৬. মহাৱগ্গো

১. সোণসুত্তং

৫৫. [মহাৱ. ২৪৩ আগতং] এৱং, মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সোণো ৰাজগহে ৱিহৰতি সীতৱনস্মিং. অথ খো আযস্মতো সোণস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘যে খো কেচি ভগৱতো সাৱকা আৰদ্ধৱীৰিযা ৱিহৰন্তি, অহং তেসং অঞ্ঞতৰো. অথ চ পন মে ন অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, সংৱিজ্জন্তি খো পন মে কুলে ভোগা, সক্কা ভোগা চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতুং. যংনূনাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জেয্যং পুঞ্ঞানি চ কৰেয্য’’ন্তি.

অথ খো ভগৱা আযস্মতো সোণস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সম্মিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সম্মিঞ্জেয্য, এৱমেৱং খো – গিজ্ঝকূটে পব্বতে অন্তৰহিতো সীতৱনে আযস্মতো সোণস্স সম্মুখে পাতুৰহোসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. আযস্মাপি খো সোণো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সোণং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘ননু তে, সোণ, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘যে খো কেচি ভগৱতো সাৱকা আৰদ্ধৱীৰিযা ৱিহৰন্তি, অহং তেসং অঞ্ঞতৰো. অথ চ পন মে ন অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, সংৱিজ্জন্তি খো পন মে কুলে ভোগা, সক্কা ভোগা [ভোগে (মহাৱ. ২৪৩)] চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতুং. যংনূনাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জেয্যং পুঞ্ঞানি চ কৰেয্য’’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, কুসলো ত্ৱং পুব্বে অগাৰিযভূতো [আগাৰিকভূতো (স্যা.), অগাৰিকভূতো (মহাৱ. ২৪৩)] ৱীণায তন্তিস্সৰে’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, যদা তে ৱীণায তন্তিযো অচ্চাযতা হোন্তি, অপি নু তে ৱীণা তস্মিং সমযে সৰৱতী ৱা হোতি কম্মঞ্ঞা ৱা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, যদা তে ৱীণায তন্তিযো অতিসিথিলা হোন্তি, অপি নু তে ৱীণা তস্মিং সমযে সৰৱতী ৱা হোতি কম্মঞ্ঞা ৱা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘যদা পন তে, সোণ, ৱীণায তন্তিযো ন অচ্চাযতা হোন্তি নাতিসিথিলা সমে গুণে পতিট্ঠিতা, অপি নু তে ৱীণা তস্মিং সমযে সৰৱতী ৱা হোতি কম্মঞ্ঞা ৱা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘এৱমেৱং খো, সোণ, অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং উদ্ধচ্চায সংৱত্ততি, অতিসিথিলৱীৰিযং কোসজ্জায সংৱত্ততি. তস্মাতিহ ত্ৱং, সোণ, ৱীৰিযসমথং অধিট্ঠহং, ইন্দ্ৰিযানঞ্চ সমতং পটিৱিজ্ঝ, তত্থ চ নিমিত্তং গণ্হাহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং সোণং ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱং খো – সীতৱনে অন্তৰহিতো গিজ্ঝকূটে পব্বতে পাতুৰহোসি.

অথ খো আযস্মা সোণো অপৰেন সমযেন ৱীৰিযসমথং অধিট্ঠাসি, ইন্দ্ৰিযানঞ্চ সমতং পটিৱিজ্ঝি, তত্থ চ নিমিত্তং অগ্গহেসি. অথ খো আযস্মা সোণো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনাগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা সোণো অৰহতং অহোসি.

অথ খো আযস্মতো সোণস্স অৰহত্তপ্পত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমেয্যং; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে অঞ্ঞং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা সোণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সোণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘যো সো, ভন্তে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, সো ছ ঠানানি অধিমুত্তো হোতি – নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি, পৱিৱেকাধিমুত্তো হোতি, অব্যাপজ্জাধিমুত্তো [অব্যাপজ্ঝাধিমুত্তো (ক.) মহাৱ. ২৪৪ পস্সিতব্বং] হোতি, তণ্হাক্খযাধিমুত্তো হোতি, উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি, অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি.

‘‘সিযা খো পন, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স আযস্মতো এৱমস্স – ‘কেৱলংসদ্ধামত্তকং নূন অযমাযস্মা নিস্সায নেক্খম্মাধিমুত্তো’তি. ন খো পনেতং, ভন্তে, এৱং দট্ঠব্বং. খীণাসৱো, ভন্তে, ভিক্খু ৱুসিতৱা কতকৰণীযো কৰণীযং অত্তনো অসমনুপস্সন্তো কতস্স ৱা পটিচযং খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি.

‘‘সিযা খো পন, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স আযস্মতো এৱমস্স – ‘লাভসক্কাৰসিলোকং নূন অযমাযস্মা নিকামযমানো পৱিৱেকাধিমুত্তো’তি. ন খো পনেতং, ভন্তে, এৱং দট্ঠব্বং. খীণাসৱো, ভন্তে, ভিক্খু ৱুসিতৱা কতকৰণীযো কৰণীযং অত্তনো অসমনুপস্সন্তো কতস্স ৱা পটিচযং খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা পৱিৱেকাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা পৱিৱেকাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা পৱিৱেকাধিমুত্তো হোতি.

‘‘সিযা খো পন, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স আযস্মতো এৱমস্স – ‘সীলব্বতপৰামাসং নূন অযমাযস্মা সাৰতো পচ্চাগচ্ছন্তো অব্যাপজ্জাধিমুত্তো’তি. ন খো পনেতং, ভন্তে, এৱং দট্ঠব্বং. খীণাসৱো, ভন্তে, ভিক্খু ৱুসিতৱা কতকৰণীযো কৰণীযং অত্তনো অসমনুপস্সন্তো কতস্স ৱা পটিচযং খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা অব্যাপজ্জাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা অব্যাপজ্জাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা অব্যাপজ্জাধিমুত্তো হোতি.

‘‘খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা তণ্হাক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা তণ্হাক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা তণ্হাক্খযাধিমুত্তো হোতি.

‘‘খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি.

‘‘খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি.

‘‘এৱং সম্মা ৱিমুত্তচিত্তস্স, ভন্তে, ভিক্খুনো ভুসা চেপি চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা চক্খুস্স আপাথং [আপাতং (ক.)] আগচ্ছন্তি, নেৱস্স চিত্তং পৰিযাদিযন্তি. অমিস্সীকতমেৱস্স চিত্তং হোতি ঠিতং আনেঞ্জপ্পত্তং ৱযঞ্চস্সানুপস্সতি. ভুসা চেপি সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা… মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৱস্স চিত্তং পৰিযাদিযন্তি. অমিস্সীকতমেৱস্স চিত্তং হোতি ঠিতং আনেঞ্জপ্পত্তং ৱযঞ্চস্সানুপস্সতি. সেয্যথাপি, ভন্তে, সেলো পব্বতো অচ্ছিদ্দো অসুসিৰো একগ্ঘনো. অথ পুৰত্থিমায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৱাতৱুট্ঠি নেৱ নং সঙ্কম্পেয্য ন সম্পকম্পেয্য ন সম্পৱেধেয্য, অথ পচ্ছিমায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৱাতৱুট্ঠি…পে… অথ উত্তৰায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৱাতৱুট্ঠি… অথ দক্খিণায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৱাতৱুট্ঠি নেৱ নং সঙ্কম্পেয্য ন সম্পকম্পেয্য ন সম্পৱেধেয্য; এৱমেৱং খো, ভন্তে, এৱং সম্মাৱিমুত্তচিত্তস্স ভিক্খুনো ভুসা চেপি চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৱস্স চিত্তং পৰিযাদিযন্তি. অমিস্সীকতমেৱস্স চিত্তং হোতি ঠিতং আনেঞ্জপ্পত্তং ৱযঞ্চস্সানুপস্সতি. ভুসা চেপি সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা… মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৱস্স চিত্তং পৰিযাদিযন্তি. অমিস্সীকতমেৱস্স চিত্তং হোতি ঠিতং আনেঞ্জপ্পত্তং ৱযঞ্চস্সানুপস্সতী’’তি.

‘‘নেক্খম্মং অধিমুত্তস্স, পৱিৱেকঞ্চ চেতসো;

অব্যাপজ্জাধিমুত্তস্স, উপাদানক্খযস্স চ.

‘‘তণ্হাক্খযাধিমুত্তস্স, অসম্মোহঞ্চ চেতসো;

দিস্ৱা আযতনুপ্পাদং, সম্মা চিত্তং ৱিমুচ্চতি.

‘‘তস্স সম্মা ৱিমুত্তস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;

কতস্স পটিচযো নত্থি, কৰণীযং ন ৱিজ্জতি.

‘‘সেলো যথা একগ্ঘনো, ৱাতেন ন সমীৰতি;

এৱং ৰূপা ৰসা সদ্দা, গন্ধা ফস্সা চ কেৱলা.

