১. পঠমপণ্ণাসকং

১. সম্বোধিৱগ্গো

১. সম্বোধিসুত্তং

১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –

‘‘সচে, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘সম্বোধিপক্খিকানং [সম্বোধপক্খিকানং (সী. স্যা. পী.)], আৱুসো, ধম্মানং কা উপনিসা ভাৱনাযা’তি, এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং কিন্তি ব্যাকৰেয্যাথা’’তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.

‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সচে, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং কা উপনিসা ভাৱনাযা’তি, এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং ব্যাকৰেয্যাথ –

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং অযং পঠমা উপনিসা ভাৱনায.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং অযং দুতিযা উপনিসা ভাৱনায.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা, এৱৰূপিযা কথায নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং অযং ততিযা উপনিসা ভাৱনায.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং অযং চতুত্থী উপনিসা ভাৱনায.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং অযং পঞ্চমী উপনিসা ভাৱনায’’.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – সীলৱা ভৱিস্সতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰিস্সতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খিস্সতি সিক্খাপদেসু.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা, এৱৰূপিযা কথায নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰিস্সতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – পঞ্ঞৱা ভৱিস্সতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা.

‘‘তেন চ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তাৰো ধম্মা উত্তৰি [উত্তৰিং (সী. স্যা. পী.)] ভাৱেতব্বা – অসুভা ভাৱেতব্বা ৰাগস্স পহানায, মেত্তা ভাৱেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানায, আনাপানস্সতি [আনাপানসতি (সী. পী.)] ভাৱেতব্বা ৱিতক্কুপচ্ছেদায, অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৱেতব্বা অস্মিমানসমুগ্ঘাতায. অনিচ্চসঞ্ঞিনো, ভিক্খৱে, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি. অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং পাপুণাতি দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বান’’ন্তি. পঠমং.

২. নিস্সযসুত্তং

২. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘নিস্সযসম্পন্নো নিস্সযসম্পন্নো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ভিক্খু নিস্সযসম্পন্নো হোতী’’তি? ‘‘সদ্ধং চে, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সায অকুসলং পজহতি কুসলং ভাৱেতি, পহীনমেৱস্স তং অকুসলং হোতি. হিৰিং চে, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সায…পে… ওত্তপ্পং চে, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সায…পে… ৱীৰিযং চে, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সায…পে… পঞ্ঞং চে, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সায অকুসলং পজহতি কুসলং ভাৱেতি, পহীনমেৱস্স তং অকুসলং হোতি. তং হিস্স ভিক্খুনো অকুসলং পহীনং হোতি সুপ্পহীনং, যংস অৰিযায পঞ্ঞায দিস্ৱা পহীনং’’.

‘‘তেন চ পন, ভিক্খু, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তাৰো উপনিস্সায ৱিহাতব্বা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খু, ভিক্খু সঙ্খাযেকং পটিসেৱতি, সঙ্খাযেকং অধিৱাসেতি, সঙ্খাযেকং পৰিৱজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৱিনোদেতি. এৱং খো, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সযসম্পন্নো হোতী’’তি. দুতিযং.

৩. মেঘিযসুত্তং

৩. একং সমযং ভগৱা চালিকাযং ৱিহৰতি চালিকাপব্বতে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মেঘিযো ভগৱতো উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, জন্তুগামং [জতুগামং (সী. অট্ঠ., স্যা. অট্ঠ.), জত্তুগামং (ক. অট্ঠকথাযম্পি পাঠন্তৰং)] পিণ্ডায পৱিসিতু’’ন্তি. ‘‘যস্স দানি ত্ৱং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.

অথ খো আযস্মা মেঘিযো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৱিসি. জন্তুগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাড়ায নদিযা তীৰং তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো আযস্মা মেঘিযো কিমিকাড়ায নদিযা তীৰে জঙ্ঘাৱিহাৰং [জঙ্ঘৱিহাৰং (স্যা. ক.)] অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো অম্বৱনং পাসাদিকং ৰমণীযং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘পাসাদিকং ৱতিদং অম্বৱনং ৰমণীযং, অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৱনং পধানাযা’’তি.

অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৱিসিং. জন্তুগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাড়ায নদিযা তীৰং তেনুপসঙ্কমিং. অদ্দসং খো অহং, ভন্তে, কিমিকাড়ায নদিযা তীৰে জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো অম্বৱনং পাসাদিকং ৰমণীযং. দিস্ৱান মে এতদহোসি – ‘পাসাদিকং ৱতিদং অম্বৱনং ৰমণীযং. অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৱনং পধানাযা’তি. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি. ‘‘আগমেহি তাৱ, মেঘিয! এককম্হি [এককম্হা (সী. পী.)] তাৱ [ৱত (ক.)] যাৱ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি [দিস্সতূতি (সব্বত্থ, টীকাযম্পি পাঠন্তৰং), আগচ্ছতূতি, দিস্সতীতি (টীকাযং পাঠন্তৰানি)].

দুতিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভগৱতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তৰি কৰণীযং, নত্থি কতস্স পটিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তৰি কৰণীযং, অত্থি কতস্স পটিচযো. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি. ‘‘আগমেহি তাৱ, মেঘিয, এককম্হি তাৱ যাৱ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি.

ততিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভগৱতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তৰি কৰণীযং, নত্থি কতস্স পটিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তৰি কৰণীযং, অত্থি কতস্স পটিচযো. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি. ‘‘পধানন্তি খো, মেঘিয, ৱদমানং কিন্তি ৱদেয্যাম! যস্স দানি ত্ৱং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.

