২. সীহনাদৱগ্গো

১. সীহনাদসুত্তং

১১. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ৱুত্থো মে, ভন্তে, সাৱত্থিযং ৱস্সাৱাসো. ইচ্ছামহং, ভন্তে, জনপদচাৰিকং পক্কমিতু’’ন্তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অচিৰপক্কন্তে আযস্মন্তে সাৰিপুত্তে ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা মং, ভন্তে, সাৰিপুত্তো আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কন্তো’’তি. অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন সাৰিপুত্তং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তস্স ভিক্খুনো পচ্চস্সোসি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো [মহামোগ্গলানো (ক.)] আযস্মা চ আনন্দো অৱাপুৰণং [অপাপুৰণং (স্যা. ক.)] আদায ৱিহাৰে আহিণ্ডন্তি [ৱিহাৰেন ৱিহাৰং অন্ৱাহিণ্ডন্তি (সী. পী.), ৱিহাৰং আহিণ্ডন্তি (স্যা.)] – ‘‘অভিক্কমথাযস্মন্তো, অভিক্কমথাযস্মন্তো! ইদানাযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো সম্মুখা সীহনাদং নদিস্সতী’’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ইধ তে, সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞতৰো সব্ৰহ্মচাৰী খীযনধম্মং আপন্নো – ‘আযস্মা মং, ভন্তে, সাৰিপুত্তো আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জচাৰিকং পক্কন্তো’’’তি.

‘‘যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, পথৱিযং সুচিম্পি নিক্খিপন্তি অসুচিম্পি নিক্খিপন্তি গূথগতম্পি নিক্খিপন্তি মুত্তগতম্পি নিক্খিপন্তি খেড়গতম্পি নিক্খিপন্তি পুব্বগতম্পি নিক্খিপন্তি লোহিতগতম্পি নিক্খিপন্তি, ন চ তেন পথৱী অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, পথৱীসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, আপস্মিং সুচিম্পি ধোৱন্তি অসুচিম্পি ধোৱন্তি গূথগতম্পি… মুত্তগতম্পি… খেড়গতম্পি… পুব্বগতম্পি… লোহিতগতম্পি ধোৱন্তি, ন চ তেন আপো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, আপোসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, তেজো সুচিম্পি ডহতি অসুচিম্পি ডহতি গূথগতম্পি… মুত্তগতম্পি… খেড়গতম্পি… পুব্বগতম্পি… লোহিতগতম্পি ডহতি, ন চ তেন তেজো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, তেজোসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, ৱাযো সুচিম্পি উপৱাযতি অসুচিম্পি উপৱাযতি গূথগতম্পি… মুত্তগতম্পি… খেড়গতম্পি… পুব্বগতম্পি… লোহিতগতম্পি উপৱাযতি, ন চ তেন ৱাযো অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, ৱাযোসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, ৰজোহৰণং সুচিম্পি পুঞ্ছতি অসুচিম্পি পুঞ্ছতি গূথগতম্পি… মুত্তগতম্পি… খেড়গতম্পি… পুব্বগতম্পি… লোহিতগতম্পি পুঞ্ছতি, ন চ তেন ৰজোহৰণং অট্টীযতি ৱা হৰাযতি ৱা জিগুচ্ছতি ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, ৰজোহৰণসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, চণ্ডালকুমাৰকো ৱা চণ্ডালকুমাৰিকা ৱা কড়োপিহত্থো নন্তকৱাসী গামং ৱা নিগমং ৱা পৱিসন্তো নীচচিত্তংযেৱ উপট্ঠপেত্ৱা পৱিসতি; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, চণ্ডালকুমাৰকচণ্ডালকুমাৰিকাসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, উসভো ছিন্নৱিসাণো সূৰতো সুদন্তো সুৱিনীতো ৰথিযায ৰথিযং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং অন্ৱাহিণ্ডন্তো ন কিঞ্চি হিংসতি পাদেন ৱা ৱিসাণেন ৱা; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, উসভছিন্নৱিসাণসমেন চেতসা ৱিহৰামি ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনকজাতিকো সীসংন্হাতো অহিকুণপেন ৱা কুক্কুৰকুণপেন ৱা মনুস্সকুণপেন ৱা কণ্ঠে আসত্তেন অট্টীযেয্য হৰাযেয্য জিগুচ্ছেয্য; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, ইমিনা পূতিকাযেন অট্টীযামি হৰাযামি জিগুচ্ছামি. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্য.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, পুৰিসো মেদকথালিকং পৰিহৰেয্য ছিদ্দাৱছিদ্দং উগ্ঘৰন্তং পগ্ঘৰন্তং; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, ইমং কাযং পৰিহৰামি ছিদ্দাৱছিদ্দং উগ্ঘৰন্তং পগ্ঘৰন্তং. যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্যা’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যো অহং আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খিং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ তং [ত্ৱং (সী. পী.)], ভিক্খু, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যো ত্ৱং সাৰিপুত্তং অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খি. যতো চ খো ত্ৱং, ভিক্খু, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুড্ঢিহেসা, ভিক্খু, অৰিযস্স ৱিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি আযতিং সংৱৰং আপজ্জতী’’তি.

