৩. গহপতিৱগ্গো

১. পঠমউগ্গসুত্তং

২১. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি [অব্ভুতধম্মেহি (স্যা. ক.)] সমন্নাগতং উগ্গং গহপতিং ৱেসালিকং ধাৰেথা’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.

অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন উগ্গস্স গহপতিনো ৱেসালিকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো উগ্গো গহপতি ৱেসালিকো যেন সো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো উগ্গং গহপতিং ৱেসালিকং সো ভিক্খু এতদৱোচ –

‘‘অট্ঠহি খো ত্ৱং, গহপতি, অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতো. কতমে তে, গহপতি, অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যেহি ত্ৱং সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতো’’তি? ‘‘ন খো অহং, ভন্তে, জানামি – কতমেহি অট্ঠহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতোতি. অপি চ, ভন্তে, যে মে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা সংৱিজ্জন্তি, তং সুণোহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, গহপতী’’তি খো সো ভিক্খু উগ্গস্স গহপতিনো ৱেসালিকস্স পচ্চস্সোসি. উগ্গো গহপতি ৱেসালিকো এতদৱোচ – ‘‘যদাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং পঠমং দূৰতোৱ অদ্দসং; সহ দস্সনেনেৱ মে, ভন্তে, ভগৱতো চিত্তং পসীদি. অযং খো মে, ভন্তে, পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি’’.

‘‘সো খো অহং, ভন্তে, পসন্নচিত্তো ভগৱন্তং পযিৰুপাসিং. তস্স মে ভগৱা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং; কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং, নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা মং ভগৱা অঞ্ঞাসি কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৱিনীৱৰণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিৰোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৱত্থং অপগতকাড়কং সম্মদেৱ ৰজনং পটিগ্গণ্হেয্য; এৱমেৱং খো মে তস্মিংযেৱ আসনে ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৱিদিতধম্মো পৰিযোগাড়্হধম্মো তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিগতকথংকথো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো অপৰপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে তত্থেৱ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ সৰণং অগমাসিং, ব্ৰহ্মচৰিযপঞ্চমানি চ সিক্খাপদানি সমাদিযিং. অযং খো মে, ভন্তে, দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘তস্স ময্হং, ভন্তে, চতস্সো কোমাৰিযো পজাপতিযো অহেসুং. অথ খ্ৱাহং, ভন্তে, যেন তা পজাপতিযো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা তা পজাপতিযো এতদৱচং – ‘মযা খো, ভগিনিযো, ব্ৰহ্মচৰিযপঞ্চমানি সিক্খাপদানি সমাদিন্নানি [সমাদিণ্ণানি (সী. ক.)]. যা ইচ্ছতি সা ইধেৱ ভোগে চ ভুঞ্জতু পুঞ্ঞানি চ কৰোতু, সকানি ৱা ঞাতিকুলানি গচ্ছতু. হোতি ৱা পন পুৰিসাধিপ্পাযো, কস্স ৱো দম্মী’তি? এৱং ৱুত্তে সা, ভন্তে, জেট্ঠা পজাপতি মং এতদৱোচ – ‘ইত্থন্নামস্স মং, অয্যপুত্ত, পুৰিসস্স দেহী’তি. অথ খো অহং, ভন্তে, তং পুৰিসং পক্কোসাপেত্ৱা ৱামেন হত্থেন পজাপতিং গহেত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন ভিঙ্গাৰং গহেত্ৱা তস্স পুৰিসস্স ওণোজেসিং. কোমাৰিং খো পনাহং, ভন্তে, দাৰং পৰিচ্চজন্তো নাভিজানামি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং. অযং খো মে, ভন্তে, ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘সংৱিজ্জন্তি খো পন মে, ভন্তে, কুলে ভোগা. তে চ খো অপ্পটিৱিভত্তা সীলৱন্তেহি কল্যাণধম্মেহি. অযং খো মে, ভন্তে, চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘যং খো পনাহং, ভন্তে, ভিক্খুং পযিৰুপাসামি; সক্কচ্চংযেৱ পযিৰুপাসামি, নো অসক্কচ্চং. অযং খো মে, ভন্তে, পঞ্চমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘সো চে, ভন্তে, মে আযস্মা ধম্মং দেসেতি; সক্কচ্চংযেৱ সুণোমি, নো অসক্কচ্চং. নো চে মে সো আযস্মা ধম্মং দেসেতি, অহমস্স ধম্মং দেসেমি. অযং খো মে, ভন্তে ছট্ঠো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘অনচ্ছৰিযং খো পন মং, ভন্তে, দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা আৰোচেন্তি – ‘স্ৱাক্খাতো, গহপতি, ভগৱতা ধম্মো’তি. এৱং ৱুত্তে অহং, ভন্তে, তা দেৱতা এৱং ৱদামি – ‘ৱদেয্যাথ ৱা এৱং খো তুম্হে দেৱতা নো ৱা ৱদেয্যাথ, অথ খো স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’তি. ন খো পনাহং, ভন্তে, অভিজানামি ততোনিদানং চিত্তস্স উন্নতিং [উণ্ণতিং (ক.) ধ. স. ১১২১; ৱিভ. ৮৪৩, ৮৪৫ পস্সিতব্বং] – ‘মং ৱা দেৱতা উপসঙ্কমন্তি, অহং ৱা দেৱতাহি সদ্ধিং সল্লপামী’তি. অযং খো মে, ভন্তে, সত্তমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘যানিমানি, ভন্তে, ভগৱতা দেসিতানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি, নাহং তেসং কিঞ্চি অত্তনি অপ্পহীনং সমনুপস্সামি. অযং খো মে, ভন্তে, অট্ঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি. ইমে খো মে, ভন্তে, অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা সংৱিজ্জন্তি. ন চ খো অহং জানামি – কতমেহি চাহং [কতমেহিপহং (সী.), কতমেহিপাহং (পী. ক.)] অট্ঠহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতো’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু উগ্গস্স গহপতিনো ৱেসালিকস্স নিৱেসনে পিণ্ডপাতং গহেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু যাৱতকো অহোসি উগ্গেন গহপতিনা ৱেসালিকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো, তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! যথা তং উগ্গো গহপতি ৱেসালিকো সম্মা ব্যাকৰমানো ব্যাকৰেয্য, ইমেহেৱ খো, ভিক্খু, অট্ঠহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো উগ্গো গহপতি ৱেসালিকো মযা ব্যাকতো. ইমেহি চ পন, ভিক্খু, অট্ঠহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং উগ্গং গহপতিং ৱেসালিকং ধাৰেহী’’তি. পঠমং.