অথ খো আযস্মা মেঘিযো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন তং অম্বৱনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং অম্বৱনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স তস্মিং অম্বৱনে ৱিহৰন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৱিতক্কা সমুদাচৰন্তি, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কো, ব্যাপাদৱিতক্কো, ৱিহিংসাৱিতক্কো. অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো! সদ্ধায চ ৱতম্হা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা; অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৱিতক্কেহি অন্ৱাসত্তা – কামৱিতক্কেন, ব্যাপাদৱিতক্কেন, ৱিহিংসাৱিতক্কেনা’’তি.

অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, তস্মিং অম্বৱনে ৱিহৰন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৱিতক্কা সমুদাচৰন্তি, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কো, ব্যাপাদৱিতক্কো, ৱিহিংসাৱিতক্কো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো! সদ্ধায চ ৱতম্হা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা; অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৱিতক্কেহি অন্ৱাসত্তা – কামৱিতক্কেন, ব্যাপাদৱিতক্কেন, ৱিহিংসাৱিতক্কেনাতি’’’.

‘‘অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা পঞ্চ ধম্মা পৰিপক্কায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং পঠমো ধম্মো পৰিপক্কায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং দুতিযো ধম্মো পৰিপক্কায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা, এৱৰূপিযা কথায নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং ততিযো ধম্মো পৰিপক্কায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং চতুত্থো ধম্মো পৰিপক্কায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং পঞ্চমো ধম্মো পৰিপক্কায সংৱত্ততি.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – ‘সীলৱা ভৱিস্সতি…পে. … সমাদায সিক্খিস্সতি সিক্খাপদেসু’’’.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – ‘যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা, এৱৰূপিযা কথায নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’’.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – ‘আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰিস্সতি…পে… অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু’’’.

‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – ‘পঞ্ঞৱা ভৱিস্সতি…পে… সম্মাদুক্খক্খযগামিনিযা’’’.

‘‘তেন চ পন, মেঘিয, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তাৰো ধম্মা উত্তৰি ভাৱেতব্বা – অসুভা ভাৱেতব্বা ৰাগস্স পহানায, মেত্তা ভাৱেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানায, আনাপানস্সতি ভাৱেতব্বা ৱিতক্কুপচ্ছেদায, অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৱেতব্বা অস্মিমানসমুগ্ঘাতায. অনিচ্চসঞ্ঞিনো, মেঘিয, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি. অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং পাপুণাতি দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বান’’ন্তি. ততিযং.

৪. নন্দকসুত্তং

৪. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা নন্দকো উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে অট্ঠাসি কথাপৰিযোসানং আগমযমানো. অথ খো ভগৱা কথাপৰিযোসানং ৱিদিত্ৱা উক্কাসেত্ৱা অগ্গড়ং আকোটেসি. ৱিৱৰিংসু খো তে ভিক্খূ ভগৱতো দ্ৱাৰং.

অথ খো ভগৱা উপট্ঠানসালং পৱিসিত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দকং এতদৱোচ – ‘‘দীঘো খো ত্যাযং, নন্দক, ধম্মপৰিযাযো ভিক্খূনং পটিভাসি. অপি মে পিট্ঠি আগিলাযতি বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতস্স কথাপৰিযোসানং আগমযমানস্সা’’তি.

এৱং ৱুত্তে আযস্মা নন্দকো সাৰজ্জমানৰূপো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ন খো পন মযং, ভন্তে, জানাম ‘ভগৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতো’তি. সচে হি মযং, ভন্তে, জানেয্যাম ‘ভগৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতো’তি, এত্তকম্পি ( ) [(ধম্মং) কত্থচি] নো নপ্পটিভাসেয্যা’’তি.

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দকং সাৰজ্জমানৰূপং ৱিদিত্ৱা আযস্মন্তং নন্দকং এতদৱোচ – ‘‘সাধু, সাধু, নন্দক! এতং খো, নন্দক, তুম্হাকং পতিৰূপং কুলপুত্তানং সদ্ধায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানং, যং তুম্হে ধম্মিযা কথায সন্নিসীদেয্যাথ. সন্নিপতিতানং ৱো, নন্দক, দ্ৱযং কৰণীযং – ধম্মী ৱা কথা অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱো. [অ. নি. ৮.৭১; ৯.১] সদ্ধো চ, নন্দক, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৱা. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চা’তি. যতো চ খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.

‘‘সদ্ধো চ, নন্দক, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ, নো চ লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্সা’তি. যতো চ খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.

‘‘সদ্ধো চ, নন্দক, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. সেয্যথাপি, নন্দক, পাণকো চতুপ্পাদকো অস্স. তস্স একো পাদো ওমকো লামকো. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো অস্স. এৱমেৱং খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযা’’’তি.

‘‘যতো চ খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.

অথ খো আযস্মা নন্দকো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইদানি, আৱুসো, ভগৱা চতূহি পদেহি কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘সদ্ধো চ, নন্দক, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৱা. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চা’তি. যতো চ খো নন্দক ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. সদ্ধো চ নন্দক ভিক্খু হোতি সীলৱা চ, নো চ লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স…পে… লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. সেয্যথাপি নন্দক পাণকো চতুপ্পাদকো অস্স, তস্স একো পাদো ওমকো লামকো, এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো অস্স. এৱমেৱং খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ, লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি, তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চ, লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযা’তি. যতো চ খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতী’’তি.