‘‘ইট্ঠা ধম্মা অনিট্ঠা চ, নপ্পৱেধেন্তি তাদিনো;

ঠিতং চিত্তং ৱিপ্পমুত্তং [ৱিমুতঞ্চ (ক.) মহাৱ. ২৪৪; কথা. ২৬৬], ৱযঞ্চস্সানুপস্সতী’’তি. পঠমং;

২. ফগ্গুনসুত্তং

৫৬. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ফগ্গুনো [ফেগ্গুনো (ক.), ফগ্গুণো (সী. স্যা.)] আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ফগ্গুনো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সাধু, ভন্তে, ভগৱা যেনাযস্মা ফগ্গুনো তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা ফগ্গুনো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো আযস্মা ফগ্গুনো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান মঞ্চকে সমধোসি [সমঞ্চোপি (সী. স্যা. পী.), সং + ধূ + ঈ = সমধোসি]. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ফগ্গুনং এতদৱোচ – ‘‘অলং, ফগ্গুন, মা ত্ৱং মঞ্চকে সমধোসি. সন্তিমানি আসনানি পৰেহি পঞ্ঞত্তানি, তত্থাহং নিসীদিস্সামী’’তি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং ফগ্গুনং এতদৱোচ –

‘‘কচ্চি তে, ফগ্গুন, খমনীযং কচ্চি যাপনীযং? কচ্চি তে দুক্খা ৱেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি; পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি? ‘‘ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, বলৱা পুৰিসো তিণ্হেন সিখৰেন মুদ্ধনি [মুদ্ধানং (সী. পী.)] অভিমত্থেয্য [অভিমট্ঠেয্য (স্যা.)]; এৱমেৱং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তা ৱাতা মুদ্ধনি [হনন্তি (সী. পী.), ওহনন্তি (স্যা.)] ঊহনন্তি. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, বলৱা পুৰিসো দড়্হেন ৱৰত্তক্খণ্ডেন সীসৱেঠনং দদেয্য; এৱমেৱং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তা সীসে সীসৱেদনা. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, দক্খো গোঘাতকো ৱা গোঘাতকন্তেৱাসী ৱা তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন কুচ্ছিং পৰিকন্তেয্য; এৱমেৱং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তা ৱাতা কুচ্ছিং পৰিকন্তন্তি. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা দুব্বলতৰং পুৰিসং নানাবাহাসু গহেত্ৱা অঙ্গাৰকাসুযা সন্তাপেয্যুং সম্পৰিতাপেয্যুং; এৱমেৱং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ফগ্গুনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

অথ খো আযস্মা ফগ্গুনো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো কালমকাসি. তম্হি চস্স সমযে মৰণকালে ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসীদিংসু. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ফগ্গুনো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো কালমকাসি. তম্হি চস্স সমযে মৰণকালে ইন্দ্ৰিযানি ৱিপ্পসীদিংসূ’’তি.

‘‘কিং হানন্দ, ফগ্গুনস্স [ফেগ্গুনস্স আনন্দ (ক.)] ভিক্খুনো ইন্দ্ৰিযানি ন ৱিপ্পসীদিস্সন্তি! ফগ্গুনস্স, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৱিমুত্তং অহোসি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুত্তং.

‘‘ছযিমে, আনন্দ, আনিসংসা কালেন ধম্মস্সৱনে [ধম্মসৱণে (সী.)] কালেন অত্থুপপৰিক্খায. কতমে ছ? ইধানন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে লভতি তথাগতং দস্সনায. তস্স তথাগতো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, পঠমো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে ন হেৱ খো [নো চ খো (ক.)] লভতি তথাগতং দস্সনায, অপি চ খো তথাগতসাৱকং লভতি দস্সনায. তস্স তথাগতসাৱকো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, দুতিযো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে ন হেৱ খো লভতি তথাগতং দস্সনায, নপি তথাগতসাৱকং লভতি দস্সনায; অপি চ খো যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি মনসানুপেক্খতি. তস্স যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো মনসানুপেক্খতো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, ততিযো আনিসংসো কালেন অত্থুপপৰিক্খায.

‘‘ইধানন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুত্তং হোতি, অনুত্তৰে চ খো উপধিসঙ্খযে চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে লভতি তথাগতং দস্সনায. তস্স তথাগতো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা অনুত্তৰে উপধিসঙ্খযে চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, চতুত্থো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুত্তং হোতি, অনুত্তৰে চ খো উপধিসঙ্খযে চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে ন হেৱ খো লভতি তথাগতং দস্সনায, অপি চ খো তথাগতসাৱকং লভতি দস্সনায. তস্স তথাগতসাৱকো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা অনুত্তৰে উপধিসঙ্খযে চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, পঞ্চমো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৱনে.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওৰম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৱিমুত্তং হোতি, অনুত্তৰে চ খো উপধিসঙ্খযে চিত্তং অৱিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মৰণকালে ন হেৱ খো লভতি তথাগতং দস্সনায, নপি তথাগতসাৱকং লভতি দস্সনায; অপি চ খো যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি মনসানুপেক্খতি. তস্স যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো মনসানুপেক্খতো অনুত্তৰে উপধিসঙ্খযে চিত্তং ৱিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, ছট্ঠো আনিসংসো কালেন অত্থুপপৰিক্খায. ইমে খো, আনন্দ, ছ আনিসংসা কালেন ধম্মস্সৱনে কালেন অত্থুপপৰিক্খাযা’’তি. দুতিযং.

৩. ছড়ভিজাতিসুত্তং

৫৭. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পূৰণেন, ভন্তে, কস্সপেন ছড়ভিজাতিযো পঞ্ঞত্তা – কণ্হাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, নীলাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, লোহিতাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, হলিদ্দাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, সুক্কাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, পৰমসুক্কাভিজাতি পঞ্ঞত্তা.

‘‘তত্ৰিদং, ভন্তে, পূৰণেন কস্সপেন কণ্হাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, ওৰব্ভিকা সূকৰিকা সাকুণিকা মাগৱিকা লুদ্দা মচ্ছঘাতকা চোৰা চোৰঘাতকা বন্ধনাগাৰিকা যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি কুৰূৰকম্মন্তা.

‘‘তত্ৰিদং, ভন্তে, পূৰণেন কস্সপেন নীলাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, ভিক্খূ কণ্টকৱুত্তিকা যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি কম্মৱাদা ক্ৰিযৱাদা.

‘‘তত্ৰিদং, ভন্তে, পূৰণেন কস্সপেন লোহিতাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, নিগণ্ঠা একসাটকা.

‘‘তত্ৰিদং, ভন্তে, পূৰণেন কস্সপেন হলিদ্দাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, গিহী ওদাতৱসনা অচেলকসাৱকা.

‘‘তত্ৰিদং, ভন্তে, পূৰণেন কস্সপেন সুক্কাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, আজীৱকা আজীৱকিনিযো.

‘‘তত্ৰিদং, ভন্তে, পূৰণেন কস্সপেন পৰমসুক্কাভিজাতি পঞ্ঞত্তা, নন্দো ৱচ্ছো কিসো সংকিচ্চো মক্খলি গোসালো. পূৰণেন, ভন্তে, কস্সপেন ইমা ছড়ভিজাতিযো পঞ্ঞত্তা’’তি.

‘‘কিং পনানন্দ, পূৰণস্স কস্সপস্স সব্বো লোকো এতদব্ভনুজানাতি ইমা ছড়ভিজাতিযো পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, পুৰিসো দলিদ্দো অস্সকো অনাড়্হিকো, তস্স অকামকস্স বিলং ওলগ্গেয্যুং – ‘ইদং তে, অম্ভো পুৰিস, মংসঞ্চ খাদিতব্বং, মূলঞ্চ অনুপ্পদাতব্ব’ন্তি. এৱমেৱং খো, আনন্দ, পূৰণেন কস্সপেন অপ্পটিঞ্ঞায এতেসং সমণব্ৰাহ্মণানং ইমা ছড়ভিজাতিযো পঞ্ঞত্তা, যথা তং বালেন অব্যত্তেন অখেত্তঞ্ঞুনা অকুসলেন.

‘‘অহং খো পনানন্দ, ছড়ভিজাতিযো পঞ্ঞাপেমি. তং সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কতমা চানন্দ, ছড়ভিজাতিযো? ইধানন্দ, একচ্চো কণ্হাভিজাতিযো সমানো কণ্হং ধম্মং অভিজাযতি. ইধ পনানন্দ, একচ্চো কণ্হাভিজাতিযো সমানো সুক্কং ধম্মং অভিজাযতি. ইধ পনানন্দ, একচ্চো কণ্হাভিজাতিযো সমানো অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানং অভিজাযতি. ইধ পনানন্দ, একচ্চো সুক্কাভিজাতিযো সমানো কণ্হং ধম্মং অভিজাযতি. ইধ পনানন্দ, একচ্চো সুক্কাভিজাতিযো সমানো সুক্কং ধম্মং অভিজাযতি. ইধ পনানন্দ, একচ্চো সুক্কাভিজাতিযো সমানো অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানং অভিজাযতি.