২. দুতিযউগ্গসুত্তং

২২. একং সমযং ভগৱা ৱজ্জীসু ৱিহৰতি হত্থিগামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং উগ্গং গহপতিং হত্থিগামকং ধাৰেথা’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.

অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন উগ্গস্স গহপতিনো হত্থিগামকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো উগ্গো গহপতি হত্থিগামকো যেন সো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো উগ্গং গহপতিং হত্থিগামকং সো ভিক্খু এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠহি খো ত্ৱং, গহপতি, অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতো. কতমে তে, গহপতি, অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যেহি ত্ৱং সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতো’’তি?

‘‘ন খো অহং, ভন্তে, জানামি – কতমেহি অট্ঠহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতোতি. অপি চ, ভন্তে, যে মে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা সংৱিজ্জন্তি, তং সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, গহপতী’’তি খো সো ভিক্খু উগ্গস্স গহপতিনো হত্থিগামকস্স পচ্চস্সোসি. উগ্গো গহপতি হত্থিগামকো এতদৱোচ – ‘‘যদাহং, ভন্তে, নাগৱনে পৰিচৰন্তো ভগৱন্তং পঠমং দূৰতোৱ অদ্দসং; সহ দস্সনেনেৱ মে, ভন্তে, ভগৱতো চিত্তং পসীদি, সুৰামদো চ পহীযি. অযং খো মে, ভন্তে, পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘সো খো অহং, ভন্তে, পসন্নচিত্তো ভগৱন্তং পযিৰুপাসিং. তস্স মে ভগৱা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং; কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং, নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা মং ভগৱা অঞ্ঞাসি কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৱিনীৱৰণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিৰোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৱত্থং অপগতকাড়কং সম্মদেৱ ৰজনং পটিগ্গণ্হেয্য; এৱমেৱং খো মে তস্মিংযেৱ আসনে ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৱিদিতধম্মো পৰিযোগাড়্হধম্মো তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিগতকথংকথো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো অপৰপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে তত্থেৱ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ সৰণং অগমাসিং, ব্ৰহ্মচৰিযপঞ্চমানি চ সিক্খাপদানি সমাদিযিং. অযং খো মে, ভন্তে, দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘তস্স ময্হং, ভন্তে, চতস্সো কোমাৰিযো পজাপতিযো অহেসুং. অথ খ্ৱাহং, ভন্তে, যেন তা পজাপতিযো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা তা পজাপতিযো এতদৱচং – ‘মযা খো, ভগিনিযো, ব্ৰহ্মচৰিযপঞ্চমানি সিক্খাপদানি সমাদিন্নানি. যা ইচ্ছতি সা ইধেৱ ভোগে চ ভুঞ্জতু পুঞ্ঞানি চ কৰোতু, সকানি ৱা ঞাতিকুলানি গচ্ছতু. হোতি ৱা পন পুৰিসাধিপ্পাযো, কস্স ৱো দম্মী’তি? এৱং ৱুত্তে সা, ভন্তে, জেট্ঠা পজাপতি মং এতদৱোচ – ‘ইত্থন্নামস্স মং, অয্যপুত্ত, পুৰিসস্স দেহী’তি. অথ খো অহং, ভন্তে, তং পুৰিসং পক্কোসাপেত্ৱা ৱামেন হত্থেন পজাপতিং গহেত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন ভিঙ্গাৰং গহেত্ৱা তস্স পুৰিসস্স ওণোজেসিং. কোমাৰিং খো পনাহং, ভন্তে, দাৰং পৰিচ্চজন্তো নাভিজানামি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং. অযং খো মে, ভন্তে, ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘সংৱিজ্জন্তি খো পন মে, ভন্তে, কুলে ভোগা. তে চ খো অপ্পটিৱিভত্তা সীলৱন্তেহি কল্যাণধম্মেহি. অযং খো মে, ভন্তে, চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘যং খো পনাহং, ভন্তে, ভিক্খুং পযিৰুপাসামি; সক্কচ্চংযেৱ পযিৰুপাসামি, নো অসক্কচ্চং. সো চে মে আযস্মা ধম্মং দেসেতি; সক্কচ্চংযেৱ সুণোমি, নো অসক্কচ্চং. নো চে মে সো আযস্মা ধম্মং দেসেতি, অহমস্স ধম্মং দেসেমি. অযং খো মে, ভন্তে, পঞ্চমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘অনচ্ছৰিযং খো পন, ভন্তে, সঙ্ঘে নিমন্তিতে দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা আৰোচেন্তি – ‘অসুকো, গহপতি, ভিক্খু উভতোভাগৱিমুত্তো অসুকো পঞ্ঞাৱিমুত্তো অসুকো কাযসক্খী অসুকো দিট্ঠিপ্পত্তো [দিট্ঠপ্পত্তো (ক.)] অসুকো সদ্ধাৱিমুত্তো অসুকো ধম্মানুসাৰী অসুকো সদ্ধানুসাৰী অসুকো সীলৱা কল্যাণধম্মো অসুকো দুস্সীলো পাপধম্মো’তি. সঙ্ঘং খো পনাহং, ভন্তে, পৰিৱিসন্তো নাভিজানামি এৱং চিত্তং উপ্পাদেন্তো – ‘ইমস্স ৱা থোকং দেমি ইমস্স ৱা বহুক’ন্তি. অথ খ্ৱাহং, ভন্তে, সমচিত্তোৱ দেমি. অযং খো মে, ভন্তে, ছট্ঠো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘অনচ্ছৰিযং খো পন মং, ভন্তে, দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা আৰোচেন্তি – ‘স্ৱাক্খাতো, গহপতি, ভগৱতা ধম্মো’তি. এৱং ৱুত্তে অহং, ভন্তে, তা দেৱতা এৱং ৱদেমি – ‘ৱদেয্যাথ ৱা এৱং খো তুম্হে দেৱতা নো ৱা ৱদেয্যাথ, অথ খো স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’তি. ন খো পনাহং, ভন্তে, অভিজানামি ততোনিদানং চিত্তস্স উন্নতিং – ‘মং তা দেৱতা উপসঙ্কমন্তি, অহং ৱা দেৱতাহি সদ্ধিং সল্লপামী’তি. অযং খো মে, ভন্তে, সত্তমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি.

