৪. দুতিযঅগ্গিসুত্তং

৪৭. তেন খো পন সমযেন উগ্গতসৰীৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স মহাযঞ্ঞো উপক্খটো হোতি. পঞ্চ উসভসতানি থূণূপনীতানি হোন্তি যঞ্ঞত্থায, পঞ্চ ৱচ্ছতৰসতানি থূণূপনীতানি হোন্তি যঞ্ঞত্থায, পঞ্চ ৱচ্ছতৰিসতানি থূণূপনীতানি হোন্তি যঞ্ঞত্থায, পঞ্চ অজসতানি থূণূপনীতানি হোন্তি যঞ্ঞত্থায, পঞ্চ উৰব্ভসতানি থূণূপনীতানি হোন্তি যঞ্ঞত্থায. অথ খো উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম, অগ্গিস্স আদানং [আধানং (সী. স্যা.)] যূপস্স উস্সাপনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি. ‘‘মযাপি খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, সুতং অগ্গিস্স আদানং যূপস্স উস্সাপনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি. দুতিযম্পি খো উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো…পে… ততিযম্পি খো উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম, অগ্গিস্স আদানং যূপস্স উস্সাপনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি. ‘‘মযাপি খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, সুতং অগ্গিস্স আদানং যূপস্স উস্সাপনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’’ন্তি. ‘‘তযিদং, ভো গোতম, সমেতি ভোতো চেৱ গোতমস্স অম্হাকঞ্চ, যদিদং সব্বেন সব্বং’’.

এৱং ৱুত্তে আযস্মা আনন্দো উগ্গতসৰীৰং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘ন খো, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতা এৱং পুচ্ছিতব্বা – ‘সুতং মেতং, ভো গোতম, অগ্গিস্স আদানং যূপস্স উস্সাপনং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংস’ন্তি. এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতা পুচ্ছিতব্বা – ‘অহঞ্হি, ভন্তে, অগ্গিং [অগ্গিস্স (ক.)] আদাতুকামো, [আধাতুকামো (সী. স্যা.)] যূপং উস্সাপেতুকামো. ওৱদতু মং, ভন্তে, ভগৱা. অনুসাসতু মং, ভন্তে, ভগৱা যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’’তি.

অথ খো উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহঞ্হি, ভো গোতম, অগ্গিং আদাতুকামো যূপং উস্সাপেতুকামো. ওৱদতু মং ভৱং গোতমো. অনুসাসতু মং ভৱং গোতমো যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

‘‘অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো [আধেন্তো (সী. স্যা.)] যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা তীণি সত্থানি উস্সাপেতি অকুসলানি দুক্খুদ্ৰযানি [দুক্খুদ্দযানি (সী.)] দুক্খৱিপাকানি. কতমানি তীণি? কাযসত্থং, ৱচীসত্থং, মনোসত্থং. অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা এৱং চিত্তং উপ্পাদেসি – ‘এত্তকা উসভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰিযো হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা অজা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা উৰব্ভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থাযা’তি. সো ‘পুঞ্ঞং কৰোমী’তি অপুঞ্ঞং কৰোতি, ‘কুসলং কৰোমী’তি অকুসলং কৰোতি, ‘সুগতিযা মগ্গং পৰিযেসামী’তি দুগ্গতিযা মগ্গং পৰিযেসতি. অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা ইদং পঠমং মনোসত্থং উস্সাপেতি অকুসলং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাকং.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, অগ্গিং আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা এৱং ৱাচং ভাসতি – ‘এত্তকা উসভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰিযো হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা অজা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা উৰব্ভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থাযা’তি. সো ‘পুঞ্ঞং কৰোমী’তি অপুঞ্ঞং কৰোতি, ‘কুসলং কৰোমী’তি অকুসলং কৰোতি, ‘সুগতিযা মগ্গং পৰিযেসামী’তি দুগ্গতিযা মগ্গং পৰিযেসতি. অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা ইদং দুতিযং ৱচীসত্থং উস্সাপেতি অকুসলং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাকং.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, অগ্গিং আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা সযং পঠমং সমাৰম্ভতি [সমাৰব্ভতি (সী. ক.), সমাৰভতি (স্যা.)] উসভা হন্তুং [হঞ্ঞন্তু (সী. স্যা.)] যঞ্ঞত্থায, সযং পঠমং সমাৰম্ভতি ৱচ্ছতৰা হন্তুং যঞ্ঞত্থায, সযং পঠমং সমাৰম্ভতি ৱচ্ছতৰিযো হন্তুং যঞ্ঞত্থায, সযং পঠমং সমাৰম্ভতি অজা হন্তুং যঞ্ঞত্থায, সযং পঠমং সমাৰম্ভতি উৰব্ভা হন্তুং যঞ্ঞত্থায [হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থাযাতি (সী. স্যা.)]. সো ‘পুঞ্ঞং কৰোমী’তি অপুঞ্ঞং কৰোতি, ‘কুসলং কৰোমী’তি অকুসলং কৰোতি, ‘সুগতিযা মগ্গং পৰিযেসামী’তি দুগ্গতিযা মগ্গং পৰিযেসতি. অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা ইদং ততিযং কাযসত্থং উস্সাপেতি অকুসলং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাকং. অগ্গিং, ব্ৰাহ্মণ, আদেন্তো যূপং উস্সাপেন্তো পুব্বেৱ যঞ্ঞা ইমানি তীণি সত্থানি উস্সাপেতি অকুসলানি দুক্খুদ্ৰযানি দুক্খৱিপাকানি.

