৪. মহাৱগ্গো

১. অনুপুব্বৱিহাৰসুত্তং

৩২. [দী. নি. ৩.৩৪৪, ৩৫৯] ‘‘নৱযিমে, ভিক্খৱে, অনুপুব্বৱিহাৰা. কতমে নৱ? [এত্থ সী. পী. পোত্থকেসু ‘‘ইধ ভিক্খৱে ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহী’’ তিআদিনা ৱিত্থৰেন পাঠো দিস্সতি] পঠমং ঝানং, দুতিযং ঝানং, ততিযং ঝানং, চতুত্থং ঝানং, আকাসানঞ্চাযতনং, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধো – ইমে খো, ভিক্খৱে, নৱ অনুপুব্বৱিহাৰা’’তি. পঠমং.

২. অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিসুত্তং

৩৩. ‘‘নৱযিমা, ভিক্খৱে [নৱ ভিক্খৱে (?)], অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিযো দেসেস্সামি, তং সুণাথ…পে… কতমা চ, ভিক্খৱে, নৱ অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিযো? যত্থ কামা নিৰুজ্ঝন্তি, যে চ কামে নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পাৰঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৱদামি. ‘কত্থ কামা নিৰুজ্ঝন্তি, কে চ কামে নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৱং ৱদেয্য, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্থ কামা নিৰুজ্ঝন্তি, তে চ কামে নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৱে, অসঠো অমাযাৱী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিৰুপাসেয্য.

‘‘যত্থ ৱিতক্কৱিচাৰা নিৰুজ্ঝন্তি, যে চ ৱিতক্কৱিচাৰে নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পাৰঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৱদামি. ‘কত্থ ৱিতক্কৱিচাৰা নিৰুজ্ঝন্তি, কে চ ৱিতক্কৱিচাৰে নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৱং ৱদেয্য, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এত্থ ৱিতক্কৱিচাৰা নিৰুজ্ঝন্তি, তে চ ৱিতক্কৱিচাৰে নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৱে, অসঠো অমাযাৱী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিৰুপাসেয্য.

‘‘যত্থ পীতি নিৰুজ্ঝতি, যে চ পীতিং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পাৰঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৱদামি. ‘কত্থ পীতি নিৰুজ্ঝতি, কে চ পীতিং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৱং ৱদেয্য, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ইধাৱুসো, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এত্থ পীতি নিৰুজ্ঝতি, তে চ পীতিং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৱে, অসঠো অমাযাৱী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিৰুপাসেয্য.

‘‘যত্থ উপেক্খাসুখং নিৰুজ্ঝতি, যে চ উপেক্খাসুখং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পাৰঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৱদামি. ‘কত্থ উপেক্খাসুখং নিৰুজ্ঝতি, কে চ উপেক্খাসুখং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৱং ৱদেয্য, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এত্থ উপেক্খাসুখং নিৰুজ্ঝতি, তে চ উপেক্খাসুখং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৱে, অসঠো অমাযাৱী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিৰুপাসেয্য.

‘‘যত্থ ৰূপসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, যে চ ৰূপসঞ্ঞং [যত্থ ৰূপসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝন্তি, যে চ ৰূপসঞ্ঞা (সী. স্যা. পী.)] নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পাৰঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৱদামি. ‘কত্থ ৰূপসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, কে চ ৰূপসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৱং ৱদেয্য, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা অনন্তো আকাসোতি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্থ ৰূপসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, তে চ ৰূপসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৱে, অসঠো অমাযাৱী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিৰুপাসেয্য.

‘‘যত্থ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, যে চ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পাৰঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৱদামি. ‘কত্থ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, কে চ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৱং ৱদেয্য, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্থ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, তে চ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৱে, অসঠো অমাযাৱী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিৰুপাসেয্য.

‘‘যত্থ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, যে চ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পাৰঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৱদামি. ‘কত্থ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, কে চ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৱং ৱদেয্য, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্থ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, তে চ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৱে, অসঠো অমাযাৱী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিৰুপাসেয্য.

‘‘যত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, যে চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পাৰঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৱদামি. ‘কত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, কে চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৱং ৱদেয্য, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, তে চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৱে, অসঠো অমাযাৱী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিৰুপাসেয্য.

‘‘যত্থ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, যে চ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পাৰঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৱদামি. ‘কত্থ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, কে চ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৱং ৱদেয্য, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এত্থ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি, তে চ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৱে, অসঠো অমাযাৱী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিৰুপাসেয্য. ইমা খো, ভিক্খৱে, নৱ অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিযো’’তি. দুতিযং.

৩. নিব্বানসুখসুত্তং

৩৪. একং সমযং আযস্মা সাৰিপুত্তো ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সুখমিদং, আৱুসো, নিব্বানং. সুখমিদং, আৱুসো, নিব্বান’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং পনেত্থ, আৱুসো সাৰিপুত্ত, সুখং যদেত্থ নত্থি ৱেদযিত’’ন্তি? ‘‘এতদেৱ খ্ৱেত্থ, আৱুসো, সুখং যদেত্থ নত্থি ৱেদযিতং. পঞ্চিমে, আৱুসো, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা – ইমে খো, আৱুসো, পঞ্চ কামগুণা. যং খো, আৱুসো, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, ইদং ৱুচ্চতাৱুসো, কামসুখং.