‘‘পঞ্চিমে, আৱুসো, আনিসংসা কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায. কতমে পঞ্চ? ইধাৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. যথা যথা, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি, তথা তথা সো সত্থু পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ. অযং, আৱুসো, পঠমো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. যথা যথা, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি, তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে অত্থপ্পটিসংৱেদী চ হোতি ধম্মপ্পটিসংৱেদী চ. অযং, আৱুসো, দুতিযো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. যথা যথা, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি, তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে গম্ভীৰং অত্থপদং পঞ্ঞায অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. অযং, আৱুসো, ততিযো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. যথা যথা, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি, তথা তথা নং সব্ৰহ্মচাৰী উত্তৰি সম্ভাৱেন্তি – ‘অদ্ধা অযমাযস্মা পত্তো ৱা পজ্জতি ৱা’. অযং, আৱুসো, চতুত্থো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. যথা যথা, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি, তত্থ যে খো ভিক্খূ সেখা অপ্পত্তমানসা অনুত্তৰং যোগক্খেমং পত্থযমানা ৱিহৰন্তি, তে তং ধম্মং সুত্ৱা ৱীৰিযং আৰভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. যে পন তত্থ ভিক্খূ অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তা, তে তং ধম্মং সুত্ৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰংযেৱ অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. অযং, আৱুসো, পঞ্চমো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায. ইমে খো, আৱুসো, পঞ্চ আনিসংসা কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছাযা’’তি. চতুত্থং.

৫. বলসুত্তং

৫. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি চত্তাৰি? পঞ্ঞাবলং, ৱীৰিযবলং, অনৱজ্জবলং, সঙ্গাহবলং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাবলং? যে ধম্মা কুসলা কুসলসঙ্খাতা যে ধম্মা অকুসলা অকুসলসঙ্খাতা যে ধম্মা সাৱজ্জা সাৱজ্জসঙ্খাতা যে ধম্মা অনৱজ্জা অনৱজ্জসঙ্খাতা যে ধম্মা কণ্হা কণ্হসঙ্খাতা যে ধম্মা সুক্কা সুক্কসঙ্খাতা যে ধম্মা সেৱিতব্বা সেৱিতব্বসঙ্খাতা যে ধম্মা অসেৱিতব্বা অসেৱিতব্বসঙ্খাতা যে ধম্মা নালমৰিযা নালমৰিযসঙ্খাতা যে ধম্মা অলমৰিযা অলমৰিযসঙ্খাতা, ত্যাস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযবলং? যে ধম্মা অকুসলা অকুসলসঙ্খাতা যে ধম্মা সাৱজ্জা সাৱজ্জসঙ্খাতা যে ধম্মা কণ্হা কণ্হসঙ্খাতা যে ধম্মা অসেৱিতব্বা অসেৱিতব্বসঙ্খাতা যে ধম্মা নালমৰিযা নালমৰিযসঙ্খাতা, তেসং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. যে ধম্মা কুসলা কুসলসঙ্খাতা যে ধম্মা অনৱজ্জা অনৱজ্জসঙ্খাতা যে ধম্মা সুক্কা সুক্কসঙ্খাতা যে ধম্মা সেৱিতব্বা সেৱিতব্বসঙ্খাতা যে ধম্মা অলমৰিযা অলমৰিযসঙ্খাতা, তেসং ধম্মানং পটিলাভায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱীৰিযবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, অনৱজ্জবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অনৱজ্জেন কাযকম্মেন সমন্নাগতো হোতি, অনৱজ্জেন ৱচীকম্মেন সমন্নাগতো হোতি, অনৱজ্জেন মনোকম্মেন সমন্নাগতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অনৱজ্জবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সঙ্গাহবলং? চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, সঙ্গহৱত্থূনি – দানং, পেয্যৱজ্জং, অত্থচৰিযা, সমানত্ততা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, দানানং যদিদং ধম্মদানং. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, পেয্যৱজ্জানং যদিদং অত্থিকস্স ওহিতসোতস্স পুনপ্পুনং ধম্মং দেসেতি. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, অত্থচৰিযানং যদিদং অস্সদ্ধং সদ্ধাসম্পদায সমাদপেতি নিৱেসেতি পতিট্ঠাপেতি, দুস্সীলং সীলসম্পদায… পে… মচ্ছৰিং চাগসম্পদায…পে… দুপ্পঞ্ঞং পঞ্ঞাসম্পদায সমাদপেতি নিৱেসেতি পতিট্ঠাপেতি. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, সমানত্ততানং যদিদং সোতাপন্নো সোতাপন্নস্স সমানত্তো, সকদাগামী সকদাগামিস্স সমানত্তো, অনাগামী অনাগামিস্স সমানত্তো, অৰহা অৰহতো সমানত্তো. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সঙ্গাহবলং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি বলানি.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি বলেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো পঞ্চ ভযানি সমতিক্কন্তো হোতি. কতমানি পঞ্চ? আজীৱিকভযং, অসিলোকভযং, পৰিসসাৰজ্জভযং, মৰণভযং, দুগ্গতিভযং. স খো সো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘নাহং আজীৱিকভযস্স ভাযামি. কিস্সাহং আজীৱিকভযস্স ভাযিস্সামি? অত্থি মে চত্তাৰি বলানি – পঞ্ঞাবলং, ৱীৰিযবলং, অনৱজ্জবলং, সঙ্গাহবলং. দুপ্পঞ্ঞো খো আজীৱিকভযস্স ভাযেয্য. কুসীতো আজীৱিকভযস্স ভাযেয্য. সাৱজ্জকাযকম্মন্তৱচীকম্মন্তমনোকম্মন্তো আজীৱিকভযস্স ভাযেয্য. অসঙ্গাহকো আজীৱিকভযস্স ভাযেয্য. নাহং অসিলোকভযস্স ভাযামি…পে… নাহং পৰিসসাৰজ্জভযস্স ভাযামি…পে… নাহং মৰণভযস্স ভাযামি…পে… নাহং দুগ্গতিভযস্স ভাযামি. কিস্সাহং দুগ্গতিভযস্স ভাযিস্সামি? অত্থি মে চত্তাৰি বলানি – পঞ্ঞাবলং, ৱীৰিযবলং, অনৱজ্জবলং, সঙ্গাহবলং. দুপ্পঞ্ঞো খো দুগ্গতিভযস্স ভাযেয্য. কুসীতো দুগ্গতিভযস্স ভাযেয্য. সাৱজ্জকাযকম্মন্তৱচীকম্মন্তমনোকম্মন্তো দুগ্গতিভযস্স ভাযেয্য. অসঙ্গাহকো দুগ্গতিভযস্স ভাযেয্য. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি বলেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো ইমানি পঞ্চ ভযানি সমতিক্কন্তো হোতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. সেৱনাসুত্তং

