১. সম্বোধিৱগ্গো
১. সম্বোধিসুত্তং
১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
‘‘সচে, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘সম্বোধিপক্খিকানং [সম্বোধপক্খিকানং (সী. স্যা. পী.)], আৱুসো, ধম্মানং কা উপনিসা ভাৱনাযা’তি, এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং কিন্তি ব্যাকৰেয্যাথা’’তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.
‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘সচে, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং কা উপনিসা ভাৱনাযা’তি, এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং ব্যাকৰেয্যাথ –
‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং অযং পঠমা উপনিসা ভাৱনায.
‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং অযং দুতিযা উপনিসা ভাৱনায.
‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা, এৱৰূপিযা কথায নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং অযং ততিযা উপনিসা ভাৱনায.
‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং অযং চতুত্থী উপনিসা ভাৱনায.
‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. সম্বোধিপক্খিকানং, আৱুসো, ধম্মানং অযং পঞ্চমী উপনিসা ভাৱনায’’.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – সীলৱা ভৱিস্সতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰিস্সতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খিস্সতি সিক্খাপদেসু.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা, এৱৰূপিযা কথায নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰিস্সতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – পঞ্ঞৱা ভৱিস্সতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা.
‘‘তেন চ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তাৰো ধম্মা উত্তৰি [উত্তৰিং (সী. স্যা. পী.)] ভাৱেতব্বা – অসুভা ভাৱেতব্বা ৰাগস্স পহানায, মেত্তা ভাৱেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানায, আনাপানস্সতি [আনাপানসতি (সী. পী.)] ভাৱেতব্বা ৱিতক্কুপচ্ছেদায, অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৱেতব্বা অস্মিমানসমুগ্ঘাতায. অনিচ্চসঞ্ঞিনো, ভিক্খৱে, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি. অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং পাপুণাতি দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বান’’ন্তি. পঠমং.
২. নিস্সযসুত্তং
২. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘নিস্সযসম্পন্নো নিস্সযসম্পন্নো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ভিক্খু নিস্সযসম্পন্নো হোতী’’তি? ‘‘সদ্ধং চে, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সায অকুসলং পজহতি কুসলং ভাৱেতি, পহীনমেৱস্স তং অকুসলং হোতি. হিৰিং চে, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সায…পে… ওত্তপ্পং চে, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সায…পে… ৱীৰিযং চে, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সায…পে… পঞ্ঞং চে, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সায অকুসলং পজহতি কুসলং ভাৱেতি, পহীনমেৱস্স তং অকুসলং হোতি. তং হিস্স ভিক্খুনো অকুসলং পহীনং হোতি সুপ্পহীনং, যংস অৰিযায পঞ্ঞায দিস্ৱা পহীনং’’.
‘‘তেন চ পন, ভিক্খু, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তাৰো উপনিস্সায ৱিহাতব্বা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খু, ভিক্খু সঙ্খাযেকং পটিসেৱতি, সঙ্খাযেকং অধিৱাসেতি, সঙ্খাযেকং পৰিৱজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৱিনোদেতি. এৱং খো, ভিক্খু, ভিক্খু নিস্সযসম্পন্নো হোতী’’তি. দুতিযং.
৩. মেঘিযসুত্তং
৩. একং সমযং ভগৱা চালিকাযং ৱিহৰতি চালিকাপব্বতে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মেঘিযো ভগৱতো উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, জন্তুগামং [জতুগামং (সী. অট্ঠ., স্যা. অট্ঠ.), জত্তুগামং (ক. অট্ঠকথাযম্পি পাঠন্তৰং)] পিণ্ডায পৱিসিতু’’ন্তি. ‘‘যস্স দানি ত্ৱং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৱিসি. জন্তুগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাড়ায নদিযা তীৰং তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো আযস্মা মেঘিযো কিমিকাড়ায নদিযা তীৰে জঙ্ঘাৱিহাৰং [জঙ্ঘৱিহাৰং (স্যা. ক.)] অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো অম্বৱনং পাসাদিকং ৰমণীযং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘পাসাদিকং ৱতিদং অম্বৱনং ৰমণীযং, অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৱনং পধানাযা’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৱিসিং. জন্তুগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাড়ায নদিযা তীৰং তেনুপসঙ্কমিং. অদ্দসং খো অহং, ভন্তে, কিমিকাড়ায নদিযা তীৰে জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো অম্বৱনং পাসাদিকং ৰমণীযং. দিস্ৱান মে এতদহোসি – ‘পাসাদিকং ৱতিদং অম্বৱনং ৰমণীযং. অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৱনং পধানাযা’তি. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি. ‘‘আগমেহি তাৱ, মেঘিয! এককম্হি [এককম্হা (সী. পী.)] তাৱ [ৱত (ক.)] যাৱ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি [দিস্সতূতি (সব্বত্থ, টীকাযম্পি পাঠন্তৰং), আগচ্ছতূতি, দিস্সতীতি (টীকাযং পাঠন্তৰানি)].
দুতিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভগৱতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তৰি কৰণীযং, নত্থি কতস্স পটিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তৰি কৰণীযং, অত্থি কতস্স পটিচযো. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি. ‘‘আগমেহি তাৱ, মেঘিয, এককম্হি তাৱ যাৱ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি.
ততিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভগৱতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তৰি কৰণীযং, নত্থি কতস্স পটিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তৰি কৰণীযং, অত্থি কতস্স পটিচযো. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি. ‘‘পধানন্তি খো, মেঘিয, ৱদমানং কিন্তি ৱদেয্যাম! যস্স দানি ত্ৱং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন তং অম্বৱনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং অম্বৱনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স তস্মিং অম্বৱনে ৱিহৰন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৱিতক্কা সমুদাচৰন্তি, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কো, ব্যাপাদৱিতক্কো, ৱিহিংসাৱিতক্কো. অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো! সদ্ধায চ ৱতম্হা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা; অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৱিতক্কেহি অন্ৱাসত্তা – কামৱিতক্কেন, ব্যাপাদৱিতক্কেন, ৱিহিংসাৱিতক্কেনা’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, তস্মিং অম্বৱনে ৱিহৰন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৱিতক্কা সমুদাচৰন্তি, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কো, ব্যাপাদৱিতক্কো, ৱিহিংসাৱিতক্কো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো! সদ্ধায চ ৱতম্হা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা; অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৱিতক্কেহি অন্ৱাসত্তা – কামৱিতক্কেন, ব্যাপাদৱিতক্কেন, ৱিহিংসাৱিতক্কেনাতি’’’.
‘‘অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা পঞ্চ ধম্মা পৰিপক্কায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং পঠমো ধম্মো পৰিপক্কায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং দুতিযো ধম্মো পৰিপক্কায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা, এৱৰূপিযা কথায নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং ততিযো ধম্মো পৰিপক্কায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং চতুত্থো ধম্মো পৰিপক্কায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং পঞ্চমো ধম্মো পৰিপক্কায সংৱত্ততি.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – ‘সীলৱা ভৱিস্সতি…পে. … সমাদায সিক্খিস্সতি সিক্খাপদেসু’’’.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – ‘যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা, এৱৰূপিযা কথায নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’’.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – ‘আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰিস্সতি…পে… অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু’’’.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – ‘পঞ্ঞৱা ভৱিস্সতি…পে… সম্মাদুক্খক্খযগামিনিযা’’’.
‘‘তেন চ পন, মেঘিয, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তাৰো ধম্মা উত্তৰি ভাৱেতব্বা – অসুভা ভাৱেতব্বা ৰাগস্স পহানায, মেত্তা ভাৱেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানায, আনাপানস্সতি ভাৱেতব্বা ৱিতক্কুপচ্ছেদায, অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৱেতব্বা অস্মিমানসমুগ্ঘাতায. অনিচ্চসঞ্ঞিনো, মেঘিয, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি. অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং পাপুণাতি দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বান’’ন্তি. ততিযং.
৪. নন্দকসুত্তং
৪. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা নন্দকো উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে অট্ঠাসি কথাপৰিযোসানং আগমযমানো. অথ খো ভগৱা কথাপৰিযোসানং ৱিদিত্ৱা উক্কাসেত্ৱা অগ্গড়ং আকোটেসি. ৱিৱৰিংসু খো তে ভিক্খূ ভগৱতো দ্ৱাৰং.