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘খম, সাৰিপুত্ত, ইমস্স মোঘপুৰিসস্স, পুৰা তস্স তত্থেৱ সত্তধা মুদ্ধা ফলতী’’তি [ফলিস্সতীতি (ক. সী. স্যা. পী. ক.) অট্ঠকথাসু পন ‘‘ফলতীতি’’ ইত্ৱেৱ দিস্সতি]. ‘‘খমামহং, ভন্তে, তস্স আযস্মতো সচে মং সো আযস্মা এৱমাহ – ‘খমতু চ মে সো আযস্মা’’’তি. পঠমং.

২. সউপাদিসেসসুত্তং

১২. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৱ সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিতুং, যংনূনাহং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.

তেন খো পন সমযেন তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘যো হি কোচি, আৱুসো, সউপাদিসেসো কালং কৰোতি, সব্বো সো অপৰিমুত্তো নিৰযা অপৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা অপৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা অপৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা’’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং ভাসিতং নেৱ অভিনন্দি নপ্পটিক্কোসি. অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি – ‘‘ভগৱতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামী’’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসিং. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অতিপ্পগো খো তাৱ সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিতুং; যংনূনাহং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্য’ন্তি. অথ খো অহং, ভন্তে, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিং. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. তেন খো পন সমযেন তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘যো হি কোচি, আৱুসো, সউপাদিসেসো কালং কৰোতি, সব্বো সো অপৰিমুত্তো নিৰযা অপৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা অপৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা অপৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা’তি. অথ খো অহং, ভন্তে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিং নপ্পটিক্কোসিং. অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিং – ‘ভগৱতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামী’’’তি.

‘‘কে চ [কেচি (স্যা. পী.), তে চ (ক.)], সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা বালা অব্যত্তা, কে চ [কেচি (স্যা. পী. ক.) অ. নি. ৬.৪৪ পাড়িযা সংসন্দেতব্বং] সউপাদিসেসং ৱা ‘সউপাদিসেসো’তি জানিস্সন্তি, অনুপাদিসেসং ৱা ‘অনুপাদিসেসো’তি জানিস্সন্তি’’!

‘‘নৱযিমে, সাৰিপুত্ত, পুগ্গলা সউপাদিসেসা কালং কুৰুমানা পৰিমুত্তা নিৰযা পৰিমুত্তা তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তা পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তা অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা. কতমে নৱ? ইধ, সাৰিপুত্ত, একচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি. অযং, সাৰিপুত্ত, পঠমো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. অযং, সাৰিপুত্ত, পঞ্চমো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, সাৰিপুত্ত, ছট্ঠো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা…পে… পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা একবীজী হোতি, একংযেৱ মানুসকং ভৱং নিব্বত্তেত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, সাৰিপুত্ত, সত্তমো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা…পে… পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা কোলংকোলো হোতি, দ্ৱে ৱা তীণি ৱা কুলানি সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, সাৰিপুত্ত, অট্ঠমো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা…পে… পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘পুন চপৰং, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সত্তক্খত্তুপৰমো হোতি, সত্তক্খত্তুপৰমং দেৱে চ মনুস্সে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, সাৰিপুত্ত, নৱমো পুগ্গলো সউপাদিসেসো কালং কুৰুমানো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘কে চ, সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা বালা অব্যত্তা, কে চ সউপাদিসেসং ৱা ‘সউপাদিসেসো’তি জানিস্সন্তি, অনুপাদিসেসং ৱা ‘অনুপাদিসেসো’তি জানিস্সন্তি! ইমে খো, সাৰিপুত্ত, নৱ পুগ্গলা সউপাদিসেসা কালং কুৰুমানা পৰিমুত্তা নিৰযা পৰিমুত্তা তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তা পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তা অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা. ন তাৱাযং, সাৰিপুত্ত, ধম্মপৰিযাযো পটিভাসি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং. তং কিস্স হেতু? মাযিমং ধম্মপৰিযাযং সুত্ৱা পমাদং আহৰিংসূতি [আহৰিংসু (সী. পী.)]. অপি চ মযা [অপি চাযং (?)], সাৰিপুত্ত, ধম্মপৰিযাযো পঞ্হাধিপ্পাযেন ভাসিতো’’তি. দুতিযং.

