৫. উপোসথৱগ্গো
১. সঙ্খিত্তূপোসথসুত্তং
৪১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো, ভিক্খৱে, উপোসথো উপৱুত্থো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো. কথং উপৱুত্থো চ, ভিক্খৱে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যাৱজীৱং অৰহন্তো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা নিহিতদণ্ডা নিহিতসত্থা লজ্জী দযাপন্না, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পিনো ৱিহৰন্তি. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰামি. ইমিনাপঙ্গেন [ইমিনাপি অঙ্গেন (সী. পী.) অ. নি. ৩.৭১] অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা পঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি.
‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰন্তি. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰামি. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা দুতিযেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি.
‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰিনো আৰাচাৰিনো ৱিৰতা মেথুনা গামধম্মা. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী আৰাচাৰী [অনাচাৰী (ক.)] ৱিৰতো মেথুনা গামধম্মা. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা ততিযেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি.
‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতা সচ্চৱাদিনো সচ্চসন্ধা থেতা পচ্চযিকা অৱিসংৱাদকো লোকস্স. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা চতুত্থেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি.
‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানং পহায সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতা. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানং পহায সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা পঞ্চমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি.
‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো একভত্তিকা ৰত্তূপৰতা ৱিৰতা ৱিকালভোজনা. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং একভত্তিকো ৰত্তূপৰতো ৱিৰতো ৱিকালভোজনা. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা ছট্ঠেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি.
‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনমালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানং পহায নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনমালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতা. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনমালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানং পহায নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনমালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা সত্তমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি.
‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতা নীচসেয্যং কপ্পেন্তি – মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো নীচসেয্যং কপ্পেমি – মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা অট্ঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি. এৱং উপৱুত্থো খো, ভিক্খৱে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো’’তি. পঠমং.
২. ৱিত্থতূপোসথসুত্তং
৪২. ‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো, ভিক্খৱে, উপোসথো উপৱুত্থো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো. কথং উপৱুত্থো চ, ভিক্খৱে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যাৱজীৱং অৰহন্তো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা নিহিতদণ্ডা নিহিতসত্থা লজ্জী দযাপন্না, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পিনো ৱিহৰন্তি. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰামি. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা পঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি…পে….
‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতা নীচসেয্যং কপ্পেন্তি – মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো নীচসেয্যং কপ্পেমি – মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা অট্ঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি. এৱং উপৱুত্থো খো, ভিক্খৱে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো.
‘‘কীৱমহপ্ফলো হোতি কীৱমহানিসংসো কীৱমহাজুতিকো কীৱমহাৱিপ্ফাৰো? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যো ইমেসং সোড়সন্নং মহাজনপদানং পহূতৰত্তৰতনানং [পহূতসত্তৰতনানং (সী. স্যা. কং. পী.) অ. নি. ৩.৭১ পাড়িযা টীকাযং দস্সিতপাড়িযেৱ. তদট্ঠকথাপি পস্সিতব্বা] ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেয্য, সেয্যথিদং – অঙ্গানং মগধানং কাসীনং কোসলানং ৱজ্জীনং মল্লানং চেতীনং ৱঙ্গানং কুৰূনং পঞ্চালানং মচ্ছানং [মজ্জানং (ক.)] সূৰসেনানং অস্সকানং অৱন্তীনং গন্ধাৰানং কম্বোজানং, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতস্স উপোসথস্স এতং [একং (ক.)] কলং নাগ্ঘতি সোড়সিং. তং কিস্স হেতু? কপণং, ভিক্খৱে, মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায.
‘‘যানি, ভিক্খৱে, মানুসকানি পঞ্ঞাস ৱস্সানি, চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো [ৰত্তিদিৱো (ক.)]. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি পঞ্চ ৱস্সসতানি চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৱে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৱে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ভিক্খৱে, মানুসকানি ৱস্সসতানি, তাৱতিংসানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বং ৱস্সসহস্সং তাৱতিংসানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৱে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তাৱতিংসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৱে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ভিক্খৱে, মানুসকানি দ্ৱে ৱস্সসতানি, যামানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি দ্ৱে ৱস্সসহস্সানি যামানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৱে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা যামানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৱে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ভিক্খৱে, মানুসকানি চত্তাৰি ৱস্সসতানি, তুসিতানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি চত্তাৰি ৱস্সসহস্সানি তুসিতানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৱে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তুসিতানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৱে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ভিক্খৱে, মানুসকানি অট্ঠ ৱস্সসতানি, নিম্মানৰতীনং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি অট্ঠ ৱস্সসহস্সানি নিম্মানৰতীনং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৱে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা নিম্মানৰতীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৱে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ভিক্খৱে, মানুসকানি সোড়স ৱস্সসতানি, পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি সোড়স ৱস্সসহস্সানি পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৱে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৱে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধাযা’’’তি.
