২. ফগ্গুনসুত্তং
৫৬. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ফগ্গুনো [ফেগ্গুনো (ক.), ফগ্গুণো (সী. স্যা.)] আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ফগ্গুনো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সাধু, ভন্তে, ভগৱা যেনাযস্মা ফগ্গুনো তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা ফগ্গুনো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো আযস্মা ফগ্গুনো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান মঞ্চকে সমধোসি [সমঞ্চোপি (সী. স্যা. পী.), সং + ধূ + ঈ = সমধোসি]. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ফগ্গুনং এতদৱোচ – ‘‘অলং, ফগ্গুন, মা ত্ৱং মঞ্চকে সমধোসি. সন্তিমানি আসনানি পৰেহি পঞ্ঞত্তানি, তত্থাহং নিসীদিস্সামী’’তি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং ফগ্গুনং এতদৱোচ –
‘‘কচ্চি তে, ফগ্গুন, খমনীযং কচ্চি যাপনীযং? কচ্চি তে দুক্খা ৱেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি; পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি? ‘‘ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, বলৱা পুৰিসো তিণ্হেন সিখৰেন মুদ্ধনি [মুদ্ধানং (সী. পী.)] অভিমত্থেয্য [অভিমট্ঠেয্য (স্যা.)]; এৱমেৱং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তা ৱাতা মুদ্ধনি [হনন্তি (সী. পী.), ওহনন্তি (স্যা.)] ঊহনন্তি. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, বলৱা পুৰিসো দড়্হেন ৱৰত্তক্খণ্ডেন সীসৱেঠনং দদেয্য; এৱমেৱং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তা সীসে সীসৱেদনা. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, দক্খো গোঘাতকো ৱা গোঘাতকন্তেৱাসী ৱা তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন কুচ্ছিং পৰিকন্তেয্য; এৱমেৱং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তা ৱাতা কুচ্ছিং পৰিকন্তন্তি. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা দুব্বলতৰং পুৰিসং নানাবাহাসু গহেত্ৱা অঙ্গাৰকাসুযা সন্তাপেয্যুং সম্পৰিতাপেয্যুং; এৱমেৱং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ফগ্গুনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
অথ খো আযস্মা ফগ্গুনো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো কালমকাসি. তম্হি চস্স সমযে মৰণকালে ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসীদিংসু. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ফগ্গুনো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো কালমকাসি. তম্হি চস্স সমযে মৰণকালে ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসীদিংসূ’’তি.
‘‘কিং হানন্দ, ফগ্গুনস্স [ফেগ্গুনস্স আনন্দ (ক.)] ভিক্খুনো ইন্দ্ৰিযানি ন ৱিপ্পসীদিস্সন্তি! ফগ্গুনস্স, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৱিমুত্তং অহোসি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুত্তং.
‘‘ছযিমে, আনন্দ, আনিসংসা কালেন ধম্মস্সৱনে [ধম্মসৱণে (সী.)] কালেন অত্থুপপৰিক্খায. কতমে ছ? ইধানন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে লভতি তথাগতং দস্সনায. তস্স তথাগতো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, পঠমো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে ন হেৱ খো [নো চ খো (ক.)] লভতি তথাগতং দস্সনায, অপি চ খো তথাগতসাৱকং লভতি দস্সনায. তস্স তথাগতসাৱকো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, দুতিযো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে ন হেৱ খো লভতি তথাগতং দস্সনায, নপি তথাগতসাৱকং লভতি দস্সনায; অপি চ খো যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি মনসানুপেক্খতি. তস্স যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো মনসানুপেক্খতো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, ততিযো আনিসংসো কালেন অত্থুপপৰিক্খায.
‘‘ইধানন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুত্তং হোতি, অনুত্তৰে চ খো উপধিসঙ্খযে চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে লভতি তথাগতং দস্সনায. তস্স তথাগতো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা অনুত্তৰে উপধিসঙ্খযে চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, চতুত্থো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুত্তং হোতি, অনুত্তৰে চ খো উপধিসঙ্খযে চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে ন হেৱ খো লভতি তথাগতং দস্সনায, অপি চ খো তথাগতসাৱকং লভতি দস্সনায. তস্স তথাগতসাৱকো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা অনুত্তৰে উপধিসঙ্খযে চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, পঞ্চমো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুত্তং হোতি, অনুত্তৰে চ খো উপধিসঙ্খযে চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে ন হেৱ খো লভতি তথাগতং দস্সনায, নপি তথাগতসাৱকং লভতি দস্সনায; অপি চ খো যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি মনসানুপেক্খতি. তস্স যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো মনসানুপেক্খতো অনুত্তৰে উপধিসঙ্খযে চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, ছট্ঠো আনিসংসো কালেন অত্থুপপৰিক্খায. ইমে খো, আনন্দ, ছ আনিসংসা কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন অত্থুপপৰিক্খাযা’’তি. দুতিযং.