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি, স্ৱস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৱুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স তে কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৱুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৱুত্তং ভগৱতা. ইমিনাপি খো এতং, আৱুসো, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো ৱিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি, স্ৱস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৱুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স তে ৱিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৱুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৱুত্তং ভগৱতা. ইমিনাপি খো এতং, আৱুসো, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো পীতিসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি, স্ৱস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৱুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স তে পীতিসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৱুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৱুত্তং ভগৱতা. ইমিনাপি খো এতং, আৱুসো, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি, স্ৱস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৱুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স তে উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৱুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৱুত্তং ভগৱতা. ইমিনাপি খো এতং, আৱুসো, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা অনন্তো আকাসোতি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো ৰূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি, স্ৱস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৱুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স তে ৰূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৱুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৱুত্তং ভগৱতা. ইমিনাপি খো এতং, আৱুসো, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি, স্ৱস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৱুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স তে আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৱুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৱুত্তং ভগৱতা. ইমিনাপি খো এতং, আৱুসো, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম, নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি, স্ৱস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৱুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স তে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৱুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৱুত্তং ভগৱতা. ইমিনাপি খো এতং, আৱুসো, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তস্স চে, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি, স্ৱস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৱুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স তে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৱুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৱুত্তং ভগৱতা. ইমিনাপি খো এতং, আৱুসো, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. ইমিনাপি খো এতং, আৱুসো, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বান’’ন্তি. ততিযং.

৪. গাৱীউপমাসুত্তং

৩৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গাৱী পব্বতেয্যা বালা অব্যত্তা অখেত্তঞ্ঞূ অকুসলা ৱিসমে পব্বতে চৰিতুং. তস্সা এৱমস্স – ‘যংনূনাহং অগতপুব্বঞ্চেৱ দিসং গচ্ছেয্যং, অখাদিতপুব্বানি চ তিণানি খাদেয্যং, অপীতপুব্বানি চ পানীযানি পিৱেয্য’ন্তি. সা পুৰিমং পাদং ন সুপ্পতিট্ঠিতং পতিট্ঠাপেত্ৱা পচ্ছিমং পাদং উদ্ধৰেয্য. সা ন চেৱ অগতপুব্বং দিসং গচ্ছেয্য, ন চ অখাদিতপুব্বানি তিণানি খাদেয্য, ন চ অপীতপুব্বানি পানীযানি পিৱেয্য; যস্মিং চস্সা পদেসে ঠিতায এৱমস্স – ‘যংনূনাহং অগতপুব্বঞ্চেৱ দিসং গচ্ছেয্যং, অখাদিতপুব্বানি চ তিণানি খাদেয্যং, অপীতপুব্বানি চ পানীযানি পিৱেয্য’ন্তি তঞ্চ পদেসং ন সোত্থিনা পচ্চাগচ্ছেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সা, ভিক্খৱে, গাৱী পব্বতেয্যা বালা অব্যত্তা অখেত্তঞ্ঞূ অকুসলা ৱিসমে পব্বতে চৰিতুং. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভিক্খু বালো অব্যত্তো অখেত্তঞ্ঞূ অকুসলো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; সো তং নিমিত্তং ন আসেৱতি ন ভাৱেতি ন বহুলীকৰোতি ন স্ৱাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো ন সক্কোতি ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুং. তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো ন সক্কোতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুং. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু উভতো ভট্ঠো উভতো পৰিহীনো, সেয্যথাপি সা গাৱী পব্বতেয্যা বালা অব্যত্তা অখেত্তঞ্ঞূ অকুসলা ৱিসমে পব্বতে চৰিতুং’’’.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গাৱী পব্বতেয্যা পণ্ডিতা ব্যত্তা খেত্তঞ্ঞূ কুসলা ৱিসমে পব্বতে চৰিতুং. তস্সা এৱমস্স – ‘যংনূনাহং অগতপুব্বঞ্চেৱ দিসং গচ্ছেয্যং, অখাদিতপুব্বানি চ তিণানি খাদেয্যং, অপীতপুব্বানি চ পানীযানি পিৱেয্য’ন্তি. সা পুৰিমং পাদং সুপ্পতিট্ঠিতং পতিট্ঠাপেত্ৱা পচ্ছিমং পাদং উদ্ধৰেয্য. সা অগতপুব্বঞ্চেৱ দিসং গচ্ছেয্য, অখাদিতপুব্বানি চ তিণানি খাদেয্য, অপীতপুব্বানি চ পানীযানি পিৱেয্য. যস্মিং চস্সা পদেসে ঠিতায এৱমস্স – ‘যংনূনাহং অগতপুব্বঞ্চেৱ দিসং গচ্ছেয্যং, অখাদিতপুব্বানি চ তিণানি খাদেয্যং, অপীতপুব্বানি চ পানীযানি পিৱেয্য’ন্তি তঞ্চ পদেসং সোত্থিনা পচ্চাগচ্ছেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সা, ভিক্খৱে, গাৱী পব্বতেয্যা পণ্ডিতা ব্যত্তা খেত্তঞ্ঞূ কুসলা ৱিসমে পব্বতে চৰিতুং. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভিক্খু পণ্ডিতো ব্যত্তো খেত্তঞ্ঞূ কুসলো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো দুতিযং ঝানং অনভিহিংসমানো ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰেয্যং সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেয্যং যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰীতি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো ততিযং ঝানং অনভিহিংসমানো পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো চতুত্থং ঝানং অনভিহিংসমানো সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা অনন্তো আকাসোতি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো আকাসানঞ্চাযতনং অনভিহিংসমানো সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা …পে… আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অনভিহিংসমানো সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং অনভিহিংসমানো সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং অনভিহিংসমানো সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘যংনূনাহং সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং অনভিহিংসমানো সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি.

‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তং তদেৱ সমাপত্তিং সমাপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি, তস্স মুদু চিত্তং হোতি কম্মঞ্ঞং. মুদুনা কম্মঞ্ঞেন চিত্তেন অপ্পমাণো সমাধি হোতি সুভাৱিতো. সো অপ্পমাণেন সমাধিনা সুভাৱিতেন যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকৰণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিৰিযায তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.

‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভৱেয্যং, একোপি হুত্ৱা বহুধা অস্সং, বহুধাপি হুত্ৱা একো অস্সং…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.

‘‘সো সচে আকঙ্খতি – দিব্বায সোতধাতুযা…পে… সতি সতি আযতনে.

‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানেয্যং, সৰাগং ৱা চিত্তং সৰাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ৱীতৰাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সদোসং ৱা চিত্তং সদোসং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৱীতদোসং ৱা চিত্তং ৱীতদোসং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সমোহং ৱা চিত্তং সমোহং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৱীতমোহং ৱা চিত্তং… সংখিত্তং ৱা চিত্তং… ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং… মহগ্গতং ৱা চিত্তং… অমহগ্গতং ৱা চিত্তং… সউত্তৰং ৱা চিত্তং… অনুত্তৰং ৱা চিত্তং… সমাহিতং ৱা চিত্তং… অসমাহিতং ৱা চিত্তং… ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং… অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং অৱিমুত্তং চিত্তন্তি পজানেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.

‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰেয্যং, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.

‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.

‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে’’তি. চতুত্থং.

৫. ঝানসুত্তং

৩৬. ‘‘পঠমম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামি; দুতিযম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামি; ততিযম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামি; চতুত্থম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামি; আকাসানঞ্চাযতনম্পাহং, ভিক্খৱে, নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামি; ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনম্পাহং, ভিক্খৱে, নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামি; আকিঞ্চঞ্ঞাযতনম্পাহং, ভিক্খৱে, নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামি; নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনম্পাহং, ভিক্খৱে, নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামি; সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধম্পাহং, ভিক্খৱে, নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামি.

‘‘‘পঠমম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেতি [পতিট্ঠাপেতি (স্যা.), পটিপাদেতি (ক.) ম. নি. ২.১৩৩ পস্সিতব্বং]. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেত্ৱা [পতিট্ঠাপেত্ৱা (স্যা.), পটিপাদেত্ৱা (ক.)] অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৱানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৱানং খযং পাপুণাতি, তেনেৱ ধম্মৰাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ইস্সাসো ৱা ইস্সাসন্তেৱাসী ৱা তিণপুৰিসৰূপকে ৱা মত্তিকাপুঞ্জে ৱা যোগ্গং কৰিত্ৱা, সো অপৰেন সমযেন দূৰেপাতী চ হোতি অক্খণৱেধী চ মহতো চ কাযস্স পদালেতা [পদালিতা (ক.) অ. নি. ৩.১৩৪; ৪.১৮১]; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৱানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৱানং খযং পাপুণাতি, তেনেৱ ধম্মৰাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. ‘পঠমম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘দুতিযম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায…পে… ততিযম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায… ‘চতুত্থম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৱানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৱানং খযং পাপুণাতি, তেনেৱ ধম্মৰাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ইস্সাসো ৱা ইস্সাসন্তেৱাসী ৱা তিণপুৰিসৰূপকে ৱা মত্তিকাপুঞ্জে ৱা যোগ্গং কৰিত্ৱা, সো অপৰেন সমযেন দূৰেপাতী চ হোতি অক্খণৱেধী চ মহতো চ কাযস্স পদালেতা; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা, দুক্খস্স চ পহানা, পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগতং…পে… অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. ‘চতুত্থম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘আকাসানঞ্চাযতনম্পাহং, ভিক্খৱে, ঝানং নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৱানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৱানং খযং পাপুণাতি, তেনেৱ ধম্মৰাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ইস্সাসো ৱা ইস্সাসন্তেৱাসী ৱা তিণপুৰিসৰূপকে ৱা মত্তিকাপুঞ্জে ৱা যোগ্গং কৰিত্ৱা, সো অপৰেন সমযেন দূৰেপাতী চ হোতি অক্খণৱেধী চ মহতো চ কাযস্স পদালেতা; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং…পে… অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. ‘আকাসানঞ্চাযতনম্পাহং, ভিক্খৱে, নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনম্পাহং, ভিক্খৱে, নিস্সায…পে… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনম্পাহং, ভিক্খৱে, নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৱানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৱানং খযং পাপুণাতি, তেনেৱ ধম্মৰাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ইস্সাসো ৱা ইস্সাসন্তেৱাসী ৱা তিণপুৰিসৰূপকে ৱা মত্তিকাপুঞ্জে ৱা যোগ্গং কৰিত্ৱা, সো অপৰেন সমযেন দূৰেপাতী চ হোতি অক্খণৱেধী চ মহতো চ কাযস্স পদালেতা; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৱাপেত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৱানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৱানং খযং পাপুণাতি, তেনেৱ ধম্মৰাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. ‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনম্পাহং, নিস্সায আসৱানং খযং ৱদামী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, যাৱতা সঞ্ঞাসমাপত্তি তাৱতা অঞ্ঞাপটিৱেধো. যানি চ খো ইমানি, ভিক্খৱে, নিস্সায দ্ৱে আযতনানি – নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি চ সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধো চ, ঝাযীহেতে, ভিক্খৱে, সমাপত্তিকুসলেহি সমাপত্তিৱুট্ঠানকুসলেহি সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠহিত্ৱা সম্মা অক্খাতব্বানীতি ৱদামী’’তি. পঞ্চমং.