৬. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –

‘‘পুগ্গলোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপি. চীৱৰম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি. পিণ্ডপাতোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপি. সেনাসনম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি. গামনিগমোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপি. জনপদপদেসোপি আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপি.

‘‘‘পুগ্গলোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি; যে চ খো মে পব্বজিতেন জীৱিতপৰিক্খাৰা সমুদানেতব্বা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা তে চ কসিৰেন সমুদাগচ্ছন্তি; যস্স চম্হি অত্থায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সো চ মে সামঞ্ঞত্থো ন ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’তি, তেনাৱুসো, পুগ্গলেন সো পুগ্গলো ৰত্তিভাগং ৱা দিৱসভাগং ৱা সঙ্খাপি অনাপুচ্ছা পক্কমিতব্বং নানুবন্ধিতব্বো.

‘‘তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি; যে চ খো মে পব্বজিতেন জীৱিতপৰিক্খাৰা সমুদানেতব্বা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা তে চ অপ্পকসিৰেন সমুদাগচ্ছন্তি; যস্স চম্হি অত্থায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সো চ মে সামঞ্ঞত্থো ন ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’তি, তেনাৱুসো, পুগ্গলেন সো পুগ্গলো সঙ্খাপি অনাপুচ্ছা পক্কমিতব্বং নানুবন্ধিতব্বো.

‘‘তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি; যে চ খো মে পব্বজিতেন জীৱিতপৰিক্খাৰা সমুদানেতব্বা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা তে চ কসিৰেন সমুদাগচ্ছন্তি; যস্স চম্হি অত্থায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সো চ মে সামঞ্ঞত্থো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’তি, তেনাৱুসো, পুগ্গলেন সো পুগ্গলো সঙ্খাপি অনুবন্ধিতব্বো ন পক্কমিতব্বং.

‘‘তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি; যে চ খো মে পব্বজিতেন জীৱিতপৰিক্খাৰা সমুদানেতব্বা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা তে চ অপ্পকসিৰেন সমুদাগচ্ছন্তি; যস্স চম্হি অত্থায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সো চ মে সামঞ্ঞত্থো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’তি, তেনাৱুসো, পুগ্গলেন সো পুগ্গলো যাৱজীৱং অনুবন্ধিতব্বো ন পক্কমিতব্বং অপি পনুজ্জমানেন [পণুজ্জমানেন (?)]. ‘পুগ্গলোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘চীৱৰম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা চীৱৰং – ‘ইদং খো মে চীৱৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপং চীৱৰং ন সেৱিতব্বং. তত্থ যং জঞ্ঞা চীৱৰং – ‘ইদং খো মে চীৱৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপং চীৱৰং সেৱিতব্বং. ‘চীৱৰম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘পিণ্ডপাতোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা পিণ্ডপাতং – ‘ইমং খো মে পিণ্ডপাতং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপো পিণ্ডপাতো ন সেৱিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা পিণ্ডপাতং – ‘ইমং খো মে পিণ্ডপাতং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপো পিণ্ডপাতো সেৱিতব্বো. ‘পিণ্ডপাতোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘সেনাসনম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা সেনাসনং – ‘‘ইদং খো মে সেনাসনং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপং সেনাসনং ন সেৱিতব্বং. তত্থ যং জঞ্ঞা সেনাসনং – ‘ইদং খো মে সেনাসনং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপং সেনাসনং সেৱিতব্বং. ‘সেনাসনম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘গামনিগমোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা গামনিগমং – ‘ইমং খো মে গামনিগমং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপো গামনিগমো ন সেৱিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা গামনিগমং – ‘ইমং খো, মে গামনিগমং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপো গামনিগমো সেৱিতব্বো. ‘গামনিগমোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘জনপদপদেসোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা জনপদপদেসং – ‘ইমং খো মে জনপদপদেসং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপো জনপদপদেসো ন সেৱিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা জনপদপদেসং – ‘ইমং খো মে জনপদপদেসং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপো জনপদপদেসো সেৱিতব্বো. ‘জনপদপদেসোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি. ছট্ঠং.

৭. সুতৱাসুত্তং

৭. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. অথ খো সুতৱা পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সুতৱা পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং ভগৱা ইধেৱ ৰাজগহে ৱিহৰামি গিৰিব্বজে. তত্ৰ মে, ভন্তে, ভগৱতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যো সো, সুতৱা [সুতৱ (স্যা.)], ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো পঞ্চ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুং – অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সম্পজানমুসা [সম্পজানং মুসা (ক. সী.)] ভাসিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুং সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিযভূতো’তি. কচ্চি মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিত’’ন্তি?

