৫. সামঞ্ঞৱগ্গো

১. সম্বাধসুত্তং

৪২. একং সমযং আযস্মা আনন্দো কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. অথ খো আযস্মা উদাযী যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘ৱুত্তমিদং, আৱুসো, পঞ্চালচণ্ডেন দেৱপুত্তেন –

‘‘সম্বাধে গতং [সম্বাধে ৱত (সী.)] ওকাসং, অৱিদ্ৱা ভূৰিমেধসো;

যো ঝানমবুজ্ঝি বুদ্ধো, পটিলীননিসভো মুনী’’তি.

‘‘কতমো, আৱুসো, সম্বাধো, কতমো সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, আৱুসো, কামগুণা সম্বাধো ৱুত্তো ভগৱতা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. ইমে খো, আৱুসো, পঞ্চ কামগুণা সম্বাধো ৱুত্তো ভগৱতা.

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন. তত্ৰাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৱ তত্থ ৱিতক্কৱিচাৰা অনিৰুদ্ধা হোন্তি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন. তত্ৰাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৱ তত্থ পীতি অনিৰুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন. তত্ৰাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৱ তত্থ উপেক্খাসুখং অনিৰুদ্ধং হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন. তত্ৰাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৱ তত্থ ৰূপসঞ্ঞা অনিৰুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন. তত্ৰাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৱ তত্থ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা অনিৰুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন. তত্ৰাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৱ তত্থ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা অনিৰুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন. তত্ৰাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৱ তত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা অনিৰুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন. তত্ৰাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৱ তত্থ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা অনিৰুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৱুত্তো ভগৱতা নিপ্পৰিযাযেনা’’তি. পঠমং.

২. কাযসক্খীসুত্তং

৪৩. ‘‘‘কাযসক্খী কাযসক্খী’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, কাযসক্খী ৱুত্তো ভগৱতা’’তি? ‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, কাযসক্খী ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, কাযসক্খী ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, কাযসক্খী ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন…পে….

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, কাযসক্খী ৱুত্তো ভগৱতা নিপ্পৰিযাযেনা’’তি. দুতিযং.

৩. পঞ্ঞাৱিমুত্তসুত্তং

৪৪. ‘‘‘পঞ্ঞাৱিমুত্তো পঞ্ঞাৱিমুত্তো’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, পঞ্ঞাৱিমুত্তো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চ নং পজানাতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, পঞ্ঞাৱিমুত্তো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন…পে….

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি, পঞ্ঞায চ নং পজানাতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, পঞ্ঞাৱিমুত্তো ৱুত্তো ভগৱতা নিপ্পৰিযাযেনা’’তি. ততিযং.

৪. উভতোভাগৱিমুত্তসুত্তং

৪৫. ‘‘‘উভতোভাগৱিমুত্তো উভতোভাগৱিমুত্তো’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, উভতোভাগৱিমুত্তো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চ নং পজানাতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, উভতোভাগৱিমুত্তো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন…পে….

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চ নং পজানাতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, উভতোভাগৱিমুত্তো ৱুত্তো ভগৱতা নিপ্পৰিযাযেনা’’তি. চতুত্থং.

৫. সন্দিট্ঠিকধম্মসুত্তং

৪৬. ‘‘‘সন্দিট্ঠিকো ধম্মো সন্দিট্ঠিকো ধম্মো’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেন…পে….

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো ৱুত্তো ভগৱতা নিপ্পৰিযাযেনা’’তি. পঞ্চমং.

৬. সন্দিট্ঠিকনিব্বানসুত্তং

৪৭. ‘‘‘সন্দিট্ঠিকং নিব্বানং সন্দিট্ঠিকং নিব্বান’ন্তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, সন্দিট্ঠিকং নিব্বানং ৱুত্তং ভগৱতা’’তি?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সন্দিট্ঠিকং নিব্বানং ৱুত্তং ভগৱতা পৰিযাযেন…পে….

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, সন্দিট্ঠিকং নিব্বানং ৱুত্তং ভগৱতা নিপ্পৰিযাযেনা’’তি. ছট্ঠং.

৭. নিব্বানসুত্তং

৪৮. ‘‘‘নিব্বানং নিব্বান’ন্তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি…পে…. সত্তমং.

৮. পৰিনিব্বানসুত্তং

৪৯. ‘‘‘পৰিনিব্বানং পৰিনিব্বান’ন্তি…পে…. অট্ঠমং.

৯. তদঙ্গনিব্বানসুত্তং

৫০. ‘‘‘তদঙ্গনিব্বানং তদঙ্গনিব্বান’ন্তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি…পে…. নৱমং.

১০. দিট্ঠধম্মনিব্বানসুত্তং

৫১. ‘‘‘দিট্ঠধম্মনিব্বানং দিট্ঠধম্মনিব্বান’ন্তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৱুত্তং ভগৱতা’’তি?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি …পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৱুত্তং ভগৱতা পৰিযাযেন …পে….

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৱুত্তং ভগৱতা নিপ্পৰিযাযেনা’’তি. দসমং.

সামঞ্ঞৱগ্গো পঞ্চমো.