৩. কোট্ঠিকসুত্তং

১৩. অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো [মহাকোট্ঠিতো (সী. স্যা. পী.)] যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং, তং মে কম্মং সম্পৰাযৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং সুখৱেদনীযং [সুখৱেদনিযং (ক.) ম. নি. ৩.৮ পস্সিতব্বং], তং মে কম্মং দুক্খৱেদনীযং [দুক্খৱেদনিযং (ক.)] হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং সুখৱেদনীযং [সুখৱেদনিযং (ক.) ম. নি. ৩.৮ পস্সিতব্বং], তং মে কম্মং দুক্খৱেদনীযং [দুক্খৱেদনিযং (ক.)] হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো, সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং দুক্খৱেদনীযং, তং মে কম্মং সুখৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং পৰিপক্কৱেদনীযং, তং মে কম্মং অপৰিপক্কৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং অপৰিপক্কৱেদনীযং, তং মে কম্মং পৰিপক্কৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং বহুৱেদনীযং, তং মে কম্মং অপ্পৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং অপ্পৱেদনীযং, তং মে কম্মং বহুৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং ৱেদনীযং, তং মে কম্মং অৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, ‘যং কম্মং অৱেদনীযং, তং মে কম্মং ৱেদনীযং হোতূ’তি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং তং মে কম্মং সম্পৰাযৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং সম্পৰাযৱেদনীযং তং মে কম্মং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং সুখৱেদনীযং তং মে কম্মং দুক্খৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং দুক্খৱেদনীযং তং মে কম্মং সুখৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং পৰিপক্কৱেদনীযং তং মে কম্মং অপৰিপক্কৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং অপৰিপক্কৱেদনীযং তং মে কম্মং পৰিপক্কৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং বহুৱেদনীযং তং মে কম্মং অপ্পৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং অপ্পৱেদনীযং তং মে কম্মং বহুৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং ৱেদনীযং তং মে কম্মং অৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি.

‘‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, যং কম্মং অৱেদনীযং তং মে কম্মং ৱেদনীযং হোতূতি, এতস্স অত্থায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নো হিদং, আৱুসো’তি ৱদেসি. অথ কিমত্থং চৰহাৱুসো, ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?

‘‘যং খ্ৱস্স [যং খো (ক.)], আৱুসো, অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অপ্পত্তং অসচ্ছিকতং অনভিসমেতং, তস্স ঞাণায দস্সনায পত্তিযা সচ্ছিকিৰিযায অভিসমযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি [ৱুস্সতি (স্যা.)]. (‘‘কিং পনস্সাৱুসো, অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অপ্পত্তং অসচ্ছিকতং অনভিসমেতং, যস্স ঞাণায দস্সনায পত্তিযা সচ্ছিকিৰিযায অভিসমযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি?) [( ) স্যা. ক. পোত্থকেসু নত্থি] ‘‘‘ইদং দুক্খ’ন্তি খ্ৱস্স [খো যং (ক.)], আৱুসো, অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অপ্পত্তং অসচ্ছিকতং অনভিসমেতং. তস্স ঞাণায দস্সনায পত্তিযা সচ্ছিকিৰিযায অভিসমযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. অযং ‘দুক্খসমুদযো’তি খ্ৱস্স, আৱুসো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি খ্ৱস্স, আৱুসো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি খ্ৱস্স, আৱুসো, অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অপ্পত্তং অসচ্ছিকতং অনভিসমেতং. তস্স ঞাণায দস্সনায পত্তিযা সচ্ছিকিৰিযায অভিসমযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. ইদং খ্ৱস্স [ইতি খো যং (ক.)], আৱুসো, অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অপ্পত্তং অসচ্ছিকতং অনভিসমেতং. তস্স [যস্স (?)] ঞাণায দস্সনায পত্তিযা সচ্ছিকিৰিযায অভিসমযায ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি. ততিযং.