‘‘তগ্ঘ তে এতং, সুতৱা, সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিতং. পুব্বে চাহং, সুতৱা, এতৰহি চ এৱং ৱদামি – ‘যো সো ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো নৱ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুং – অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সম্পজানমুসা ভাসিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুং সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিযভূতো, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু ছন্দাগতিং গন্তুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু দোসাগতিং গন্তুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু মোহাগতিং গন্তুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু ভযাগতিং গন্তুং’. পুব্বে চাহং, সুতৱা, এতৰহি চ এৱং ৱদামি – ‘যো সো ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো ইমানি নৱ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতু’’’ন্তি. সত্তমং.

৮. সজ্ঝসুত্তং

৮. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. অথ খো সজ্ঝো পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সজ্ঝো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং ভগৱা ইধেৱ ৰাজগহে ৱিহৰামি গিৰিব্বজে. তত্ৰ মে, ভন্তে, ভগৱতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যো সো, সজ্ঝ, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো পঞ্চ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুং – অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সম্পজানমুসা ভাসিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুং সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিযভূতো’তি. কচ্চি মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিত’’ন্তি?

‘‘তগ্ঘ তে এতং, সজ্ঝ, সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিতং. পুব্বে চাহং, সজ্ঝ, এতৰহি চ এৱং ৱদামি – ‘যো সো ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো নৱ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুং – অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং…পে… অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুং সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিযভূতো, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু বুদ্ধং পচ্চক্খাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু ধম্মং পচ্চক্খাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঙ্ঘং পচ্চক্খাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সিক্খং পচ্চক্খাতুং’. পুব্বে চাহং, সজ্ঝ, এতৰহি চ এৱং ৱদামি – ‘যো সো ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো ইমানি নৱ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতু’’’ন্তি. অট্ঠমং.

৯. পুগ্গলসুত্তং

৯. ‘‘নৱযিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে নৱ? অৰহা, অৰহত্তায পটিপন্নো, অনাগামী, অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সকদাগামী, সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, পুথুজ্জনো – ইমে খো, ভিক্খৱে, নৱ পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. নৱমং.

১০. আহুনেয্যসুত্তং

১০. ‘‘নৱযিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে নৱ? অৰহা, অৰহত্তায পটিপন্নো, অনাগামী, অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সকদাগামী, সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, গোত্ৰভূ – ইমে খো, ভিক্খৱে, নৱ পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. দসমং.

সম্বোধিৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

সম্বোধি নিস্সযো চেৱ, মেঘিয নন্দকং বলং;

সেৱনা সুতৱা সজ্ঝো, পুগ্গলো আহুনেয্যেন চাতি.

২. সীহনাদৱগ্গো

১. সীহনাদসুত্তং

১১. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ৱুত্থো মে, ভন্তে, সাৱত্থিযং ৱস্সাৱাসো. ইচ্ছামহং, ভন্তে, জনপদচাৰিকং পক্কমিতু’’ন্তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অচিৰপক্কন্তে আযস্মন্তে সাৰিপুত্তে ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা মং, ভন্তে, সাৰিপুত্তো আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কন্তো’’তি. অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন সাৰিপুত্তং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তস্স ভিক্খুনো পচ্চস্সোসি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো [মহামোগ্গলানো (ক.)] আযস্মা চ আনন্দো অৱাপুৰণং [অপাপুৰণং (স্যা. ক.)] আদায ৱিহাৰে আহিণ্ডন্তি [ৱিহাৰেন ৱিহাৰং অন্ৱাহিণ্ডন্তি (সী. পী.), ৱিহাৰং আহিণ্ডন্তি (স্যা.)] – ‘‘অভিক্কমথাযস্মন্তো, অভিক্কমথাযস্মন্তো! ইদানাযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো সম্মুখা সীহনাদং নদিস্সতী’’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ইধ তে, সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞতৰো সব্ৰহ্মচাৰী খীযনধম্মং আপন্নো – ‘আযস্মা মং, ভন্তে, সাৰিপুত্তো আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জচাৰিকং পক্কন্তো’’’তি.