‘‘কথঞ্চানন্দ, কণ্হাভিজাতিযো সমানো কণ্হং ধম্মং অভিজাযতি? ইধানন্দ, একচ্চো নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি – চণ্ডালকুলে ৱা নেসাদকুলে ৱা ৱেনকুলে [ৱেণকুলে (সব্বত্থ)] ৱা ৰথকাৰকুলে ৱা পুক্কুসকুলে ৱা, দলিদ্দে অপ্পন্নপানভোজনে কসিৰৱুত্তিকে, যত্থ কসিৰেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতি. সো চ হোতি দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো বৱ্হাবাধো কাণো ৱা কুণী ৱা খঞ্জো ৱা পক্খহতো ৱা, ন লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. এৱং খো, আনন্দ, কণ্হাভিজাতিযো সমানো কণ্হং ধম্মং অভিজাযতি.

‘‘কথঞ্চানন্দ, কণ্হাভিজাতিযো সমানো সুক্কং ধম্মং অভিজাযতি? ইধানন্দ, একচ্চো নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি – চণ্ডালকুলে ৱা…পে… সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন সুচৰিতং চৰতি, ৱাচায সুচৰিতং চৰতি, মনসা সুচৰিতং চৰতি. সো কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. এৱং খো, আনন্দ, কণ্হাভিজাতিযো সমানো সুক্কং ধম্মং অভিজাযতি.

‘‘কথঞ্চানন্দ, কণ্হাভিজাতিযো সমানো অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানং অভিজাযতি? ইধানন্দ, একচ্চো নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি – চণ্ডালকুলে ৱা…পে… সো চ হোতি দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো. সো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. সো এৱং পব্বজিতো সমানো পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে, চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তো, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেত্ৱা অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানং অভিজাযতি. এৱং খো, আনন্দ, কণ্হাভিজাতিযো সমানো অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানং অভিজাযতি.

‘‘কথঞ্চানন্দ, সুক্কাভিজাতিযো সমানো কণ্হং ধম্মং অভিজাযতি? ইধানন্দ, একচ্চো উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো হোতি – খত্তিযমহাসালকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে ৱা গহপতিমহাসালকুলে ৱা, অড্ঢে মহদ্ধনে মহাভোগে পহূতজাতৰূপৰজতে পহূতৱিত্তূপকৰণে পহূতধনধঞ্ঞে. সো চ হোতি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো, লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. এৱং খো, আনন্দ, সুক্কাভিজাতিযো সমানো কণ্হং ধম্মং অভিজাযতি.

‘‘কথঞ্চানন্দ, সুক্কাভিজাতিযো সমানো সুক্কং ধম্মং অভিজাযতি? ইধানন্দ, একচ্চো উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো হোতি – খত্তিযমহাসালকুলে ৱা…পে… সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন সুচৰিতং চৰতি, ৱাচায সুচৰিতং চৰতি, মনসা সুচৰিতং চৰতি. সো কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. এৱং খো, আনন্দ, সুক্কাভিজাতিযো সমানো সুক্কং ধম্মং অভিজাযতি.

‘‘কথঞ্চানন্দ, সুক্কাভিজাতিযো সমানো অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানং অভিজাযতি? ইধানন্দ, একচ্চো উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো হোতি – খত্তিযমহাসালকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে ৱা গহপতিমহাসালকুলে ৱা, অড্ঢে মহদ্ধনে মহাভোগে পহূতজাতৰূপৰজতে পহূতৱিত্তূপকৰণে পহূতধনধঞ্ঞে. সো চ হোতি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো, লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. সো এৱং পব্বজিতো সমানো পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে, চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তো, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেত্ৱা অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানং অভিজাযতি. এৱং খো, আনন্দ, সুক্কাভিজাতিযো সমানো অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানং অভিজাযতি. ইমা খো, আনন্দ, ছড়ভিজাতিযো’’তি. ততিযং.

৪. আসৱসুত্তং

৫৮. ‘‘ছহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.

কতমেহি ছহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো যে আসৱা সংৱৰা পহাতব্বা তে সংৱৰেন পহীনা হোন্তি, যে আসৱা পটিসেৱনা পহাতব্বা তে পটিসেৱনায পহীনা হোন্তি, যে আসৱা অধিৱাসনা পহাতব্বা তে অধিৱাসনায পহীনা হোন্তি, যে আসৱা পৰিৱজ্জনা পহাতব্বা তে পৰিৱজ্জনায পহীনা হোন্তি, যে আসৱা ৱিনোদনা পহাতব্বা তে ৱিনোদনায পহীনা হোন্তি, যে আসৱা ভাৱনা পহাতব্বা তে ভাৱনায পহীনা হোন্তি.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, আসৱা সংৱৰা পহাতব্বা যে সংৱৰেন পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি. যং হিস্স, ভিক্খৱে, চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰং অসংৱুতস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰং সংৱুতস্স ৱিহৰতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. পটিসঙ্খা যোনিসো সোতিন্দ্ৰিয…পে… ঘানিন্দ্ৰিয… জিৱ্হিন্দ্ৰিয… কাযিন্দ্ৰিয… মনিন্দ্ৰিযসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি. যং হিস্স, ভিক্খৱে, মনিন্দ্ৰিযসংৱৰং অসংৱুতস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, মনিন্দ্ৰিযসংৱৰং সংৱুতস্স ৱিহৰতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, আসৱা সংৱৰা পহাতব্বা যে সংৱৰেন পহীনা হোন্তি.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, আসৱা পটিসেৱনা পহাতব্বা যে পটিসেৱনায পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পটিসেৱতি – ‘যাৱদেৱ সীতস্স পটিঘাতায, উণ্হস্স পটিঘাতায, ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সানং [ডংস… সিৰিংসপসম্ফস্সানং (সী. স্যা. কং. পী) ম. নি. ১.২৩] পটিঘাতায, যাৱদেৱ হিৰিকোপীনপটিচ্ছাদনত্থং’. পটিসঙ্খা যোনিসো পিণ্ডপাতং পটিসেৱতি – ‘নেৱ দৱায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায, যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায, ৱিহিংসূপৰতিযা ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায, ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি, নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চ’ [ফাসুৱিহাৰো চাতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. পটিসঙ্খা যোনিসো সেনাসনং পটিসেৱতি – ‘যাৱদেৱ সীতস্স পটিঘাতায, উণ্হস্স পটিঘাতায, ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সানং পটিঘাতায, যাৱদেৱ উতুপৰিস্সযৱিনোদনপটিসল্লানাৰামত্থং’. পটিসঙ্খা যোনিসো গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং পটিসেৱতি – ‘যাৱদেৱ উপ্পন্নানং ৱেয্যাবাধিকানং ৱেদনানং পটিঘাতায, অব্যাবজ্ঝপৰমতাযা’তি. যং হিস্স, ভিক্খৱে, অপ্পটিসেৱতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, পটিসেৱতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, আসৱা পটিসেৱনা পহাতব্বা যে পটিসেৱনায পহীনা হোন্তি.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, আসৱা অধিৱাসনা পহাতব্বা যে অধিৱাসনায পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্স, জিঘচ্ছায, পিপাসায, ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সানং, দুৰুত্তানং দুৰাগতানং ৱচনপথানং, উপ্পন্নানং সাৰীৰিকানং ৱেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খৰানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহৰানং অধিৱাসকজাতিকো হোতি. যং হিস্স, ভিক্খৱে, অনধিৱাসতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, অধিৱাসতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, আসৱা অধিৱাসনা পহাতব্বা যে অধিৱাসনায পহীনা হোন্তি.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, আসৱা পৰিৱজ্জনা পহাতব্বা যে পৰিৱজ্জনায পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো চণ্ডং হত্থিং পৰিৱজ্জেতি, চণ্ডং অস্সং পৰিৱজ্জেতি, চণ্ডং গোণং পৰিৱজ্জেতি, চণ্ডং কুক্কুৰং পৰিৱজ্জেতি, অহিং খাণুং কণ্টকট্ঠানং সোব্ভং পপাতং চন্দনিকং ওড়িগল্লং, যথাৰূপে অনাসনে নিসিন্নং, যথাৰূপে অগোচৰে চৰন্তং, যথাৰূপে পাপকে মিত্তে ভজন্তং ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী পাপকেসু ঠানেসু ওকপ্পেয্যুং, সো তঞ্চ অনাসনং তঞ্চ অগোচৰং তে চ পাপকে মিত্তে পটিসঙ্খা যোনিসো পৰিৱজ্জেতি. যং হিস্স, ভিক্খৱে, অপৰিৱজ্জযতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, পৰিৱজ্জযতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, আসৱা পৰিৱজ্জনা পহাতব্বা যে পৰিৱজ্জনায পহীনা হোন্তি.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, আসৱা ৱিনোদনা পহাতব্বা যে ৱিনোদনায পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি, পটিসঙ্খা যোনিসো উপ্পন্নং ব্যাপাদৱিতক্কং…পে… উপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. যং হিস্স, ভিক্খৱে, অৱিনোদযতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, ৱিনোদযতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, আসৱা ৱিনোদনা পহাতব্বা যে ৱিনোদনায পহীনা হোন্তি.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, আসৱা ভাৱনা পহাতব্বা যে ভাৱনায পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং, পটিসঙ্খা যোনিসো ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি…পে… ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. যং হিস্স, ভিক্খৱে, অভাৱযতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, ভাৱযতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, আসৱা ভাৱনা পহাতব্বা যে ভাৱনায পহীনা হোন্তি.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, ছহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. চতুত্থং.