৪. সমিদ্ধিসুত্তং

১৪. অথ খো আযস্মা সমিদ্ধি যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সমিদ্ধিং আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘কিমাৰম্মণা, সমিদ্ধি, পুৰিসস্স সঙ্কপ্পৱিতক্কা উপ্পজ্জন্তী’’তি? ‘‘নামৰূপাৰম্মণা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, ক্ৱ নানত্তং গচ্ছন্তী’’তি? ‘‘ধাতূসু, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসমুদযা’’তি? ‘‘ফস্সসমুদযা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসমোসৰণা’’তি? ‘‘ৱেদনাসমোসৰণা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংপমুখা’’তি? ‘‘সমাধিপ্পমুখা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংঅধিপতেয্যা’’তি? ‘‘সতাধিপতেয্যা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংউত্তৰা’’তি? ‘‘পঞ্ঞুত্তৰা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসাৰা’’তি? ‘‘ৱিমুত্তিসাৰা, ভন্তে’’তি. ‘‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংওগধা’’তি? ‘‘অমতোগধা, ভন্তে’’তি.

‘‘‘কিমাৰম্মণা, সমিদ্ধি, পুৰিসস্স সঙ্কপ্পৱিতক্কা উপ্পজ্জন্তী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘নামৰূপাৰম্মণা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, ক্ৱ নানত্তং গচ্ছন্তী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ধাতূসু, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসমুদযা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ফস্সসমুদযা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসমোসৰণা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ৱেদনাসমোসৰণা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংপমুখা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘সমাধিপ্পমুখা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংঅধিপতেয্যা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘সতাধিপতেয্যা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংউত্তৰা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘পঞ্ঞুত্তৰা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংসাৰা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘ৱিমুত্তিসাৰা, ভন্তে’তি ৱদেসি. ‘তে পন, সমিদ্ধি, কিংওগধা’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘অমতোগধা, ভন্তে’তি ৱদেসি. সাধু সাধু, সমিদ্ধি! সাধু খো ত্ৱং, সমিদ্ধি, পুট্ঠো [পঞ্হং (সী. স্যা. পী.)] পুট্ঠো ৱিস্সজ্জেসি, তেন চ মা মঞ্ঞী’’তি. চতুত্থং.

৫. গণ্ডসুত্তং

১৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গণ্ডো অনেকৱস্সগণিকো. তস্সস্সু গণ্ডস্স নৱ ৱণমুখানি নৱ অভেদনমুখানি. ততো যং কিঞ্চি পগ্ঘৰেয্য – অসুচিযেৱ পগ্ঘৰেয্য, দুগ্গন্ধংযেৱ পগ্ঘৰেয্য, জেগুচ্ছিযংযেৱ [জেগুচ্ছিযেৱ (ক.)] পগ্ঘৰেয্য; যং কিঞ্চি পসৱেয্য – অসুচিযেৱ পসৱেয্য, দুগ্গন্ধংযেৱ পসৱেয্য, জেগুচ্ছিযংযেৱ পসৱেয্য.

‘‘গণ্ডোতি খো, ভিক্খৱে, ইমস্সেতং চাতুমহাভূতিকস্স [চাতুম্মহাভূতিকস্স (সী. স্যা. পী.)] কাযস্স অধিৱচনং মাতাপেত্তিকসম্ভৱস্স ওদনকুম্মাসূপচযস্স অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মস্স. তস্সস্সু গণ্ডস্স নৱ ৱণমুখানি নৱ অভেদনমুখানি. ততো যং কিঞ্চি পগ্ঘৰতি – অসুচিযেৱ পগ্ঘৰতি, দুগ্গন্ধংযেৱ পগ্ঘৰতি, জেগুচ্ছিযংযেৱ পগ্ঘৰতি; যং কিঞ্চি পসৱতি – অসুচিযেৱ পসৱতি, দুগ্গন্ধংযেৱ পসৱতি, জেগুচ্ছিযংযেৱ পসৱতি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ইমস্মিং কাযে নিব্বিন্দথা’’তি. পঞ্চমং.