‘‘সচে খো পনাহং, ভন্তে, ভগৱতো পঠমতৰং কালং কৰেয্যং, অনচ্ছৰিযং খো পনেতং যং মং ভগৱা এৱং ব্যাকৰেয্য – ‘নত্থি তং সংযোজনং যেন সংযুত্তো উগ্গো গহপতি হত্থিগামকো পুন ইমং লোকং আগচ্ছেয্যা’তি. অযং খো মে, ভন্তে, অট্ঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৱিজ্জতি. ইমে খো মে, ভন্তে, অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা সংৱিজ্জন্তি. ন চ খো অহং জানামি – কতমেহি চাহং অট্ঠহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতো’’তি.

‘‘অথ খো সো ভিক্খু উগ্গস্স গহপতিনো হত্থিগামকস্স নিৱেসনে পিণ্ডপাতং গহেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু যাৱতকো অহোসি উগ্গেন গহপতিনা হত্থিগামকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো, তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! যথা তং উগ্গো গহপতি হত্থিগামকো সম্মা ব্যাকৰমানো ব্যাকৰেয্য, ইমেহেৱ খো ভিক্খু, অট্ঠহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো উগ্গো গহপতি হত্থিগামকো মযা ব্যাকতো. ইমেহি চ পন, ভিক্খু, অট্ঠহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং উগ্গং গহপতিং হত্থিগামকং ধাৰেহী’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমহত্থকসুত্তং

২৩. একং সমযং ভগৱা আড়ৱিযং ৱিহৰতি অগ্গাড়ৱে চেতিযে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং হত্থকং আড়ৱকং ধাৰেথ. কতমেহি সত্তহি? সদ্ধো হি, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো; সীলৱা, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো; হিৰীমা, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো; ওত্তপ্পী, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো; বহুস্সুতো, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো; চাগৱা, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো; পঞ্ঞৱা, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং হত্থকং আড়ৱকং ধাৰেথা’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.

অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন হত্থকস্স আড়ৱকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো হত্থকো আড়ৱকো যেন সো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো হত্থকং আড়ৱকং সো ভিক্খু এতদৱোচ –