৬. আনন্দসুত্তং

৩৭. একং সমযং আযস্মা আনন্দো কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তত্ৰ খো আযস্মা আনন্দো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা আনন্দো এতদৱোচ –

‘‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো, অব্ভুতং, আৱুসো! যাৱঞ্চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্বাধে ওকাসাধিগমো অনুবুদ্ধো সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযায. তদেৱ নাম চক্খুং ভৱিস্সতি তে ৰূপা তঞ্চাযতনং নো পটিসংৱেদিস্সতি [পটিসংৱেদযতি (ক.)]. তদেৱ নাম সোতং ভৱিস্সতি তে সদ্দা তঞ্চাযতনং নো পটিসংৱেদিস্সতি. তদেৱ নাম ঘানং ভৱিস্সতি তে গন্ধা তঞ্চাযতনং নো পটিসংৱেদিস্সতি. সাৱ নাম জিৱ্হা ভৱিস্সতি তে ৰসা তঞ্চাযতনং নো পটিসংৱেদিস্সতি. সোৱ নাম কাযো ভৱিস্সতি তে ফোট্ঠব্বা তঞ্চাযতনং নো পটিসংৱেদিস্সতী’’তি.

এৱং ৱুত্তে আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘সঞ্ঞীমেৱ নু খো, আৱুসো আনন্দ, তদাযতনং নো পটিসংৱেদেতি উদাহু অসঞ্ঞী’’তি? ‘‘সঞ্ঞীমেৱ খো, আৱুসো, তদাযতনং নো পটিসংৱেদেতি, নো অসঞ্ঞী’’তি.

‘‘কিংসঞ্ঞী পনাৱুসো, তদাযতনং নো পটিসংৱেদেতী’’তি? ‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু, সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱংসঞ্ঞীপি খো, আৱুসো, তদাযতনং নো পটিসংৱেদেতি.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱংসঞ্ঞীপি খো, আৱুসো, তদাযতনং নো পটিসংৱেদেতি.

‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱংসঞ্ঞীপি খো, আৱুসো, তদাযতনং নো পটিসংৱেদেতী’’তি.

‘‘একমিদাহং, আৱুসো, সমযং সাকেতে ৱিহৰামি অঞ্জনৱনে মিগদাযে. অথ খো, আৱুসো, জটিলৱাসিকা [জটিলগাহিযা (সী. পী.), জডিলভাগিকা (স্যা.)] ভিক্খুনী যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো, আৱুসো, জটিলৱাসিকা ভিক্খুনী মং এতদৱোচ – ‘যাযং, ভন্তে আনন্দ, সমাধি ন চাভিনতো ন চাপনতো ন চ সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতগতো [সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতৱতো (সী. স্যা. কং. পী.), সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিৱাৱটো (ক.) অ. নি. ৩.১০২; ৫.২৭; দী. নি. ৩.৩৫৫], ৱিমুত্তত্তা ঠিতো, ঠিতত্তা সন্তুসিতো, সন্তুসিতত্তা নো পৰিতস্সতি. অযং, ভন্তে আনন্দ, সমাধি কিংফলো ৱুত্তো ভগৱতা’’’তি?

‘‘এৱং ৱুত্তে, সোহং, আৱুসো, জটিলৱাসিকং ভিক্খুনিং এতদৱোচং – ‘যাযং, ভগিনি, সমাধি ন চাভিনতো ন চাপনতো ন চ সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতগতো, ৱিমুত্তত্তা ঠিতো, ঠিতত্তা সন্তুসিতো, সন্তুসিতত্তা নো পৰিতস্সতি. অযং, ভগিনি, সমাধি অঞ্ঞাফলো ৱুত্তো ভগৱতা’তি. এৱংসঞ্ঞীপি খো, আৱুসো, তদাযতনং নো পটিসংৱেদেতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. লোকাযতিকসুত্তং

৩৮. অথ খো দ্ৱে লোকাযতিকা ব্ৰাহ্মণা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ব্ৰাহ্মণা ভগৱন্তং এতদৱোচুং –

‘‘পূৰণো, ভো গোতম, কস্সপো সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানাতি – ‘চৰতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি. সো এৱমাহ – ‘অহং অনন্তেন ঞাণেন অনন্তং লোকং জানং পস্সং ৱিহৰামী’তি. অযম্পি [অযম্পি হি (স্যা. ক.)], ভো গোতম, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী অপৰিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানাতি – ‘চৰতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি. সো [সোপি (?)] এৱমাহ – ‘অহং অনন্তেন ঞাণেন অনন্তং লোকং জানং পস্সং ৱিহৰামী’তি. ইমেসং, ভো গোতম, উভিন্নং ঞাণৱাদানং উভিন্নং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিপচ্চনীকৱাদানং কো সচ্চং আহ কো মুসা’’তি?

