৪. ধম্মঞ্ঞূসুত্তং

৬৮. ‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি …পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মঞ্ঞূ চ হোতি অত্থঞ্ঞূ চ অত্তঞ্ঞূ চ মত্তঞ্ঞূ চ কালঞ্ঞূ চ পৰিসঞ্ঞূ চ পুগ্গলপৰোপৰঞ্ঞূ চ.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মং জানাতি – সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মং জানেয্য – সুত্তং গেয্যং…পে… অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং, নযিধ ‘ধম্মঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মং জানাতি – সুত্তং গেয্যং…পে… অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং, তস্মা ‘ধম্মঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ.

‘‘অত্থঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্স তস্সেৱ ভাসিতস্স অত্থং জানাতি – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্স তস্সেৱ ভাসিতস্স অত্থং জানেয্য – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি, নযিধ ‘অত্থঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্স তস্সেৱ ভাসিতস্স অত্থং জানাতি – ‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’তি, তস্মা ‘অত্থঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ.

‘‘অত্তঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তানং জানাতি – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তানং জানেয্য – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি, নযিধ ‘অত্তঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তানং জানাতি – ‘এত্তকোম্হি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেনা’তি, তস্মা ‘অত্তঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ.

‘‘মত্তঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু মত্তং জানাতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং পটিগ্গহণায. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু মত্তং জানেয্য চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং পটিগ্গহণায, নযিধ ‘মত্তঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু মত্তং জানাতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং পটিগ্গহণায, তস্মা ‘মত্তঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ.

‘‘কালঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু, কালং জানাতি – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পৰিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালং জানেয্য – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পৰিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি, নযিধ ‘কালঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালং জানাতি – ‘অযং কালো উদ্দেসস্স, অযং কালো পৰিপুচ্ছায, অযং কালো যোগস্স, অযং কালো পটিসল্লানস্সা’তি, তস্মা ‘কালঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ.

‘‘পৰিসঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰিসং জানাতি – ‘অযং খত্তিযপৰিসা, অযং ব্ৰাহ্মণপৰিসা, অযং গহপতিপৰিসা, অযং সমণপৰিসা. তত্থ এৱং উপসঙ্কমিতব্বং, এৱং ঠাতব্বং, এৱং কত্তব্বং, এৱং নিসীদিতব্বং, এৱং ভাসিতব্বং, এৱং তুণ্হী ভৱিতব্ব’ন্তি. নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰিসং জানেয্য – ‘অযং খত্তিযপৰিসা…পে… এৱং তুণ্হী ভৱিতব্ব’ন্তি, নযিধ ‘পৰিসঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চেয্য. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰিসং জানাতি – ‘অযং খত্তিযপৰিসা, অযং ব্ৰাহ্মণপৰিসা, অযং গহপতিপৰিসা, অযং সমণপৰিসা. তত্থ এৱং উপসঙ্কমিতব্বং, এৱং ঠাতব্বং, এৱং কত্তব্বং, এৱং নিসীদিতব্বং, এৱং ভাসিতব্বং, এৱং তুণ্হী ভৱিতব্ব’ন্তি, তস্মা ‘পৰিসঞ্ঞূ’তি ৱুচ্চতি. ইতি ধম্মঞ্ঞূ, অত্থঞ্ঞূ, অত্তঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ, পৰিসঞ্ঞূ.

‘‘পুগ্গলপৰোপৰঞ্ঞূ চ কথং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো [সব্বত্থপি ইধ আৰম্ভে ‘‘ভিক্খুনো’’ ত্ৱেৱ দিস্সতি] দ্ৱযেন পুগ্গলা ৱিদিতা হোন্তি. দ্ৱে পুগ্গলা – একো অৰিযানং দস্সনকামো, একো অৰিযানং ন দস্সনকামো. য্ৱাযং পুগ্গলো অৰিযানং ন দস্সনকামো, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো অৰিযানং দস্সনকামো, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা অৰিযানং দস্সনকামা – একো সদ্ধম্মং সোতুকামো, একো সদ্ধম্মং ন সোতুকামো. য্ৱাযং পুগ্গলো সদ্ধম্মং ন সোতুকামো, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো সদ্ধম্মং সোতুকামো, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা সদ্ধম্মং সোতুকামা – একো ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, একো অনোহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. য্ৱাযং পুগ্গলো অনোহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি [সুণন্তা (ক.)] – একো সুত্ৱা ধম্মং ধাৰেতি, একো সুত্ৱা ধম্মং ন ধাৰেতি. য্ৱাযং পুগ্গলো সুত্ৱা ন ধম্মং ধাৰেতি, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো সুত্ৱা ধম্মং ধাৰেতি, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা সুত্ৱা ধম্মং ধাৰেন্তি [ধাৰেন্তা (ক.)] – একো ধাতানং [ধতানং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খতি, একো ধাতানং ধম্মানং অত্থং ন উপপৰিক্খতি. য্ৱাযং পুগ্গলো ধাতানং ধম্মানং অত্থং ন উপপৰিক্খতি, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খতি, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খন্তি [উপপৰিক্খন্তা (ক.)] – একো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, একো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ন ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো. য্ৱাযং পুগ্গলো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ন ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘দ্ৱে পুগ্গলা অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না – একো অত্তহিতায পটিপন্নো নো পৰহিতায, একো অত্তহিতায চ পটিপন্নো পৰহিতায চ. য্ৱাযং পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো নো পৰহিতায, এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. য্ৱাযং পুগ্গলো অত্থহিতায চ পটিপন্নো পৰহিতায চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো [ভিক্খুনা (সী. স্যা.)] দ্ৱযেন পুগ্গলা ৱিদিতা হোন্তি. এৱং, ভিক্খৱে, ভিক্খু পুগ্গলপৰোপৰঞ্ঞূ হোতি. ‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. চতুত্থং.