৩. সঙ্গাৰৱসুত্তং

১৯৩. অথ খো সঙ্গাৰৱো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সঙ্গাৰৱো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো, যেন কদাচি দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা? কো পন, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো, যেন কদাচি দীঘৰত্তং অসজ্ঝাযকতাপি মন্তা পটিভন্তি, পগেৱ সজ্ঝাযকতা’’তি?

‘‘যস্মিং, ব্ৰাহ্মণ, সমযে কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি কামৰাগপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ কামৰাগস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, পৰত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদপত্তো সংসট্ঠো লাখায ৱা হলিদ্দিযা ৱা নীলিযা ৱা মঞ্জিট্ঠায ৱা. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো যথাভূতং নপ্পজানেয্য ন পস্সেয্য. এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি কামৰাগপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ কামৰাগস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, পৰত্থম্পি…পে… উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ব্যাপাদপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ব্যাপাদপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ ব্যাপাদস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, পৰত্থম্পি…পে… উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদপত্তো অগ্গিনা সন্তত্তো উক্কুধিতো [উক্কট্ঠিতো (সী. পী.), উক্কুট্ঠিতো (স্যা. কং.)] উস্সদকজাতো [উসুমকজাতো (কত্থচি), উস্সুৰকজাতো (ক.), উস্মুদকজাতো (ম. নি. ৩ মজ্ঝিমনিকাযে)]. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো যথাভূতং নপ্পজানেয্য ন পস্সেয্য. এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ব্যাপাদপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ব্যাপাদপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ ব্যাপাদস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, পৰত্থম্পি…পে… উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি থিনমিদ্ধপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ থিনমিদ্ধস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, পৰত্থম্পি…পে… উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদপত্তো সেৱালপণকপৰিযোনদ্ধো. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো যথাভূতং নপ্পজানেয্য ন পস্সেয্য. এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি থিনমিদ্ধপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ থিনমিদ্ধস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, পৰত্থম্পি…পে… উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, পৰত্থম্পি…পে… উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদপত্তো ৱাতেৰিতো চলিতো ভন্তো ঊমিজাতো [উম্মিজাতো (পী.)]. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো যথাভূতং নপ্পজানেয্য ন পস্সেয্য. এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, পৰত্থম্পি…পে… উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ৱিচিকিচ্ছাপৰেতেন, উপ্পন্নায চ ৱিচিকিচ্ছায নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, পৰত্থম্পি…পে… উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদপত্তো আৱিলো লুড়িতো কললীভূতো অন্ধকাৰে নিক্খিত্তো. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো যথাভূতং নপ্পজানেয্য ন পস্সেয্য. এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ৱিচিকিচ্ছাপৰেতেন, উপ্পন্নায চ ৱিচিকিচ্ছায নিস্সৰণং যথাভূতং নপ্পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, পৰত্থম্পি…পে… উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং নপ্পজানাতি ন পস্সতি, দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা.

‘‘যস্মিঞ্চ খো, ব্ৰাহ্মণ, সমযে ন কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ন কামৰাগপৰেতেন, উপ্পন্নস্স চ কামৰাগস্স নিস্সৰণং যথাভূতং পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং পজানাতি পস্সতি, পৰত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং পজানাতি পস্সতি, উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং পজানাতি পস্সতি, দীঘৰত্তং অসজ্ঝাযকতাপি মন্তা পটিভন্তি, পগেৱ সজ্ঝাযকতা. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদপত্তো অসংসট্ঠো লাখায ৱা হলিদ্দিযা ৱা নীলিযা ৱা মঞ্জিট্ঠায ৱা. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো যথাভূতং পজানেয্য পস্সেয্য. এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ন কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি…পে….

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ন ব্যাপাদপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি…পে… সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদপত্তো অগ্গিনা অসন্তত্তো অনুক্কুধিতো অনুস্সদকজাতো. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো যথাভূতং পজানেয্য পস্সেয্য. এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ন ব্যাপাদপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি…পে….

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ন থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি…পে… সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদপত্তো ন সেৱালপণকপৰিযোনদ্ধো. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো যথাভূতং পজানেয্য পস্সেয্য. এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ন থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি…পে….

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ন উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি…পে… সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদপত্তো ন ৱাতেৰিতো ন চলিতো ন ভন্তো ন ঊমিজাতো. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো যথাভূতং পজানেয্য পস্সেয্য. এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ন উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি …পে….

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ন ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ন ৱিচিকিচ্ছাপৰেতেন, উপ্পন্নায চ ৱিচিকিচ্ছায নিস্সৰণং যথাভূতং পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং পজানাতি পস্সতি, পৰত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং পজানাতি পস্সতি, উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং পজানাতি পস্সতি, দীঘৰত্তং অসজ্ঝাযকতাপি মন্তা পটিভন্তি, পগেৱ সজ্ঝাযকতা. সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, উদপত্তো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো আলোকে নিক্খিত্তো. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো যথাভূতং পজানেয্য পস্সেয্য. এৱমেৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, যস্মিং সমযে ন ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা ৱিহৰতি ন ৱিচিকিচ্ছাপৰেতেন, উপ্পন্নায চ ৱিচিকিচ্ছায নিস্সৰণং যথাভূতং পজানাতি, অত্তত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং পজানাতি পস্সতি, পৰত্থম্পি…পে… উভযত্থম্পি তস্মিং সমযে যথাভূতং পজানাতি পস্সতি, দীঘৰত্তং অসজ্ঝাযকতাপি মন্তা পটিভন্তি, পগেৱ সজ্ঝাযকতা.

‘‘অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, হেতু অযং পচ্চযো, যেন কদাচি দীঘৰত্তং সজ্ঝাযকতাপি মন্তা নপ্পটিভন্তি, পগেৱ অসজ্ঝাযকতা. অযং পন, ব্ৰাহ্মণ, হেতু অযং পচ্চযো, যেন কদাচি দীঘৰত্তং অসজ্ঝাযকতাপি মন্তা পটিভন্তি, পগেৱ সজ্ঝাযকতা’’তি.

‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. ততিযং.