অথ খো ভগৱা উপট্ঠানসালং পৱিসিত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দকং এতদৱোচ – ‘‘দীঘো খো ত্যাযং, নন্দক, ধম্মপৰিযাযো ভিক্খূনং পটিভাসি. অপি মে পিট্ঠি আগিলাযতি বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতস্স কথাপৰিযোসানং আগমযমানস্সা’’তি.
এৱং ৱুত্তে আযস্মা নন্দকো সাৰজ্জমানৰূপো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ন খো পন মযং, ভন্তে, জানাম ‘ভগৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতো’তি. সচে হি মযং, ভন্তে, জানেয্যাম ‘ভগৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতো’তি, এত্তকম্পি ( ) [(ধম্মং) কত্থচি] নো নপ্পটিভাসেয্যা’’তি.
অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দকং সাৰজ্জমানৰূপং ৱিদিত্ৱা আযস্মন্তং নন্দকং এতদৱোচ – ‘‘সাধু, সাধু, নন্দক! এতং খো, নন্দক, তুম্হাকং পতিৰূপং কুলপুত্তানং সদ্ধায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানং, যং তুম্হে ধম্মিযা কথায সন্নিসীদেয্যাথ. সন্নিপতিতানং ৱো, নন্দক, দ্ৱযং কৰণীযং – ধম্মী ৱা কথা অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱো. [অ. নি. ৮.৭১; ৯.১] সদ্ধো চ, নন্দক, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৱা. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চা’তি. যতো চ খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.
‘‘সদ্ধো চ, নন্দক, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ, নো চ লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্সা’তি. যতো চ খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.
‘‘সদ্ধো চ, নন্দক, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. সেয্যথাপি, নন্দক, পাণকো চতুপ্পাদকো অস্স. তস্স একো পাদো ওমকো লামকো. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো অস্স. এৱমেৱং খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযা’’’তি.
‘‘যতো চ খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.
অথ খো আযস্মা নন্দকো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইদানি, আৱুসো, ভগৱা চতূহি পদেহি কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘সদ্ধো চ, নন্দক, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৱা. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চা’তি. যতো চ খো নন্দক ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. সদ্ধো চ নন্দক ভিক্খু হোতি সীলৱা চ, নো চ লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স…পে… লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. সেয্যথাপি নন্দক পাণকো চতুপ্পাদকো অস্স, তস্স একো পাদো ওমকো লামকো, এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো অস্স. এৱমেৱং খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ, লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি, তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চ, লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স, লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযা’তি. যতো চ খো, নন্দক, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমাধিস্স লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতী’’তি.
‘‘পঞ্চিমে, আৱুসো, আনিসংসা কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায. কতমে পঞ্চ? ইধাৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. যথা যথা, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি, তথা তথা সো সত্থু পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ. অযং, আৱুসো, পঠমো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায.
‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. যথা যথা, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি, তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে অত্থপ্পটিসংৱেদী চ হোতি ধম্মপ্পটিসংৱেদী চ. অযং, আৱুসো, দুতিযো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায.
‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. যথা যথা, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি, তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে গম্ভীৰং অত্থপদং পঞ্ঞায অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. অযং, আৱুসো, ততিযো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায.
‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. যথা যথা, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি, তথা তথা নং সব্ৰহ্মচাৰী উত্তৰি সম্ভাৱেন্তি – ‘অদ্ধা অযমাযস্মা পত্তো ৱা পজ্জতি ৱা’. অযং, আৱুসো, চতুত্থো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায.
‘‘পুন চপৰং, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. যথা যথা, আৱুসো, ভিক্খু ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি, তত্থ যে খো ভিক্খূ সেখা অপ্পত্তমানসা অনুত্তৰং যোগক্খেমং পত্থযমানা ৱিহৰন্তি, তে তং ধম্মং সুত্ৱা ৱীৰিযং আৰভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. যে পন তত্থ ভিক্খূ অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তা, তে তং ধম্মং সুত্ৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰংযেৱ অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. অযং, আৱুসো, পঞ্চমো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছায. ইমে খো, আৱুসো, পঞ্চ আনিসংসা কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন ধম্মসাকচ্ছাযা’’তি. চতুত্থং.
