২. দোণব্ৰাহ্মণসুত্তং

১৯২. অথ খো দোণো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো দোণো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম – ‘ন সমণো গোতমো ব্ৰাহ্মণে জিণ্ণে ৱুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৱযোঅনুপ্পত্তে অভিৱাদেতি ৱা পচ্চুট্ঠেতি ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেতী’তি. তযিদং, ভো গোতম, তথেৱ. ন হি ভৱং গোতমো ব্ৰাহ্মণে জিণ্ণে ৱুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৱযোঅনুপ্পত্তে অভিৱাদেতি ৱা পচ্চুট্ঠেতি ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেতি. তযিদং, ভো গোতম, ন সম্পন্নমেৱা’’তি. ‘‘ত্ৱম্পি নো, দোণ, ব্ৰাহ্মণো পটিজানাসী’’তি? ‘‘যঞ্হি তং, ভো গোতম, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ব্ৰাহ্মণো উভতো সুজাতো – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিতো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন, অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো ৱেয্যাকৰণো লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো’তি, মমেৱ তং, ভো গোতম, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. অহঞ্হি, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো উভতো সুজাতো – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন, অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো ৱেয্যাকৰণো লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো’’তি.

‘‘যে খো, তে দোণ, ব্ৰাহ্মণানং পুব্বকা ইসযো মন্তানং কত্তাৰো মন্তানং পৱত্তাৰো, যেসমিদং এতৰহি ব্ৰাহ্মণা পোৰাণং মন্তপদং গীতং পৱুত্তং সমিহিতং তদনুগাযন্তি তদনুভাসন্তি ভাসিতমনুভাসন্তি সজ্ঝাযিতমনুসজ্ঝাযন্তি ৱাচিতমনুৱাচেন্তি, সেয্যথিদং – অট্ঠকো, ৱামকো, ৱামদেৱো, ৱেস্সামিত্তো, যমদগ্গি [যমতগ্গি (সী.) দী. নি. ১.২৮৪, ৫২৬, ৫৩৬; ম. নি. ২.৪২৭; মহাৱ. ৩০০; অ. নি. ৫.১৯২ পস্সিতব্বং], অঙ্গীৰসো, ভাৰদ্ৱাজো, ৱাসেট্ঠো, কস্সপো, ভগু; ত্যাস্সু’মে পঞ্চ ব্ৰাহ্মণে পঞ্ঞাপেন্তি – ব্ৰহ্মসমং, দেৱসমং, মৰিযাদং, সম্ভিন্নমৰিযাদং, ব্ৰাহ্মণচণ্ডালংযেৱ পঞ্চমং. তেসং ত্ৱং দোণ, কতমো’’তি?

‘‘ন খো মযং, ভো গোতম, পঞ্চ ব্ৰাহ্মণে জানাম, অথ খো মযং ব্ৰাহ্মণাত্ৱেৱ জানাম. সাধু মে ভৱং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতু যথা অহং ইমে পঞ্চ ব্ৰাহ্মণে জানেয্য’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, সুণোহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং ভো’’তি খো দোণো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কথঞ্চ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ব্ৰহ্মসমো হোতি? ইধ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন. সো অট্ঠচত্তালীসৱস্সানি কোমাৰব্ৰহ্মচৰিযং [কোধাৰং ব্ৰহ্মচৰিযং (স্যা. ক.)] চৰতি মন্তে অধীযমানো. অট্ঠচত্তালীসৱস্সানি কোমাৰব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা মন্তে অধীযিত্ৱা আচৰিযস্স আচৰিযধনং পৰিযেসতি ধম্মেনেৱ, নো অধম্মেন.