৫. দাৰুকম্মিকসুত্তং

৫৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা নাতিকে ৱিহৰতি গিঞ্জকাৱসথে. অথ খো দাৰুকম্মিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো দাৰুকম্মিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অপি নু তে, গহপতি, কুলে দানং দীযতী’’তি? ‘‘দীযতি মে, ভন্তে, কুলে দানং. তঞ্চ খো যে তে ভিক্খূ আৰঞ্ঞিকা পিণ্ডপাতিকা পংসুকূলিকা অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্না, তথাৰূপেসু মে, ভন্তে, ভিক্খূসু দানং দীযতী’’তি.

‘‘দুজ্জানং খো এতং, গহপতি, তযা গিহিনা কামভোগিনা পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৱসন্তেন, কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তেন, মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰযন্তেন, জাতৰূপৰজতং সাদিযন্তেন ইমে ৱা অৰহন্তো ইমে ৱা অৰহত্তমগ্গং সমাপন্নাতি.

‘‘আৰঞ্ঞিকো চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি উদ্ধতো উন্নড়ো চপলো মুখৰো ৱিকিণ্ণৱাচো মুট্ঠস্সতি অসম্পজানো অসমাহিতো ৱিব্ভন্তচিত্তো পাকতিন্দ্ৰিযো. এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. আৰঞ্ঞিকো চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি অনুদ্ধতো অনুন্নড়ো অচপলো অমুখৰো অৱিকিণ্ণৱাচো উপট্ঠিতস্সতি সম্পজানো সমাহিতো একগ্গচিত্তো সংৱুতিন্দ্ৰিযো. এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘গামন্তৱিহাৰী চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি উদ্ধতো…পে… এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. গামন্তৱিহাৰী চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি অনুদ্ধতো…পে… এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘পিণ্ডপাতিকো চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি উদ্ধতো…পে… এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. পিণ্ডপাতিকো চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি অনুদ্ধতো…পে… এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘নেমন্তনিকো চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি উদ্ধতো…পে… এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. নেমন্তনিকো চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি অনুদ্ধতো…পে… এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘পংসুকূলিকো চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি উদ্ধতো…পে… এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. পংসুকূলিকো চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি অনুদ্ধতো…পে… এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘গহপতিচীৱৰধৰো চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি উদ্ধতো উন্নড়ো চপলো মুখৰো ৱিকিণ্ণৱাচো মুট্ঠস্সতি অসম্পজানো অসমাহিতো ৱিব্ভন্তচিত্তো পাকতিন্দ্ৰিযো. এৱং সো তেনঙ্গেন গাৰয্হো. গহপতিচীৱৰধৰো চেপি, গহপতি, ভিক্খু হোতি অনুদ্ধতো অনুন্নড়ো অচপলো অমুখৰো অৱিকিণ্ণৱাচো উপট্ঠিতস্সতি সম্পজানো সমাহিতো একগ্গচিত্তো সংৱুতিন্দ্ৰিযো. এৱং সো তেনঙ্গেন পাসংসো.

‘‘ইঙ্ঘ ত্ৱং, গহপতি, সঙ্ঘে দানং [দানানি (ক.)] দেহি. সঙ্ঘে তে দানং দদতো চিত্তং পসীদিস্সতি. সো ত্ৱং পসন্নচিত্তো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সসী’’তি. ‘‘এসাহং, ভন্তে, অজ্জতগ্গে সঙ্ঘে দানং দস্সামী’’তি. পঞ্চমং.

৬. হত্থিসাৰিপুত্তসুত্তং

৬০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা থেৰা ভিক্খূ পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা মণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অভিধম্মকথং কথেন্তি. তত্ৰ সুদং আযস্মা চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো থেৰানং ভিক্খূনং অভিধম্মকথং কথেন্তানং অন্তৰন্তৰা কথং ওপাতেতি. অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মন্তং চিত্তং হত্থিসাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘মাযস্মা চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো থেৰানং ভিক্খূনং অভিধম্মকথং কথেন্তানং অন্তৰন্তৰা কথং ওপাতেসি, যাৱ কথাপৰিযোসানং আযস্মা চিত্তো আগমেতূ’’তি. এৱং ৱুত্তে আযস্মতো চিত্তস্স হত্থিসাৰিপুত্তস্স সহাযকা ভিক্খূ আযস্মন্তং মহাকোট্ঠিকং এতদৱোচুং – ‘‘মাযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মন্তং চিত্তং হত্থিসাৰিপুত্তং অপসাদেসি, পণ্ডিতো আযস্মা চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো. পহোতি চাযস্মা চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো থেৰানং ভিক্খূনং অভিধম্মকথং কথেতু’’ন্তি.

‘‘দুজ্জানং খো এতং, আৱুসো, পৰস্স চেতোপৰিযাযং অজানন্তেহি. ইধাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো তাৱদেৱ সোৰতসোৰতো হোতি, নিৱাতনিৱাতো হোতি, উপসন্তুপসন্তো হোতি, যাৱ সত্থাৰং উপনিস্সায ৱিহৰতি অঞ্ঞতৰং ৱা গৰুট্ঠানিযং সব্ৰহ্মচাৰিং. যতো চ খো সো ৱপকস্সতেৱ সত্থাৰা, ৱপকস্সতি গৰুট্ঠানিযেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি, সো সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰঞ্ঞা ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি. তস্স সংসট্ঠস্স ৱিস্সত্থস্স পাকতস্স ভস্সমনুযুত্তস্স ৱিহৰতো ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো ৰাগানুদ্ধংসিতেন চিত্তেন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি.

‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, গোণো কিট্ঠাদো দামেন ৱা বদ্ধো [আৰামে ৱা বন্ধো (ক.)] ৱজে ৱা ওৰুদ্ধো. যো নু খো, আৱুসো, এৱং ৱদেয্য – ‘ন দানাযং গোণো কিট্ঠাদো পুনদেৱ কিট্ঠং ওতৰিস্সতী’তি, সম্মা নু খো সো, আৱুসো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’. ‘‘ঠানঞ্হেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি, যং সো গোণো কিট্ঠাদো দামং ৱা ছেত্ৱা ৱজং ৱা ভিন্দিত্ৱা, অথ পুনদেৱ কিট্ঠং ওতৰেয্যাতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, ইধেকচ্চো পুগ্গলো তাৱদেৱ সোৰতসোৰতো হোতি, নিৱাতনিৱাতো হোতি, উপসন্তুপসন্তো হোতি যাৱ সত্থাৰং উপনিস্সায ৱিহৰতি অঞ্ঞতৰং ৱা গৰুট্ঠানিযং সব্ৰহ্মচাৰিং. যতো চ খো সো ৱপকস্সতেৱ সত্থাৰা, ৱপকস্সতি গৰুট্ঠানিযেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি, সো সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰঞ্ঞা ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি. তস্স সংসট্ঠস্স ৱিস্সত্থস্স পাকতস্স ভস্সমনুযুত্তস্স ৱিহৰতো ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো ৰাগানুদ্ধংসিতেন চিত্তেন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি.

‘‘ইধ পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ‘লাভিম্হি পঠমস্স ঝানস্সা’তি সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি…পে… সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. সেয্যথাপি, আৱুসো, চাতুমহাপথে থুল্লফুসিতকো দেৱো ৱস্সন্তো [থুল্লফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে (ক.)] ৰজং অন্তৰধাপেয্য, চিক্খল্লং পাতুকৰেয্য. যো নু খো, আৱুসো, এৱং ৱদেয্য – ‘ন দানি অমুস্মিং [অমুকস্মিং (ক.)] চাতুমহাপথে পুনদেৱ ৰজো পাতুভৱিস্সতী’তি, সম্মা নু খো সো, আৱুসো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’. ‘‘ঠানঞ্হেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি, যং অমুস্মিং চাতুমহাপথে মনুস্সা ৱা অতিক্কমেয্যুং, গোপসূ ৱা অতিক্কমেয্যুং, ৱাতাতপো ৱা স্নেহগতং পৰিযাদিযেয্য, অথ পুনদেৱ ৰজো পাতুভৱেয্যাতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ‘লাভিম্হি পঠমস্স ঝানস্সা’তি সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি…পে… সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি.