৬. সঞ্ঞাসুত্তং

১৬. ‘‘নৱযিমা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. কতমা নৱ? অসুভসঞ্ঞা, মৰণসঞ্ঞা, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা [পটিক্কূলসঞ্ঞা (সী. স্যা. পী.)], সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা [অনভিৰতিসঞ্ঞা (ক.) অ. নি. ৫.১২১-১২২], অনিচ্চসঞ্ঞা, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, পহানসঞ্ঞা, ৱিৰাগসঞ্ঞা – ইমা খো, ভিক্খৱে, নৱ সঞ্ঞা, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. ছট্ঠং.

৭. কুলসুত্তং

১৭. ‘‘নৱহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা নালং নিসীদিতুং. কতমেহি নৱহি? ন মনাপেন পচ্চুট্ঠেন্তি, ন মনাপেন অভিৱাদেন্তি, ন মনাপেন আসনং দেন্তি, সন্তমস্স পৰিগুহন্তি, বহুকম্পি থোকং দেন্তি, পণীতম্পি লূখং দেন্তি, অসক্কচ্চং দেন্তি নো সক্কচ্চং, ন উপনিসীদন্তি ধম্মস্সৱনায, ভাসিতমস্স ন সুস্সূসন্তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, নৱহঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপগন্তুং উপগন্ত্ৱা ৱা নালং নিসীদিতুং.

‘‘নৱহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা অলং নিসীদিতুং. কতমেহি নৱহি? মনাপেন পচ্চুট্ঠেন্তি, মনাপেন অভিৱাদেন্তি, মনাপেন আসনং দেন্তি, সন্তমস্স ন পৰিগুহন্তি, বহুকম্পি বহুকং দেন্তি, পণীতম্পি পণীতং দেন্তি, সক্কচ্চং দেন্তি নো অসক্কচ্চং, উপনিসীদন্তি ধম্মস্সৱনায, ভাসিতমস্স সুস্সূসন্তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, নৱহঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা অলং নিসীদিতু’’ন্তি. সত্তমং.

৮. নৱঙ্গুপোসথসুত্তং

১৮. ‘‘নৱহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো উপোসথো উপৱুত্থো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো. কথং উপৱুত্থো চ, ভিক্খৱে, নৱহঙ্গেহি সমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যাৱজীৱং অৰহন্তো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা নিহিতদণ্ডা নিহিতসত্থা লজ্জী দযাপন্না সব্বপাণভূতহিতানুকম্পিনো ৱিহৰন্তি; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰামি. ইমিনাপঙ্গেন [ইমিনাপি অঙ্গেন (ক. সী.)] অৰহতং অনুকৰোমি; উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা পঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি…পে. ….

‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতা নীচসেয্যং কপ্পেন্তি – মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা; অহম্পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো নীচসেয্যং কপ্পেমি – মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি; উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা অট্ঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি.

‘‘মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন [অব্যাপজ্ঝেন (ক.), অব্যাবজ্ঝেন (?)] ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. ইমিনা নৱমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি. এৱং উপৱুত্থো খো, ভিক্খৱে, নৱহঙ্গেহি সমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো’’তি. অট্ঠমং.

৯. দেৱতাসুত্তং

১৯. ‘‘ইমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰত্তিং সম্বহুলা দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেনাহং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো, ভিক্খৱে, তা দেৱতা মং এতদৱোচুং – ‘উপসঙ্কমিংসু নো, ভন্তে, পুব্বে মনুস্সভূতানং পব্বজিতা অগাৰানি. তে মযং, ভন্তে, পচ্চুট্ঠিম্হ, নো চ খো অভিৱাদিম্হ. তা মযং, ভন্তে, অপৰিপুণ্ণকম্মন্তা ৱিপ্পটিসাৰিনিযো পচ্চানুতাপিনিযো হীনং কাযং উপপন্না’’’তি.

