ভটনে ভত্তিযং ৱিসেসনে চ অধি.

১১৭৮-১১৭৯. ৱামাদানে ইতি পাঠে ৱামে পটিলোমে, আদানে গহণে. ৱাচাদানে পচ্চস্সোসি. পটিনিধিম্হি মুখ্যসদিসে বুদ্ধস্মা পতি. পটিবাধে নিৱত্তনে. পটিচ্চত্থে ‘‘পটিচ্চা’’তি পদস্স অত্থে. লক্খণাদিকে চতুব্বিধে.

১১৮০-১১৮১. সমীপে আদিকম্মনি মৰিযাদে উদ্ধকম্মনি ইচ্ছাযং বন্ধনে অভিৱিধিম্হি চ আ. কিচ্ছে ঈসত্থে নিৱত্তিযঞ্চ অপ্পসাদে আসীসনে সৰণে ৱাক্যসৰণে আ এৱং অনুস্সৰং. পতিট্ঠাযং, ৱিম্হযাদীসু চ আ.

১১৮২. ভূতভাৱে অতীতো.

১১৮৩. সম্ভাৱনে অপি দিব্বেসু কামেসু, ৰতিং সো নাধিগচ্ছতি [ধ. প. ১৮৭]. সম্ভাৱনমধিকত্থৱচনেন অঞ্ঞত্ৰ সত্তিযা অৱিঘাতো. সংৱৰণে অপিধানং.

১১৮৪-১১৮৫. অপগতো অপেতো. উপপত্তিযং যুত্তিযং উপেক্খা. আধিক্যে উপখাৰিযং দোণো. পুব্বকম্মনি বুদ্ধোপক্কমং কিলেসচ্ছেদো. গয্হাকাৰে পচ্চুপট্ঠানং. উপৰিত্তে উপৰিভাৱে উপপন্নো. অনসনে উপৱাসো.

১১৮৬. উপদেসে এৱং তে অভিক্কমিতব্বং, এৱং তে পটিক্কমিতব্বং. ৱচনপটিগ্গাহে এৱং হোতু. ইদমত্থে ইদংসদ্দস্স অত্থে.

১১৮৭. সমুচ্চযে কেৱলসমুচ্চযে –

চীৱৰং পিণ্ডপাতঞ্চ, পচ্চযং সযনাসনং;

অদাসি উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা [জা. ২.২২.৫৫১].

সমাহাৰে চক্খু চ সোতঞ্চ চক্খুসোতং. অন্ৱাচযো একং পধানভাৱেন ৱত্ৱা ইতৰস্স অপ্পধানভাৱেন ৱচনং, তস্মিং. সীলং ৰক্খাহি, দানঞ্চ দেহি. ইতৰীতৰে সমণো চ ব্ৰাহ্মণো চ সমণব্ৰাহ্মণা. তত্ৰ কেৱলসমুচ্চযো চ অন্ৱাচযো চ সমাসে নত্থি, ইতৰদ্ৱযং সমাসেযেৱ.

১১৮৮. পকাৰো তুল্যো, ভেদো চ. পদত্থস্স ৱিপল্লাসে গোতি অযমাহেতি. সমাপনে ইচ্ছিতস্স পদস্স পৰিনিট্ঠাপনে.

১১৮৯. পজ্জং ৱাসদ্দস্সত্থে. ৱৱত্থিতৱিভাসাযং ৱা পৰো অসৰূপা. ৱিঅৱপুব্বো ঠা গতিনিৱত্তিযং, তো, ঠাতিস্স থো, অসৰূপদ্ৱিত্তঞ্চ. ৱৱত্থিতা নিযমিতা ৱিভাসা ৱৱত্থিতৱিভাসা. অৱস্সগ্গেতি অৱপুব্বো সজ ৱিস্সজ্জনালিঙ্গননিম্মানেসু.

১১৯০. ভূসনে অলঙ্কাৰে. ৱাৰণে নিৱাৰণে. পৰিযত্তি পৰিযাপুণনতা, যুত্তত্থেপি অলং. অথো অথসদ্দা অনন্তৰাদীসু চতূসু অত্থেসু সিযুং.

১১৯১. পসংসাদীসু তীসু. স্ৱীকাৰে পটিঞ্ঞাণে. আদিনা পকাসত্থসম্ভাব্যাকোধাদিকে চত্থে নামসদ্দো. অৱধাৰণমেৱত্থো.

১১৯২. অনুঞ্ঞা অনুমতি. সন্তানং অনুনযো. আলপনং সম্বোধনং. ৱতসদ্দো একংসে দযাযং কৰুণাযং হাসে পহাসে খেদে পৰিস্সমে আলপনে ৱিম্হযে অচ্ছৰিযে চ সিযা.