৫. বলসুত্তং
৫. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি চত্তাৰি? পঞ্ঞাবলং, ৱীৰিযবলং, অনৱজ্জবলং, সঙ্গাহবলং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাবলং? যে ধম্মা কুসলা কুসলসঙ্খাতা যে ধম্মা অকুসলা অকুসলসঙ্খাতা যে ধম্মা সাৱজ্জা সাৱজ্জসঙ্খাতা যে ধম্মা অনৱজ্জা অনৱজ্জসঙ্খাতা যে ধম্মা কণ্হা কণ্হসঙ্খাতা যে ধম্মা সুক্কা সুক্কসঙ্খাতা যে ধম্মা সেৱিতব্বা সেৱিতব্বসঙ্খাতা যে ধম্মা অসেৱিতব্বা অসেৱিতব্বসঙ্খাতা যে ধম্মা নালমৰিযা নালমৰিযসঙ্খাতা যে ধম্মা অলমৰিযা অলমৰিযসঙ্খাতা, ত্যাস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাবলং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযবলং? যে ধম্মা অকুসলা অকুসলসঙ্খাতা যে ধম্মা সাৱজ্জা সাৱজ্জসঙ্খাতা যে ধম্মা কণ্হা কণ্হসঙ্খাতা যে ধম্মা অসেৱিতব্বা অসেৱিতব্বসঙ্খাতা যে ধম্মা নালমৰিযা নালমৰিযসঙ্খাতা, তেসং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. যে ধম্মা কুসলা কুসলসঙ্খাতা যে ধম্মা অনৱজ্জা অনৱজ্জসঙ্খাতা যে ধম্মা সুক্কা সুক্কসঙ্খাতা যে ধম্মা সেৱিতব্বা সেৱিতব্বসঙ্খাতা যে ধম্মা অলমৰিযা অলমৰিযসঙ্খাতা, তেসং ধম্মানং পটিলাভায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱীৰিযবলং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, অনৱজ্জবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অনৱজ্জেন কাযকম্মেন সমন্নাগতো হোতি, অনৱজ্জেন ৱচীকম্মেন সমন্নাগতো হোতি, অনৱজ্জেন মনোকম্মেন সমন্নাগতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অনৱজ্জবলং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সঙ্গাহবলং? চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, সঙ্গহৱত্থূনি – দানং, পেয্যৱজ্জং, অত্থচৰিযা, সমানত্ততা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, দানানং যদিদং ধম্মদানং. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, পেয্যৱজ্জানং যদিদং অত্থিকস্স ওহিতসোতস্স পুনপ্পুনং ধম্মং দেসেতি. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, অত্থচৰিযানং যদিদং অস্সদ্ধং সদ্ধাসম্পদায সমাদপেতি নিৱেসেতি পতিট্ঠাপেতি, দুস্সীলং সীলসম্পদায… পে… মচ্ছৰিং চাগসম্পদায…পে… দুপ্পঞ্ঞং পঞ্ঞাসম্পদায সমাদপেতি নিৱেসেতি পতিট্ঠাপেতি. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, সমানত্ততানং যদিদং সোতাপন্নো সোতাপন্নস্স সমানত্তো, সকদাগামী সকদাগামিস্স সমানত্তো, অনাগামী অনাগামিস্স সমানত্তো, অৰহা অৰহতো সমানত্তো. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সঙ্গাহবলং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি বলানি.
‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি বলেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো পঞ্চ ভযানি সমতিক্কন্তো হোতি. কতমানি পঞ্চ? আজীৱিকভযং, অসিলোকভযং, পৰিসসাৰজ্জভযং, মৰণভযং, দুগ্গতিভযং. স খো সো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘নাহং আজীৱিকভযস্স ভাযামি. কিস্সাহং আজীৱিকভযস্স ভাযিস্সামি? অত্থি মে চত্তাৰি বলানি – পঞ্ঞাবলং, ৱীৰিযবলং, অনৱজ্জবলং, সঙ্গাহবলং. দুপ্পঞ্ঞো খো আজীৱিকভযস্স ভাযেয্য. কুসীতো আজীৱিকভযস্স ভাযেয্য. সাৱজ্জকাযকম্মন্তৱচীকম্মন্তমনোকম্মন্তো আজীৱিকভযস্স ভাযেয্য. অসঙ্গাহকো আজীৱিকভযস্স ভাযেয্য. নাহং অসিলোকভযস্স ভাযামি…পে… নাহং পৰিসসাৰজ্জভযস্স ভাযামি…পে… নাহং মৰণভযস্স ভাযামি…পে… নাহং দুগ্গতিভযস্স ভাযামি. কিস্সাহং দুগ্গতিভযস্স ভাযিস্সামি? অত্থি মে চত্তাৰি বলানি – পঞ্ঞাবলং, ৱীৰিযবলং, অনৱজ্জবলং, সঙ্গাহবলং. দুপ্পঞ্ঞো খো দুগ্গতিভযস্স ভাযেয্য. কুসীতো দুগ্গতিভযস্স ভাযেয্য. সাৱজ্জকাযকম্মন্তৱচীকম্মন্তমনোকম্মন্তো দুগ্গতিভযস্স ভাযেয্য. অসঙ্গাহকো দুগ্গতিভযস্স ভাযেয্য. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি বলেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো ইমানি পঞ্চ ভযানি সমতিক্কন্তো হোতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. সেৱনাসুত্তং
৬. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
‘‘পুগ্গলোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপি. চীৱৰম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি. পিণ্ডপাতোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপি. সেনাসনম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি. গামনিগমোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপি. জনপদপদেসোপি আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপি.
‘‘‘পুগ্গলোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি; যে চ খো মে পব্বজিতেন জীৱিতপৰিক্খাৰা সমুদানেতব্বা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা তে চ কসিৰেন সমুদাগচ্ছন্তি; যস্স চম্হি অত্থায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সো চ মে সামঞ্ঞত্থো ন ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’তি, তেনাৱুসো, পুগ্গলেন সো পুগ্গলো ৰত্তিভাগং ৱা দিৱসভাগং ৱা সঙ্খাপি অনাপুচ্ছা পক্কমিতব্বং নানুবন্ধিতব্বো.
‘‘তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি; যে চ খো মে পব্বজিতেন জীৱিতপৰিক্খাৰা সমুদানেতব্বা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা তে চ অপ্পকসিৰেন সমুদাগচ্ছন্তি; যস্স চম্হি অত্থায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সো চ মে সামঞ্ঞত্থো ন ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’তি, তেনাৱুসো, পুগ্গলেন সো পুগ্গলো সঙ্খাপি অনাপুচ্ছা পক্কমিতব্বং নানুবন্ধিতব্বো.
‘‘তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি; যে চ খো মে পব্বজিতেন জীৱিতপৰিক্খাৰা সমুদানেতব্বা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা তে চ কসিৰেন সমুদাগচ্ছন্তি; যস্স চম্হি অত্থায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সো চ মে সামঞ্ঞত্থো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’তি, তেনাৱুসো, পুগ্গলেন সো পুগ্গলো সঙ্খাপি অনুবন্ধিতব্বো ন পক্কমিতব্বং.
‘‘তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি; যে চ খো মে পব্বজিতেন জীৱিতপৰিক্খাৰা সমুদানেতব্বা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা তে চ অপ্পকসিৰেন সমুদাগচ্ছন্তি; যস্স চম্হি অত্থায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সো চ মে সামঞ্ঞত্থো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতী’তি, তেনাৱুসো, পুগ্গলেন সো পুগ্গলো যাৱজীৱং অনুবন্ধিতব্বো ন পক্কমিতব্বং অপি পনুজ্জমানেন [পণুজ্জমানেন (?)]. ‘পুগ্গলোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘চীৱৰম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা চীৱৰং – ‘ইদং খো মে চীৱৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপং চীৱৰং ন সেৱিতব্বং. তত্থ যং জঞ্ঞা চীৱৰং – ‘ইদং খো মে চীৱৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপং চীৱৰং সেৱিতব্বং. ‘চীৱৰম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘পিণ্ডপাতোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা পিণ্ডপাতং – ‘ইমং খো মে পিণ্ডপাতং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপো পিণ্ডপাতো ন সেৱিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা পিণ্ডপাতং – ‘ইমং খো মে পিণ্ডপাতং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপো পিণ্ডপাতো সেৱিতব্বো. ‘পিণ্ডপাতোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘সেনাসনম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা সেনাসনং – ‘‘ইদং খো মে সেনাসনং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপং সেনাসনং ন সেৱিতব্বং. তত্থ যং জঞ্ঞা সেনাসনং – ‘ইদং খো মে সেনাসনং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপং সেনাসনং সেৱিতব্বং. ‘সেনাসনম্পি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বং – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘গামনিগমোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা গামনিগমং – ‘ইমং খো মে গামনিগমং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপো গামনিগমো ন সেৱিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা গামনিগমং – ‘ইমং খো, মে গামনিগমং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপো গামনিগমো সেৱিতব্বো. ‘গামনিগমোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘জনপদপদেসোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা জনপদপদেসং – ‘ইমং খো মে জনপদপদেসং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপো জনপদপদেসো ন সেৱিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা জনপদপদেসং – ‘ইমং খো মে জনপদপদেসং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপো জনপদপদেসো সেৱিতব্বো. ‘জনপদপদেসোপি, আৱুসো, দুৱিধেন ৱেদিতব্বো – সেৱিতব্বোপি অসেৱিতব্বোপী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি. ছট্ঠং.