‘‘তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৱ কসিযা ন ৱণিজ্জায ন গোৰক্খেন ন ইস্সত্থেন [ন ইস্সত্তেন (ক.)] ন ৰাজপোৰিসেন ন সিপ্পঞ্ঞতৰেন, কেৱলং ভিক্খাচৰিযায কপালং অনতিমঞ্ঞমানো. সো আচৰিযস্স আচৰিযধনং নিয্যাদেত্ৱা [নীয্যাদেত্ৱা (সী.), নীযাদেত্ৱা (পী.), নিয্যাতেত্ৱা (কত্থচি)] কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. সো এৱং পব্বজিতো সমানো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং [চতুত্থিং (সী.)], ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন [অব্যাপজ্ঝেন (ক.) অব্যাবজ্ঝেন (?)] ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. কৰুণা…পে… মুদিতা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. সো ইমে চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং ব্ৰহ্মলোকং উপপজ্জতি. এৱং খো, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ব্ৰহ্মসমো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো দেৱসমো হোতি? ইধ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন. সো অট্ঠচত্তালীসৱস্সানি কোমাৰব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি মন্তে অধীযমানো. অট্ঠচত্তালীসৱস্সানি কোমাৰব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা মন্তে অধীযিত্ৱা আচৰিযস্স আচৰিযধনং পৰিযেসতি ধম্মেনেৱ, নো অধম্মেন. তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৱ কসিযা ন ৱণিজ্জায ন গোৰক্খেন ন ইস্সত্থেন ন ৰাজপোৰিসেন ন সিপ্পঞ্ঞতৰেন, কেৱলং ভিক্খাচৰিযায কপালং অনতিমঞ্ঞমানো. সো আচৰিযস্স আচৰিযধনং নিয্যাদেত্ৱা দাৰং পৰিযেসতি ধম্মেনেৱ, নো অধম্মেন.

‘‘তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৱ কযেন ন ৱিক্কযেন, ব্ৰাহ্মণিংযেৱ উদকূপস্সট্ঠং. সো ব্ৰাহ্মণিংযেৱ গচ্ছতি, ন খত্তিযিং ন ৱেস্সিং ন সুদ্দিং ন চণ্ডালিং ন নেসাদিং ন ৱেনিং [ন ৱেণিং (সী. স্যা. কং. পী.)] ন ৰথকাৰিং ন পুক্কুসিং গচ্ছতি, ন গব্ভিনিং গচ্ছতি, ন পাযমানং গচ্ছতি, ন অনুতুনিং গচ্ছতি. কস্মা চ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ন গব্ভিনিং গচ্ছতি? সচে, দোণ, ব্ৰাহ্মণো গব্ভিনিং গচ্ছতি, অতিমীড়্হজো নাম সো হোতি মাণৱকো ৱা মাণৱিকা [মাণৱকী (ক.)] ৱা. তস্মা, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ন গব্ভিনিং গচ্ছতি. কস্মা চ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ন পাযমানং গচ্ছতি? সচে, দোণ, ব্ৰাহ্মণো পাযমানং গচ্ছতি, অসুচিপটিপীড়িতো নাম সো হোতি মাণৱকো ৱা মাণৱিকা ৱা. তস্মা, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ন পাযমানং গচ্ছতি. তস্স সা হোতি ব্ৰাহ্মণী নেৱ কামত্থা ন দৱত্থা ন ৰতত্থা, পজত্থাৱ ব্ৰাহ্মণস্স ব্ৰাহ্মণী হোতি. সো মেথুনং উপ্পাদেত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. সো এৱং পব্বজিতো সমানো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমে চত্তাৰো ঝানে ভাৱেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. এৱং খো, দোণ, ব্ৰাহ্মণো দেৱসমো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো মৰিযাদো হোতি? ইধ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন. সো অট্ঠচত্তালীসৱস্সানি কোমাৰব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি মন্তে অধীযমানো. অট্ঠচত্তালীসৱস্সানি কোমাৰব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা মন্তে অধীযিত্ৱা আচৰিযস্স আচৰিযধনং পৰিযেসতি ধম্মেনেৱ, নো অধম্মেন. তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৱ কসিযা ন ৱণিজ্জায ন গোৰক্খেন ন ইস্সত্থেন ন ৰাজপোৰিসেন ন সিপ্পঞ্ঞতৰেন, কেৱলং ভিক্খাচৰিযায কপালং অনতিমঞ্ঞমানো. সো আচৰিযস্স আচৰিযধনং নিয্যাদেত্ৱা দাৰং পৰিযেসতি ধম্মেনেৱ, নো অধম্মেন.

