২. অনুসযৱগ্গো
১. পঠমঅনুসযসুত্তং
১১. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, অনুসযা. কতমে সত্ত? কামৰাগানুসযো, পটিঘানুসযো, দিট্ঠানুসযো, ৱিচিকিচ্ছানুসযো, মানানুসযো, ভৱৰাগানুসযো, অৱিজ্জানুসযো. ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত অনুসযা’’তি. পঠমং.
২. দুতিযঅনুসযসুত্তং
১২. ‘‘সত্তন্নং, ভিক্খৱে, অনুসযানং পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. কতমেসং সত্তন্নং? কামৰাগানুসযস্স পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি, পটিঘানুসযস্স…পে… দিট্ঠানুসযস্স… ৱিচিকিচ্ছানুসযস্স… মানানুসযস্স… ভৱৰাগানুসযস্স… অৱিজ্জানুসযস্স পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, সত্তন্নং অনুসযানং পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি.
‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কামৰাগানুসযো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. পটিঘানুসযো…পে… দিট্ঠানুসযো… ৱিচিকিচ্ছানুসযো… মানানুসযো… ভৱৰাগানুসযো… অৱিজ্জানুসযো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অচ্ছেচ্ছি তণ্হং, ৱিৱত্তযি সংযোজনং, সম্মা মানাভিসমযা অন্তমকাসি দুক্খস্সা’’তি. দুতিযং.
৩. কুলসুত্তং
১৩. ‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপনিসীদিতুং. কতমেহি সত্তহি? ন মনাপেন পচ্চুট্ঠেন্তি, ন মনাপেন অভিৱাদেন্তি, ন মনাপেন আসনং দেন্তি, সন্তমস্স পৰিগুহন্তি, বহুকম্পি থোকং দেন্তি, পণীতম্পি লূখং দেন্তি, অসক্কচ্চং দেন্তি নো সক্কচ্চং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা নালং উপনিসীদিতুং.
‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপনিসীদিতুং. কতমেহি সত্তহি? মনাপেন পচ্চুট্ঠেন্তি, মনাপেন অভিৱাদেন্তি, মনাপেন আসনং দেন্তি, সন্তমস্স ন পৰিগুহন্তি, বহুকম্পি বহুকং দেন্তি, পণীতম্পি পণীতং দেন্তি, সক্কচ্চং দেন্তি নো অসক্কচ্চং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং কুলং অনুপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপগন্তুং, উপগন্ত্ৱা ৱা অলং উপনিসীদিতু’’ন্তি. ততিযং.
৪. পুগ্গলসুত্তং
১৪. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে সত্ত? উভতোভাগৱিমুত্তো, পঞ্ঞাৱিমুত্তো, কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো [দিট্ঠপ্পত্তো (ক.)], সদ্ধাৱিমুত্তো, ধম্মানুসাৰী, সদ্ধানুসাৰী. ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. চতুত্থং.
৫. উদকূপমাসুত্তং
১৫. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, উদকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে সত্ত? [পু. প. ২০৩; কথা. ৮৫২] ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৱ হোতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ঠিতো হোতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ৱিপস্সতি ৱিলোকেতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতৰতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতিগাধপ্পত্তো হোতি; ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা তিণ্ণো হোতি পাৰঙ্গতো [পাৰগতো (সী. স্যা. কং.)] থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৱ হোতি? ইধ ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সমন্নাগতো হোতি একন্তকাড়কেহি অকুসলেহি ধম্মেহি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৱ হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং [ৱিৰিযং (সী. স্যা. কং. পী.)] … সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. তস্স সা সদ্ধা নেৱ তিট্ঠতি নো ৱড্ঢতি হাযতিযেৱ, তস্স সা হিৰী…পে… তস্স তং ওত্তপ্পং… তস্স তং ৱীৰিযং… তস্স সা পঞ্ঞা নেৱ তিট্ঠতি নো ৱড্ঢতি হাযতিযেৱ. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ঠিতো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং… সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. তস্স সা সদ্ধা নেৱ হাযতি নো ৱড্ঢতি ঠিতা হোতি. তস্স সা হিৰী…পে… তস্স তং ওত্তপ্পং… তস্স তং ৱীৰিযং… তস্স সা পঞ্ঞা নেৱ হাযতি নো ৱড্ঢতি ঠিতা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ঠিতো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ৱিপস্সতি ৱিলোকেতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং… সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ৱিপস্সতি ৱিলোকেতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতৰতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং… সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ [সকিংদেৱ (ক.)] ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি [দুক্খস্সন্তকৰো হোতি (ক.)]. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতৰতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতিগাধপ্পত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং… সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা পতিগাধপ্পত্তো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা তিণ্ণো হোতি পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো. ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উম্মুজ্জতি সাধু সদ্ধা কুসলেসু ধম্মেসু, সাধু হিৰী…পে… সাধু ওত্তপ্পং… সাধু ৱীৰিযং… সাধু পঞ্ঞা কুসলেসু ধম্মেসূতি. সো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা তিণ্ণো হোতি পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো.