১১৯৩. ৱাক্যাৰম্ভে ‘‘হন্দ ৱদামি তে’’তি. ৱিসাদে খেদে. যাৱ তাৱ তূতি যাৱতাৱসদ্দা সাকল্যে নিৰৱসেসে. যাৱদত্থং তাৱ গহিতং. মানে পমাণে. ‘‘যাৱ পমাণমৰিযাদা-ৱধাৰণত্থকং মত’’মিতি ভাগুৰি. অৱধিম্হি পৰিচ্ছিন্নে.

১১৯৪. পুৰত্থাসদ্দো পাচিযং দিসাযং ইচ্চত্থে, পুৰত্থে ৱক্খমানে, অগ্গতো সমুদ্ধে ইচ্চত্থে চ পঠমেপি আদিম্হি ৱত্ততি. পবন্ধে ৱাক্যৰচনাযং ৱাক্যপবন্ধে পুৰাণাদিকে. চিৰন্তৰে অতীতভূতে. নিকটে সন্নিহিতে. আগামিকে অনাগতে.

১১৯৫. খলুসদ্দো নিসেধে ৱাক্যালঙ্কাৰে ৱাক্যভূসাযং অৱধাৰণে এৱত্থে, পসিদ্ধিযঞ্চ ৱত্ততি. অভিতোসদ্দো আসন্নে অভিমুখে উভযতো ইচ্চত্থে, আদিনা সীঘে, সাকল্যে চ অত্থে ৱত্ততি. আসন্নে অভিতোযং নদী. অভিমুখে অভিতোৱ তাতা. উভযতোইচ্চত্থে অভিতো মগ্গস্স. সীঘে অভিতো অধীযিত্ৱা. সাকল্যে অভিতো ৱনং দড্ঢং.

১১৯৬. যদ্যপিসদ্দত্থে অনুগ্গহণগৰহত্থে. একংসত্থে অৱিতথত্থে. অথো পনসদ্দো ৱিসেসস্মিং অত্থে, পদপূৰণত্থে চ সিযা.

১১৯৭. হিসদ্দো কাৰণাদীসু চতূসু অত্থেসু ৱত্ততি. তুসদ্দো পন তত্থ চতূসু অত্থেসু মজ্ঝে হেতুৱজ্জে তিকে অত্থে ৱত্ততি. কুসদ্দো পাপে ঈসত্থে কুচ্ছনে জিগুচ্ছাযঞ্চ.

১১৯৮. নুকাৰো সংসযে, পঞ্হে চ. নানাসদ্দো অনেকত্থে, ৱজ্জনে চ. কিংসদ্দো পুচ্ছাযং, জিগুচ্ছাযঞ্চ, অব্যযো. তিলিঙ্গো চ, নিযমে তু তিলিঙ্গোৱ. ৱাৰিম্হি উদকে. মুদ্ধনি সীসে চ, কং সুখেপি, ৱুত্তঞ্চ নানত্থসঙ্গহে –

‘‘কো ব্ৰহ্মত্তানীলক্কেসু, সমানে সব্বনামিকে;

পাৱকে চ মযূৰে চ, সুখসীসজলেসু ক’’ন্তি.

১১৯৯. অমাসদ্দো সহত্থে, সমীপত্থে চ, অমাৱাসী, অমাগতো চ. পুনসদ্দো ভেদে ৱিসেসে. অপঠমে পুন দদাতি. কিৰসদ্দো অনুস্সৱে অনুক্কমেন সৱনে, অৰুচিযঞ্চ. উদসদ্দো অপ্যত্থে পঞ্হে. ৱিকপ্পনে অত্থন্তৰস্স ৱিকপ্পনে চ.

১২০০. পচ্ছাসদ্দো পতীচিযং দিসাযং. চৰিমে অনাগতে কালে. সামিসদ্দো তু অদ্ধে ভাগে, জিগুচ্ছনে নিন্দাযঞ্চ. অদ্ধে ভাগে সামি ৱুত্তং, জিগুচ্ছনেপি তদেৱ. পাতু পকাসে পকাসনীযে, সম্ভৱে উপ্পত্তিযঞ্চ. মিথোসদ্দো অঞ্ঞোঞ্ঞেইচ্চত্থে, ৰহোইচ্চত্থে চ.

১২০১. হাসদ্দো খেদে, সোকে, দুক্খে চ. অহহসদ্দো খেদে, ৱিম্হযে অব্ভুতে চ. ধিসদ্দো হিংসাপনে, নিন্দাযঞ্চ. তিৰিযং তিৰোসদ্দা পিধানে ৱত্তন্তি. তিৰিযং কত্ৱা কণ্ডঙ্গতো, তিৰোকত্ৱা ৱা.