৭. সুতৱাসুত্তং
৭. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. অথ খো সুতৱা পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সুতৱা পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং ভগৱা ইধেৱ ৰাজগহে ৱিহৰামি গিৰিব্বজে. তত্ৰ মে, ভন্তে, ভগৱতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যো সো, সুতৱা [সুতৱ (স্যা.)], ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো পঞ্চ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুং – অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সম্পজানমুসা [সম্পজানং মুসা (ক. সী.)] ভাসিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুং সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিযভূতো’তি. কচ্চি মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিত’’ন্তি?
‘‘তগ্ঘ তে এতং, সুতৱা, সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিতং. পুব্বে চাহং, সুতৱা, এতৰহি চ এৱং ৱদামি – ‘যো সো ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো নৱ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুং – অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সম্পজানমুসা ভাসিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুং সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিযভূতো, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু ছন্দাগতিং গন্তুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু দোসাগতিং গন্তুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু মোহাগতিং গন্তুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু ভযাগতিং গন্তুং’. পুব্বে চাহং, সুতৱা, এতৰহি চ এৱং ৱদামি – ‘যো সো ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো ইমানি নৱ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতু’’’ন্তি. সত্তমং.
৮. সজ্ঝসুত্তং
৮. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. অথ খো সজ্ঝো পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সজ্ঝো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং ভগৱা ইধেৱ ৰাজগহে ৱিহৰামি গিৰিব্বজে. তত্ৰ মে, ভন্তে, ভগৱতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যো সো, সজ্ঝ, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো পঞ্চ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুং – অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সম্পজানমুসা ভাসিতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুং সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিযভূতো’তি. কচ্চি মেতং, ভন্তে, ভগৱতো সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিত’’ন্তি?
‘‘তগ্ঘ তে এতং, সজ্ঝ, সুস্সুতং সুগ্গহিতং সুমনসিকতং সূপধাৰিতং. পুব্বে চাহং, সজ্ঝ, এতৰহি চ এৱং ৱদামি – ‘যো সো ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো নৱ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুং – অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং…পে… অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুং সেয্যথাপি পুব্বে অগাৰিযভূতো, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু বুদ্ধং পচ্চক্খাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু ধম্মং পচ্চক্খাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সঙ্ঘং পচ্চক্খাতুং, অভব্বো খীণাসৱো ভিক্খু সিক্খং পচ্চক্খাতুং’. পুব্বে চাহং, সজ্ঝ, এতৰহি চ এৱং ৱদামি – ‘যো সো ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, অভব্বো সো ইমানি নৱ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতু’’’ন্তি. অট্ঠমং.
৯. পুগ্গলসুত্তং
৯. ‘‘নৱযিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে নৱ? অৰহা, অৰহত্তায পটিপন্নো, অনাগামী, অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সকদাগামী, সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, পুথুজ্জনো – ইমে খো, ভিক্খৱে, নৱ পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. নৱমং.
১০. আহুনেয্যসুত্তং
১০. ‘‘নৱযিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে নৱ? অৰহা, অৰহত্তায পটিপন্নো, অনাগামী, অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সকদাগামী, সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, গোত্ৰভূ – ইমে খো, ভিক্খৱে, নৱ পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. দসমং.
সম্বোধিৱগ্গো পঠমো.