‘‘ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত উদকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. পঞ্চমং.
৬. অনিচ্চানুপস্সীসুত্তং
১৬. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে সত্ত? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি, অনিচ্চসঞ্ঞী, অনিচ্চপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. সো আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো পুগ্গলো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি, অনিচ্চসঞ্ঞী, অনিচ্চপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. তস্স অপুব্বং অচৰিমং আসৱপৰিযাদানঞ্চ হোতি জীৱিতপৰিযাদানঞ্চ. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো পুগ্গলো আহুনেয্যো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি, অনিচ্চসঞ্ঞী, অনিচ্চপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো পুগ্গলো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. ছট্ঠং.
৭. দুক্খানুপস্সীসুত্তং
১৭. সত্তিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে সত্ত? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সব্বসঙ্খাৰেসু দুক্খানুপস্সী ৱিহৰতি…পে…. সত্তমং.
৮. অনত্তানুপস্সীসুত্তং
১৮. সব্বেসু ধম্মেসু অনত্তানুপস্সী ৱিহৰতি…পে…. অট্ঠমং.
৯. নিব্বানসুত্তং
১৯. [কথা. ৫৪৭-৫৪৮] ‘‘নিব্বানে সুখানুপস্সী ৱিহৰতি সুখসঞ্ঞী সুখপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. সো আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ভিক্খৱে, পঠমো পুগ্গলো আহুনেয্যো…পে… পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো নিব্বানে সুখানুপস্সী ৱিহৰতি সুখসঞ্ঞী সুখপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. তস্স অপুব্বং অচৰিমং আসৱপৰিযাদানঞ্চ হোতি জীৱিতপৰিযাদানঞ্চ. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো পুগ্গলো আহুনেয্যো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো নিব্বানে সুখানুপস্সী ৱিহৰতি সুখসঞ্ঞী সুখপটিসংৱেদী সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং চেতসা অধিমুচ্চমানো পঞ্ঞায পৰিযোগাহমানো. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি…পে… উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো পুগ্গলো আহুনেয্যো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. নৱমং.
১০. নিদ্দসৱত্থুসুত্তং
২০. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, নিদ্দসৱত্থূনি. কতমানি সত্ত? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সিক্খাসমাদানে তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ সিক্খাসমাদানে অৱিগতপেমো [অধিগতপেমো (স্যা.) অ. নি. ৭.৪২; দী. নি. ৩.৩৩১], ধম্মনিসন্তিযা তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ ধম্মনিসন্তিযা অৱিগতপেমো, ইচ্ছাৱিনযে তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ ইচ্ছাৱিনযে অৱিগতপেমো, পটিসল্লানে তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ পটিসল্লানে অৱিগতপেমো, ৱীৰিযাৰম্ভে [ৱীৰিযাৰব্ভে (ক.)] তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ ৱীৰিযাৰম্ভে অৱিগতপেমো, সতিনেপক্কে তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ সতিনেপক্কে অৱিগতপেমো, দিট্ঠিপটিৱেধে তিব্বচ্ছন্দো হোতি আযতিঞ্চ দিট্ঠিপটিৱেধে অৱিগতপেমো. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত নিদ্দসৱত্থূনী’’তি. দসমং.
অনুসযৱগ্গো দুতিযো.