১২০২-১২০৩. সঙ্খ্যাতাসঙ্খ্যাতত্থানং উপসগ্গনিপাতসঙ্খ্যাতানং অব্যযানং পসিদ্ধে পচুৰপ্পযোগে একচ্চে ৱা দস্সেত্ৱা তদঞ্ঞেপি সঙ্খেপনযেন দস্সেতুমাহ ‘‘তুনি’’চ্চাদি. এত্থ চ তুনাদিসদ্দেহি জ্জুপৰিযন্তেহি তদন্তাৱ গহিতা, ন হি কেৱলানং এতেসং অব্যযভাৱো সম্ভৱতি. তস্সত্থো – তুনপচ্চযন্তো চ তথা ত্ৱান তৱে ত্ৱা তুং ধা সো থা ক্খত্তুং তো থ ত্ৰ হিঞ্চনং হিং হং ধি হ যকাৰতো হিংধ ধুনা ৰহি দানি, কিংস্মা ৱো দাচনং দাজ্জথং থত্তং জ্ঝজ্জুপচ্চযন্তো চ অব্যযীভাৱসমাসো চ তুনাদীনং যাদেসন্তো চ অব্যযং নাম ভৱেতি. পযোগো যথা – ‘‘কাতুন, কত্ৱান, কাতৱে, কত্ৱা, কাতুং, সব্বধা, সব্বসো, সব্বথা, চতুক্খত্তুং, সব্বতো, সব্বত্থ, সব্বত্ৰ, কুহিঞ্চনং, কুহিং, কুহং, সব্বধি, ইহ, যহিং, ইধ, অধুনা, এতৰহি, ইদানি, ক্ৱ, কুদাচনং, কদা, অজ্জ, কথং, অঞ্ঞথত্তং, একজ্ঝং, সজ্জু, উপনগৰং, অন্তোপাসাদং, অভিৱন্দিয’’ইচ্চাদি. ইদং পন সব্বেসম্পি অব্যযানং সঙ্খেপলক্খণং.

‘‘সদিসং তীসু লিঙ্গেসু, সব্বাসু চ ৱিভত্তিসু;

ৱচনেসু চ সব্বেসু, যং ন ব্যেতি তদব্যয’’ন্তি.

অব্যযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি সকলব্যাকৰণমহাৱনাসঙ্গঞাণচাৰিনা কৱিকুঞ্জৰকেসৰিনা ধীমতা সিৰিমহাচতুৰঙ্গবলেন মহামচ্চেন ৱিৰচিতাযং অভিধানপ্পদীপিকাৱণ্ণনাযং সামঞ্ঞকণ্ডৱণ্ণনা সমত্তা.

নিগমনৱণ্ণনা

১. ‘‘সগ্গকণ্ডো চা’’ত্যাদিনা অভিধানপ্পদীপিকাযং কপালতেলৱট্টিসদিসেন কণ্ডত্তযেন সমঙ্গিতা দীপিতা.

২. ‘‘তিদিৱে’’ত্যাদিনা তোটকেন তস্সা পযোজনং কথিতং. তস্সত্থো – যো নৰো কত্তুভূতো তিদিৱে দেৱলোকে, ব্ৰহ্মলোকে চ মহিযং মনুস্সলোকে, ভুজগাৱসথে নাগলোকে চাতি এতেসু তীসু ঠানেসু সন্নিহিতানং সকলত্থানং সব্বেসং অভিধেয্যানং সমৱ্হযস্স অভিধানস্স দীপনিযং পকাসনিযং ইহ অভিধানপ্পদীপিকাযং সৱনধাৰণাদিনা কুসলো ছেকো হোতি, স নৰো মহামুনিনো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱচনে সুত্তাভিধম্মৱিনযসঙ্খাতে ৱচনে পটু ছেকো হোতি, পটুত্তাযেৱ মতিমা নাম হোতীতি.

৩-৯. ইদানি যস্স ৰঞ্ঞো ৱিহাৰে ৱসিত্ৱা অযং গন্থো ৱিৰচিতো, তস্স নামগুণনিৱাসকৰণপ্পকাৰৱিহাৰগুণনামাদীনি দস্সেত্ৱা অত্তনো চ নামগুণে দস্সেতুং সত্ত গাথা ৱুত্তা.