‘‘ইধ পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ‘লাভিম্হি দুতিযস্স ঝানস্সা’তি সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি…পে… সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. সেয্যথাপি, আৱুসো, গামস্স ৱা নিগমস্স ৱা অৱিদূৰে মহন্তং তড়াকং. তত্থ থুল্লফুসিতকো দেৱো ৱুট্ঠো সিপ্পিসম্বুকম্পি সক্খৰকঠলম্পি অন্তৰধাপেয্য. যো নু খো, আৱুসো, এৱং ৱদেয্য – ‘ন দানি অমুস্মিং তড়াকে পুনদেৱ সিপ্পিসম্বুকা ৱা সক্খৰকঠলা ৱা পাতুভৱিস্সন্তী’তি, সম্মা নু খো সো, আৱুসো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’. ‘‘ঠানঞ্হেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি, যং অমুস্মিং তড়াকে মনুস্সা ৱা পিৱেয্যুং, গোপসূ ৱা পিৱেয্যুং, ৱাতাতপো ৱা স্নেহগতং পৰিযাদিযেয্য, অথ পুনদেৱ সিপ্পিসম্বুকাপি সক্খৰকঠলাপি পাতুভৱেয্যুন্তি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ‘লাভিম্হি দুতিযস্স ঝানস্সা’তি সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি…পে… সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি.

‘‘ইধ পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ‘লাভিম্হি ততিযস্স ঝানস্সা’তি সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি…পে… সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. সেয্যথাপি, আৱুসো, পুৰিসং পণীতভোজনং ভুত্তাৱিং আভিদোসিকং ভোজনং নচ্ছাদেয্য. যো নু খো, আৱুসো, এৱং ৱদেয্য – ‘ন দানি অমুং পুৰিসং পুনদেৱ ভোজনং ছাদেস্সতী’তি, সম্মা নু খো সো, আৱুসো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’. ‘‘ঠানঞ্হেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি, অমুং পুৰিসং পণীতভোজনং ভুত্তাৱিং যাৱস্স সা ওজা কাযে ঠস্সতি তাৱ ন অঞ্ঞং ভোজনং ছাদেস্সতি. যতো চ খ্ৱস্স সা ওজা অন্তৰধাযিস্সতি, অথ পুনদেৱ তং ভোজনং ছাদেয্যাতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, ইধেকচ্চো পুগ্গলো পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ‘লাভিম্হি ততিযস্স ঝানস্সা’তি সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি…পে… সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি.

‘‘ইধ, পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ‘লাভিম্হি চতুত্থস্স ঝানস্সা’তি সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি…পে… সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. সেয্যথাপি, আৱুসো, পব্বতসঙ্খেপে উদকৰহদো নিৱাতো ৱিগতঊমিকো. যো নু খো, আৱুসো, এৱং ৱদেয্য – ‘ন দানি অমুস্মিং উদকৰহদে পুনদেৱ ঊমি পাতুভৱিস্সতী’তি, সম্মা নু খো সো, আৱুসো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’. ‘‘ঠানঞ্হেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি, যা পুৰত্থিমায দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৱাতৱুট্ঠি. সা তস্মিং উদকৰহদে ঊমিং জনেয্য. যা পচ্ছিমায দিসায আগচ্ছেয্য…পে… যা উত্তৰায দিসায আগচ্ছেয্য… যা দক্খিণায দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৱাতৱুট্ঠি. সা তস্মিং উদকৰহদে ঊমিং জনেয্যাতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ‘লাভিম্হি চতুত্থস্স ঝানস্সা’তি সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি…পে… সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি.

‘‘ইধ, পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ‘লাভিম্হি অনিমিত্তস্স চেতোসমাধিস্সা’তি সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰঞ্ঞা ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি. তস্স সংসট্ঠস্স ৱিস্সত্থস্স পাকতস্স ভস্সমনুযুত্তস্স ৱিহৰতো ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো ৰাগানুদ্ধংসিতেন চিত্তেন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰাজা ৱা ৰাজমহামত্তো ৱা চতুৰঙ্গিনিযা সেনায অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো অঞ্ঞতৰস্মিং ৱনসণ্ডে একৰত্তিং ৱাসং উপগচ্ছেয্য. তত্ৰ [তত্থ (সী. পী.)] হত্থিসদ্দেন অস্সসদ্দেন ৰথসদ্দেন পত্তিসদ্দেন ভেৰিপণৱসঙ্খতিণৱনিন্নাদসদ্দেন চীৰিকসদ্দো [চিৰিড়িকাসদ্দো (সী. স্যা. কং. পী.)] অন্তৰধাযেয্য [অন্তৰধাপেয্য (স্যা. পী. ক.)]. যো নু খো, আৱুসো, এৱং ৱদেয্য – ‘ন দানি অমুস্মিং ৱনসণ্ডে পুনদেৱ চীৰিকসদ্দো পাতুভৱিস্সতী’তি, সম্মা নু খো সো, আৱুসো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, আৱুসো’’. ‘‘ঠানঞ্হেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি, যং সো ৰাজা ৱা ৰাজমহামত্তো ৱা তম্হা ৱনসণ্ডা পক্কমেয্য, অথ পুনদেৱ চীৰিকসদ্দো পাতুভৱেয্যাতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ‘লাভিম্হি অনিমিত্তস্স চেতোসমাধিস্সা’তি সংসট্ঠো ৱিহৰতি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰঞ্ঞা ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি. তস্স সংসট্ঠস্স ৱিস্সত্থস্স পাকতস্স ভস্সমনুযুত্তস্স ৱিহৰতো ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো ৰাগানুদ্ধংসিতেন চিত্তেন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততী’’তি.

অথ খো আযস্মা চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো অপৰেন সমযেন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. অথ খো চিত্তস্স হত্থিসাৰিপুত্তস্স সহাযকা ভিক্খূ যেনাযস্মা মহাকোট্ঠিকো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকোট্ঠিকং এতদৱোচুং – ‘‘কিং নু খো আযস্মতা মহাকোট্ঠিকেন চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো – ‘ইমাসঞ্চ ইমাসঞ্চ ৱিহাৰসমাপত্তীনং চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো লাভী, অথ চ পন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সতী’তি; উদাহু দেৱতা এতমত্থং আৰোচেসুং – ‘চিত্তো, ভন্তে, হত্থিসাৰিপুত্তো ইমাসঞ্চ ইমাসঞ্চ ৱিহাৰসমাপত্তীনং লাভী, অথ চ পন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সতী’’’তি? ‘‘চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো মে, আৱুসো – ‘চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো ইমাসঞ্চ ইমাসঞ্চ ৱিহাৰসমাপত্তীনং লাভী, অথ চ পন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সতী’তি. দেৱতাপি মে এতমত্থং আৰোচেসুং – ‘চিত্তো, ভন্তে, হত্থিসাৰিপুত্তো ইমাসঞ্চ ইমাসঞ্চ ৱিহাৰসমাপত্তীনং লাভী, অথ চ পন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সতী’’তি.

অথ খো চিত্তস্স হত্থিসাৰিপুত্তস্স সহাযকা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘চিত্তো, ভন্তে, হত্থিসাৰিপুত্তো ইমাসঞ্চ ইমাসঞ্চ ৱিহাৰসমাপত্তীনং লাভী, অথ চ পন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততী’’তি. ‘‘ন, ভিক্খৱে, চিত্তো চিৰং সৰিস্সতি [পদিস্সতি (ক.)] নেক্খম্মস্সা’’তি.

অথ খো চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো নচিৰস্সেৱ কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি. অথ খো আযস্মা চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা চিত্তো হত্থিসাৰিপুত্তো অৰহতং অহোসীতি. ছট্ঠং.

৭. মজ্ঝেসুত্তং

৬১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং থেৰানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘ৱুত্তমিদং, আৱুসো, ভগৱতা পাৰাযনে মেত্তেয্যপঞ্হে –

[চূড়নি. তিস্সমিত্তেয্যমাণৱপুচ্ছা ৬৭] ‘‘যো উভোন্তে ৱিদিত্ৱান, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি [ন লিম্পতি (ক.)];

তং ব্ৰূমি মহাপুৰিসোতি, সোধ সিব্বিনি [সিব্বনি (সী. স্যা. কং. পী.)] মচ্চগা’’তি.

‘‘কতমো নু খো, আৱুসো, একো অন্তো, কতমো দুতিযো অন্তো, কিং মজ্ঝে, কা সিব্বিনী’’তি? এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘ফস্সো খো, আৱুসো, একো অন্তো, ফস্সসমুদযো দুতিযো অন্তো, ফস্সনিৰোধো মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৱ ভৱস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো [অভিজানিত্ৱা (ক.)] পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তো [পৰিজানিত্ৱা (ক.)] দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতী’’তি.

এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অতীতং খো, আৱুসো, একো অন্তো, অনাগতং দুতিযো অন্তো, পচ্চুপ্পন্নং মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৱ ভৱস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তো দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতী’’তি.

এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সুখা, আৱুসো, ৱেদনা একো অন্তো, দুক্খা ৱেদনা দুতিযো অন্তো, অদুক্খমসুখা ৱেদনা মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৱ ভৱস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তো দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতী’’তি.

এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘নামং খো, আৱুসো, একো অন্তো, ৰূপং দুতিযো অন্তো, ৱিঞ্ঞাণং মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৱ ভৱস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তো দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতী’’তি.

এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘ছ খো, আৱুসো, অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি একো অন্তো, ছ বাহিৰানি আযতনানি দুতিযো অন্তো, ৱিঞ্ঞাণং মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৱ ভৱস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৱতা খো আৱুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তো দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতী’’তি.

এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সক্কাযো খো, আৱুসো, একো অন্তো, সক্কাযসমুদযো দুতিযো অন্তো, সক্কাযনিৰোধো মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৱ ভৱস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৱতা খো, আৱুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তো [সব্বত্থপি এৱমেৱ দিস্সতি] দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতী’’তি.

এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু থেৰে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘ব্যাকতং খো, আৱুসো, অম্হেহি সব্বেহেৱ যথাসকং পটিভানং. আযামাৱুসো, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেস্সাম. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো থেৰা ভিক্খূ তস্স ভিক্খুনো পচ্চস্সোসুং. অথ খো থেৰা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো থেৰা ভিক্খূ যাৱতকো অহোসি সব্বেহেৱ সদ্ধিং কথাসল্লাপো, তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসুং. ‘‘কস্স নু খো, ভন্তে, সুভাসিত’’ন্তি? ‘‘সব্বেসং ৱো, ভিক্খৱে, সুভাসিতং পৰিযাযেন, অপি চ যং মযা সন্ধায ভাসিতং পাৰাযনে মেত্তেয্যপঞ্হে –

‘‘যো উভোন্তে ৱিদিত্ৱান, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি;

তং ব্ৰূমি মহাপুৰিসোতি, সোধ সিব্বিনিমচ্চগা’’তি.

‘‘তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো থেৰা ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ফস্সো খো, ভিক্খৱে, একো অন্তো, ফস্সসমুদযো দুতিযো অন্তো, ফস্সনিৰোধো মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৱ ভৱস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৱতা খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তো দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতী’’তি. সত্তমং.

৮. পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণসুত্তং

৬২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন দণ্ডকপ্পকং নাম কোসলানং নিগমো তদৱসৰি. অথ খো ভগৱা মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. তে চ ভিক্খূ দণ্ডকপ্পকং পৱিসিংসু আৱসথং পৰিযেসিতুং.

অথ খো আযস্মা আনন্দো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং যেন অচিৰৱতী নদী তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পৰিসিঞ্চিতুং. অচিৰৱতিযা নদিযা গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা একচীৱৰো অট্ঠাসি গত্তানি পুব্বাপযমানো. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, আৱুসো আনন্দ, সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা নু খো দেৱদত্তো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘আপাযিকো দেৱদত্তো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো’তি [চূড়ৱ. ৩৪৮; অ. নি. ৮.৭ পস্সিতব্বং], উদাহু কেনচিদেৱ পৰিযাযেনা’তি? ‘‘এৱং খো পনেতং, আৱুসো, ভগৱতা ব্যাকত’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং যেন অচিৰৱতী নদী তেনুপসঙ্কমিং গত্তানি পৰিসিঞ্চিতুং. অচিৰৱতিযা নদিযা গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা একচীৱৰো অট্ঠাসিং গত্তানি পুব্বাপযমানো. অথ খো, ভন্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং এতদৱোচ – ‘কিং নু খো, আৱুসো, আনন্দ সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা নু খো দেৱদত্তো ভগৱতা ব্যাকতো – আপাযিকো দেৱদত্তো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছোতি, উদাহু কেনচিদেৱ পৰিযাযেনা’তি? এৱং ৱুত্তে অহং, ভন্তে, তং ভিক্খুং এতদৱোচং – ‘এৱং খো পনেতং, আৱুসো, ভগৱতা ব্যাকত’’’ন্তি.

‘‘সো ৱা [সো চ (স্যা.)] খো, আনন্দ, ভিক্খু নৱো ভৱিস্সতি অচিৰপব্বজিতো, থেৰো ৱা পন বালো অব্যত্তো. কথঞ্হি নাম যং মযা একংসেন ব্যাকতং তত্থ দ্ৱেজ্ঝং আপজ্জিস্সতি! নাহং, আনন্দ, অঞ্ঞং একপুগ্গলম্পি সমনুপস্সামি, যো এৱং মযা সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা ব্যাকতো, যথযিদং দেৱদত্তো. যাৱকীৱঞ্চাহং, আনন্দ, দেৱদত্তস্স ৱালগ্গকোটিনিত্তুদনমত্তম্পি সুক্কধম্মং অদ্দসং; নেৱ তাৱাহং দেৱদত্তং ব্যাকাসিং – ‘আপাযিকো দেৱদত্তো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো’তি. যতো চ খো অহং, আনন্দ, দেৱদত্তস্স ৱালগ্গকোটিনিত্তুদনমত্তম্পি সুক্কধম্মং ন অদ্দসং; অথাহং দেৱদত্তং ব্যাকাসিং – ‘আপাযিকো দেৱদত্তো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো’তি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, গূথকূপো সাধিকপোৰিসো পূৰো গূথস্স সমতিত্তিকো. তত্ৰ পুৰিসো সসীসকো নিমুগ্গো অস্স. তস্স কোচিদেৱ পুৰিসো উপ্পজ্জেয্য অত্থকামো হিতকামো যোগক্খেমকামো তম্হা গূথকূপা উদ্ধৰিতুকামো. সো তং গূথকূপং সমন্তানুপৰিগচ্ছন্তো নেৱ পস্সেয্য তস্স পুৰিসস্স ৱালগ্গকোটিনিত্তুদনমত্তম্পি গূথেন অমক্খিতং, যত্থ তং গহেত্ৱা উদ্ধৰেয্য. এৱমেৱং খো অহং, আনন্দ, যতো দেৱদত্তস্স ৱালগ্গকোটিনিত্তুদনমত্তম্পি সুক্কধম্মং ন অদ্দসং; অথাহং দেৱদত্তং ব্যাকাসিং – ‘আপাযিকো দেৱদত্তো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো’তি. সচে তুম্হে, আনন্দ, সুণেয্যাথ তথাগতস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণানি ৱিভজিস্সামী’’তি [ৱিভজন্তস্সাতি (সী. স্যা. পী.)]?

‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো; এতস্স, সুগত, কালো যং ভগৱা পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণানি ৱিভজেয্য. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেনহানন্দ, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘ইধাহং, আনন্দ, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স কুসলা ধম্মা অন্তৰহিতা, অকুসলা ধম্মা সম্মুখীভূতা. অত্থি চ খ্ৱস্স কুসলমূলং অসমুচ্ছিন্নং, তম্হা তস্স কুসলা কুসলং পাতুভৱিস্সতি. এৱমযং পুগ্গলো আযতিং অপৰিহানধম্মো ভৱিস্সতী’তি. সেয্যথাপি, আনন্দ, বীজানি অখণ্ডানি অপূতীনি অৱাতাতপহতানি সাৰদানি সুখসযিতানি সুখেত্তে সুপৰিকম্মকতায ভূমিযা নিক্খিত্তানি. জানেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, ইমানি বীজানি ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সন্তী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱং খো অহং, আনন্দ, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স কুসলা ধম্মা অন্তৰহিতা, অকুসলা ধম্মা সম্মুখীভূতা. অত্থি চ খ্ৱস্স কুসলমূলং অসমুচ্ছিন্নং, তম্হা তস্স কুসলা কুসলং পাতুভৱিস্সতি. এৱমযং পুগ্গলো আযতিং অপৰিহানধম্মো ভৱিস্সতী’তি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসপুগ্গলো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণং চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতং হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স আযতিং ধম্মসমুপ্পাদো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি.