‘‘অপৰাপি মং, ভিক্খৱে, সম্বহুলা দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচুং – ‘উপসঙ্কমিংসু নো, ভন্তে, পুব্বে মনুস্সভূতানং পব্বজিতা অগাৰানি. তে মযং, ভন্তে, পচ্চুট্ঠিম্হ অভিৱাদিম্হ [পচ্চুট্ঠিম্হ চ অভিৱাদিম্হ চ (স্যা.)], নো চ তেসং আসনং অদম্হ. তা মযং, ভন্তে, অপৰিপুণ্ণকম্মন্তা ৱিপ্পটিসাৰিনিযো পচ্চানুতাপিনিযো হীনং কাযং উপপন্না’’’তি.

‘‘অপৰাপি মং, ভিক্খৱে, সম্বহুলা দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচুং – ‘উপসঙ্কমিংসু নো, ভন্তে, পুব্বে মনুস্সভূতানং পব্বজিতা অগাৰানি. তে মযং, ভন্তে, পচ্চুট্ঠিম্হ অভিৱাদিম্হ [পচ্চুট্ঠিম্হ চ অভিৱাদিম্হ চ (স্যা.)] আসনং [আসনঞ্চ (সী. স্যা.)] অদম্হ, নো চ খো যথাসত্তি যথাবলং সংৱিভজিম্হ…পে… যথাসত্তি যথাবলং [যথাবলং চ (?)] সংৱিভজিম্হ, নো চ খো উপনিসীদিম্হ ধম্মস্সৱনায…পে… উপনিসীদিম্হ [উপনিসীদিম্হ চ (স্যা.)] ধম্মস্সৱনায, নো চ খো ওহিতসোতা ধম্মং সুণিম্হ…পে… ওহিতসোতা চ ধম্মং সুণিম্হ, নো চ খো সুত্ৱা ধম্মং ধাৰযিম্হ…পে… সুত্ৱা চ ধম্মং ধাৰযিম্হ, নো চ খো ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খিম্হ…পে… ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খিম্হ, নো চ খো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জিম্হ. তা মযং, ভন্তে, অপৰিপুণ্ণকম্মন্তা ৱিপ্পটিসাৰিনিযো পচ্চানুতাপিনিযো হীনং কাযং উপপন্না’’’তি.

‘‘অপৰাপি মং, ভিক্খৱে, সম্বহুলা দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচুং – ‘উপসঙ্কমিংসু নো, ভন্তে, পুব্বে মনুস্সভূতানং পব্বজিতা অগাৰানি. তে মযং, ভন্তে, পচ্চুট্ঠিম্হ অভিৱাদিম্হ [পচ্চুট্ঠিম্হ চ অভিৱাদিম্হ চ (স্যা.)], আসনং [আসনঞ্চ (সী. স্যা.)] অদম্হ, যথাসত্তি যথাবলং [যথাবলং চ (?)] সংৱিভজিম্হ, উপনিসীদিম্হ [উপনিসীদিম্হ চ (স্যা.)] ধম্মস্সৱনায, ওহিতসোতা চ ধম্মং সুণিম্হ, সুত্ৱা চ ধম্মং ধাৰযিম্হ, ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খিম্হ, অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মং [ধম্মানুধম্মঞ্চ (?)] পটিপজ্জিম্হ. তা মযং, ভন্তে, পৰিপুণ্ণকম্মন্তা অৱিপ্পটিসাৰিনিযো অপচ্চানুতাপিনিযো পণীতং কাযং উপপন্না’তি. এতানি, ভিক্খৱে, ৰুক্খমূলানি এতানি সুঞ্ঞাগাৰানি. ঝাযথ, ভিক্খৱে, মা পমাদত্থ, মা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰিনো অহুৱত্থ সেয্যথাপি তা পুৰিমিকা দেৱতা’’তি. নৱমং.