‘‘যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, পথৱিযং সুচিম্পি নিক্খিপন্তি অসুচিম্পি নিক্খিপন্তি গূথগতম্পি নিক্খিপন্তি মুত্তগতম্পি নিক্খিপন্তি খেড়গতম্পি নিক্খিপন্তি পুব্বগতম্পি নিক্খিপন্তি লোহিতগতম্পি নিক্খিপন্তি, ন চ তেন পথৱী অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, পথৱীসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, আপস্মিং সুচিম্পি ধোৱন্তি অসুচিম্পি ধোৱন্তি গূথগতম্পি… মুত্তগতম্পি… খেড়গতম্পি… পুব্বগতম্পি… লোহিতগতম্পি ধোৱন্তি, ন চ তেন আপো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, আপোসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, তেজো সুচিম্পি ডহতি অসুচিম্পি ডহতি গূথগতম্পি… মুত্তগতম্পি… খেড়গতম্পি… পুব্বগতম্পি… লোহিতগতম্পি ডহতি, ন চ তেন তেজো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, তেজোসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, ৱাযো সুচিম্পি উপৱাযতি অসুচিম্পি উপৱাযতি গূথগতম্পি… মুত্তগতম্পি… খেড়গতম্পি… পুব্বগতম্পি… লোহিতগতম্পি উপৱাযতি, ন চ তেন ৱাযো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, ৱাযোসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, ৰজোহৰণং সুচিম্পি পুঞ্ছতি অসুচিম্পি পুঞ্ছতি গূথগতম্পি… মুত্তগতম্পি… খেড়গতম্পি… পুব্বগতম্পি… লোহিতগতম্পি পুঞ্ছতি, ন চ তেন ৰজোহৰণং অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, ৰজোহৰণসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, চণ্ডালকুমাৰকো ৱা চণ্ডালকুমাৰিকা ৱা কড়োপিহত্থো নন্তকৱাসী গামং ৱা নিগমং ৱা পৱিসন্তো নীচচিত্তংযেৱ উপট্ঠপেত্ৱা পৱিসতি; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, চণ্ডালকুমাৰকচণ্ডালকুমাৰিকাসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, উসভো ছিন্নৱিসাণো সূৰতো সুদন্তো সুৱিনীতো ৰথিযায ৰথিযং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং অন্ৱাহিণ্ডন্তো ন কিঞ্চি হিংসতি পাদেন ৱা ৱিসাণেন ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, উসভছিন্নৱিসাণসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনকজাতিকো সীসংন্হাতো অহিকুণপেন ৱা কুক্কুৰকুণপেন ৱা মনুস্সকুণপেন ৱা কণ্ঠে আসত্তেন অট্টীযেয্য হৰাযেয্য জিগুচ্ছেয্য; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, ইমিনা পূতিকাযেন অট্টীযামি হৰাযামি জিগুচ্ছামি. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, পুৰিসো মেদকথালিকং পৰিহৰেয্য ছিদ্দাৱছিদ্দং উগ্ঘৰন্তং পগ্ঘৰন্তং; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, ইমং কাযং পৰিহৰামি ছিদ্দাৱছিদ্দং উগ্ঘৰন্তং পগ্ঘৰন্তং. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্যা’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যো অহং আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খিং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ তং [ত্ৱং (সী. পী.)], ভিক্খু, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যো ত্ৱং সাৰিপুত্তং অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খি. যতো চ খো ত্ৱং, ভিক্খু, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুড্ঢিহেসা, ভিক্খু, অৰিযস্স ৱিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি আযতিং সংৱৰং আপজ্জতী’’তি.

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘খম, সাৰিপুত্ত, ইমস্স মোঘপুৰিসস্স, পুৰা তস্স তত্থেৱ সত্তধা মুদ্ধা ফলতী’’তি [ফলিস্সতীতি (ক. সী. স্যা. পী. ক.) অট্ঠকথাসু পন ‘‘ফলতীতি’’ ইত্ৱেৱ দিস্সতি]. ‘‘খমামহং, ভন্তে, তস্স আযস্মতো সচে মং সো আযস্মা এৱমাহ – ‘খমতু চ মে সো আযস্মা’’’তি. পঠমং.

২. সউপাদিসেসসুত্তং

১২. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৱ সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিতুং, যংনূনাহং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

তেন খো পন সমযেন তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘যো হি কোচি, আৱুসো, সউপাদিসেসো কালং কৰোতি, সব্বো সো অপৰিমুত্তো নিৰযা অপৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা অপৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা অপৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা’’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং ভাসিতং নেৱ অভিনন্দি নপ্পটিক্কোসি. অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি – ‘‘ভগৱতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামী’’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসিং. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অতিপ্পগো খো তাৱ সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিতুং; যংনূনাহং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্য’ন্তি. অথ খো অহং, ভন্তে, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিং. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. তেন খো পন সমযেন তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘যো হি কোচি, আৱুসো, সউপাদিসেসো কালং কৰোতি, সব্বো সো অপৰিমুত্তো নিৰযা অপৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা অপৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা অপৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা’তি. অথ খো অহং, ভন্তে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিং নপ্পটিক্কোসিং. অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিং – ‘ভগৱতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামী’’’তি.

‘‘কে চ [কেচি (স্যা. পী.), তে চ (ক.)], সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা বালা অব্যত্তা, কে চ [কেচি (স্যা. পী. ক.) অ. নি. ৬.৪৪ পাড়িযা সংসন্দেতব্বং] সউপাদিসেসং ৱা ‘সউপাদিসেসো’তি জানিস্সন্তি, অনুপাদিসেসং ৱা ‘অনুপাদিসেসো’তি জানিস্সন্তি’’!

‘‘নৱযিমে, সাৰিপুত্ত, পুগ্গলা সউপাদিসেসা কালং কুৰুমানা পৰিমুত্তা নিৰযা পৰিমুত্তা তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তা পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তা অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা. কতমে নৱ? ইধ, সাৰিপুত্ত, একচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি. অযং, সাৰিপুত্ত, পঠমো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. অযং, সাৰিপুত্ত, পঞ্চমো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, সাৰিপুত্ত, ছট্ঠো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা…পে… পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা একবীজী হোতি, একংযেৱ মানুসকং ভৱং নিব্বত্তেত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, সাৰিপুত্ত, সত্তমো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা…পে… পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা কোলংকোলো হোতি, দ্ৱে ৱা তীণি ৱা কুলানি সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, সাৰিপুত্ত, অট্ঠমো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা…পে… পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সত্তক্খত্তুপৰমো হোতি, সত্তক্খত্তুপৰমং দেৱে চ মনুস্সে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, সাৰিপুত্ত, নৱমো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘কে চ, সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা বালা অব্যত্তা, কে চ সউপাদিসেসং ৱা ‘সউপাদিসেসো’তি জানিস্সন্তি, অনুপাদিসেসং ৱা ‘অনুপাদিসেসো’তি জানিস্সন্তি! ইমে খো, সাৰিপুত্ত, নৱ পুগ্গলা সউপাদিসেসা কালং কুৰুমানা পৰিমুত্তা নিৰযা পৰিমুত্তা তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তা পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তা অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা. ন তাৱাযং, সাৰিপুত্ত, ধম্মপৰিযাযো পটিভাসি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং. তং কিস্স হেতু? মাযিমং ধম্মপৰিযাযং সুত্ৱা পমাদং আহৰিংসূতি [আহৰিংসু (সী. পী.)]. অপি চ মযা [অপি চাযং (?)], সাৰিপুত্ত, ধম্মপৰিযাযো পঞ্হাধিপ্পাযেন ভাসিতো’’তি. দুতিযং.