‘‘পাণং ন হঞ্ঞে [হানে (সী.), হেন (ক.) অ. নি. ৩.৭১] ন চদিন্নমাদিযে,
মুসা ন ভাসে ন চ মজ্জপো সিযা;
অব্ৰহ্মচৰিযা ৱিৰমেয্য মেথুনা,
ৰত্তিং ন ভুঞ্জেয্য ৱিকালভোজনং.
‘‘মালং ন ধাৰে ন চ গন্ধমাচৰে [গন্ধমাধৰে (ক.)],
মঞ্চে ছমাযং ৱ সযেথ সন্থতে;
এতঞ্হি অট্ঠঙ্গিকমাহুপোসথং,
বুদ্ধেন দুক্খন্তগুনা পকাসিতং.
‘‘চন্দো চ সুৰিযো চ উভো সুদস্সনা,
ওভাসযং অনুপৰিযন্তি যাৱতা;
তমোনুদা তে পন অন্তলিক্খগা,
নভে পভাসন্তি দিসাৱিৰোচনা.
‘‘এতস্মিং যং ৱিজ্জতি অন্তৰে ধনং,
মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযঞ্চ ভদ্দকং;
সিঙ্গীসুৱণ্ণং অথ ৱাপি কঞ্চনং,
যং জাতৰূপং হটকন্তি ৱুচ্চতি.
‘‘অট্ঠঙ্গুপেতস্স উপোসথস্স,
কলম্পি তে নানুভৱন্তি সোড়সিং;
চন্দপ্পভা তাৰগণা চ সব্বে.
‘‘তস্মা হি নাৰী চ নৰো চ সীলৱা,
অট্ঠঙ্গুপেতং উপৱস্সুপোসথং;
পুঞ্ঞানি কত্ৱান সুখুদ্ৰযানি,
অনিন্দিতা সগ্গমুপেন্তি ঠান’’ন্তি. দুতিযং;
৩. ৱিসাখাসুত্তং
৪৩. [অ. নি. ৩.৭১] একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো খো, ৱিসাখে, উপোসথো উপৱুত্থো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো. কথং উপৱুত্থো চ, ৱিসাখে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো? ইধ, ৱিসাখে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যাৱজীৱং অৰহন্তো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা নিহিতদণ্ডা নিহিতসত্থা লজ্জী দযাপন্না, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পিনো ৱিহৰন্তি. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰামি. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’’’তি. ইমিনা পঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি…পে….
‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতা নীচসেয্যং কপ্পেন্তি – মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো নীচসেয্যং কপ্পেমি – মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা অট্ঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি. এৱং উপৱুত্থো খো, ৱিসাখে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো.
‘‘কীৱমহপ্ফলো হোতি, কীৱমহানিসংসো, কীৱমহাজুতিকো, কীৱমহাৱিপ্ফাৰো? সেয্যথাপি, ৱিসাখে, যো ইমেসং সোড়সন্নং মহাজনপদানং পহূতৰত্তৰতনানং ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেয্য, সেয্যথিদং – অঙ্গানং মগধানং কাসীনং কোসলানং ৱজ্জীনং মল্লানং চেতীনং ৱঙ্গানং কুৰূনং পঞ্চালানং মচ্ছানং সূৰসেনানং অস্সকানং অৱন্তীনং গন্ধাৰানং কম্বোজানং, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতস্স উপোসথস্স এতং কলং নাগ্ঘতি সোড়সিং. তং কিস্স হেতু? কপণং, ৱিসাখে, মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায.
