১. ধনৱগ্গো

১. পঠমপিযসুত্তং

১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু লাভকামো চ হোতি, সক্কাৰকামো চ হোতি, অনৱঞ্ঞত্তিকামো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ, পাপিচ্ছো চ, মিচ্ছাদিট্ঠি চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ.

‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি, মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন লাভকামো চ হোতি, ন সক্কাৰকামো চ হোতি, ন অনৱঞ্ঞত্তিকামো চ হোতি, হিৰিমা চ হোতি, ওত্তপ্পী চ, অপ্পিচ্ছো চ, সম্মাদিট্ঠি চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’’তি. পঠমং.

২. দুতিযপিযসুত্তং

২. ‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু লাভকামো চ হোতি, সক্কাৰকামো চ হোতি, অনৱঞ্ঞত্তিকামো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ, ইস্সুকী চ, মচ্ছৰী চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ.

‘‘সত্তহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু+? সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ. কতমেহি সত্তহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন লাভকামো চ হোতি, ন সক্কাৰকামো চ হোতি, ন অনৱঞ্ঞত্তিকামো চ হোতি, হিৰিমা চ হোতি, ওত্তপ্পী চ, অনিস্সুকী চ, অমচ্ছৰী চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, সত্তহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’’তি. দুতিযং.

৩. সংখিত্তবলসুত্তং

৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে…পে… সত্তিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি সত্ত? সদ্ধাবলং, ৱীৰিযবলং, হিৰীবলং, ওত্তপ্পবলং, সতিবলং, সমাধিবলং, পঞ্ঞাবলং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত বলানীতি.

‘‘সদ্ধাবলং ৱীৰিযঞ্চ, হিৰী [হিৰি (সী. পী. ক.)] ওত্তপ্পিযং বলং;

সতিবলং সমাধি চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং বলং;

এতেহি বলৱা ভিক্খু, সুখং জীৱতি পণ্ডিতো;

‘‘যোনিসো ৱিচিনে ধম্মং, পঞ্ঞাযত্থং ৱিপস্সতি;

পজ্জোতস্সেৱ নিব্বানং, ৱিমোক্খো হোতি চেতসো’’তি. ততিযং;

৪. ৱিত্থতবলসুত্তং

৪. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, বলানি. কতমানি সত্ত? সদ্ধাবল, ৱীৰিযবলং, হিৰীবলং, ওত্তপ্পবলং, সতিবলং, সমাধিবলং, পঞ্ঞাবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সদ্ধাবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধাবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱীৰিযবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, হিৰীবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো হিৰিমা হোতি, হিৰীযতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, হিৰীযতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, হিৰীবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ওত্তপ্পবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ওত্তপ্পী হোতি, ওত্তপ্পতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, ওত্তপ্পতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ওত্তপ্পবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সতিবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা. ইদং, ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সতিবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সমাধিবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমাধিবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাবলং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাবলং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত বলানীতি.

‘‘সদ্ধাবলং ৱীৰিযঞ্চ, হিৰী ওত্তপ্পিযং বলং;

সতিবলং সমাধি চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং বলং;

এতেহি বলৱা ভিক্খু, সুখং জীৱতি পণ্ডিতো.

‘‘যোনিসো ৱিচিনে ধম্মং, পঞ্ঞাযত্থং ৱিপস্সতি;

পজ্জোতস্সেৱ নিব্বানং, ৱিমোক্খো হোতি চেতসো’’তি. চতুত্থং;

৫. সংখিত্তধনসুত্তং

৫. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, ধনানি. কতমানি সত্ত? সদ্ধাধনং, সীলধনং, হিৰীধনং, ওত্তপ্পধনং, সুতধনং, চাগধনং, পঞ্ঞাধনং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত ধনানীতি.

‘‘সদ্ধাধনং সীলধনং, হিৰী ওত্তপ্পিযং ধনং;

সুতধনঞ্চ চাগো চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং ধনং.

‘‘যস্স এতে ধনা অত্থি, ইত্থিযা পুৰিসস্স ৱা;

অদলিদ্দোতি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৱিতং.

‘‘তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, পসাদং ধম্মদস্সনং;

অনুযুঞ্জেথ মেধাৱী, সৰং [ৱৰং (ক.)] বুদ্ধান সাসন’’ন্তি. পঞ্চমং;

৬. ৱিত্থতধনসুত্তং

৬. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, ধনানি. কতমানি সত্ত? সদ্ধাধনং, সীলধনং, হিৰীধনং, ওত্তপ্পধনং, সুতধনং, চাগধনং, পঞ্ঞাধনং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সদ্ধাধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… বুদ্ধো ভগৱা’তি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধাধনং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সীলধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সীলধনং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, হিৰীধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো হিৰীমা হোতি, হিৰীযতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, হিৰীযতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, হিৰীধনং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ওত্তপ্পধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ওত্তপ্পী হোতি, ওত্তপ্পতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, ওত্তপ্পতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ওত্তপ্পধনং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সুতধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো. যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি. তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সুতধনং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, চাগধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৱোস্সগ্গৰতো যাচযোগো দানসংৱিভাগৰতো. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, চাগধনং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাধনং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি…পে… সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাধনং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্তধনানীতি.