৩. কোট্ঠিকসুত্তং

১৩. অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো [মহাকোট্ঠিতো (সী. স্যা. পী.)] যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং, তং মে কম্মং সম্পৰাযৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং সুখৱেদনীযং [সুখৱেদনিযং (ক.) ম. নি. ৩.৮ পস্সিতব্বং], তং মে কম্মং দুক্খৱেদনীযং [দুক্খৱেদনিযং (ক.)] হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং সুখৱেদনীযং [সুখৱেদনিযং (ক.) ম. নি. ৩.৮ পস্সিতব্বং], তং মে কম্মং দুক্খৱেদনীযং [দুক্খৱেদনিযং (ক.)] হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো, সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং দুক্খৱেদনীযং, তং মে কম্মং সুখৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং পৰিপক্কৱেদনীযং, তং মে কম্মং অপৰিপক্কৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং অপৰিপক্কৱেদনীযং, তং মে কম্মং পৰিপক্কৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং বহুৱেদনীযং, তং মে কম্মং অপ্পৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং অপ্পৱেদনীযং, তং মে কম্মং বহুৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং ৱেদনীযং, তং মে কম্মং অৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং অৱেদনীযং, তং মে কম্মং ৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং তং মে কম্মং সম্পৰাযৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং সম্পৰাযৱেদনীযং তং মে কম্মং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং সুখৱেদনীযং তং মে কম্মং দুক্খৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং দুক্খৱেদনীযং তং মে কম্মং সুখৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং পৰিপক্কৱেদনীযং তং মে কম্মং অপৰিপক্কৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং অপৰিপক্কৱেদনীযং তং মে কম্মং পৰিপক্কৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং বহুৱেদনীযং তং মে কম্মং অপ্পৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং অপ্পৱেদনীযং তং মে কম্মং বহুৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং ৱেদনীযং তং মে কম্মং অৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং অৱেদনীযং তং মে কম্মং ৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি. অথ কিমত্থং চৰহাৱুসো, ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?

‘‘যং খ্ৱস্স [যং খো (ক.)], আৱুসো, অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অপ্পত্তং অসচ্ছিকতং অনভিসমেতং, তস্স ঞাণায দস্সনায পত্তিযা সচ্ছিকিৰিযায অভিসমযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি [ৱুস্সতি (স্যা.)]. (‘‘কিং পনস্সাৱুসো, অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অপ্পত্তং অসচ্ছিকতং অনভিসমেতং, যস্স ঞাণায দস্সনায পত্তিযা সচ্ছিকিৰিযায অভিসমযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?) [( ) স্যা. ক. পোত্থকেসু নত্থি] ‘‘‘ইদং দুক্খ’ন্তি খ্ৱস্স [খো যং (ক.)], আৱুসো, অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অপ্পত্তং অসচ্ছিকতং অনভিসমেতং. তস্স ঞাণায দস্সনায পত্তিযা সচ্ছিকিৰিযায অভিসমযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. অযং ‘দুক্খসমুদযো’তি খ্ৱস্স, আৱুসো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি খ্ৱস্স, আৱুসো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি খ্ৱস্স, আৱুসো, অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অপ্পত্তং অসচ্ছিকতং অনভিসমেতং. তস্স ঞাণায দস্সনায পত্তিযা সচ্ছিকিৰিযায অভিসমযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. ইদং খ্ৱস্স [ইতি খো যং (ক.)], আৱুসো, অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অপ্পত্তং অসচ্ছিকতং অনভিসমেতং. তস্স [যস্স (?)] ঞাণায দস্সনায পত্তিযা সচ্ছিকিৰিযায অভিসমযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি. ততিযং.

৪. সমিদ্ধিসুত্তং

১৪. অথ খো আযস্মা সমিদ্ধি যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সমিদ্ধিং আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘কিমাৰম্মণা, সমিদ্ধি, পুৰিসস্স সঙ্কপ্পৱিতক্কা উপ্পজ্জন্তী’’তি? ‘‘নামৰূপাৰম্মণা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, ক্ৱ নানত্তং গচ্ছন্তী’’তি? ‘‘ধাতূসু, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসমুদযা’’তি? ‘‘ফস্সসমুদযা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসমোসৰণা’’তি? ‘‘ৱেদনাসমোসৰণা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংপমুখা’’তি? ‘‘সমাধিপ্পমুখা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংঅধিপতেয্যা’’তি? ‘‘সতাধিপতেয্যা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংউত্তৰা’’তি? ‘‘পঞ্ঞুত্তৰা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসাৰা’’তি? ‘‘ৱিমুত্তিসাৰা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংওগধা’’তি? ‘‘অমতোগধা, ভন্তে’’তি.