‘‘যানি, ৱিসাখে, মানুসকানি পঞ্ঞাস ৱস্সানি, চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি পঞ্চ ৱস্সসতানি চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ৱিসাখে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ৱিসাখে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যং, ৱিসাখে, মানুসকং ৱস্সসতং, তাৱতিংসানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন ৱস্সসহস্সং তাৱতিংসানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ৱিসাখে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা তাৱতিংসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ৱিসাখে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ৱিসাখে, মানুসকানি দ্ৱে ৱস্সসতানি…পে… চত্তাৰি ৱস্সসতানি…পে… অট্ঠ ৱস্সসতানি…পে… সোড়স ৱস্সসতানি পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি সোড়স ৱস্সসহস্সানি পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ৱিসাখে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ৱিসাখে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধাযা’’’তি.
‘‘পাণং ন হঞ্ঞে ন চদিন্নমাদিযে,
মুসা ন ভাসে ন চ মজ্জপো সিযা;
অব্ৰহ্মচৰিযা ৱিৰমেয্য মেথুনা,
ৰত্তিং ন ভুঞ্জেয্য ৱিকালভোজনং.
‘‘মালং ন ধাৰে ন চ গন্ধমাচৰে,
মঞ্চে ছমাযং ৱ সযেথ সন্থতে;
এতঞ্হি অট্ঠঙ্গিকমাহুপোসথং,
বুদ্ধেন দুক্খন্তগুনা পকাসিতং.
‘‘চন্দো চ সুৰিযো চ উভো সুদস্সনা,
ওভাসযং অনুপৰিযন্তি যাৱতা;
তমোনুদা তে পন অন্তলিক্খগা,
নভে পভাসন্তি দিসাৱিৰোচনা.
‘‘এতস্মিং যং ৱিজ্জতি অন্তৰে ধনং,
মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযঞ্চ ভদ্দকং;
সিঙ্গীসুৱণ্ণং অথ ৱাপি কঞ্চনং,
যং জাতৰূপং হটকন্তি ৱুচ্চতি.
‘‘অট্ঠঙ্গুপেতস্স উপোসথস্স,
কলম্পি তে নানুভৱন্তি সোড়সিং;
চন্দপ্পভা তাৰগণা চ সব্বে.
‘‘তস্মা হি নাৰী চ নৰো চ সীলৱা,
অট্ঠঙ্গুপেতং উপৱস্সুপোসথং;
পুঞ্ঞানি কত্ৱান সুখুদ্ৰযানি,
অনিন্দিতা সগ্গমুপেন্তি ঠান’’ন্তি. ততিযং;
৪. ৱাসেট্ঠসুত্তং
৪৪. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো ৱাসেট্ঠো উপাসকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৱাসেট্ঠং উপাসকং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো, ৱাসেট্ঠ, উপোসথো উপৱুত্থো মহপ্ফলো হোতি…পে… অনিন্দিতা সগ্গমুপেন্তি ঠান’’ন্তি.
এৱং ৱুত্তে ৱাসেট্ঠো উপাসকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পিযা মে, ভন্তে, ঞাতিসালোহিতা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসেয্যুং, পিযানম্পি মে অস্স ঞাতিসালোহিতানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায. সব্বে চেপি, ভন্তে, খত্তিযা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসেয্যুং, সব্বেসম্পিস্স খত্তিযানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায. সব্বে চেপি, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণা…পে… ৱেস্সা … সুদ্দা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসেয্যুং, সব্বেসম্পিস্স সুদ্দানং দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.
‘‘এৱমেতং, ৱাসেট্ঠ, এৱমেতং, ৱাসেট্ঠ! সব্বে চেপি, ৱাসেট্ঠ, খত্তিযা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসেয্যুং, সব্বেসম্পিস্স খত্তিযানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায. সব্বে চেপি, ৱাসেট্ঠ, ব্ৰাহ্মণা…পে… ৱেস্সা… সুদ্দা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসেয্যুং, সব্বেসম্পিস্স সুদ্দানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায. সদেৱকো চেপি, ৱাসেট্ঠ, লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসেয্যুং [উপৱসেয্য (?)], সদেৱকস্সপিস্স [সদেৱকস্স (সব্বত্থ) অ. নি. ৪.১৯৩; ম. নি. ৩.৬৪ পস্সিতব্বং] লোকস্স সমাৰকস্স সব্ৰহ্মকস্স সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায দীঘৰত্তং হিতায সুখায. ইমে চেপি, ৱাসেট্ঠ, মহাসালা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসেয্যুং, ইমেসম্পিস্স মহাসালানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ( ) [(সচে চেতেয্যুং) কত্থচি অত্থি. অ. নি. ৪.১৯৩ পস্সিতব্বং]. কো পন ৱাদো মনুস্সভূতস্সা’’তি! চতুত্থং.