‘‘ইধ পনাহং, আনন্দ, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স অকুসলা ধম্মা অন্তৰহিতা, কুসলা ধম্মা সম্মুখীভূতা. অত্থি চ খ্ৱস্স অকুসলমূলং অসমুচ্ছিন্নং, তম্হা তস্স অকুসলা অকুসলং পাতুভৱিস্সতি. এৱমযং পুগ্গলো আযতিং পৰিহানধম্মো ভৱিস্সতী’তি. সেয্যথাপি, আনন্দ, বীজানি অখণ্ডানি অপূতীনি অৱাতাতপহতানি সাৰদানি সুখসযিতানি পুথুসিলায নিক্খিত্তানি. জানেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, নযিমানি বীজানি ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সন্তী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱং খো অহং, আনন্দ, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স অকুসলা ধম্মা অন্তৰহিতা, কুসলা ধম্মা সম্মুখীভূতা. অত্থি চ খ্ৱস্স অকুসলমূলং অসমুচ্ছিন্নং, তম্হা তস্স অকুসলা অকুসলং পাতুভৱিস্সতি. এৱমযং পুগ্গলো আযতিং পৰিহানধম্মো ভৱিস্সতী’তি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসপুগ্গলো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণং চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতং হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স আযতিং ধম্মসমুপ্পাদো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি.

‘‘ইধ পনাহং, আনন্দ, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘নত্থি ইমস্স পুগ্গলস্স ৱালগ্গকোটিনিত্তুদনমত্তোপি সুক্কো ধম্মো, সমন্নাগতোযং পুগ্গলো একন্তকাড়কেহি অকুসলেহি ধম্মেহি, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জিস্সতী’তি. সেয্যথাপি, আনন্দ, বীজানি খণ্ডানি পূতীনি ৱাতাতপহতানি সুখেত্তে সুপৰিকম্মকতায ভূমিযা নিক্খিত্তানি. জানেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, নযিমানি বীজানি ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সন্তী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱং খো অহং, আনন্দ, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘নত্থি ইমস্স পুগ্গলস্স ৱালগ্গকোটিনিত্তুদনমত্তোপি সুক্কো ধম্মো, সমন্নাগতোযং পুগ্গলো একন্তকাড়কেহি অকুসলেহি ধম্মেহি, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জিস্সতী’তি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসপুগ্গলো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণং চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতং হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স আযতিং ধম্মসমুপ্পাদো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতী’’তি.

এৱং ৱুত্তে আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সক্কা নু খো, ভন্তে, ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অপৰেপি তযো পুগ্গলা সপ্পটিভাগা পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি? ‘‘সক্কা, আনন্দা’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘ইধাহং, আনন্দ, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স কুসলা ধম্মা অন্তৰহিতা, অকুসলা ধম্মা সম্মুখীভূতা. অত্থি চ খ্ৱস্স কুসলমূলং অসমুচ্ছিন্নং, তম্পি সব্বেন সব্বং সমুগ্ঘাতং গচ্ছতি. এৱমযং পুগ্গলো আযতিং পৰিহানধম্মো ভৱিস্সতী’তি. সেয্যথাপি, আনন্দ, অঙ্গাৰানি আদিত্তানি সম্পজ্জলিতানি সজোতিভূতানি পুথুসিলায নিক্খিত্তানি. জানেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, নযিমানি অঙ্গাৰানি ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সন্তী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘সেয্যথাপি ৱা পন, আনন্দ, সাযন্হসমযং [সাযন্হসমযে (স্যা. ক.)] সূৰিযে ওগচ্ছন্তে, জানেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, আলোকো অন্তৰধাযিস্সতি অন্ধকাৰো পাতুভৱিস্সতী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘সেয্যথাপি ৱা, পনানন্দ, অভিদো অদ্ধৰত্তং ভত্তকালসমযে, জানেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, আলোকো অন্তৰহিতো অন্ধকাৰো পাতুভূতো’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱং খো অহং, আনন্দ, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স কুসলা ধম্মা অন্তৰহিতা, অকুসলা ধম্মা সম্মুখীভূতা. অত্থি চ খ্ৱস্স কুসলমূলং অসমুচ্ছিন্নং, তম্পি সব্বেন সব্বং সমুগ্ঘাতং গচ্ছতি. এৱমযং পুগ্গলো আযতিং পৰিহানধম্মো ভৱিস্সতী’তি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসপুগ্গলো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণং চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতং হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স আযতিং ধম্মসমুপ্পাদো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি.

‘‘ইধ পনাহং, আনন্দ, একচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স অকুসলা ধম্মা অন্তৰহিতা, কুসলা ধম্মা সম্মুখীভূতা. অত্থি চ খ্ৱস্স অকুসলমূলং অসমুচ্ছিন্নং, তম্পি সব্বেন সব্বং সমুগ্ঘাতং গচ্ছতি. এৱমযং পুগ্গলো আযতিং অপৰিহানধম্মো ভৱিস্সতী’তি. সেয্যথাপি, আনন্দ, অঙ্গাৰানি আদিত্তানি সম্পজ্জলিতানি সজোতিভূতানি সুক্খে তিণপুঞ্জে ৱা কট্ঠপুঞ্জে ৱা নিক্খিত্তানি. জানেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, ইমানি অঙ্গাৰানি ৱুড্ঢিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সন্তী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘সেয্যথাপি ৱা পনানন্দ, ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং [ৰত্তিপচ্চূসসমযে (ক.)] সূৰিযে উগ্গচ্ছন্তে, জানেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, অন্ধকাৰো অন্তৰধাযিস্সতি, আলোকো পাতুভৱিস্সতী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘সেয্যথাপি ৱা পনানন্দ, অভিদো মজ্ঝন্হিকে ভত্তকালসমযে, জানেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, অন্ধকাৰো অন্তৰহিতো আলোকো পাতুভূতো’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱং খো অহং, আনন্দ, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স অকুসলা ধম্মা অন্তৰহিতা, কুসলা ধম্মা সম্মুখীভূতা. অত্থি চ খ্ৱস্স অকুসলমূলং অসমুচ্ছিন্নং, তম্পি সব্বেন সব্বং সমুগ্ঘাতং গচ্ছতি. এৱমযং পুগ্গলো আযতিং অপৰিহানধম্মো ভৱিস্সতী’তি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসপুগ্গলো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণং চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতং হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স আযতিং ধম্মসমুপ্পাদো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি.

‘‘ইধ পনাহং, আনন্দ, একচ্চং পুগ্গলং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘নত্থি ইমস্স পুগ্গলস্স ৱালগ্গকোটিনিত্তুদনমত্তোপি অকুসলো ধম্মো, সমন্নাগতোযং পুগ্গলো একন্তসুক্কেহি অনৱজ্জেহি ধম্মেহি, দিট্ঠেৱ ধম্মে পৰিনিব্বাযিস্সতী’তি. সেয্যথাপি, আনন্দ, অঙ্গাৰানি সীতানি নিব্বুতানি সুক্খে তিণপুঞ্জে ৱা কট্ঠপুঞ্জে ৱা নিক্খিত্তানি. জানেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, নযিমানি অঙ্গাৰানি ৱুড্ঢিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সন্তী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱং খো অহং, আনন্দ, ইধেকচ্চং পুগ্গলং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘ইমস্স খো পুগ্গলস্স ৱিজ্জমানা কুসলাপি ধম্মা অকুসলাপি ধম্মা’তি. তমেনং অপৰেন সমযেন এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি – ‘নত্থি ইমস্স পুগ্গলস্স ৱালগ্গকোটিনিত্তুদনমত্তোপি অকুসলো ধম্মো, সমন্নাগতোযং পুগ্গলো একন্তসুক্কেহি অনৱজ্জেহি ধম্মেহি, দিট্ঠেৱ ধম্মে পৰিনিব্বাযিস্সতী’তি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসপুগ্গলো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণং চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতং হোতি. এৱম্পি খো, আনন্দ, তথাগতস্স আযতিং ধম্মসমুপ্পাদো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো হোতি.

‘‘তত্ৰানন্দ, যে তে পুৰিমা তযো পুগ্গলা তেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং একো অপৰিহানধম্মো, একো পৰিহানধম্মো, একো আপাযিকো নেৰযিকো. তত্ৰানন্দ, যেমে পচ্ছিমা তযো পুগ্গলা ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং একো পৰিহানধম্মো, একো অপৰিহানধম্মো, একো পৰিনিব্বানধম্মো’’তি. অট্ঠমং.

৯. নিব্বেধিকসুত্তং

৬৩. ‘‘নিব্বেধিকপৰিযাযং ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কতমো চ সো, ভিক্খৱে, নিব্বেধিকপৰিযাযো ধম্মপৰিযাযো? কামা, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বা, কামানং নিদানসম্ভৱো ৱেদিতব্বো, কামানং ৱেমত্ততা ৱেদিতব্বা, কামানং ৱিপাকো ৱেদিতব্বো, কামনিৰোধো [কামানং নিৰোধো (ক.) এৱং ৱেদনানিৰোধো-ইচ্চাদীসুপি] ৱেদিতব্বো, কামনিৰোধগামিনী [কামানং নিৰোধগামিনী (ক.) এৱং ৱেদনানিৰোধগামিনী-ইচ্চাদীসুপি] পটিপদা ৱেদিতব্বা.