১০. ৱেলামসুত্তং

২০. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘অপি নু তে, গহপতি, কুলে দানং দীযতী’’তি? ‘‘দীযতি মে, ভন্তে, কুলে দানং; তঞ্চ খো লূখং কণাজকং বিড়ঙ্গদুতিয’’ন্তি. ‘‘লূখঞ্চেপি [লূখং ৱাপি (স্যা.), লূখঞ্চাপি (ক.)], গহপতি, দানং দেতি পণীতং ৱা; তঞ্চ অসক্কচ্চং দেতি, অচিত্তীকত্ৱা [অচিত্তিং কত্ৱা (ক.), অপচিত্তিং কত্ৱা (স্যা.), অচিত্তিকত্ৱা (পী.)] দেতি, অসহত্থা দেতি, অপৱিদ্ধং [অপৱিট্ঠং (স্যা.)] দেতি, অনাগমনদিট্ঠিকো দেতি. যত্থ যত্থ তস্স তস্স দানস্স ৱিপাকো নিব্বত্ততি, ন উড়াৰায ভত্তভোগায চিত্তং নমতি, ন উড়াৰায ৱত্থভোগায চিত্তং নমতি, ন উড়াৰায যানভোগায চিত্তং নমতি, ন উড়াৰেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ভোগায চিত্তং নমতি. যেপিস্স তে হোন্তি পুত্তাতি ৱা দাৰাতি ৱা দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি ৱা, তেপি ন সুস্সূসন্তি ন সোতং ওদহন্তি ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হেতং [এৱঞ্চেতং (স্যা. ক.)], গহপতি, হোতি অসক্কচ্চং কতানং কম্মানং ৱিপাকো’’.

‘‘লূখঞ্চেপি, গহপতি, দানং দেতি পণীতং ৱা; তঞ্চ সক্কচ্চং দেতি, চিত্তীকত্ৱা দেতি, সহত্থা দেতি, অনপৱিদ্ধং দেতি, আগমনদিট্ঠিকো দেতি. যত্থ যত্থ তস্স তস্স দানস্স ৱিপাকো নিব্বত্ততি, উড়াৰায ভত্তভোগায চিত্তং নমতি, উড়াৰায ৱত্থভোগায চিত্তং নমতি, উড়াৰায যানভোগায চিত্তং নমতি, উড়াৰেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ভোগায চিত্তং নমতি. যেপিস্স তে হোন্তি পুত্তাতি ৱা দাৰাতি ৱা দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি ৱা, তেপি সুস্সূসন্তি সোতং ওদহন্তি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হেতং, গহপতি, হোতি সক্কচ্চং কতানং কম্মানং ৱিপাকো.

‘‘ভূতপুব্বং, গহপতি, ৱেলামো নাম ব্ৰাহ্মণো অহোসি. সো এৱৰূপং দানং অদাসি মহাদানং. চতুৰাসীতি সুৱণ্ণপাতিসহস্সানি অদাসি ৰূপিযপূৰানি, চতুৰাসীতি ৰূপিযপাতিসহস্সানি অদাসি সুৱণ্ণপূৰানি, চতুৰাসীতি কংসপাতিসহস্সানি অদাসি হিৰঞ্ঞপূৰানি, চতুৰাসীতি হত্থিসহস্সানি অদাসি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপ্পটিচ্ছন্নানি [হেমজালসঞ্ছন্নানি (সী. পী.)], চতুৰাসীতি ৰথসহস্সানি অদাসি সীহচম্মপৰিৱাৰানি ব্যগ্ঘচম্মপৰিৱাৰানি দীপিচম্মপৰিৱাৰানি পণ্ডুকম্বলপৰিৱাৰানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপ্পটিচ্ছন্নানি, চতুৰাসীতি ধেনুসহস্সানি অদাসি দুকূলসন্ধনানি [দুকূলসন্দস্সনানি (সী.), দুকূলসণ্ঠনানি (স্যা.), দুকূলসন্থনানি (পী.), দুহসন্দনানি (দী. নি. ২.২৬৩), দুকূলসন্দনানি (তত্থ পাঠন্তৰং)] কংসূপধাৰণানি, চতুৰাসীতি কঞ্ঞাসহস্সানি অদাসি আমুত্তমণিকুণ্ডলাযো [আমুক্কমণিকুণ্ডলাযো (?)], চতুৰাসীতি পল্লঙ্কসহস্সানি অদাসি গোনকত্থতানি পটিকত্থতানি পটলিকত্থতানি কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণানি সউত্তৰচ্ছদানি উভতোলোহিতকূপধানানি, চতুৰাসীতি ৱত্থকোটিসহস্সানি অদাসি খোমসুখুমানং কোসেয্যসুখুমানং কম্বলসুখুমানং কপ্পাসিকসুখুমানং, কো পন ৱাদো অন্নস্স পানস্স খজ্জস্স ভোজ্জস্স লেয্যস্স পেয্যস্স, নজ্জো মঞ্ঞে ৱিস্সন্দন্তি [ৱিস্সন্দতি (সী. পী.)].