৫. বোজ্ঝসুত্তং
৪৫. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো বোজ্ঝা উপাসিকা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো বোজ্ঝং উপাসিকং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো, বোজ্ঝে, উপোসথো উপৱুত্থো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো. কথং উপৱুত্থো চ, বোজ্ঝে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো? ইধ, বোজ্ঝে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যাৱজীৱং অৰহন্তো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা নিহিতদণ্ডা নিহিতসত্থা লজ্জী দযাপন্না, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পিনো ৱিহৰন্তি. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰামি. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা পঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি…পে….
‘‘‘যাৱজীৱং অৰহন্তো উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতা নীচসেয্যং কপ্পেন্তি – মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা. অহং পজ্জ ইমঞ্চ ৰত্তিং ইমঞ্চ দিৱসং উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো নীচসেয্যং কপ্পেমি – মঞ্চকে ৱা তিণসন্থাৰকে ৱা. ইমিনাপঙ্গেন অৰহতং অনুকৰোমি, উপোসথো চ মে উপৱুত্থো ভৱিস্সতী’তি. ইমিনা অট্ঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি. এৱং উপৱুত্থো খো, বোজ্ঝে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো.
‘‘কীৱমহপ্ফলো হোতি, কীৱমহানিসংসো, কীৱমহাজুতিকো, কীৱমহাৱিপ্ফাৰো? সেয্যথাপি, বোজ্ঝে, যো ইমেসং সোড়সন্নং মহাজনপদানং পহূতৰত্তৰতনানং ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেয্য, সেয্যথিদং – অঙ্গানং মগধানং কাসীনং কোসলানং ৱজ্জীনং মল্লানং চেতীনং ৱঙ্গানং কুৰূনং পঞ্চালানং মচ্ছানং সূৰসেনানং অস্সকানং অৱন্তীনং গন্ধাৰানং কম্বোজানং, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতস্স উপোসথস্স এতং কলং নাগ্ঘতি সোড়সিং. তং কিস্স হেতু? কপণং, বোজ্ঝে, মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায.
‘‘যানি, বোজ্ঝে, মানুসকানি পঞ্ঞাস ৱস্সানি, চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি পঞ্চ ৱস্সসতানি চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, বোজ্ঝে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, বোজ্ঝে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যং, বোজ্ঝে, মানুসকং ৱস্সসতং…পে… তানি, বোজ্ঝে, মানুসকানি দ্ৱে ৱস্সসতানি…পে… চত্তাৰি ৱস্সসতানি…পে… অট্ঠ ৱস্সসতানি…পে… সোড়স ৱস্সসতানি পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো. তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো. তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বানি সোড়স ৱস্সসহস্সানি পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, বোজ্ঝে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, বোজ্ঝে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধাযা’’’তি.
‘‘পাণং ন হঞ্ঞে ন চদিন্নমাদিযে,
মুসা ন ভাসে ন চ মজ্জপো সিযা;
অব্ৰহ্মচৰিযা ৱিৰমেয্য মেথুনা,
ৰত্তিং ন ভুঞ্জেয্য ৱিকালভোজনং.
‘‘মালং ন ধাৰে ন চ গন্ধমাচৰে,
মঞ্চে ছমাযং ৱ সযেথ সন্থতে;
এতঞ্হি অট্ঠঙ্গিকমাহুপোসথং,
বুদ্ধেন দুক্খন্তগুনা পকাসিতং.
‘‘চন্দো চ সুৰিযো চ উভো সুদস্সনা,
ওভাসযং অনুপৰিযন্তি যাৱতা;
তমোনুদা তে পন অন্তলিক্খগা,
নভে পভাসন্তি দিসাৱিৰোচনা.
‘‘এতস্মিং যং ৱিজ্জতি অন্তৰে ধনং,
মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযঞ্চ ভদ্দকং;
সিঙ্গীসুৱণ্ণং অথ ৱাপি কঞ্চনং,
যং জাতৰূপং হটকন্তি ৱুচ্চতি.
‘‘অট্ঠঙ্গুপেতস্স উপোসথস্স,
কলম্পি তে নানুভৱন্তি সোড়সিং;
চন্দপ্পভা তাৰগণা চ সব্বে.