‘‘‘কিমাৰম্মণা, সমিদ্ধি, পুৰিসস্স সঙ্কপ্পৱিতক্কা উপ্পজ্জন্তী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নামৰূপাৰম্মণা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, ক্ৱ নানত্তং গচ্ছন্তী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ধাতূসু, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসমুদযা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ফস্সসমুদযা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসমোসৰণা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ৱেদনাসমোসৰণা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংপমুখা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘সমাধিপ্পমুখা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংঅধিপতেয্যা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘সতাধিপতেয্যা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংউত্তৰা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘পঞ্ঞুত্তৰা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসাৰা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ৱিমুত্তিসাৰা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংওগধা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘অমতোগধা, ভন্তে’তি ৱদেসি. সাধু সাধু, সমিদ্ধি! সাধু খো ত্ৱং, সমিদ্ধি, পুট্ঠো [পঞ্হং (সী. স্যা. পী.)] পুট্ঠো ৱিস্সজ্জেসি, তেন চ মা মঞ্ঞী’’তি. চতুত্থং.

৫. গণ্ডসুত্তং

১৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গণ্ডো অনেকৱস্সগণিকো. তস্সস্সু গণ্ডস্স নৱ ৱণমুখানি নৱ অভেদনমুখানি. ততো যং কিঞ্চি পগ্ঘৰেয্য – অসুচিযেৱ পগ্ঘৰেয্য, দুগ্গন্ধংযেৱ পগ্ঘৰেয্য, জেগুচ্ছিযংযেৱ [জেগুচ্ছিযেৱ (ক.)] পগ্ঘৰেয্য; যং কিঞ্চি পসৱেয্য – অসুচিযেৱ পসৱেয্য, দুগ্গন্ধংযেৱ পসৱেয্য, জেগুচ্ছিযংযেৱ পসৱেয্য.

‘‘গণ্ডোতি খো, ভিক্খৱে, ইমস্সেতং চাতুমহাভূতিকস্স [চাতুম্মহাভূতিকস্স (সী. স্যা. পী.)] কাযস্স অধিৱচনং মাতাপেত্তিকসম্ভৱস্স ওদনকুম্মাসূপচযস্স অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মস্স. তস্সস্সু গণ্ডস্স নৱ ৱণমুখানি নৱ অভেদনমুখানি. ততো যং কিঞ্চি পগ্ঘৰতি – অসুচিযেৱ পগ্ঘৰতি, দুগ্গন্ধংযেৱ পগ্ঘৰতি, জেগুচ্ছিযংযেৱ পগ্ঘৰতি; যং কিঞ্চি পসৱতি – অসুচিযেৱ পসৱতি, দুগ্গন্ধংযেৱ পসৱতি, জেগুচ্ছিযংযেৱ পসৱতি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ইমস্মিং কাযে নিব্বিন্দথা’’তি. পঞ্চমং.

৬. সঞ্ঞাসুত্তং

১৬. ‘‘নৱযিমা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. কতমা নৱ? অসুভসঞ্ঞা, মৰণসঞ্ঞা, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা [পটিক্কূলসঞ্ঞা (সী. স্যা. পী.)], সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা [অনভিৰতিসঞ্ঞা (ক.) অ. নি. ৫.১২১-১২২], অনিচ্চসঞ্ঞা, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, পহানসঞ্ঞা, ৱিৰাগসঞ্ঞা – ইমা খো, ভিক্খৱে, নৱ সঞ্ঞা, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. ছট্ঠং.

৭. কুলসুত্তং

১৭. ‘‘নৱহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা নালং নিসীদিতুং. কতমেহি নৱহি? ন মনাপেন পচ্চুট্ঠেন্তি, ন মনাপেন অভিৱাদেন্তি, ন মনাপেন আসনং দেন্তি, সন্তমস্স পৰিগুহন্তি, বহুকম্পি থোকং দেন্তি, পণীতম্পি লূখং দেন্তি, অসক্কচ্চং দেন্তি নো সক্কচ্চং, ন উপনিসীদন্তি ধম্মস্সৱনায, ভাসিতমস্স ন সুস্সূসন্তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, নৱহঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপগন্তুং উপগন্ত্ৱা ৱা নালং নিসীদিতুং.

‘‘নৱহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা অলং নিসীদিতুং. কতমেহি নৱহি? মনাপেন পচ্চুট্ঠেন্তি, মনাপেন অভিৱাদেন্তি, মনাপেন আসনং দেন্তি, সন্তমস্স ন পৰিগুহন্তি, বহুকম্পি বহুকং দেন্তি, পণীতম্পি পণীতং দেন্তি, সক্কচ্চং দেন্তি নো অসক্কচ্চং, উপনিসীদন্তি ধম্মস্সৱনায, ভাসিতমস্স সুস্সূসন্তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, নৱহঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা অলং নিসীদিতু’’ন্তি. সত্তমং.

৮. নৱঙ্গুপোসথসুত্তং

১৮. ‘‘নৱহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো উপোসথো উপৱুত্থো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো. কথং উপৱুত্থো চ, ভিক্খৱে, নৱহঙ্গেহি সমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যাৱজীৱং অৰহন্তো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা নিহিতদণ্ডা নিহিতসত্থা লজ্জী দযাপন্না সব্বপাণভূতহিতানুকম্পিনো ৱিহৰন্তি; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰামি. ইমিনাপঙ্গেন [ইমিনাপি অঙ্গেন (ক. সী.)] অৰহতং অনুকৰোমি; উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা পঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি…পে. ….