‘‘ৱেদনা, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বা, ৱেদনানং নিদানসম্ভৱো ৱেদিতব্বো, ৱেদনানং ৱেমত্ততা ৱেদিতব্বা, ৱেদনানং ৱিপাকো ৱেদিতব্বো, ৱেদনানিৰোধো ৱেদিতব্বো, ৱেদনানিৰোধগামিনী পটিপদা ৱেদিতব্বা.

‘‘সঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বা, সঞ্ঞানং নিদানসম্ভৱো ৱেদিতব্বো, সঞ্ঞানং ৱেমত্ততা ৱেদিতব্বা, সঞ্ঞানং ৱিপাকো ৱেদিতব্বো, সঞ্ঞানিৰোধো ৱেদিতব্বো, সঞ্ঞানিৰোধগামিনী পটিপদা ৱেদিতব্বা.

‘‘আসৱা, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বা, আসৱানং নিদানসম্ভৱো ৱেদিতব্বো, আসৱানং ৱেমত্ততা ৱেদিতব্বা, আসৱানং ৱিপাকো ৱেদিতব্বো, আসৱনিৰোধো ৱেদিতব্বো, আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা ৱেদিতব্বা.

‘‘কম্মং, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বং, কম্মানং নিদানসম্ভৱো ৱেদিতব্বো, কম্মানং ৱেমত্ততা ৱেদিতব্বা, কম্মানং ৱিপাকো ৱেদিতব্বো, কম্মনিৰোধো ৱেদিতব্বো, কম্মনিৰোধগামিনী পটিপদা ৱেদিতব্বা.

‘‘দুক্খং, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বং, দুক্খস্স নিদানসম্ভৱো ৱেদিতব্বো, দুক্খস্স ৱেমত্ততা ৱেদিতব্বা, দুক্খস্স ৱিপাকো ৱেদিতব্বো, দুক্খনিৰোধো ৱেদিতব্বো, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা ৱেদিতব্বা.

‘‘‘কামা, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বা, কামানং নিদানসম্ভৱো ৱেদিতব্বো, কামানং ৱেমত্ততা ৱেদিতব্বা, কামানং ৱিপাকো ৱেদিতব্বো, কামনিৰোধো ৱেদিতব্বো, কামনিৰোধগামিনী পটিপদা ৱেদিতব্বা’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং [ম. নি. ১.১৬৬; সং. নি. ৪.২৬৮]? পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, কামগুণা – চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. অপি চ খো, ভিক্খৱে, নেতে কামা কামগুণা নামেতে [তে কামগুণা নাম নেতে কামা (ক.)] অৰিযস্স ৱিনযে ৱুচ্চন্তি –

[কথা. ৫১৪] ‘‘সঙ্কপ্পৰাগো পুৰিসস্স কামো,

নেতে [ন তে (স্যা.)] কামা যানি চিত্ৰানি লোকে;

সঙ্কপ্পৰাগো পুৰিসস্স কামো,

তিট্ঠন্তি চিত্ৰানি তথেৱ লোকে;

অথেত্থ ধীৰা ৱিনযন্তি ছন্দ’’ন্তি.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, কামানং নিদানসম্ভৱো? ফস্সো, ভিক্খৱে, কামানং নিদানসম্ভৱো.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, কামানং ৱেমত্ততা? অঞ্ঞো, ভিক্খৱে, কামো ৰূপেসু, অঞ্ঞো কামো সদ্দেসু, অঞ্ঞো কামো গন্ধেসু, অঞ্ঞো কামো ৰসেসু, অঞ্ঞো কামো ফোট্ঠব্বেসু. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কামানং ৱেমত্ততা.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, কামানং ৱিপাকো? যং খো, ভিক্খৱে, কামযমানো তজ্জং তজ্জং অত্তভাৱং অভিনিব্বত্তেতি পুঞ্ঞভাগিযং ৱা অপুঞ্ঞভাগিযং ৱা, অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কামানং ৱিপাকো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, কামনিৰোধো? ফস্সনিৰোধো [ফস্সনিৰোধা (স্যা.)], ভিক্খৱে, কামনিৰোধো. অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো কামনিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি.

‘‘যতো খো [যতো চ খো (বহূসু)], ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো এৱং কামে পজানাতি, এৱং কামানং নিদানসম্ভৱং পজানাতি, এৱং কামানং ৱেমত্ততং পজানাতি, এৱং কামানং ৱিপাকং পজানাতি, এৱং কামনিৰোধং পজানাতি, এৱং কামনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো ইমং নিব্বেধিকং ব্ৰহ্মচৰিযং পজানাতি কামনিৰোধং. কামা, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বা…পে… কামনিৰোধগামিনী [সব্বত্থপি এৱমেৱ দিস্সতি] পটিপদা ৱেদিতব্বাতি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘ৱেদনা, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বা…পে… ৱেদনানিৰোধগামিনী পটিপদা ৱেদিতব্বাতি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, ৱেদনা – সুখা ৱেদনা, দুক্খা ৱেদনা, অদুক্খমসুখা ৱেদনা.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ৱেদনানং নিদানসম্ভৱো? ফস্সো, ভিক্খৱে, ৱেদনানং নিদানসম্ভৱো.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, ৱেদনানং ৱেমত্ততা? অত্থি, ভিক্খৱে, সামিসা সুখা ৱেদনা, অত্থি নিৰামিসা সুখা ৱেদনা, অত্থি সামিসা দুক্খা ৱেদনা, অত্থি নিৰামিসা দুক্খা ৱেদনা, অত্থি সামিসা অদুক্খমসুখা ৱেদনা, অত্থি নিৰামিসা অদুক্খমসুখা ৱেদনা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱেদনানং ৱেমত্ততা.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ৱেদনানং ৱিপাকো? যং খো, ভিক্খৱে, ৱেদিযমানো [ৱেদযমানো (স্যা. কং.) অ. নি. ৪.২৩৩] তজ্জং তজ্জং অত্তভাৱং অভিনিব্বত্তেতি পুঞ্ঞভাগিযং ৱা অপুঞ্ঞভাগিযং ৱা, অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱেদনানং ৱিপাকো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ৱেদনানিৰোধো? ফস্সনিৰোধো [ফস্সনিৰোধা (স্যা. কং. ক.)], ভিক্খৱে, ৱেদনানিৰোধো. অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ৱেদনানিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.

‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো এৱং ৱেদনং পজানাতি, এৱং ৱেদনানং নিদানসম্ভৱং পজানাতি, এৱং ৱেদনানং ৱেমত্ততং পজানাতি, এৱং ৱেদনানং ৱিপাকং পজানাতি, এৱং ৱেদনানিৰোধং পজানাতি, এৱং ৱেদনানিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি. সো ইমং নিব্বেধিকং ব্ৰহ্মচৰিযং পজানাতি ৱেদনানিৰোধং. ৱেদনা, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বা…পে… ৱেদনানিৰোধগামিনী পটিপদা ৱেদিতব্বাতি, ইতি যং তং ৱুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘সঞ্ঞা, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বা…পে… সঞ্ঞানিৰোধগামিনী পটিপদা ৱেদিতব্বাতি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ছযিমা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা – ৰূপসঞ্ঞা, সদ্দসঞ্ঞা, গন্ধসঞ্ঞা, ৰসসঞ্ঞা, ফোট্ঠব্বসঞ্ঞা, ধম্মসঞ্ঞা.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সঞ্ঞানং নিদানসম্ভৱো? ফস্সো, ভিক্খৱে, সঞ্ঞানং নিদানসম্ভৱো.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সঞ্ঞানং ৱেমত্ততা? অঞ্ঞা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা ৰূপেসু, অঞ্ঞা সঞ্ঞা সদ্দেসু [অঞ্ঞা ভিক্খৱে ৰূপেসু সঞ্ঞা অঞ্ঞা সদ্দেসু সঞ্ঞা (ক.) এৱং সেসেসুপি], অঞ্ঞা সঞ্ঞা গন্ধেসু, অঞ্ঞা সঞ্ঞা ৰসেসু, অঞ্ঞা সঞ্ঞা ফোট্ঠব্বেসু, অঞ্ঞা সঞ্ঞা ধম্মেসু. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সঞ্ঞানং ৱেমত্ততা.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সঞ্ঞানং ৱিপাকো? ৱোহাৰৱেপক্কং [ৱোহাৰৱেপক্কাহং (স্যা. পী.), ৱোহাৰপক্কাহং (সী.)], ভিক্খৱে, সঞ্ঞং [সঞ্ঞা (স্যা. পী.)] ৱদামি. যথা যথা নং সঞ্জানাতি তথা তথা ৱোহৰতি, এৱং সঞ্ঞী অহোসিন্তি [অহোসীতি (ক.)]. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সঞ্ঞানং ৱিপাকো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সঞ্ঞানিৰোধো? ফস্সনিৰোধো, [ফস্সনিৰোধা (স্যা. ক.)] ভিক্খৱে, সঞ্ঞানিৰোধো. অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সঞ্ঞানিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.