‘‘তস্মা হি নাৰী চ নৰো চ সীলৱা,
অট্ঠঙ্গুপেতং উপৱস্সুপোসথং;
পুঞ্ঞানি কত্ৱান সুখুদ্ৰযানি,
অনিন্দিতা সগ্গমুপেন্তি ঠান’’ন্তি. পঞ্চমং;
৬. অনুৰুদ্ধসুত্তং
৪৬. একং সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা অনুৰুদ্ধো দিৱাৱিহাৰং গতো হোতি পটিসল্লীনো. অথ খো সম্বহুলা মনাপকাযিকা দেৱতা যেনাযস্মা অনুৰুদ্ধো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তা দেৱতা আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং এতদৱোচুং – ‘‘মযং, ভন্তে অনুৰুদ্ধ, মনাপকাযিকা নাম দেৱতা তীসু ঠানেসু ইস্সৰিযং কাৰেম ৱসং ৱত্তেম. মযং, ভন্তে অনুৰুদ্ধ, যাদিসকং ৱণ্ণং আকঙ্খাম তাদিসকং ৱণ্ণং ঠানসো পটিলভাম; যাদিসকং সৰং আকঙ্খাম তাদিসকং সৰং ঠানসো পটিলভাম; যাদিসকং সুখং আকঙ্খাম তাদিসকং সুখং ঠানসো পটিলভাম. মযং, ভন্তে অনুৰুদ্ধ, মনাপকাযিকা নাম দেৱতা ইমেসু তীসু ঠানেসু ইস্সৰিযং কাৰেম ৱসং ৱত্তেমা’’তি.
অথ খো আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স এতদহোসি – ‘‘অহো ৱতিমা দেৱতা সব্বাৱ নীলা অস্সু নীলৱণ্ণা নীলৱত্থা নীলালঙ্কাৰা’’তি. অথ খো তা দেৱতা আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স চিত্তমঞ্ঞায সব্বাৱ নীলা অহেসুং নীলৱণ্ণা নীলৱত্থা নীলালঙ্কাৰা.
অথ খো আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স এতদহোসি – ‘‘অহো ৱতিমা দেৱতা সব্বাৱ পীতা অস্সু…পে… সব্বাৱ লোহিতকা অস্সু… সব্বাৱ ওদাতা অস্সু ওদাতৱণ্ণা ওদাতৱত্থা ওদাতালঙ্কাৰা’’তি. অথ খো তা দেৱতা আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স চিত্তমঞ্ঞায সব্বাৱ ওদাতা অহেসুং ওদাতৱণ্ণা ওদাতৱত্থা ওদাতালঙ্কাৰা.
অথ খো তা দেৱতা একা চ [কো (সী.), একাৱ (স্যা. পী.)] গাযি একা চ [একা পন (সী.), একাৱ (স্যা. পী.)] নচ্চি একা চ [একা (সী.), একাৱ (স্যা. পী.)] অচ্ছৰং ৱাদেসি. সেয্যথাপি নাম পঞ্চঙ্গিকস্স তূৰিযস্স [তুৰিযস্স (সী. স্যা. পী.)] সুৱিনীতস্স সুপ্পটিপতাড়িতস্স কুসলেহি সুসমন্নাহতস্স সদ্দো হোতি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ কমনীযো চ পেমনীযো চ মদনীযো চ; এৱমেৱং তাসং দেৱতানং অলঙ্কাৰানং সদ্দো হোতি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ কমনীযো চ পেমনীযো চ মদনীযো চ. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ইন্দ্ৰিযানি ওক্খিপি.
অথ খো তা দেৱতা ‘‘ন খ্ৱয্যো অনুৰুদ্ধো সাদিযতী’’তি [সাদযতীতি (সদ্দনীতিধাতুমালা)] তত্থেৱন্তৰধাযিংসু. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘ইধাহং, ভন্তে, দিৱাৱিহাৰং গতো হোমি পটিসল্লীনো. অথ খো, ভন্তে, সম্বহুলা মনাপকাযিকা দেৱতা যেনাহং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো, ভন্তে, তা দেৱতা মং এতদৱোচুং – ‘মযং, ভন্তে অনুৰুদ্ধ, মনাপকাযিকা নাম দেৱতা তীসু ঠানেসু ইস্সৰিযং কাৰেম ৱসং ৱত্তেম. মযং, ভন্তে অনুৰুদ্ধ, যাদিসকং ৱণ্ণং আকঙ্খাম তাদিসকং ৱণ্ণং ঠানসো পটিলভাম; যাদিসকং সৰং আকঙ্খাম তাদিসকং সৰং ঠানসো পটিলভাম; যাদিসকং সুখং আকঙ্খাম তাদিসকং সুখং ঠানসো পটিলভাম. মযং, ভন্তে অনুৰুদ্ধ, মনাপকাযিকা নাম দেৱতা ইমেসু তীসু ঠানেসু ইস্সৰিযং কাৰেম ৱসং ৱত্তেমা’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অহো ৱতিমা দেৱতা সব্বাৱ নীলা অস্সু নীলৱণ্ণা নীলৱত্থা নীলালঙ্কাৰা’তি. অথ খো, ভন্তে, তা দেৱতা মম চিত্তমঞ্ঞায সব্বাৱ নীলা অহেসুং নীলৱণ্ণা নীলৱত্থা নীলালঙ্কাৰা.