‘‘অলং, ব্ৰাহ্মণা! তিট্ঠতেতং – ‘ইমেসং উভিন্নং ঞাণৱাদানং উভিন্নং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিপচ্চনীকৱাদানং কো সচ্চং আহ কো মুসা’তি. ধম্মং ৱো, ব্ৰাহ্মণা, দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো তে ব্ৰাহ্মণা ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণা, চত্তাৰো পুৰিসা চতুদ্দিসা ঠিতা পৰমেন জৱেন চ সমন্নাগতা পৰমেন চ পদৱীতিহাৰেন. তে এৱৰূপেন জৱেন সমন্নাগতা অস্সু, সেয্যথাপি নাম দড়্হধম্মা [দড়্হধম্মো (সব্বত্থ) অ. নি. ৪.৪৫; ম. নি. ১.১১৬ চ, তংসংৱণ্ণনাটীকাযো চ মোগ্গল্লানব্যাকৰণঞ্চ ওলোকেতব্বা] ধনুগ্গহো সিক্খিতো কতহত্থো কতূপাসনো লহুকেন অসনেন অপ্পকসিৰেন তিৰিযং তালচ্ছাযং [তালচ্ছাতিং (সী. স্যা. পী.), তালচ্ছাদিং (ক.) অ. নি. ৪.৪৫; ম. নি. ১.১৬১ পস্সিতব্বং] অতিপাতেয্য; এৱৰূপেন চ পদৱীতিহাৰেন, সেয্যথাপি নাম পুৰত্থিমা সমুদ্দা পচ্ছিমো সমুদ্দো অথ পুৰত্থিমায দিসায ঠিতো পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং গমনেন লোকস্স অন্তং পাপুণিস্সামী’তি. সো অঞ্ঞত্ৰেৱ অসিতপীতখাযিতসাযিতা অঞ্ঞত্ৰ উচ্চাৰপস্সাৱকম্মা অঞ্ঞত্ৰ নিদ্দাকিলমথপটিৱিনোদনা ৱস্সসতাযুকো ৱস্সসতজীৱী ৱস্সসতং গন্ত্ৱা অপ্পত্ৱাৱ লোকস্স অন্তং অন্তৰা কালং কৰেয্য. অথ পচ্ছিমায দিসায…পে… অথ উত্তৰায দিসায… অথ দক্খিণায দিসায ঠিতো পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং গমনেন লোকস্স অন্তং পাপুণিস্সামী’তি. সো অঞ্ঞত্ৰেৱ অসিতপীতখাযিতসাযিতা অঞ্ঞত্ৰ উচ্চাৰপস্সাৱকম্মা অঞ্ঞত্ৰ নিদ্দাকিলমথপটিৱিনোদনা ৱস্সসতাযুকো ৱস্সসতজীৱী ৱস্সসতং গন্ত্ৱা অপ্পত্ৱাৱ লোকস্স অন্তং অন্তৰা কালং কৰেয্য. তং কিস্স হেতু? নাহং, ব্ৰাহ্মণা, এৱৰূপায সন্ধাৱনিকায লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৱদামি. ন চাহং, ব্ৰাহ্মণা, অপ্পত্ৱাৱ লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিৰিযং ৱদামি.

‘‘পঞ্চিমে, ব্ৰাহ্মণা, কামগুণা অৰিযস্স ৱিনযে লোকোতি ৱুচ্চতি. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা; সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা; ইমে খো, ব্ৰাহ্মণা, পঞ্চ কামগুণা অৰিযস্স ৱিনযে লোকোতি ৱুচ্চতি.

‘‘ইধ, ব্ৰাহ্মণা, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণা, ‘ভিক্খু লোকস্স অন্তমাগম্ম, লোকস্স অন্তে ৱিহৰতি’. তমঞ্ঞে এৱমাহংসু – ‘অযম্পি লোকপৰিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’তি. অহম্পি হি [অহম্পি (সী. পী.)], ব্ৰাহ্মণা, এৱং ৱদামি – ‘অযম্পি লোকপৰিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’’’তি.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণা, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণা, ‘ভিক্খু লোকস্স অন্তমাগম্ম লোকস্স অন্তে ৱিহৰতি’. তমঞ্ঞে এৱমাহংসু – ‘অযম্পি লোকপৰিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’তি. অহম্পি হি, ব্ৰাহ্মণা, এৱং ৱদামি – ‘অযম্পি লোকপৰিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’’’তি.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণা, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণা, ‘ভিক্খু লোকস্স অন্তমাগম্ম লোকস্স অন্তে ৱিহৰতি’. তমঞ্ঞে এৱমাহংসু – ‘অযম্পি লোকপৰিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’তি. অহম্পি হি, ব্ৰাহ্মণা, এৱং ৱদামি – ‘অযম্পি লোকপৰিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’’’তি.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণা, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে… সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে… সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণা, ‘ভিক্খু লোকস্স অন্তমাগম্ম লোকস্স অন্তে ৱিহৰতি’. তমঞ্ঞে এৱমাহংসু – ‘অযম্পি লোকপৰিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’তি. অহম্পি হি, ব্ৰাহ্মণা, এৱং ৱদামি – ‘অযম্পি লোকপৰিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’’’তি.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণা, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণা, ‘ভিক্খু লোকস্স অন্তমাগম্ম লোকস্স অন্তে ৱিহৰতি তিণ্ণো লোকে ৱিসত্তিক’’’ন্তি. সত্তমং.

৮. দেৱাসুৰসঙ্গামসুত্তং

৩৯. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, দেৱাসুৰসঙ্গামো সমুপব্যূড়্হো [সমুপব্বূড়্হো (সী. পী.)] অহোসি. তস্মিং খো পন, ভিক্খৱে, সঙ্গামে অসুৰা জিনিংসু, দেৱা পৰাজযিংসু [পৰাজিযিংসু (সী. স্যা. ক.)]. পৰাজিতা চ, ভিক্খৱে, দেৱা [দেৱা ভীতা (পী.)] অপযিংসুযেৱ [অপযংস্ৱেৱ (সী.)] উত্তৰেনাভিমুখা, অভিযিংসু [অভিযংসু (সী.)] অসুৰা. অথ খো, ভিক্খৱে, দেৱানং এতদহোসি – ‘অভিযন্তেৱ খো অসুৰা. যংনূন মযং দুতিযম্পি অসুৰেহি সঙ্গামেয্যামা’তি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৱে, দেৱা অসুৰেহি সঙ্গামেসুং. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৱে, অসুৰাৱ জিনিংসু, দেৱা পৰাজযিংসু. পৰাজিতা চ, ভিক্খৱে, দেৱা অপযিংসুযেৱ উত্তৰেনাভিমুখা, অভিযিংসু অসুৰা’’.