‘‘সত্তহি খো ত্ৱং, আৱুসো, অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতো. কতমেহি সত্তহি? ‘সদ্ধো, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো; সীলৱা…পে… হিৰিমা… ওত্তপ্পী… বহুস্সুতো… চাগৱা… পঞ্ঞৱা, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো’তি. ইমেহি খো ত্ৱং, আৱুসো, সত্তহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতো’’তি. ‘‘কচ্চিত্থ, ভন্তে, ন কোচি গিহী অহোসি ওদাতৱসনো’’তি? ‘‘ন হেত্থ, আৱুসো, কোচি গিহী অহোসি ওদাতৱসনো’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে, যদেত্থ ন কোচি গিহী অহোসি ওদাতৱসনো’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু হত্থকস্স আড়ৱকস্স নিৱেসনে পিণ্ডপাতং গহেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন হত্থকস্স আড়ৱকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিং. অথ খো, ভন্তে, হত্থকো আড়ৱকো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অহং, ভন্তে, হত্থকং আড়ৱকং এতদৱচং – ‘সত্তহি খো ত্ৱং, আৱুসো, অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতো. কতমেহি সত্তহি? সদ্ধো, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো; সীলৱা…পে… হিৰিমা… ওত্তপ্পী… বহুস্সুতো… চাগৱা… পঞ্ঞৱা, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকোতি. ইমেহি খো ত্ৱং, আৱুসো, সত্তহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৱতা ব্যাকতো’তি.

‘‘এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, হত্থকো মং এতদৱোচ – ‘কচ্চিত্থ, ভন্তে, ন কোচি গিহী অহোসি ওদাতৱসনো’তি? ‘ন হেত্থ, আৱুসো, কোচি গিহী অহোসি ওদাতৱসনো’তি. ‘সাধু, ভন্তে, যদেত্থ ন কোচি গিহী অহোসি ওদাতৱসনো’’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! অপ্পিচ্ছো সো, ভিক্খু, কুলপুত্তো. সন্তেযেৱ অত্তনি কুসলধম্মে ন ইচ্ছতি পৰেহি ঞাযমানে [পঞ্ঞাপযমানে (ক.)]. তেন হি ত্ৱং, ভিক্খু, ইমিনাপি অট্ঠমেন অচ্ছৰিযেন অব্ভুতেন ধম্মেন সমন্নাগতং হত্থকং আড়ৱকং ধাৰেহি, যদিদং অপ্পিচ্ছতাযা’’তি. ততিযং.

৪. দুতিযহত্থকসুত্তং

২৪. একং সমযং ভগৱা আড়ৱিযং ৱিহৰতি অগ্গাড়ৱে চেতিযে. অথ খো হত্থকো আড়ৱকো পঞ্চমত্তেহি উপাসকসতেহি পৰিৱুতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো হত্থকং আড়ৱকং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘মহতী খো ত্যাযং, হত্থক, পৰিসা. কথং পন ত্ৱং, হত্থক, ইমং মহতিং পৰিসং সঙ্গণ্হাসী’’তি? ‘‘যানিমানি, ভন্তে, ভগৱতা দেসিতানি [অ. নি. ৪.৩২; দী. নি. ৩.৩১৩] চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি, তেহাহং [তেনাহং (সী.)] ইমং মহতিং পৰিসং সঙ্গণ্হামি. অহং, ভন্তে, যং জানামি – ‘অযং দানেন সঙ্গহেতব্বো’তি, তং দানেন সঙ্গণ্হামি; যং জানামি – ‘অযং পেয্যৱজ্জেন সঙ্গহেতব্বো’তি, তং পেয্যৱজ্জেন সঙ্গণ্হামি; যং জানামি – ‘অযং অত্থচৰিযায সঙ্গহেতব্বো’তি, তং অত্থচৰিযায সঙ্গণ্হামি; যং জানামি – ‘অযং সমানত্ততায সঙ্গহেতব্বো’তি, তং সমানত্ততায সঙ্গণ্হামি. সংৱিজ্জন্তি খো পন মে, ভন্তে, কুলে ভোগা. দলিদ্দস্স খো নো তথা সোতব্বং মঞ্ঞন্তী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, হত্থক! যোনি খো ত্যাযং, হত্থক, মহতিং পৰিসং সঙ্গহেতুং. যে হি কেচি, হত্থক, অতীতমদ্ধানং মহতিং পৰিসং সঙ্গহেসুং, সব্বে তে ইমেহেৱ চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি মহতিং পৰিসং সঙ্গহেসুং. যেপি হি কেচি, হত্থক, অনাগতমদ্ধানং মহতিং পৰিসং সঙ্গণ্হিস্সন্তি, সব্বে তে ইমেহেৱ চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি মহতিং পৰিসং সঙ্গণ্হিস্সন্তি. যেপি হি কেচি, হত্থক, এতৰহি মহতিং পৰিসং সঙ্গণ্হন্তি, সব্বে তে ইমেহেৱ চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি মহতিং পৰিসং সঙ্গণ্হন্তী’’তি.

অথ খো হত্থকো আড়ৱকো ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তে হত্থকে আড়ৱকে ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং হত্থকং আড়ৱকং ধাৰেথ. কতমেহি অট্ঠহি? সদ্ধো, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো; সীলৱা, ভিক্খৱে…পে… হিৰীমা… ওত্তপ্পী… বহুস্সুতো… চাগৱা… পঞ্ঞৱা, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো; অপ্পিচ্ছো, ভিক্খৱে, হত্থকো আড়ৱকো. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি অচ্ছৰিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং হত্থকং আড়ৱকং ধাৰেথা’’তি. চতুত্থং.

৫. মহানামসুত্তং

২৫. একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, উপাসকো হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, মহানাম, বুদ্ধং সৰণং গতো হোতি, ধম্মং সৰণং গতো হোতি, সঙ্ঘং সৰণং গতো হোতি; এত্তাৱতা খো, মহানাম, উপাসকো হোতী’’তি.

‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, উপাসকো সীলৱা হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি; এত্তাৱতা খো, মহানাম, উপাসকো সীলৱা হোতী’’তি.

‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, উপাসকো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি, নো পৰহিতাযা’’তি? ‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো অত্তনাৱ সদ্ধাসম্পন্নো হোতি, নো পৰং সদ্ধাসম্পদায সমাদপেতি [সমাদাপেতি (?)]; অত্তনাৱ সীলসম্পন্নো হোতি, নো পৰং সীলসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনাৱ চাগসম্পন্নো হোতি, নো পৰং চাগসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনাৱ ভিক্খূনং দস্সনকামো হোতি, নো পৰং ভিক্খূনং দস্সনে সমাদপেতি; অত্তনাৱ সদ্ধম্মং সোতুকামো হোতি, নো পৰং সদ্ধম্মস্সৱনে সমাদপেতি; অত্তনাৱ সুতানং ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি, নো পৰং ধম্মধাৰণায সমাদপেতি; অত্তনাৱ সুতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি, নো পৰং অত্থূপপৰিক্খায সমাদপেতি; অত্তনাৱ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি, নো পৰং ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিযা সমাদপেতি. এত্তাৱতা খো, মহানাম, উপাসকো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি, নো পৰহিতাযা’’তি.

‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, উপাসকো অত্তহিতায চ পটিপন্নো হোতি পৰহিতায চা’’তি? ‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো অত্তনা চ সদ্ধাসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ সদ্ধাসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ সীলসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ চাগসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ চাগসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ ভিক্খূনং দস্সনকামো হোতি, পৰঞ্চ ভিক্খূনং দস্সনে সমাদপেতি; অত্তনা চ সদ্ধম্মং সোতুকামো হোতি, পৰঞ্চ সদ্ধম্মস্সৱনে সমাদপেতি; অত্তনা চ সুতানং ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি, পৰঞ্চ ধম্মধাৰণায সমাদপেতি; অত্তনা চ সুতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি, পৰঞ্চ অত্থূপপৰিক্খায সমাদপেতি, অত্তনা চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি, পৰঞ্চ ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিযা সমাদপেতি. এত্তাৱতা খো, মহানাম, উপাসকো অত্তহিতায চ পটিপন্নো হোতি পৰহিতায চা’’তি. পঞ্চমং.

৬. জীৱকসুত্তং

২৬. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি জীৱকম্বৱনে. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, উপাসকো হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, জীৱক, বুদ্ধং সৰণং গতো হোতি, ধম্মং সৰণং গতো হোতি, সঙ্ঘং সৰণং গতো হোতি; এত্তাৱতা খো জীৱক, উপাসকো হোতী’’তি.

‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, উপাসকো সীলৱা হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, জীৱক, উপাসকো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি; এত্তাৱতা খো, জীৱক, উপাসকো সীলৱা হোতী’’তি.

‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, উপাসকো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি, নো পৰহিতাযা’’তি? ‘‘যতো খো, জীৱক, উপাসকো অত্তনাৱ সদ্ধাসম্পন্নো হোতি, নো পৰং সদ্ধাসম্পদায সমাদপেতি…পে… অত্তনাৱ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি, নো পৰং ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিযা সমাদপেতি. এত্তাৱতা খো, জীৱক, উপাসকো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি, নো পৰহিতাযা’’তি.

‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, উপাসকো অত্তহিতায চ পটিপন্নো হোতি পৰহিতায চা’’তি? ‘‘যতো খো, জীৱক, উপাসকো অত্তনা চ সদ্ধাসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ সদ্ধাসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ সীলসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ চাগসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ চাগসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ ভিক্খূনং দস্সনকামো হোতি, পৰঞ্চ ভিক্খূনং দস্সনে সমাদপেতি; অত্তনা চ সদ্ধম্মং সোতুকামো হোতি, পৰঞ্চ সদ্ধম্মস্সৱনে সমাদপেতি; অত্তনা চ সুতানং ধম্মানং ধাৰণজাতিকো হোতি, পৰঞ্চ ধম্মধাৰণায সমাদপেতি; অত্তনা চ সুতানং ধম্মানং অত্থূপপৰিক্খিতা হোতি, পৰঞ্চ অত্থূপপৰিক্খায সমাদপেতি; অত্তনা চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি, পৰঞ্চ ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিযা সমাদপেতি. এত্তাৱতা খো, জীৱক, উপাসকো অত্তহিতায চ পটিপন্নো হোতি পৰহিতায চা’’তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমবলসুত্তং

২৭. ‘‘অট্ঠিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি অট্ঠ? ৰুণ্ণবলা, ভিক্খৱে, দাৰকা, কোধবলা মাতুগামা, আৱুধবলা চোৰা, ইস্সৰিযবলা ৰাজানো, উজ্ঝত্তিবলা বালা, নিজ্ঝত্তিবলা পণ্ডিতা, পটিসঙ্খানবলা বহুস্সুতা, খন্তিবলা সমণব্ৰাহ্মণা – ইমানি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ বলানী’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযবলসুত্তং

২৮. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কতি নু খো, সাৰিপুত্ত, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো বলানি, যেহি বলেহি সমন্নাগতো খীণাসৱো ভিক্খু আসৱানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৱা’’’তি? ‘‘অট্ঠ, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো বলানি, যেহি বলেহি সমন্নাগতো খীণাসৱো ভিক্খু আসৱানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৱা’’’তি.