‘‘তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অহো ৱতিমা দেৱতা সব্বাৱ পীতা অস্সু…পে… সব্বাৱ লোহিতকা অস্সু…পে… সব্বাৱ ওদাতা অস্সু ওদাতৱণ্ণা ওদাতৱত্থা ওদাতালঙ্কাৰা’তি. অথ খো, ভন্তে, তা দেৱতা মম চিত্তমঞ্ঞায সব্বাৱ ওদাতা অহেসুং ওদাতৱণ্ণা ওদাতৱত্থা ওদাতালঙ্কাৰা.
‘‘অথ খো, ভন্তে, তা দেৱতা একা চ গাযি একা চ নচ্চি একা চ অচ্ছৰং ৱাদেসি. সেয্যথাপি নাম পঞ্চঙ্গিকস্স তূৰিযস্স সুৱিনীতস্স সুপ্পটিপতাড়িতস্স কুসলেহি সুসমন্নাহতস্স সদ্দো হোতি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ কমনীযো চ পেমনীযো চ মদনীযো চ; এৱমেৱং তাসং দেৱতানং অলঙ্কাৰানং সদ্দো হোতি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ কমনীযো চ পেমনীযো চ মদনীযো চ. অথ খ্ৱাহং, ভন্তে, ইন্দ্ৰিযানি ওক্খিপিং.
‘‘অথ খো, ভন্তে, তা দেৱতা ‘ন খ্ৱয্যো অনুৰুদ্ধো সাদিযতী’তি তত্থেৱন্তৰধাযিংসু. কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনাপকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতী’’তি?
‘‘অট্ঠহি খো, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনাপকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, অনুৰুদ্ধ, মাতুগামো যস্স মাতাপিতৰো ভত্তুনো দেন্তি অত্থকামা হিতেসিনো অনুকম্পকা অনুকম্পং উপাদায তস্স হোতি পুব্বুট্ঠাযিনী পচ্ছানিপাতিনী কিঙ্কাৰপটিস্সাৱিনী মনাপচাৰিনী পিযৱাদিনী.
‘‘যে তে ভত্তু গৰুনো [গুৰুনো (ক.)] হোন্তি – মাতাতি ৱা পিতাতি ৱা সমণব্ৰাহ্মণাতি ৱা – তে সক্কৰোতি, গৰুং কৰোতি [গৰুকৰোতি (সী. স্যা. পী.)], মানেতি, পূজেতি, অব্ভাগতে চ আসনোদকেন পটিপূজেতি.
‘‘যে তে ভত্তু অব্ভন্তৰা কম্মন্তা – উণ্ণাতি ৱা কপ্পাসাতি ৱা – তত্থ দক্খা হোতি অনলসা তত্ৰুপাযায [তত্ৰূপাযায (সী.), অ. নি. ৪.৩৫; ১১.১৪] ৱীমংসায সমন্নাগতা অলং কাতুং অলং সংৱিধাতুং.
‘‘যো সো ভত্তু অব্ভন্তৰো অন্তোজনো – দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি ৱা – তেসং কতঞ্চ কততো জানাতি অকতঞ্চ অকততো জানাতি, গিলানকানঞ্চ বলাবলং জানাতি খাদনীযং ভোজনীযঞ্চস্স পচ্চংসেন [পচ্চযেন (স্যা.), পচ্চত্তংসেন (ক.) অ. নি. ৫.৩৩] সংৱিভজতি.
‘‘যং ভত্তু আহৰতি ধনং ৱা ধঞ্ঞং ৱা জাতৰূপং ৱা তং আৰক্খেন গুত্তিযা সম্পাদেতি, তত্থ চ হোতি অধুত্তী অথেনী অসোণ্ডী অৱিনাসিকা.