অথ খো, ভিক্খৱে, দেৱানং এতদহোসি – ‘অভিযন্তেৱ খো অসুৰা. যংনূন মযং ততিযম্পি অসুৰেহি সঙ্গামেয্যামা’তি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৱে, দেৱা অসুৰেহি সঙ্গামেসুং. ততিযম্পি খো, ভিক্খৱে, অসুৰাৱ জিনিংসু, দেৱা পৰাজযিংসু. পৰাজিতা চ, ভিক্খৱে, দেৱা ভীতা দেৱপুৰংযেৱ পৱিসিংসু. দেৱপুৰগতানঞ্চ পন [পুন (ক.)], ভিক্খৱে, দেৱানং এতদহোসি – ‘ভীৰুত্তানগতেন খো দানি মযং এতৰহি অত্তনা ৱিহৰাম অকৰণীযা অসুৰেহী’তি. অসুৰানম্পি, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘ভীৰুত্তানগতেন খো দানি দেৱা এতৰহি অত্তনা ৱিহৰন্তি অকৰণীযা অম্হেহী’তি.

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, দেৱাসুৰসঙ্গামো সমুপব্যূড়্হো অহোসি. তস্মিং খো পন, ভিক্খৱে, সঙ্গামে দেৱা জিনিংসু, অসুৰা পৰাজযিংসু. পৰাজিতা চ, ভিক্খৱে, অসুৰা অপযিংসুযেৱ দক্খিণেনাভিমুখা, অভিযিংসু দেৱা. অথ খো, ভিক্খৱে, অসুৰানং এতদহোসি – ‘অভিযন্তেৱ খো দেৱা. যংনূন মযং দুতিযম্পি দেৱেহি সঙ্গামেয্যামা’তি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৱে, অসুৰা দেৱেহি সঙ্গামেসুং. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৱে, দেৱা জিনিংসু, অসুৰা পৰাজযিংসু. পৰাজিতা চ, ভিক্খৱে, অসুৰা অপযিংসুযেৱ দক্খিণেনাভিমুখা, অভিযিংসু দেৱা’’.

অথ খো, ভিক্খৱে, অসুৰানং এতদহোসি – ‘অভিযন্তেৱ খো দেৱা. যংনূন মযং ততিযম্পি দেৱেহি সঙ্গামেয্যামা’তি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৱে, অসুৰা দেৱেহি সঙ্গামেসুং. ততিযম্পি খো, ভিক্খৱে, দেৱা জিনিংসু, অসুৰা পৰাজযিংসু. পৰাজিতা চ, ভিক্খৱে, অসুৰা ভীতা অসুৰপুৰংযেৱ পৱিসিংসু. অসুৰপুৰগতানঞ্চ পন, ভিক্খৱে, অসুৰানং এতদহোসি – ‘ভীৰুত্তানগতেন খো দানি মযং এতৰহি অত্তনা ৱিহৰাম অকৰণীযা দেৱেহী’তি. দেৱানম্পি, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘ভীৰুত্তানগতেন খো দানি অসুৰা এতৰহি অত্তনা ৱিহৰন্তি অকৰণীযা অম্হেহী’তি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যস্মিং সমযে ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, তস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে ভিক্খুস্স এৱং হোতি – ‘ভীৰুত্তানগতেন খো দানাহং এতৰহি অত্তনা ৱিহৰামি অকৰণীযো মাৰস্সা’তি. মাৰস্সাপি, ভিক্খৱে, পাপিমতো এৱং হোতি – ‘ভীৰুত্তানগতেন খো দানি ভিক্খু এতৰহি অত্তনা ৱিহৰতি অকৰণীযো ময্হ’’’ন্তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, তস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে ভিক্খুস্স এৱং হোতি – ‘ভীৰুত্তানগতেন খো দানাহং এতৰহি অত্তনা ৱিহৰামি অকৰণীযো মাৰস্সা’তি. মাৰস্সাপি, ভিক্খৱে, পাপিমতো এৱং হোতি – ‘ভীৰুত্তানগতেন খো দানি ভিক্খু এতৰহি অত্তনা ৱিহৰতি, অকৰণীযো ময্হ’’’ন্তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্তমকাসি মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো তিণ্ণো লোকে ৱিসত্তিক’’’ন্তি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি… সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি… সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি… সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু অন্তমকাসি মাৰং, অপদং ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো তিণ্ণো লোকে ৱিসত্তিক’’’ন্তি. অট্ঠমং.

