৪. দানৱগ্গো
১. পঠমদানসুত্তং
৩১. [দী. নি. ৩.৩৩৬] ‘‘অট্ঠিমানি, ভিক্খৱে, দানানি. কতমানি অট্ঠ? আসজ্জ দানং দেতি, ভযা দানং দেতি, ‘অদাসি মে’তি দানং দেতি, ‘দস্সতি মে’তি দানং দেতি, ‘সাহু দান’ন্তি দানং দেতি, ‘অহং পচামি, ইমে ন পচন্তি; নাৰহামি পচন্তো অপচন্তানং দানং অদাতু’ন্তি দানং দেতি, ‘ইমং মে দানং দদতো কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতী’তি দানং দেতি, চিত্তালঙ্কাৰচিত্তপৰিক্খাৰত্থং দানং দেতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ দানানী’’তি. পঠমং.
২. দুতিযদানসুত্তং
৩২. [কথা. ৪৮০] ‘‘সদ্ধা হিৰিযং কুসলঞ্চ দানং,
ধম্মা এতে সপ্পুৰিসানুযাতা;
এতঞ্হি মগ্গং দিৱিযং ৱদন্তি,
এতেন হি গচ্ছতি দেৱলোক’’ন্তি. দুতিযং;
৩. দানৱত্থুসুত্তং
৩৩. ‘‘অট্ঠিমানি, ভিক্খৱে, দানৱত্থূনি. কতমানি অট্ঠ? ছন্দা দানং দেতি, দোসা দানং দেতি, মোহা দানং দেতি, ভযা দানং দেতি, ‘দিন্নপুব্বং কতপুব্বং পিতুপিতামহেহি, নাৰহামি পোৰাণং কুলৱংসং হাপেতু’ন্তি দানং দেতি, ‘ইমাহং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি দানং দেতি, ‘ইমং মে দানং দদতো চিত্তং পসীদতি, অত্তমনতা সোমনস্সং উপজাযতী’তি দানং দেতি, চিত্তালঙ্কাৰচিত্তপৰিক্খাৰত্থং দানং দেতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ দানৱত্থূনী’’তি. ততিযং.
৪. খেত্তসুত্তং
৩৪. ‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতে, ভিক্খৱে, খেত্তে বীজং ৱুত্তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহস্সাদং ন ফাতিসেয্যং [ন ফাতিসেয্যন্তি (সী. স্যা. ক.), ন ফাতিসেয্যা (কত্থচি)]. কথং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতে? ইধ, ভিক্খৱে, খেত্তং উন্নামনিন্নামি চ হোতি, পাসাণসক্খৰিকঞ্চ হোতি, ঊসৰঞ্চ হোতি, ন চ গম্ভীৰসিতং হোতি, ন আযসম্পন্নং হোতি, ন অপাযসম্পন্নং হোতি, ন মাতিকাসম্পন্নং হোতি, ন মৰিযাদসম্পন্নং হোতি. এৱং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতে, ভিক্খৱে, খেত্তে বীজং ৱুত্তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহস্সাদং ন ফাতিসেয্যং.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু দানং দিন্নং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং ন মহাজুতিকং ন মহাৱিপ্ফাৰং. কথং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতেসু? ইধ, ভিক্খৱে, সমণব্ৰাহ্মণা মিচ্ছাদিট্ঠিকা হোন্তি, মিচ্ছাসঙ্কপ্পা, মিচ্ছাৱাচা, মিচ্ছাকম্মন্তা, মিচ্ছাআজীৱা, মিচ্ছাৱাযামা, মিচ্ছাসতিনো, মিচ্ছাসমাধিনো. এৱং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতেসু, ভিক্খৱে, সমণব্ৰাহ্মণেসু দানং দিন্নং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং ন মহাজুতিকং ন মহাৱিপ্ফাৰং.
‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতে, ভিক্খৱে, খেত্তে বীজং ৱুত্তং মহপ্ফলং হোতি মহস্সাদং ফাতিসেয্যং. কথং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতে? ইধ, ভিক্খৱে, খেত্তং অনুন্নামানিন্নামি চ হোতি, অপাসাণসক্খৰিকঞ্চ হোতি, অনূসৰঞ্চ হোতি, গম্ভীৰসিতং হোতি, আযসম্পন্নং হোতি, অপাযসম্পন্নং হোতি, মাতিকাসম্পন্নং হোতি, মৰিযাদসম্পন্নং হোতি. এৱং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতে, ভিক্খৱে, খেত্তে বীজং ৱুত্তং মহপ্ফলং হোতি মহস্সাদং ফাতিসেয্যং.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু দানং দিন্নং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং মহাজুতিকং মহাৱিপ্ফাৰং. কথং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতেসু? ইধ, ভিক্খৱে, সমণব্ৰাহ্মণা সম্মাদিট্ঠিকা হোন্তি, সম্মাসঙ্কপ্পা, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তা, সম্মাআজীৱা, সম্মাৱাযামা, সম্মাসতিনো, সম্মাসমাধিনো. এৱং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতেসু, ভিক্খৱে, সমণব্ৰাহ্মণেসু দানং দিন্নং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং মহাজুতিকং মহাৱিপ্ফাৰ’’ন্তি.
‘‘যথাপি খেত্তে সম্পন্নে, পৱুত্তা বীজসম্পদা;
দেৱে সম্পাদযন্তম্হি [সঞ্জাযন্তম্হি (ক.)], হোতি ধঞ্ঞস্স সম্পদা.
‘‘অনীতিসম্পদা হোতি, ৱিৰূড়্হী ভৱতি সম্পদা;
ৱেপুল্লসম্পদা হোতি, ফলং ৱে হোতি সম্পদা.
‘‘এৱং সম্পন্নসীলেসু, দিন্না ভোজনসম্পদা;
সম্পদানং উপনেতি, সম্পন্নং হিস্স তং কতং.
‘‘তস্মা সম্পদমাকঙ্খী, সম্পন্নত্থূধ পুগ্গলো;
সম্পন্নপঞ্ঞে সেৱেথ, এৱং ইজ্ঝন্তি সম্পদা.
‘‘ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নে, লদ্ধা চিত্তস্স সম্পদং;
কৰোতি কম্মসম্পদং, লভতি চত্থসম্পদং.
‘‘লোকং ঞত্ৱা যথাভূতং, পপ্পুয্য দিট্ঠিসম্পদং;
মগ্গসম্পদমাগম্ম, যাতি সম্পন্নমানসো.
‘‘ওধুনিত্ৱা মলং সব্বং, পত্ৱা নিব্বানসম্পদং;
মুচ্চতি সব্বদুক্খেহি, সা হোতি সব্বসম্পদা’’তি. চতুত্থং;
৫. দানূপপত্তিসুত্তং
৩৫. [দী. নি. ৩.৩৩৭] ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৱে, দানূপপত্তিযো. কতমা অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো দানং দেতি সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা অন্নং পানং ৱত্থং যানং মালাগন্ধৱিলেপনং সেয্যাৱসথপদীপেয্যং. সো যং দেতি তং পচ্চাসীসতি [পচ্চাসিংসতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. সো পস্সতি খত্তিযমহাসালে ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালে ৱা গহপতিমহাসালে ৱা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতে সমঙ্গীভূতে পৰিচাৰযমানে. তস্স এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি! সো তং চিত্তং দহতি, তং চিত্তং অধিট্ঠাতি, তং চিত্তং ভাৱেতি. তস্স তং চিত্তং হীনে ৱিমুত্তং [হীনেধিমুত্তং (স্যা. পী.) ৱিমুত্তন্তি অধিমুত্তং, ৱিমুত্তন্তি ৱা ৱিস্সট্ঠং (টীকাসংৱণ্ণনা)], উত্তৰি অভাৱিতং, তত্ৰূপপত্তিযা সংৱত্ততি. কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা খত্তিযমহাসালানং ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালানং ৱা গহপতিমহাসালানং ৱা সহব্যতং উপপজ্জতি. তঞ্চ খো সীলৱতো ৱদামি, নো দুস্সীলস্স. ইজ্ঝতি, ভিক্খৱে, সীলৱতো চেতোপণিধি ৱিসুদ্ধত্তা.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো দানং দেতি সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা অন্নং পানং ৱত্থং যানং মালাগন্ধৱিলেপনং সেয্যাৱসথপদীপেয্যং. সো যং দেতি তং পচ্চাসীসতি. তস্স সুতং হোতি – ‘চাতুমহাৰাজিকা [চাতুম্মহাৰাজিকা (সী. স্যা. কং. পী.)] দেৱা দীঘাযুকা ৱণ্ণৱন্তো সুখবহুলা’তি. তস্স এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি. সো তং চিত্তং দহতি, তং চিত্তং অধিট্ঠাতি, তং চিত্তং ভাৱেতি. তস্স তং চিত্তং হীনে ৱিমুত্তং, উত্তৰি অভাৱিতং, তত্ৰূপপত্তিযা সংৱত্ততি. কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. তঞ্চ খো সীলৱতো ৱদামি, নো দুস্সীলস্স. ইজ্ঝতি, ভিক্খৱে, সীলৱতো চেতোপণিধি ৱিসুদ্ধত্তা.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো দানং দেতি সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা অন্নং পানং ৱত্থং যানং মালাগন্ধৱিলেপনং সেয্যাৱসথপদীপেয্যং. সো যং দেতি তং পচ্চাসীসতি. তস্স সুতং হোতি – তাৱতিংসা দেৱা…পে… যামা দেৱা… তুসিতা দেৱা… নিম্মানৰতী দেৱা… পৰনিম্মিতৱসৱত্তী দেৱা দীঘাযুকা ৱণ্ণৱন্তো সুখবহুলাতি. তস্স এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি. সো তং চিত্তং দহতি, তং চিত্তং অধিট্ঠাতি, তং চিত্তং ভাৱেতি. তস্স তং চিত্তং হীনে ৱিমুত্তং, উত্তৰি অভাৱিতং, তত্ৰূপপত্তিযা সংৱত্ততি. কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. তঞ্চ খো সীলৱতো ৱদামি, নো দুস্সীলস্স. ইজ্ঝতি, ভিক্খৱে, সীলৱতো চেতোপণিধি ৱিসুদ্ধত্তা.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো দানং দেতি সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা অন্নং পানং ৱত্থং যানং মালাগন্ধৱিলেপনং সেয্যাৱসথপদীপেয্যং. সো যং দেতি তং পচ্চাসীসতি. তস্স সুতং হোতি – ‘ব্ৰহ্মকাযিকা দেৱা দীঘাযুকা ৱণ্ণৱন্তো সুখবহুলা’তি. তস্স এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি. সো তং চিত্তং দহতি, তং চিত্তং অধিট্ঠাতি, তং চিত্তং ভাৱেতি. তস্স তং চিত্তং হীনে ৱিমুত্তং, উত্তৰি অভাৱিতং, তত্ৰূপপত্তিযা সংৱত্ততি. কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. তঞ্চ খো সীলৱতো ৱদামি, নো দুস্সীলস্স; ৱীতৰাগস্স, নো সৰাগস্স. ইজ্ঝতি, ভিক্খৱে, সীলৱতো চেতোপণিধি ৱীতৰাগত্তা. ইমা খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ দানূপপত্তিযো’’তি. পঞ্চমং.