‘‘উপাসিকা খো পন হোতি বুদ্ধং সৰণং গতা ধম্মং সৰণং গতা সঙ্ঘং সৰণং গতা.
‘‘সীলৱতী খো পন হোতি – পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা, মুসাৱাদা পটিৱিৰতা, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতা.
‘‘চাগৱতী খো পন হোতি. ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি মুত্তচাগা [মুত্তচাগী (স্যা.)] পযতপাণিনী [পযতপাণি (সী.), পযতপাণী (স্যা. পী. ক.)] ৱোস্সগ্গৰতা যাচযোগা দানসংৱিভাগৰতা.
‘‘ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনাপকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতী’’তি.
‘‘যো নং ভৰতি সব্বদা, নিচ্চং আতাপি উস্সুকো;
তং সব্বকামদং [তং সব্বকামহৰং (সী. স্যা. পী.) সব্বকামহৰং (অ. নি. ৫.৩৩] পোসং, ভত্তাৰং নাতিমঞ্ঞতি.
‘‘ন চাপি সোত্থি ভত্তাৰং, ইস্সাৱাদেন ৰোসযে;
ভত্তু চ গৰুনো সব্বে, পটিপূজেতি পণ্ডিতা.
‘‘উট্ঠাহিকা [উট্ঠাযিকা (ক.)] অনলসা, সঙ্গহিতপৰিজ্জনা;
ভত্তু মনাপং চৰতি, সম্ভতং অনুৰক্খতি.
‘‘যা এৱং ৱত্ততি নাৰী, ভত্তু ছন্দৱসানুগা;
মনাপা নাম তে [মনাপকাযিকা (সী. ক.)] দেৱা, যত্থ সা উপপজ্জতী’’তি. ছট্ঠং;
৭. দুতিযৱিসাখাসুত্তং
৪৭. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা…পে… একমন্তং নিসিন্নং খো ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘অট্ঠহি খো, ৱিসাখে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনাপকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ৱিসাখে, মাতুগামো যস্স মাতাপিতৰো ভত্তুনো দেন্তি অত্থকামা হিতেসিনো অনুকম্পকা অনুকম্পং উপাদায তস্স হোতি পুব্বুট্ঠাযিনী পচ্ছানিপাতিনী কিঙ্কাৰপটিস্সাৱিনী মনাপচাৰিনী পিযৱাদিনী…পে….
‘‘চাগৱতী খো পন হোতি. ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি মুত্তচাগা পযতপাণিনী ৱোস্সগ্গৰতা যাচযোগা দানসংৱিভাগৰতা. ইমেহি খো, ৱিসাখে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনাপকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতী’’তি.
‘‘যো নং ভৰতি সব্বদা, নিচ্চং আতাপি উস্সুকো;
তং সব্বকামদং পোসং, ভত্তাৰং নাতিমঞ্ঞতি.
‘‘ন চাপি সোত্থি ভত্তাৰং, ইস্সাৱাদেন ৰোসযে;
ভত্তু চ গৰুনো সব্বে, পটিপূজেতি পণ্ডিতা.
‘‘উট্ঠাহিকা অনলসা, সঙ্গহিতপৰিজ্জনা;
ভত্তু মনাপং চৰতি, সম্ভতং অনুৰক্খতি.
‘‘যা এৱং ৱত্ততি নাৰী, ভত্তু ছন্দৱসানুগা;
মনাপা নাম তে [মনাপকাযিকা (সী. ক.)] দেৱা, যত্থ সা উপপজ্জতী’’তি. সত্তমং;
৮. নকুলমাতাসুত্তং
৪৮. একং সমযং ভগৱা ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুংসুমাৰগিৰে [সুংসুমাৰগিৰে (সী. স্যা. পী.)] ভেসকড়াৱনে মিগদাযে. অথ খো নকুলমাতা গহপতানী যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা…পে…. একমন্তং নিসিন্নং খো নকুলমাতৰং গহপতানিং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘অট্ঠহি খো, নকুলমাতে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনাপকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, নকুলমাতে, মাতুগামো যস্স মাতাপিতৰো ভত্তুনো দেন্তি অত্থকামা হিতেসিনো অনুকম্পকা অনুকম্পং উপাদায তস্স হোতি পুব্বুট্ঠাযিনী পচ্ছানিপাতিনী কিঙ্কাৰপটিস্সাৱিনী মনাপচাৰিনী পিযৱাদিনী.