‘‘তযোমে, ব্ৰাহ্মণ, অগ্গী পহাতব্বা পৰিৱজ্জেতব্বা, ন সেৱিতব্বা. কতমে তযো? ৰাগগ্গি, দোসগ্গি, মোহগ্গি.

‘‘কস্মা চাযং, ব্ৰাহ্মণ, ৰাগগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো? ৰত্তো খো, ব্ৰাহ্মণ, ৰাগেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. তস্মাযং ৰাগগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো.

‘‘কস্মা চাযং, ব্ৰাহ্মণ, দোসগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো? দুট্ঠো খো, ব্ৰাহ্মণ, দোসেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. তস্মাযং দোসগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো.

‘‘কস্মা চাযং, ব্ৰাহ্মণ, মোহগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো? মূড়্হো খো, ব্ৰাহ্মণ, মোহেন অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. তস্মাযং মোহগ্গি পহাতব্বো পৰিৱজ্জেতব্বো, ন সেৱিতব্বো. ইমে খো তযো, ব্ৰাহ্মণ, অগ্গী পহাতব্বা পৰিৱজ্জেতব্বা, ন সেৱিতব্বা.

‘‘তযো খো, ব্ৰাহ্মণ, অগ্গী সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা সম্মা সুখং পৰিহাতব্বা. কতমে তযো? আহুনেয্যগ্গি, গহপতগ্গি, দক্খিণেয্যগ্গি.

‘‘কতমো চ, ব্ৰাহ্মণ, আহুনেয্যগ্গি? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, যস্স তে হোন্তি মাতাতি ৱা পিতাতি ৱা, অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, আহুনেয্যগ্গি. তং কিস্স হেতু? অতোহযং [ইতোপাযং (ক.)], ব্ৰাহ্মণ, আহুতো সম্ভূতো, তস্মাযং আহুনেয্যগ্গি সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা সম্মা সুখং পৰিহাতব্বো.

‘‘কতমো চ, ব্ৰাহ্মণ, গহপতগ্গি? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, যস্স তে হোন্তি পুত্তাতি ৱা দাৰাতি ৱা দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি ৱা, অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, গহপতগ্গি. তস্মাযং গহপতগ্গি সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা সম্মা সুখং পৰিহাতব্বো.

‘‘কতমো চ, ব্ৰাহ্মণ, দক্খিণেয্যগ্গি? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, যে তে সমণব্ৰাহ্মণা পৰপ্পৱাদা পটিৱিৰতা খন্তিসোৰচ্চে নিৱিট্ঠা একমত্তানং দমেন্তি, একমত্তানং সমেন্তি, একমত্তানং পৰিনিব্বাপেন্তি, অযং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, দক্খিণেয্যগ্গি. তস্মাযং দক্খিণেয্যগ্গি সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা সম্মা সুখং পৰিহাতব্বো. ইমে খো, ব্ৰাহ্মণ, তযো অগ্গী সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা মানেত্ৱা পূজেত্ৱা সম্মা সুখং পৰিহাতব্বা.

‘‘অযং খো পন, ব্ৰাহ্মণ, কট্ঠগ্গি কালেন কালং উজ্জলেতব্বো, কালেন কালং অজ্ঝুপেক্খিতব্বো, কালেন কালং নিব্বাপেতব্বো, কালেন কালং নিক্খিপিতব্বো’’তি.

এৱং ৱুত্তে উগ্গতসৰীৰো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম; অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতন্তি. এসাহং, ভো গোতম, পঞ্চ উসভসতানি মুঞ্চামি জীৱিতং দেমি, পঞ্চ ৱচ্ছতৰসতানি মুঞ্চামি জীৱিতং দেমি, পঞ্চ ৱচ্ছতৰিসতানি মুঞ্চামি জীৱিতং দেমি, পঞ্চ অজসতানি মুঞ্চামি জীৱিতং দেমি, পঞ্চ উৰব্ভসতানি মুঞ্চামি জীৱিতং দেমি. হৰিতানি চেৱ তিণানি খাদন্তু, সীতানি চ পানীযানি পিৱন্তু, সীতো চ নেসং ৱাতো উপৱাযত’’ন্তি [উপৱাযতূতি (ক.)]. চতুত্থং.