‘‘কতমানি অট্ঠ? [অ. নি. ১০.৯০; পটি. ম. ২.৪৪] ইধ, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো অনিচ্চতো সব্বে সঙ্খাৰা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি. যম্পি, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো অনিচ্চতো সব্বে সঙ্খাৰা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি, ইদম্পি, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৱো ভিক্খু আসৱানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৱা’’’তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো অঙ্গাৰকাসূপমা কামা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি. যম্পি, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো অঙ্গাৰকাসূপমা কামা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি, ইদম্পি, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৱো ভিক্খু আসৱানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৱা’’’তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো ৱিৱেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৱিৱেকপোণং ৱিৱেকপব্ভাৰং ৱিৱেকট্ঠং নেক্খম্মাভিৰতং ব্যন্তিভূতং সব্বসো আসৱট্ঠানিযেহি ধম্মেহি. যম্পি, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো ৱিৱেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৱিৱেকপোণং ৱিৱেকপব্ভাৰং ৱিৱেকট্ঠং নেক্খম্মাভিৰতং ব্যন্তিভূতং সব্বসো আসৱট্ঠানিযেহি ধম্মেহি, ইদম্পি, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৱো ভিক্খু আসৱানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৱা’’’তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱিতা হোন্তি সুভাৱিতা. যম্পি, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱিতা হোন্তি সুভাৱিতা, ইদম্পি, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৱো ভিক্খু আসৱানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৱা’’’তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা হোন্তি সুভাৱিতা…পে… পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ভাৱিতানি হোন্তি সুভাৱিতানি…পে… সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা হোন্তি সুভাৱিতা…পে… অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো. যম্পি, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱিতো হোতি সুভাৱিতো, ইদম্পি, ভন্তে, খীণাসৱস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৱো ভিক্খু আসৱানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৱা’’’তি.

‘‘ইমানি খো, ভন্তে, অট্ঠ খীণাসৱস্স ভিক্খুনো বলানি, যেহি বলেহি সমন্নাগতো খীণাসৱো ভিক্খু আসৱানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৱা’’’তি. অট্ঠমং.

৯. অক্খণসুত্তং

২৯. ‘‘‘খণকিচ্চো লোকো, খণকিচ্চো লোকো’তি, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ভাসতি, নো চ খো সো জানাতি খণং ৱা অক্খণং ৱা. অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, অক্খণা অসমযা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায. কতমে অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতো চ লোকে উপ্পন্নো হোতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা, ধম্মো চ দেসিযতি ওপসমিকো পৰিনিব্বানিকো সম্বোধগামী সুগতপ্পৱেদিতো; অযঞ্চ পুগ্গলো নিৰযং উপপন্নো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো অক্খণো অসমযো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, তথাগতো চ লোকে উপ্পন্নো হোতি…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা, ধম্মো চ দেসিযতি ওপসমিকো পৰিনিব্বানিকো সম্বোধগামী সুগতপ্পৱেদিতো; অযঞ্চ পুগ্গলো তিৰচ্ছানযোনিং উপপন্নো হোতি…পে….

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে…পে… অযঞ্চ পুগ্গলো পেত্তিৱিসযং উপপন্নো হোতি…পে….

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে…পে… অযঞ্চ পুগ্গলো অঞ্ঞতৰং দীঘাযুকং দেৱনিকাযং উপপন্নো হোতি…পে….

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে…পে… অযঞ্চ পুগ্গলো পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু পচ্চাজাতো হোতি, সো চ হোতি অৱিঞ্ঞাতাৰেসু মিলক্খেসু [মিলক্খূসু (স্যা. ক.) দী. নি. ৩.৩৫৮], যত্থ নত্থি গতি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং…পে… পঞ্চমো অক্খণো অসমযো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে…পে… অযঞ্চ পুগ্গলো মজ্ঝিমেসু জনপদেসু পচ্চাজাতো হোতি, সো চ হোতি মিচ্ছাদিট্ঠিকো ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পৰো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মা পটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি…পে….

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে…পে… অযঞ্চ পুগ্গলো মজ্ঝিমেসু জনপদেসু পচ্চাজাতো হোতি, সো চ হোতি দুপ্পঞ্ঞো জড়ো এড়মূগো অপ্পটিবলো সুভাসিতদুব্ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো অক্খণো অসমযো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, তথাগতো চ লোকে অনুপ্পন্নো হোতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. ধম্মো চ ন দেসিযতি ওপসমিকো পৰিনিব্বানিকো সম্বোধগামী সুগতপ্পৱেদিতো. অযঞ্চ পুগ্গলো মজ্ঝিমেসু জনপদেসু পচ্চাজাতো হোতি, সো চ হোতি পঞ্ঞৱা অজড়ো অনেড়মূগো পটিবলো সুভাসিতদুব্ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. অযং, ভিক্খৱে, অট্ঠমো অক্খণো অসমযো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায. ‘ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ অক্খণা অসমযা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায’’’.