৬. পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুসুত্তং
৩৬. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি. কতমানি তীণি? দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু [পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং (সী. পী.) এৱমুপৰিপি], সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু. ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চস্স দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু পৰিত্তং কতং হোতি, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু পৰিত্তং কতং হোতি, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং [পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু (স্যা.)] নাভিসম্ভোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনুস্সদোভগ্যং উপপজ্জতি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চস্স দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু মত্তসো কতং হোতি, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু মত্তসো কতং হোতি, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নাভিসম্ভোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনুস্সসোভগ্যং উপপজ্জতি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চস্স দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নাভিসম্ভোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, চত্তাৰো মহাৰাজানো দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা, চাতুমহাৰাজিকে দেৱে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হন্তি – দিব্বেন আযুনা, দিব্বেন ৱণ্ণেন, দিব্বেন সুখেন, দিব্বেন যসেন, দিব্বেন আধিপতেয্যেন, দিব্বেহি ৰূপেহি, দিব্বেহি সদ্দেহি, দিব্বেহি গন্ধেহি, দিব্বেহি ৰসেহি, দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চস্স দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নাভিসম্ভোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তাৱতিংসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, সক্কো দেৱানমিন্দো দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা তাৱতিংসে দেৱে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি – দিব্বেন আযুনা…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চস্স দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নাভিসম্ভোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা যামানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, সুযামো দেৱপুত্তো দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা, যামে দেৱে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি – দিব্বেন আযুনা…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চস্স দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নাভিসম্ভোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তুসিতানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, সন্তুসিতো দেৱপুত্তো দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা, তুসিতে দেৱে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি – দিব্বেন আযুনা…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চস্স দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নাভিসম্ভোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা নিম্মানৰতীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, সুনিম্মিতো দেৱপুত্তো দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা, নিম্মানৰতীদেৱে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি – দিব্বেন আযুনা…পে… দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চস্স দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু অধিমত্তং কতং হোতি, ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নাভিসম্ভোতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, ৱসৱত্তী দেৱপুত্তো দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা, সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অতিৰেকং কৰিত্ৱা, পৰনিম্মিতৱসৱত্তীদেৱে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি – দিব্বেন আযুনা, দিব্বেন ৱণ্ণেন, দিব্বেন সুখেন, দিব্বেন যসেন, দিব্বেন আধিপতেয্যেন, দিব্বেহি ৰূপেহি, দিব্বেহি সদ্দেহি, দিব্বেহি গন্ধেহি, দিব্বেহি ৰসেহি, দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনী’’তি. ছট্ঠং.
৭. সপ্পুৰিসদানসুত্তং
৩৭. ‘‘অট্ঠিমানি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসদানানি. কতমানি অট্ঠ? সুচিং দেতি, পণীতং দেতি, কালেন দেতি, কপ্পিযং দেতি, ৱিচেয্য দেতি, অভিণ্হং দেতি, দদং চিত্তং পসাদেতি, দত্ৱা অত্তমনো হোতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ সপ্পুৰিসদানানী’’তি.
‘‘সুচিং পণীতং কালেন, কপ্পিযং পানভোজনং;
অভিণ্হং দদাতি দানং, সুখেত্তেসু [সুখেত্তে (সী. পী.)] ব্ৰহ্মচাৰিসু.
‘‘নেৱ [ন চ (সী. পী.)] ৱিপ্পটিসাৰিস্স, চজিত্ৱা আমিসং বহুং;
এৱং দিন্নানি দানানি, ৱণ্ণযন্তি ৱিপস্সিনো.
‘‘এৱং যজিত্ৱা মেধাৱী, সদ্ধো মুত্তেন চেতসা;
অব্যাবজ্ঝং [অব্যাপজ্ঝং (ক.) অ. নি. ৪.৪০; ৬.৩৭] সুখং লোকং, পণ্ডিতো উপপজ্জতী’’তি. সত্তমং;
৮. সপ্পুৰিসসুত্তং
৩৮. ‘‘সপ্পুৰিসো, ভিক্খৱে, কুলে জাযমানো বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায হোতি – মাতাপিতূনং অত্থায হিতায সুখায হোতি, পুত্তদাৰস্স অত্থায হিতায সুখায হোতি, দাসকম্মকৰপোৰিসস্স অত্থায হিতায সুখায হোতি, মিত্তামচ্চানং অত্থায হিতায সুখায হোতি, পুব্বপেতানং অত্থায হিতায সুখায হোতি, ৰঞ্ঞো অত্থায হিতায সুখায হোতি, দেৱতানং অত্থায হিতায সুখায হোতি, সমণব্ৰাহ্মণানং অত্থায হিতায সুখায হোতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহামেঘো সব্বসস্সানি সম্পাদেন্তো বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায [হিতায…পে… (স্যা. ক.)] হোতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো কুলে জাযমানো বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায হোতি – মাতাপিতূনং অত্থায হিতায সুখায হোতি, পুত্তদাৰস্স অত্থায হিতায সুখায হোতি, দাসকম্মকৰপোৰিসস্স অত্থায হিতায সুখায হোতি, মিত্তামচ্চানং অত্থায হিতায সুখায হোতি, পুব্বপেতানং অত্থায হিতায সুখায হোতি, ৰঞ্ঞো অত্থায হিতায সুখায হোতি, দেৱতানং অত্থায হিতায সুখায হোতি, সমণব্ৰাহ্মণানং অত্থায হিতায সুখায হোতী’’তি.