‘‘তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৱ কযেন ন ৱিক্কযেন, ব্ৰাহ্মণিংযেৱ উদকূপস্সট্ঠং. সো ব্ৰাহ্মণিংযেৱ গচ্ছতি, ন খত্তিযিং ন ৱেস্সিং ন সুদ্দিং ন চণ্ডালিং ন নেসাদিং ন ৱেনিং ন ৰথকাৰিং ন পুক্কুসিং গচ্ছতি, ন গব্ভিনিং গচ্ছতি, ন পাযমানং গচ্ছতি, ন অনুতুনিং গচ্ছতি. কস্মা চ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ন গব্ভিনিং গচ্ছতি? সচে, দোণ, ব্ৰাহ্মণো গব্ভিনিং গচ্ছতি, অতিমীড়্হজো নাম সো হোতি মাণৱকো ৱা মাণৱিকা ৱা. তস্মা, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ন গব্ভিনিং গচ্ছতি. কস্মা চ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ন পাযমানং গচ্ছতি? সচে, দোণ, ব্ৰাহ্মণো পাযমানং গচ্ছতি, অসুচিপটিপীড়িতো নাম সো হোতি মাণৱকো ৱা মাণৱিকা ৱা. তস্মা, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ন পাযমানং গচ্ছতি. তস্স সা হোতি ব্ৰাহ্মণী নেৱ কামত্থা ন দৱত্থা ন ৰতত্থা, পজত্থাৱ ব্ৰাহ্মণস্স ব্ৰাহ্মণী হোতি. সো মেথুনং উপ্পাদেত্ৱা তমেৱ পুত্তস্সাদং নিকামযমানো কুটুম্বং অজ্ঝাৱসতি, ন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. যাৱ পোৰাণানং ব্ৰাহ্মণানং মৰিযাদো তত্থ তিট্ঠতি, তং ন ৱীতিক্কমতি. ‘যাৱ পোৰাণানং ব্ৰাহ্মণানং মৰিযাদো তত্থ ব্ৰাহ্মণো ঠিতো তং ন ৱীতিক্কমতী’তি, খো, দোণ, তস্মা ব্ৰাহ্মণো মৰিযাদোতি ৱুচ্চতি. এৱং খো, দোণ, ব্ৰাহ্মণো মৰিযাদো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো সম্ভিন্নমৰিযাদো হোতি? ইধ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন. সো অট্ঠচত্তালীসৱস্সানি কোমাৰব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি মন্তে অধীযমানো. অট্ঠচত্তালীসৱস্সানি কোমাৰব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা মন্তে অধীযিত্ৱা আচৰিযস্স আচৰিযধনং পৰিযেসতি ধম্মেনেৱ, নো অধম্মেন.

‘‘তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৱ কসিযা ন ৱণিজ্জায ন গোৰক্খেন ন ইস্সত্থেন ন ৰাজপোৰিসেন ন সিপ্পঞ্ঞতৰেন, কেৱলং ভিক্খাচৰিযায কপালং অনতিমঞ্ঞমানো. সো আচৰিযস্স আচৰিযধনং নিয্যাদেত্ৱা দাৰং পৰিযেসতি ধম্মেনপি অধম্মেনপি কযেনপি ৱিক্কযেনপি ব্ৰাহ্মণিম্পি উদকূপস্সট্ঠং. সো ব্ৰাহ্মণিম্পি গচ্ছতি খত্তিযিম্পি গচ্ছতি ৱেস্সিম্পি গচ্ছতি সুদ্দিম্পি গচ্ছতি চণ্ডালিম্পি গচ্ছতি নেসাদিম্পি গচ্ছতি ৱেনিম্পি গচ্ছতি ৰথকাৰিম্পি গচ্ছতি পুক্কুসিম্পি গচ্ছতি গব্ভিনিম্পি গচ্ছতি পাযমানম্পি গচ্ছতি উতুনিম্পি গচ্ছতি অনুতুনিম্পি গচ্ছতি. তস্স সা হোতি ব্ৰাহ্মণী কামত্থাপি দৱত্থাপি ৰতত্থাপি পজত্থাপি ব্ৰাহ্মণস্স ব্ৰাহ্মণী হোতি. যাৱ পোৰাণানং ব্ৰাহ্মণানং মৰিযাদো তত্থ ন তিট্ঠতি, তং ৱীতিক্কমতি. ‘যাৱ পোৰাণানং ব্ৰাহ্মণানং মৰিযাদো তত্থ ব্ৰাহ্মণো ন ঠিতো তং ৱীতিক্কমতী’তি খো, দোণ, তস্মা ব্ৰাহ্মণো সম্ভিন্নমৰিযাদোতি ৱুচ্চতি. এৱং খো, দোণ, ব্ৰাহ্মণো সম্ভিন্নমৰিযাদো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণচণ্ডালো হোতি? ইধ, দোণ, ব্ৰাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন. সো অট্ঠচত্তালীসৱস্সানি কোমাৰব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি মন্তে অধীযমানো. অট্ঠচত্তালীসৱস্সানি কোমাৰব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা মন্তে অধীযিত্ৱা আচৰিযস্স আচৰিযধনং পৰিযেসতি ধম্মেনপি অধম্মেনপি কসিযাপি ৱণিজ্জাযপি গোৰক্খেনপি ইস্সত্থেনপি ৰাজপোৰিসেনপি সিপ্পঞ্ঞতৰেনপি, কেৱলম্পি ভিক্খাচৰিযায, কপালং অনতিমঞ্ঞমানো.