‘‘একোৱ খো, ভিক্খৱে, খণো চ সমযো চ ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায. কতমো একো? ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতো চ লোকে উপ্পন্নো হোতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. ধম্মো চ দেসিযতি ওপসমিকো পৰিনিব্বানিকো সম্বোধগামী সুগতপ্পৱেদিতো. অযঞ্চ পুগ্গলো মজ্ঝিমেসু জনপদেসু পচ্চাজাতো হোতি, সো চ হোতি পঞ্ঞৱা অজড়ো অনেড়মূগো পটিবলো সুভাসিতদুব্ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. অযং, ভিক্খৱে, একোৱ খণো চ সমযো চ ব্ৰহ্মচৰিযৱাসাযা’’তি.

‘‘মনুস্সলাভং [মনুস্সলোকং (স্যা.)] লদ্ধান, সদ্ধম্মে সুপ্পৱেদিতে;

যে খণং নাধিগচ্ছন্তি, অতিনামেন্তি তে খণং.

‘‘বহূ হি অক্খণা ৱুত্তা, মগ্গস্স অন্তৰাযিকা;

কদাচি কৰহচি লোকে, উপ্পজ্জন্তি তথাগতা.

‘‘তযিদং [তস্সিদং (ক.)] সম্মুখীভূতং, যং লোকস্মিং সুদুল্লভং;

মনুস্সপটিলাভো চ, সদ্ধম্মস্স চ দেসনা;

অলং ৱাযমিতুং তত্থ, অত্তকামেন [অত্থকামেন (সী. স্যা. ক.)] জন্তুনা.

‘‘কথং ৱিজঞ্ঞা সদ্ধম্মং, খণো ৱে [ৱো (স্যা.)] মা উপচ্চগা;

খণাতীতা হি সোচন্তি, নিৰযম্হি সমপ্পিতা.

‘‘ইধ চে নং ৱিৰাধেতি, সদ্ধম্মস্স নিযামতং [নিযামিতং (স্যা.)];

ৱাণিজোৱ অতীতত্থো, চিৰত্তং [চিৰন্তং (ক.)] অনুতপিস্সতি.

‘‘অৱিজ্জানিৱুতো পোসো, সদ্ধম্মং অপৰাধিকো;

জাতিমৰণসংসাৰং, চিৰং পচ্চনুভোস্সতি.

‘‘যে চ লদ্ধা মনুস্সত্তং, সদ্ধম্মে সুপ্পৱেদিতে;

অকংসু সত্থু ৱচনং, কৰিস্সন্তি কৰোন্তি ৱা.

‘‘খণং পচ্চৱিদুং লোকে, ব্ৰহ্মচৰিযং অনুত্তৰং;

যে মগ্গং পটিপজ্জিংসু, তথাগতপ্পৱেদিতং.

‘‘যে সংৱৰা চক্খুমতা, দেসিতাদিচ্চবন্ধুনা;

তেসু [তেসং (ক.)] গুত্তো সদা সতো, ৱিহৰে অনৱস্সুতো.

‘‘সব্বে অনুসযে ছেত্ৱা, মাৰধেয্যপৰানুগে;

তে ৱে পাৰঙ্গতা [পাৰগতা (সী. স্যা. পী.)] লোকে, যে পত্তা আসৱক্খয’’ন্তি. নৱমং;

১০. অনুৰুদ্ধমহাৱিতক্কসুত্তং

৩০. একং সমযং ভগৱা ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুংসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা অনুৰুদ্ধো চেতীসু ৱিহৰতি পাচীনৱংসদাযে. অথ খো আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্স; সন্তুট্ঠস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্স; পৱিৱিত্তস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকাৰামস্স; আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্স; উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং [উপট্ঠিতসতিস্সাযং (সী. স্যা. পী.)] ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্স [মুট্ঠসতিস্স (সী. স্যা. পী.)]; সমাহিতস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্স; পঞ্ঞৱতো অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’’তি.

অথ খো ভগৱা আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য; এৱমেৱং – ভগ্গেসু সুংসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে অন্তৰহিতো চেতীসু পাচীনৱংসদাযে আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স সম্মুখে পাতুৰহোসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. আযস্মাপি খো অনুৰুদ্ধো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং

নিসিন্নং খো আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সাধু সাধু, অনুৰুদ্ধ! সাধু খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, (যং তং মহাপুৰিসৱিতক্কং) [সত্ত মহাপুৰিসৱিতক্কে (সী. পী.) দী. নি. ৩.৩৫৮] ৱিতক্কেসি – ‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্স; সন্তুট্ঠস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্স; পৱিৱিত্তস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকাৰামস্স; আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্স; উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্স; সমাহিতস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্স; পঞ্ঞৱতো অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’তি. তেন হি ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমম্পি অট্ঠমং মহাপুৰিসৱিতক্কং ৱিতক্কেহি – ‘নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং ধম্মো নিপ্পপঞ্চৰতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’’’তি.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, যাৱদেৱ [যাৱদে (সং. নি. ২.১৫২)] আকঙ্খিস্সসি, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, যাৱদেৱ আকঙ্খিস্সসি, ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, যাৱদেৱ আকঙ্খিস্সসি, পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰিস্সসি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদিস্সসি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, যাৱদেৱ আকঙ্খিস্সসি, সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী ভৱিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, ততো তুয্হং, অনুৰুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা নানাৰত্তানং দুস্সানং দুস্সকৰণ্ডকো পূৰো; এৱমেৱং তে পংসুকূলচীৱৰং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী ভৱিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, ততো তুয্হং, অনুৰুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা সালীনং ওদনো ৱিচিতকাড়কো অনেকসূপো অনেকব্যঞ্জনো; এৱমেৱং তে পিণ্ডিযালোপভোজনং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী ভৱিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, ততো তুয্হং, অনুৰুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা কূটাগাৰং উল্লিত্তাৱলিত্তং নিৱাতং ফুসিতগ্গড়ং পিহিতৱাতপানং; এৱমেৱং তে ৰুক্খমূলসেনাসনং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী ভৱিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, ততো তুয্হং, অনুৰুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা পল্লঙ্কো গোনকত্থতো পটিকত্থতো পটলিকত্থতো কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণো [কাদলি… পচ্চত্থৰণো (সী.)] সউত্তৰচ্ছদো উভতোলোহিতকূপধানো; এৱমেৱং তে তিণসন্থাৰকসযনাসনং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী ভৱিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, ততো তুয্হং, অনুৰুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা নানাভেসজ্জানি, সেয্যথিদং – সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতং; এৱমেৱং তে পূতিমুত্তভেসজ্জং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো ৰতিযা অপৰিতস্সায ফাসুৱিহাৰায ওক্কমনায নিব্বানস্স. তেন হি ত্ৱং, অনুৰুদ্ধ, আযতিকম্পি ৱস্সাৱাসং ইধেৱ চেতীসু পাচীনৱংসদাযে ৱিহৰেয্যাসী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱতো পচ্চস্সোসি.

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱং – চেতীসু পাচীনৱংসদাযে অন্তৰহিতো ভগ্গেসু সুংসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে পাতুৰহোসীতি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অট্ঠ খো, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসৱিতক্কে দেসেস্সামি, তং সুণাথ…পে… কতমে চ, ভিক্খৱে, অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কা? অপ্পিচ্ছস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্স; সন্তুট্ঠস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্স; পৱিৱিত্তস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকাৰামস্স; আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্স; উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্স; সমাহিতস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্স; পঞ্ঞৱতো অযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্স; নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো নিপ্পপঞ্চৰতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’’.

‘‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অপ্পিচ্ছো সমানো ‘অপ্পিচ্ছোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, সন্তুট্ঠো সমানো ‘সন্তুট্ঠোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, পৱিৱিত্তো সমানো ‘পৱিৱিত্তোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, আৰদ্ধৱীৰিযো সমানো ‘আৰদ্ধৱীৰিযোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, উপট্ঠিতস্সতি সমানো ‘উপট্ঠিতস্সতীতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, সমাহিতো সমানো ‘সমাহিতোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, পঞ্ঞৱা সমানো ‘পঞ্ঞৱাতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, নিপ্পপঞ্চাৰামো সমানো ‘নিপ্পপঞ্চাৰামোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি. ‘অপ্পিচ্ছস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘সন্তুট্ঠস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন. ‘সন্তুট্ঠস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘পৱিৱিত্তস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকাৰামস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতো ভৱন্তি উপসঙ্কমিতাৰো ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো ৰাজানো ৰাজমহামত্তা তিত্থিযা তিত্থিযসাৱকা. তত্ৰ ভিক্খু ৱিৱেকনিন্নেন চিত্তেন ৱিৱেকপোণেন ৱিৱেকপব্ভাৰেন ৱিৱেকট্ঠেন নেক্খম্মাভিৰতেন অঞ্ঞদত্থু উয্যোজনিকপটিসংযুত্তংযেৱ কথং কত্তা [পৱত্তা (ক.)] হোতি. ‘পৱিৱিত্তস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকাৰামস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. ‘আৰদ্ধৱীৰিযস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা. ‘উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো, মুট্ঠস্সতিস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘সমাহিতস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ‘সমাহিতস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘পঞ্ঞৱতো অযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ‘পঞ্ঞৱতো অযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো নিপ্পপঞ্চৰতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পপঞ্চনিৰোধে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৱিমুচ্চতি. ‘নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নিপ্পপঞ্চৰতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চাৰামস্স পপঞ্চৰতিনো’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো আযতিকম্পি ৱস্সাৱাসং তত্থেৱ চেতীসু পাচীনৱংসদাযে ৱিহাসি. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা অনুৰুদ্ধো অৰহতং অহোসীতি. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো অৰহত্তপ্পত্তো তাযং ৱেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –

[থেৰগা. ৯০১-৯০৩] ‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, সত্থা লোকে অনুত্তৰো;

মনোমযেন কাযেন, ইদ্ধিযা উপসঙ্কমি.

‘‘যথা মে অহু সঙ্কপ্পো, ততো উত্তৰি দেসযি;

নিপ্পপঞ্চৰতো বুদ্ধো, নিপ্পপঞ্চং অদেসযি.

‘‘তস্সাহং ধম্মমঞ্ঞায, ৱিহাসিং সাসনে ৰতো;

তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. দসমং;

গহপতিৱগ্গো ততিযো.