‘‘সদ্ধাধনং সীলধনং, হিৰী ওত্তপ্পিযং ধনং;

সুতধনঞ্চ চাগো চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং ধনং.

‘‘যস্স এতে ধনা অত্থি, ইত্থিযা পুৰিসস্স ৱা;

অদলিদ্দোতি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৱিতং.

‘‘তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, পসাদং ধম্মদস্সনং;

অনুযুঞ্জেথ মেধাৱী, সৰং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি. ছট্ঠং;

৭. উগ্গসুত্তং

৭. অথ খো উগ্গো ৰাজমহামত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উগ্গো ৰাজমহামত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱ অড্ঢো চাযং, ভন্তে, মিগাৰো ৰোহণেয্যো যাৱ মহদ্ধনো যাৱ মহাভোগো’’তি. ‘‘কীৱ অড্ঢো পনুগ্গ, মিগাৰো ৰোহণেয্যো, কীৱ মহদ্ধনো, কীৱ মহাভোগো’’তি? ‘‘সতং, ভন্তে, সতসহস্সানং [সহস্সানং (সী.), সহস্সানি (স্যা.), সতসহস্সানি (?)] হিৰঞ্ঞস্স, কো পন ৱাদো ৰূপিযস্সা’’তি! ‘‘অত্থি খো এতং, উগ্গ, ধনং নেতং ‘নত্থী’তি ৱদামীতি. তঞ্চ খো এতং, উগ্গ, ধনং সাধাৰণং অগ্গিনা উদকেন ৰাজূহি চোৰেহি অপ্পিযেহি দাযাদেহি. সত্ত খো ইমানি, উগ্গ, ধনানি অসাধাৰণানি অগ্গিনা উদকেন ৰাজূহি চোৰেহি অপ্পিযেহি দাযাদেহি. কতমানি সত্ত? সদ্ধাধনং, সীলধনং, হিৰীধনং, ওত্তপ্পধনং, সুতধনং, চাগধনং, পঞ্ঞাধনং. ইমানি খো, উগ্গ, সত্ত ধনানি অসাধাৰণানি অগ্গিনা উদকেন ৰাজূহি চোৰেহি অপ্পিযেহি দাযাদেহীতি.

‘‘সদ্ধাধনং সীলধনং, হিৰী ওত্তপ্পিযং ধনং;

সুতধনঞ্চ চাগো চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং ধনং.

‘‘যস্স এতে ধনা অত্থি, ইত্থিযা পুৰিসস্স ৱা;

স ৱে মহদ্ধনো লোকে, অজেয্যো দেৱমানুসে.

‘‘তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, পসাদং ধম্মদস্সনং;

অনুযুঞ্জেথ মেধাৱী, সৰং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি. সত্তমং;

৮. সংযোজনসুত্তং

৮. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, সংযোজনানি. কতমানি সত্ত? অনুনযসংযোজনং, পটিঘসংযোজনং, দিট্ঠিসংযোজনং, ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনং, মানসংযোজনং, ভৱৰাগসংযোজনং, অৱিজ্জাসংযোজনং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত সংযোজনানী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পহানসুত্তং

৯. ‘‘সত্তন্নং, ভিক্খৱে, সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. কতমেসং সত্তন্নং? অনুনযসংযোজনস্স পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি, পটিঘসংযোজনস্স…পে… দিট্ঠিসংযোজনস্স… ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনস্স… মানসংযোজনস্স… ভৱৰাগসংযোজনস্স … অৱিজ্জাসংযোজনস্স পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, সত্তন্নং সংযোজনানং পহানায সমুচ্ছেদায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অনুনযসংযোজনং পহীনং হোতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱং কতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং. পটিঘসংযোজনং…পে… দিট্ঠিসংযোজনং… ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনং… মানসংযোজনং… ভৱৰাগসংযোজনং… অৱিজ্জাসংযোজনং পহীনং হোতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱং কতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অচ্ছেচ্ছি তণ্হং, ৱিৱত্তযি সংযোজনং, সম্মা মানাভিসমযা অন্তমকাসি দুক্খস্সা’’তি. নৱমং.

১০. মচ্ছৰিযসুত্তং

১০. ‘‘সত্তিমানি, ভিক্খৱে, সংযোজনানি. কতমানি সত্ত? অনুনযসংযোজনং, পটিঘসংযোজনং, দিট্ঠিসংযোজনং, ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনং, মানসংযোজনং, ইস্সাসংযোজনং, মচ্ছৰিযসংযোজনং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, সত্ত সংযোজনানী’’তি. দসমং.

ধনৱগ্গো পঠমো.