‘‘বহূনং [বহুন্নং (সী. পী.)] ৱত অত্থায, সপ্পঞ্ঞো ঘৰমাৱসং;
মাতৰং পিতৰং পুব্বে, ৰত্তিন্দিৱমতন্দিতো.
‘‘পূজেতি সহধম্মেন, পুব্বেকতমনুস্সৰং;
অনাগাৰে পব্বজিতে, অপচে ব্ৰহ্মচাৰযো [ব্ৰহ্মচাৰিনো (স্যা.)].
‘‘নিৱিট্ঠসদ্ধো পূজেতি, ঞত্ৱা ধম্মে চ পেসলো [পেসলে (ক.)];
ৰঞ্ঞো হিতো দেৱহিতো, ঞাতীনং সখিনং হিতো.
‘‘সব্বেসং [সব্বেসু (ক.)] সো [স (স্যা. পী. ক.)] হিতো হোতি, সদ্ধম্মে সুপ্পতিট্ঠিতো;
ৱিনেয্য মচ্ছেৰমলং, স লোকং ভজতে সিৱ’’ন্তি. অট্ঠমং;
৯. অভিসন্দসুত্তং
৩৯. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞাভিসন্দা কুসলাভিসন্দা সুখস্সাহাৰা সোৱগ্গিকা সুখৱিপাকা সগ্গসংৱত্তনিকা, ইট্ঠায কন্তায মনাপায হিতায সুখায সংৱত্তন্তি. কতমে অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধং সৰণং গতো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো পুঞ্ঞাভিসন্দো কুসলাভিসন্দো সুখস্সাহাৰো সোৱগ্গিকো সুখৱিপাকো সগ্গসংৱত্তনিকো, ইট্ঠায কন্তায মনাপায হিতায সুখায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ধম্মং সৰণং গতো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো পুঞ্ঞাভিসন্দো…পে… সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সঙ্ঘং সৰণং গতো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো পুঞ্ঞাভিসন্দো কুসলাভিসন্দো সুখস্সাহাৰো সোৱগ্গিকো সুখৱিপাকো সগ্গসংৱত্তনিকো, ইট্ঠায কন্তায মনাপায হিতায সুখায সংৱত্ততি.
[কথা. ৪৮০] ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, দানানি মহাদানানি অগ্গঞ্ঞানি ৰত্তঞ্ঞানি ৱংসঞ্ঞানি পোৰাণানি অসংকিণ্ণানি অসংকিণ্ণপুব্বানি, ন সংকিযন্তি ন সংকিযিস্সন্তি, অপ্পটিকুট্ঠানি [অপ্পতিকুট্ঠানি (সী.)] সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি. কতমানি পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি. পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অপৰিমাণানং সত্তানং অভযং দেতি, অৱেৰং দেতি, অব্যাবজ্ঝং [অব্যাপজ্ঝং (ক.) এৱমুপৰিপি] দেতি. অপৰিমাণানং সত্তানং অভযং দত্ৱা অৱেৰং দত্ৱা অব্যাবজ্ঝং দত্ৱা অপৰিমাণস্স অভযস্স অৱেৰস্স অব্যাবজ্ঝস্স ভাগী হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং দানং মহাদানং অগ্গঞ্ঞং ৰত্তঞ্ঞং ৱংসঞ্ঞং পোৰাণং অসংকিণ্ণং অসংকিণ্ণপুব্বং, ন সংকিযতি ন সংকিযিস্সতি, অপ্পটিকুট্ঠং সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো পুঞ্ঞাভিসন্দো কুসলাভিসন্দো সুখস্সাহাৰো সোৱগ্গিকো সুখৱিপাকো সগ্গসংৱত্তনিকো, ইট্ঠায কন্তায মনাপায হিতায সুখায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি…পে… কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি…পে… মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানং পহায সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো অপৰিমাণানং সত্তানং অভযং দেতি অৱেৰং দেতি অব্যাবজ্ঝং দেতি. অপৰিমাণানং সত্তানং অভযং দত্ৱা অৱেৰং দত্ৱা অব্যাবজ্ঝং দত্ৱা, অপৰিমাণস্স অভযস্স অৱেৰস্স অব্যাবজ্ঝস্স ভাগী হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, পঞ্চমং দানং মহাদানং অগ্গঞ্ঞং ৰত্তঞ্ঞং ৱংসঞ্ঞং পোৰাণং অসংকিণ্ণং অসংকিণ্ণপুব্বং, ন সংকিযতি ন সংকিযিস্সতি, অপ্পটিকুট্ঠং সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি. অযং খো, ভিক্খৱে, অট্ঠমো পুঞ্ঞাভিসন্দো কুসলাভিসন্দো সুখস্সাহাৰো সোৱগ্গিকো সুখৱিপাকো সগ্গসংৱত্তনিকো, ইট্ঠায কন্তায মনাপায হিতায সুখায সংৱত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ পুঞ্ঞাভিসন্দা কুসলাভিসন্দা সুখস্সাহাৰা সোৱগ্গিকা সুখৱিপাকা সগ্গসংৱত্তনিকা, ইট্ঠায কন্তায মনাপায হিতায সুখায সংৱত্তন্তী’’তি. নৱমং.