‘‘সো আচৰিযস্স আচৰিযধনং নিয্যাদেত্ৱা দাৰং পৰিযেসতি ধম্মেনপি অধম্মেনপি কযেনপি ৱিক্কযেনপি ব্ৰাহ্মণিম্পি উদকূপস্সট্ঠং. সো ব্ৰাহ্মণিম্পি গচ্ছতি খত্তিযিম্পি গচ্ছতি ৱেস্সিম্পি গচ্ছতি সুদ্দিম্পি গচ্ছতি চণ্ডালিম্পি গচ্ছতি নেসাদিম্পি গচ্ছতি ৱেনিম্পি গচ্ছতি ৰথকাৰিম্পি গচ্ছতি পুক্কুসিম্পি গচ্ছতি গব্ভিনিম্পি গচ্ছতি পাযমানম্পি গচ্ছতি উতুনিম্পি গচ্ছতি অনুতুনিম্পি গচ্ছতি. তস্স সা হোতি ব্ৰাহ্মণী কামত্থাপি দৱত্থাপি ৰতত্থাপি পজত্থাপি ব্ৰাহ্মণস্স ব্ৰাহ্মণী হোতি. সো সব্বকম্মেহি জীৱিকং [জীৱিতং (ক.)] কপ্পেতি. তমেনং ব্ৰাহ্মণা এৱমাহংসু – ‘কস্মা ভৱং ব্ৰাহ্মণো পটিজানমানো সব্বকম্মেহি জীৱিকং কপ্পেতী’তি? সো এৱমাহ – ‘সেয্যথাপি, ভো, অগ্গি সুচিম্পি ডহতি অসুচিম্পি ডহতি, ন চ তেন অগ্গি উপলিপ্পতি [উপলিম্পতি (ক.)]; এৱমেৱং খো, ভো, সব্বকম্মেহি চেপি ব্ৰাহ্মণো জীৱিকং কপ্পেতি, ন চ তেন ব্ৰাহ্মণো উপলিপ্পতি’. ‘সব্বকম্মেহি জীৱিকং কপ্পেতী’তি খো, দোণ, তস্মা ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণচণ্ডালোতি ৱুচ্চতি. এৱং খো, দোণ, ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণচণ্ডালো হোতি.

‘‘যে খো তে, দোণ, ব্ৰাহ্মণানং পুব্বকা ইসযো মন্তানং কত্তাৰো মন্তানং পৱত্তাৰো যেসমিদং এতৰহি ব্ৰাহ্মণা পোৰাণং মন্তপদং গীতং পৱুত্তং সমীহিতং তদনুগাযন্তি তদনুভাসন্তি ভাসিতমনুভাসন্তি সজ্ঝাযিতমনুসজ্ঝাযন্তি ৱাচিমনুৱাচেন্তি, সেয্যথিদং – অট্ঠকো, ৱামকো, ৱামদেৱো, ৱেস্সামিত্তো, যমদগ্গি, অঙ্গীৰসো, ভাৰদ্ৱাজো, ৱাসেট্ঠো, কস্সপো, ভগু; ত্যাস্সুমে পঞ্চ ব্ৰাহ্মণে পঞ্ঞাপেন্তি – ব্ৰহ্মসমং, দেৱসমং, মৰিযাদং, সম্ভিন্নমৰিযাদং, ব্ৰাহ্মণচণ্ডালংযেৱ পঞ্চমং. তেসং ত্ৱং, দোণ, কতমো’’তি?

‘‘এৱং সন্তে মযং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণচণ্ডালম্পি ন পূৰেম. অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. দুতিযং.