তত্ৰ দুতিযা ভুজঙ্গপ্পযাতং নাম. তাসং অযং সম্বন্ধাধিপ্পাযা অত্থৱণ্ণনা – যো পৰক্কমভুজো নাম ভূপালো ৰাজা কাৰেসি, ৰক্খেসীতি চ ইমিনা সম্বন্ধো. কিংগুণো সো ৰাজা? গুণভূসনো সদ্ধাদিগুণালঙ্কাৰধৰো. তেজস্সী তেজোযুত্তো. জযী অৰিজযেন যুত্তো. কেসৰিৱিক্কমো কেসৰসীহো ৱিয সূৰগুণযুত্তো, ৱীৰিযৱা চ. স কত্থ নিৱাসী? সো ৰাজা লঙ্কাযমাসি লঙ্কানামকে দীপে নিৱাসনসীলো. চিৰং চিৰকালং ৱিভিন্নং তিধা ৱিভিন্নং নিকাযত্তযস্মিং নিকাযত্তযং ভিক্খুসঙ্ঘং সম্মা নযেন হেতুনা সমগ্গে সমগ্গং কাৰেসি, কাৰিতন্তোযং কৰোতীতি কম্মিকো, তথা সদেহংৱ অত্তনো কাযং ইৱ নিচ্চাদৰো হুত্ৱা দীঘকালং মহগ্ঘেহি চ পচ্চযেহি তং নিকাযত্তযং ৰক্খেসি.

তথা যেন ৰঞ্ঞা যথা কিত্তিযা অত্তনো সদ্ধাদিকিত্তিযা কৰণভূতায লঙ্কা অত্তনো নিৱাসনট্ঠানভূতা কম্মভূতা সম্বাধীকতা সঙ্কটীকতা অনোকাসীকতা, তথা ৱিহাৰেহি গামেহি আৰামেহি খেত্তেহি ৱাপীহি চ লঙ্কা সম্বাধীকতা.

তথা যস্স ৰঞ্ঞো সব্বকামদদং অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং অনুগ্গহং পত্ৱা পাপুণনহেতু অহং ৱিবুধগোচৰং পণ্ডিতৱিসযং গন্থকাৰত্তং পত্তো, তেন ৰঞ্ঞা কাৰিতে পাসাদগোপুৰাদিৱিভূসিতে, সগ্গকণ্ডে দেৱলোকস্স কণ্ডসদিসে, সতোযাসযস্মিং সাদুসলিলাসযসমন্নাগতে, পটিবিম্বিতে ভগৱতো নিৱাসনট্ঠানজেতৱনমহাৱিহাৰস্স পটিবিম্বভূতে, সাধুসম্মতে সাধুৱিহাৰোতি সম্মতে, সাধূহি ৱা সম্মতে সৰোগামসমূহম্হি সলিলাসযভিক্খাচাৰযুত্তগামসমূহসমন্নাগতে মহাজেতৱনাখ্যম্হি ৱিহাৰে ৱসতা নিৱাসং কুব্বতা সন্তৱুত্তিনা সন্তচাৰিনা সদ্ধম্মট্ঠিতিকামেন ধীমতা অতিসযঞাণযুত্তেন মোগ্গল্লানেন সম্মাসম্বুদ্ধস্স দুতিযঅগ্গসাৱকভূতস্স আযস্মতো ইদ্ধিমতো মহামোগ্গল্লানস্স নামধেয্যেন থেৰেন এসা অভিধানপ্পদীপিকা ৰচিতাতি.

নিগমনকথা

যদ্যত্ৰ দোসোণুপমাণসম্ভৱো,

গুণীসু ৱীধিম্পি তথা ৱিগাহতে;

যথা জলং ভোজনম্পি জন্তুৱা,

চতুপ্পদো ৱাপ্যচৰো কণণ্যপি.

অসম্পৱেদিদস্সনায ভাসিতে,

গুণো চ দোসো চ সদা ৱিৱিজ্জৰে;

ততো বুধা মে নৱধানতা ভৱং,

খমন্তু দোসং গুণতং নযন্তু ৱা.

যো সীহসূৰো সিতকুঞ্জৰিন্দো,

ৰাজাধিৰাজা অহু তম্বদীপে;

দুব্বাৰনাগাদিজিতো নৰিন্দো,

সুকন্তভীমাদিগুণোপপন্নো.

তন্নামধেয্যো তদনুব্বাদজাতো,

সদ্ধাদিযুত্তো চতুসেতিভিন্দো;

নাগাদিথামো অতিদুপ্পসয্হো,

উড়াৰপঞ্ঞো ধিতিমা যসস্সী.

তেনাহমচ্চন্তমনুগ্গহীতো,

অনঞ্ঞসাধাৰণসঙ্গহেন;

সঙ্খেপতোকাসিমিমং ৱিসুদ্ধি-

সংৱণ্ণনং সোতুহিতং সুবোধং.

ৰাজা পজং ৰক্খতু সপ্পজংৱ,

ধম্মঞ্চ লোকাপি সমাচৰন্তু;

পূৰেন্তু অত্থা সুপকপ্পিতা চ,

কালেন দেৱোপি পৱস্সতূতি.

অভিধানপ্পদীপিকাটীকা নিট্ঠিতা.