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৱমস্স – ‘অঞ্ঞো নূন তেন সমযেন ৱেলামো ব্ৰাহ্মণো অহোসি, সো [যো (?)] তং দানং অদাসি মহাদান’ন্তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৱং দট্ঠব্বং. অহং তেন সমযেন ৱেলামো ব্ৰাহ্মণো অহোসিং. অহং তং দানং অদাসিং মহাদানং. তস্মিং খো পন, গহপতি, দানে ন কোচি দক্খিণেয্যো অহোসি, ন তং কোচি দক্খিণং ৱিসোধেতি.

‘‘যং, গহপতি, ৱেলামো ব্ৰাহ্মণো দানং অদাসি মহাদানং, যো চেকং দিট্ঠিসম্পন্নং ভোজেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতৰং.

( ) [(যঞ্চ গহপতি ৱেলামো ব্ৰাহ্মণো দানং অদাসি মহাদানং) (সী. পী.)] ‘‘যো চ সতং দিট্ঠিসম্পন্নানং ভোজেয্য, যো চেকং সকদাগামিং ভোজেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতৰং.

( ) [(যঞ্চ গহপতি ৱেলামো ব্ৰাহ্মণো দানং অদাসি মহাদানং) (সী. পী.)] ‘‘যো চ সতং সকদাগামীনং ভোজেয্য, যো চেকং অনাগামিং ভোজেয্য…পে… যো চ সতং অনাগামীনং ভোজেয্য, যো চেকং অৰহন্তং ভোজেয্য… যো চ সতং অৰহন্তানং ভোজেয্য, যো চেকং পচ্চেকবুদ্ধং ভোজেয্য … যো চ সতং পচ্চেকবুদ্ধানং ভোজেয্য, যো চ তথাগতং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং ভোজেয্য… যো চ বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং ভোজেয্য… যো চ চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্স ৱিহাৰং কাৰাপেয্য… যো চ পসন্নচিত্তো বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ সৰণং গচ্ছেয্য… যো চ পসন্নচিত্তো সিক্খাপদানি সমাদিযেয্য – পাণাতিপাতা ৱেৰমণিং, অদিন্নাদানা ৱেৰমণিং, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণিং, মুসাৱাদা ৱেৰমণিং, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা ৱেৰমণিং, যো চ অন্তমসো গন্ধোহনমত্তম্পি [গন্ধূহনমত্তম্পি (সী.), গদ্দূহনমত্তম্পি (স্যা. পী.) ম. নি. ৩.২১১] মেত্তচিত্তং ভাৱেয্য, ( ) [(যো চ অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পি অনিচ্চসঞ্ঞং ভাৱেয্য) (ক.)] ইদং ততো মহপ্ফলতৰং.

‘‘যঞ্চ, গহপতি, ৱেলামো ব্ৰাহ্মণো দানং অদাসি মহাদানং, যো চেকং দিট্ঠিসম্পন্নং ভোজেয্য… যো চ সতং দিট্ঠিসম্পন্নানং ভোজেয্য, যো চেকং সকদাগামিং ভোজেয্য… যো চ সতং সকদাগামীনং ভোজেয্য, যো চেকং অনাগামিং ভোজেয্য… যো চ সতং অনাগামীনং ভোজেয্য, যো চেকং অৰহন্তং ভোজেয্য… যো চ সতং অৰহন্তানং ভোজেয্য, যো চেকং পচ্চেকবুদ্ধং ভোজেয্য… যো চ সতং পচ্চেকবুদ্ধানং ভোজেয্য, যো চ তথাগতং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং ভোজেয্য… যো চ বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং ভোজেয্য, যো চ চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্স ৱিহাৰং কাৰাপেয্য… যো চ পসন্নচিত্তো বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ সৰণং গচ্ছেয্য, যো চ পসন্নচিত্তো সিক্খাপদানি সমাদিযেয্য – পাণাতিপাতা ৱেৰমণিং… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা ৱেৰমণিং, যো চ অন্তমসো গন্ধোহনমত্তম্পি মেত্তচিত্তং ভাৱেয্য, যো চ অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পি অনিচ্চসঞ্ঞং ভাৱেয্য, ইদং ততো মহপ্ফলতৰ’’ন্তি. দসমং.

সীহনাদৱগ্গো দুতিযো.