১০. অনুৰুদ্ধমহাৱিতক্কসুত্তং

৩০. একং সমযং ভগৱা ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুংসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা অনুৰুদ্ধো চেতীসু ৱিহৰতি পাচীনৱংসদাযে. অথ খো আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্স; সন্তুট্ঠস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্স; পৱিৱিত্তস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকাৰামস্স; আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্স; উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং [উপট্ঠিতসতিস্সাযং (সী. স্যা. পী.)] ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্স [মুট্ঠসতিস্স (সী. স্যা. পী.)]; সমাহিতস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্স; পঞ্ঞৱতো অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’’তি.

অথ খো ভগৱা আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য; এৱমেৱং – ভগ্গেসু সুংসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে অন্তৰহিতো চেতীসু পাচীনৱংসদাযে আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স সম্মুখে পাতুৰহোসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. আযস্মাপি খো অনুৰুদ্ধো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং

নিসিন্নং খো আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সাধু সাধু, অনুৰুদ্ধ! সাধু খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, (যং তং মহাপুৰিসৱিতক্কং) [সত্ত মহাপুৰিসৱিতক্কে (সী. পী.) দী. নি. ৩.৩৫৮] ৱিতক্কেসি – ‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্স; সন্তুট্ঠস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্স; পৱিৱিত্তস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকাৰামস্স; আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্স; উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্স; সমাহিতস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্স; পঞ্ঞৱতো অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’তি. তেন হি ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমম্পি অট্ঠমং মহাপুৰিসৱিতক্কং ৱিতক্কেহি – ‘নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং ধম্মো নিপ্পপঞ্চৰতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’’’তি.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, যাৱদেৱ [যাৱদে (সং. নি. ২.১৫২)] আকঙ্খিস্সসি, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, যাৱদেৱ আকঙ্খিস্সসি, ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, যাৱদেৱ আকঙ্খিস্সসি, পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰিস্সসি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদিস্সসি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, যাৱদেৱ আকঙ্খিস্সসি, সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী ভৱিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, ততো তুয্হং, অনুৰুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা নানাৰত্তানং দুস্সানং দুস্সকৰণ্ডকো পূৰো; এৱমেৱং তে পংসুকূলচীৱৰং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী ভৱিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, ততো তুয্হং, অনুৰুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা সালীনং ওদনো ৱিচিতকাড়কো অনেকসূপো অনেকব্যঞ্জনো; এৱমেৱং তে পিণ্ডিযালোপভোজনং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী ভৱিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, ততো তুয্হং, অনুৰুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা কূটাগাৰং উল্লিত্তাৱলিত্তং নিৱাতং ফুসিতগ্গড়ং পিহিতৱাতপানং; এৱমেৱং তে ৰুক্খমূলসেনাসনং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী ভৱিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, ততো তুয্হং, অনুৰুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা পল্লঙ্কো গোনকত্থতো পটিকত্থতো পটলিকত্থতো কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণো [কাদলি… পচ্চত্থৰণো (সী.)] সউত্তৰচ্ছদো উভতোলোহিতকূপধানো; এৱমেৱং তে তিণসন্থাৰকসযনাসনং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী ভৱিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, ততো তুয্হং, অনুৰুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা নানাভেসজ্জানি, সেয্যথিদং – সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতং; এৱমেৱং তে পূতিমুত্তভেসজ্জং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স. তেন হি ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, আযতিকম্পি ৱস্সাৱাসং ইধেৱ চেতীসু পাচীনৱংসদাযে ৱিহৰেয্যাসী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱতো পচ্চস্সোসি.

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱং – চেতীসু পাচীনৱংসদাযে অন্তৰহিতো ভগ্গেসু সুংসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে পাতুৰহোসীতি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অট্ঠ খো, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসৱিতক্কে দেসেস্সামি, তং সুণাথ…পে… কতমে চ, ভিক্খৱে, অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কা? অপ্পিচ্ছস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্স; সন্তুট্ঠস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্স; পৱিৱিত্তস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকাৰামস্স; আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্স; উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্স; সমাহিতস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্স; পঞ্ঞৱতো অযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্স; নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো নিপ্পপঞ্চৰতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’’.

‘‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অপ্পিচ্ছো সমানো ‘অপ্পিচ্ছোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, সন্তুট্ঠো সমানো ‘সন্তুট্ঠোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, পৱিৱিত্তো সমানো ‘পৱিৱিত্তোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, আৰদ্ধৱীৰিযো সমানো ‘আৰদ্ধৱীৰিযোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, উপট্ঠিতস্সতি সমানো ‘উপট্ঠিতস্সতীতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, সমাহিতো সমানো ‘সমাহিতোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, পঞ্ঞৱা সমানো ‘পঞ্ঞৱাতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, নিপ্পপঞ্চাৰামো সমানো ‘নিপ্পপঞ্চাৰামোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি. ‘অপ্পিচ্ছস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘সন্তুট্ঠস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন. ‘সন্তুট্ঠস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘পৱিৱিত্তস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকাৰামস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো ভৱন্তি উপসঙ্কমিতাৰো ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো ৰাজানো ৰাজমহামত্তা তিত্থিযা তিত্থিযসাৱকা. তত্ৰ ভিক্খু ৱিৱেকনিন্নেন চিত্তেন ৱিৱেকপোণেন ৱিৱেকপব্ভাৰেন ৱিৱেকট্ঠেন নেক্খম্মাভিৰতেন অঞ্ঞদত্থু উয্যোজনিকপটিসংযুত্তংযেৱ কথং কত্তা [পৱত্তা (ক.)] হোতি. ‘পৱিৱিত্তস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকাৰামস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. ‘আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা. ‘উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো, মুট্ঠস্সতিস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘সমাহিতস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ‘সমাহিতস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘পঞ্ঞৱতো অযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ‘পঞ্ঞৱতো অযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো নিপ্পপঞ্চৰতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পপঞ্চনিৰোধে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি. ‘নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নিপ্পপঞ্চৰতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো আযতিকম্পি ৱস্সাৱাসং তত্থেৱ চেতীসু পাচীনৱংসদাযে ৱিহাসি. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা অনুৰুদ্ধো অৰহতং অহোসীতি. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো অৰহত্তপ্পত্তো তাযং ৱেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –

[থেৰগা. ৯০১-৯০৩] ‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, সত্থা লোকে অনুত্তৰো;

মনোমযেন কাযেন, ইদ্ধিযা উপসঙ্কমি.

‘‘যথা মে অহু সঙ্কপ্পো, ততো উত্তৰি দেসযি;

নিপ্পপঞ্চৰতো বুদ্ধো, নিপ্পপঞ্চং অদেসযি.

‘‘তস্সাহং ধম্মমঞ্ঞায, ৱিহাসিং সাসনে ৰতো;

তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. দসমং;

গহপতিৱগ্গো ততিযো.