৯. নাগসুত্তং

৪০. ‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে আৰঞ্ঞিকস্স নাগস্স গোচৰপসুতস্স হত্থীপি হত্থিনিযোপি হত্থিকলভাপি হত্থিচ্ছাপাপি পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা তিণগ্গানি ছিন্দন্তি, তেন, ভিক্খৱে, আৰঞ্ঞিকো নাগো অট্টীযতি হৰাযতি জিগুচ্ছতি. যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে আৰঞ্ঞিকস্স নাগস্স গোচৰপসুতস্স হত্থীপি হত্থিনিযোপি হত্থিকলভাপি হত্থিচ্ছাপাপি ওভগ্গোভগ্গং সাখাভঙ্গং খাদন্তি, তেন, ভিক্খৱে, আৰঞ্ঞিকো নাগো অট্টীযতি হৰাযতি জিগুচ্ছতি. যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে আৰঞ্ঞিকস্স নাগস্স ওগাহং ওতিণ্ণস্স হত্থীপি হত্থিনিযোপি হত্থিকলভাপি হত্থিচ্ছাপাপি পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা সোণ্ডায উদকং আলোড়েন্তি, তেন, ভিক্খৱে, আৰঞ্ঞিকো নাগো অট্টীযতি হৰাযতি জিগুচ্ছতি. যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে আৰঞ্ঞিকস্স নাগস্স ওগাহা উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি, তেন, ভিক্খৱে, আৰঞ্ঞিকো নাগো অট্টীযতি হৰাযতি জিগুচ্ছতি.

‘‘তস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে আৰঞ্ঞিকস্স নাগস্স এৱং হোতি – ‘অহং খো এতৰহি আকিণ্ণো ৱিহৰামি হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি. ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদামি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং খাদন্তি [খাদিতং (স্যা. ক.) মহাৱ. ৪৬৭ পস্সিতব্বং], আৱিলানি চ পানীযানি পিৱামি, ওগাহা চ [ওগাহাপি চ (স্যা. ক.) মহাৱ. ৪৬৭ পস্সিতব্বং] মে উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি. যংনূনাহং একো গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো অপৰেন সমযেন একো গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰতি, অচ্ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদতি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চস্স সাখাভঙ্গং ন খাদন্তি [ন ওভগ্গোভগ্গঞ্চ সাখাভঙ্গ খাদতি (স্যা. ক.)], অনাৱিলানি চ পানীযানি পিৱতি, ওগাহা চস্স উত্তিণ্ণস্স ন হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি.

‘‘তস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে আৰঞ্ঞিকস্স নাগস্স এৱং হোতি – ‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ৱিহাসিং হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদিং, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং খাদিংসু, আৱিলানি চ পানীযানি অপাযিং, ওগাহা [এত্থ পিসদ্দো সব্বত্থপি নত্থি] চ মে উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো অগমংসু. সোহং এতৰহি একো গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰামি, অচ্ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদামি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং ন খাদন্তি, অনাৱিলানি চ পানীযানি পিৱামি, ওগাহা চ মে উত্তিণ্ণস্স ন হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তী’তি. সো সোণ্ডায সাখাভঙ্গং ভঞ্জিত্ৱা সাখাভঙ্গেন কাযং পৰিমজ্জিত্ৱা অত্তমনো সোণ্ডং সংহৰতি [কণ্ডুং সংহন্তি (সী. পী.) কণ্ডুং সংহনতি (স্যা.), এত্থ কণ্ডুৱনদুক্খং ৱিনেতীতি অত্থো],.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যস্মিং সমযে ভিক্খু আকিণ্ণো ৱিহৰতি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰঞ্ঞা ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি, তস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে ভিক্খুস্স এৱং হোতি – ‘অহং খো এতৰহি আকিণ্ণো ৱিহৰামি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰঞ্ঞা ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি. যংনূনাহং একো গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা.

‘‘সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি; ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি; থিনমিদ্ধং পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি; উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি; ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি. সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো অত্তমনো সোণ্ডং সংহৰতি [কণ্ডুং সংহন্তি (সী. পী.), কণ্ডুং সংহনতি (স্যা.), এত্থ কণ্ডুৱনসদিসং ঝানপটিপক্খং কিলেসদুক্খং ৱিনেতীতি অত্থো]. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো অত্তমনো সোণ্ডং সংহৰতি.

‘‘সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো অত্তমনো সোণ্ডং সংহৰতি. সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি… সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি… সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি… সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. সো অত্তমনো সোণ্ডং সংহৰতী’’তি. নৱমং.

১০. তপুস্সসুত্তং

৪১. একং সমযং ভগৱা মল্লেসু ৱিহৰতি উৰুৱেলকপ্পং নাম মল্লানং নিগমো. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায উৰুৱেলকপ্পং পিণ্ডায পাৱিসি. উৰুৱেলকপ্পে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইধেৱ তাৱ ত্ৱং, আনন্দ, হোহি, যাৱাহং মহাৱনং অজ্ঝোগাহামি দিৱাৱিহাৰাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা মহাৱনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি.

অথ খো তপুস্সো গহপতি যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো তপুস্সো গহপতি আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ –

‘‘মযং, ভন্তে আনন্দ, গিহী কামভোগিনো কামাৰামা কামৰতা কামসম্মুদিতা. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং গিহীনং কামভোগীনং কামাৰামানং কামৰতানং কামসম্মুদিতানং পপাতো ৱিয খাযতি, যদিদং নেক্খম্মং. সুতং মেতং, ভন্তে, ‘ইমস্মিং ধম্মৱিনযে দহৰানং দহৰানং ভিক্খূনং নেক্খম্মে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’ [পস্সতং (?)]. তযিদং, ভন্তে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ভিক্খূনং বহুনা জনেন ৱিসভাগো, যদিদং নেক্খম্ম’’ন্তি.

‘‘অত্থি খো এতং, গহপতি, কথাপাভতং ভগৱন্তং দস্সনায. আযাম, গহপতি, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেস্সাম. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’’তি.

‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তপুস্সো গহপতি আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো আযস্মা আনন্দো তপুস্সেন গহপতিনা সদ্ধিং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘অযং, ভন্তে, তপুস্সো গহপতি এৱমাহ – ‘মযং, ভন্তে আনন্দ, গিহী কামভোগিনো কামাৰামা কামৰতা কামসম্মুদিতা, তেসং নো ভন্তে, অম্হাকং গিহীনং কামভোগীনং কামাৰামানং কামৰতানং কামসম্মুদিতানং পপাতো ৱিয খাযতি, যদিদং নেক্খম্মং’. সুতং মেতং, ভন্তে, ‘ইমস্মিং ধম্মৱিনযে দহৰানং দহৰানং ভিক্খূনং নেক্খম্মে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তযিদং, ভন্তে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ভিক্খূনং বহুনা জনেন ৱিসভাগো যদিদং নেক্খম্ম’’’ন্তি.

‘‘এৱমেতং, আনন্দ, এৱমেতং, আনন্দ! ময্হম্পি খো, আনন্দ, পুব্বেৱ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘সাধু নেক্খম্মং, সাধু পৱিৱেকো’তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, নেক্খম্মে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে নেক্খম্মে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কামেসু খো মে আদীনৱো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, নেক্খম্মে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৱিতো. তস্মা মে নেক্খম্মে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলং কৰেয্যং [বহুলীকৰেয্যং (সী. স্যা. পী.)], নেক্খম্মে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে নেক্খম্মে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৱিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপৰেন সমযেন কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলমকাসিং, নেক্খম্মে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, নেক্খম্মে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স মে কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো.

‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, অৱিতক্কে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে অৱিতক্কে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘ৱিতক্কেসু খো মে আদীনৱো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, অৱিতক্কে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৱিতো. তস্মা মে অৱিতক্কে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ৱিতক্কেসু আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলং কৰেয্যং, অৱিতক্কে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে অৱিতক্কে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৱিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপৰেন সমযেন ৱিতক্কেসু আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলমকাসিং, অৱিতক্কে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, অৱিতক্কে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো ৱিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স মে ৱিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো.

‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰেয্যং সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেয্যং যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰীতি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, নিপ্পীতিকে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে নিপ্পীতিকে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘পীতিযা খো মে আদীনৱো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, নিপ্পীতিকে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৱিতো. তস্মা মে নিপ্পীতিকে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং পীতিযা আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলং কৰেয্যং, নিপ্পীতিকে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে নিপ্পীতিকে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৱিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপৰেন সমযেন পীতিযা আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলমকাসিং, নিপ্পীতিকে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, নিপ্পীতিকে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো পীতিসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স মে পীতিসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো.

‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, অদুক্খমসুখে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে অদুক্খমসুখে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘উপেক্খাসুখে খো মে আদীনৱো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, অদুক্খমসুখে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৱিতো. তস্মা মে অদুক্খমসুখে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং উপেক্খাসুখে আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলং কৰেয্যং, অদুক্খমসুখে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে অদুক্খমসুখে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৱিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপৰেন সমযেন উপেক্খাসুখে আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলমকাসিং অদুক্খমসুখে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, অদুক্খমসুখে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স মে উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো.

‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘‘অনন্তো আকাসো’’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, আকাসানঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে আকাসানঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘ৰূপেসু খো মে আদীনৱো অদিট্ঠো, সো চ অবহুলীকতো, আকাসানঞ্চাযতনে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৱিতো. তস্মা মে আকাসানঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ৰূপেসু আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলং কৰেয্যং, আকাসানঞ্চাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে আকাসানঞ্চাযতনে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৱিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপৰেন সমযেন ৰূপেসু আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলমকাসিং, আকাসানঞ্চাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, আকাসানঞ্চাযতনে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো ৰূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স মে ৰূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো.

‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘আকাসানঞ্চাযতনে খো মে আদীনৱো অদিট্ঠো, সো চ অবহুলীকতো, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৱিতো. তস্মা মে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং আকাসানঞ্চাযতনে আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলং কৰেয্যং, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৱিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপৰেন সমযেন আকাসানঞ্চাযতনে আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলমকাসিং, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স মে আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো.

‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে খো মে আদীনৱো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৱিতো. তস্মা মে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলং কৰেয্যং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৱিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপৰেন সমযেন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলমকাসিং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স মে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো.

‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে খো মে আদীনৱো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৱিতো. তস্মা মে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলং কৰেয্যং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৱিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপৰেন সমযেন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলমকাসিং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৱদেৱ আবাধায; এৱমেৱস্স মে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি. স্ৱস্স মে হোতি আবাধো.

‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু, কো পচ্চযো, যেন মে সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে খো মে আদীনৱো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৱিতো. তস্মা মে সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলং কৰেয্যং, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং মে সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৱিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপৰেন সমযেন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে আদীনৱং দিস্ৱা তং বহুলমকাসিং, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৱিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি, পঞ্ঞায চ মে দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খযং অগমংসু.

‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, আনন্দ, ইমা নৱ অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিযো ন এৱং অনুলোমপটিলোমং সমাপজ্জিম্পি ৱুট্ঠহিম্পি, নেৱ তাৱাহং, আনন্দ, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খো অহং, আনন্দ, ইমা নৱ অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিযো এৱং অনুলোমপটিলোমং সমাপজ্জিম্পি ৱুট্ঠহিম্পি, অথাহং, আনন্দ, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে চেতোৱিমুত্তি [ৱিমুত্তি (ক. সী. ক.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. দসমং.

মহাৱগ্গো চতুত্থো.