১০. দুচ্চৰিতৱিপাকসুত্তং
৪০. ‘‘পাণাতিপাতো, ভিক্খৱে, আসেৱিতো ভাৱিতো বহুলীকতো নিৰযসংৱত্তনিকো তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকো পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকো. যো সব্বলহুসো [সব্বলহুসোতি সব্বলহুকো (স্যা. অট্ঠ.)] পাণাতিপাতস্স ৱিপাকো, মনুস্সভূতস্স অপ্পাযুকসংৱত্তনিকো হোতি.
‘‘অদিন্নাদানং, ভিক্খৱে, আসেৱিতং ভাৱিতং বহুলীকতং নিৰযসংৱত্তনিকং তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকং পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকং. যো সব্বলহুসো অদিন্নাদানস্স ৱিপাকো, মনুস্সভূতস্স ভোগব্যসনসংৱত্তনিকো হোতি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰো, ভিক্খৱে, আসেৱিতো ভাৱিতো বহুলীকতো নিৰযসংৱত্তনিকো তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকো পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকো. যো সব্বলহুসো কামেসুমিচ্ছাচাৰস্স ৱিপাকো, মনুস্সভূতস্স সপত্তৱেৰসংৱত্তনিকো হোতি.
‘‘মুসাৱাদো, ভিক্খৱে, আসেৱিতো ভাৱিতো বহুলীকতো নিৰযসংৱত্তনিকো তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকো পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকো. যো সব্বলহুসো মুসাৱাদস্স ৱিপাকো, মনুস্সভূতস্স অভূতব্ভক্খানসংৱত্তনিকো হোতি.
‘‘পিসুণা, ভিক্খৱে, ৱাচা আসেৱিতা ভাৱিতা বহুলীকতা নিৰযসংৱত্তনিকা তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকা পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকা. যো সব্বলহুসো পিসুণায ৱাচায ৱিপাকো, মনুস্সভূতস্স মিত্তেহি ভেদনসংৱত্তনিকো হোতি.
‘‘ফৰুসা, ভিক্খৱে, ৱাচা আসেৱিতা ভাৱিতা বহুলীকতা নিৰযসংৱত্তনিকা তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকা পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকা. যো সব্বলহুসো ফৰুসায ৱাচায ৱিপাকো, মনুস্সভূতস্স অমনাপসদ্দসংৱত্তনিকো হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপো, ভিক্খৱে, আসেৱিতো ভাৱিতো বহুলীকতো নিৰযসংৱত্তনিকো তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকো পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকো. যো সব্বলহুসো সম্ফপ্পলাপস্স ৱিপাকো, মনুস্সভূতস্স অনাদেয্যৱাচাসংৱত্তনিকো হোতি.
‘‘সুৰামেৰযপানং, ভিক্খৱে, আসেৱিতং ভাৱিতং বহুলীকতং নিৰযসংৱত্তনিকং তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকং পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকং. যো সব্বলহুসো সুৰামেৰযপানস্স ৱিপাকো, মনুস্সভূতস্স উম্মত্তকসংৱত্তনিকো হোতী’’তি. দসমং.
দানৱগ্গো চতুত্থো.