(১৪) ৪. ৰাজৱগ্গো

১. পঠমচক্কানুৱত্তনসুত্তং

১৩১. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মেনেৱ চক্কং ৱত্তেতি [পৱত্তেতি (স্যা. পী. ক.)]; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং [অপ্পতিৱত্তিযং (সী.)] কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.

‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী অত্থঞ্ঞূ চ হোতি, ধম্মঞ্ঞূ চ, মত্তঞ্ঞূ চ, কালঞ্ঞূ চ, পৰিসঞ্ঞূ চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মেনেৱ চক্কং পৱত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মেনেৱ অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মিং.

‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অত্থঞ্ঞূ, ধম্মঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ, পৰিসঞ্ঞূ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মেনেৱ অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি; তং হোতি ধম্মচক্কং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. পঠমং.

২. দুতিযচক্কানুৱত্তনসুত্তং

১৩২. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স জেট্ঠো পুত্তো পিতৰা পৱত্তিতং চক্কং ধম্মেনেৱ অনুপ্পৱত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.

‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স জেট্ঠো পুত্তো অত্থঞ্ঞূ চ হোতি, ধম্মঞ্ঞূ চ, মত্তঞ্ঞূ চ, কালঞ্ঞূ চ, পৰিসঞ্ঞূ চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স জেট্ঠো পুত্তো পিতৰা পৱত্তিতং চক্কং ধম্মেনেৱ অনুপ্পৱত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সাৰিপুত্তো তথাগতেন অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং সম্মদেৱ অনুপ্পৱত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মিং.

‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো অত্থঞ্ঞূ, ধম্মঞ্ঞূ, মত্তঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ, পৰিসঞ্ঞূ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সাৰিপুত্তো তথাগতেন অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং সম্মদেৱ অনুপ্পৱত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. দুতিযং.

৩. ধম্মৰাজাসুত্তং

১৩৩. ‘‘যোপি সো [যোপি খো (সী. স্যা. পী.)], ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা, সোপি ন অৰাজকং চক্কং ৱত্তেতী’’তি. এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো পন, ভন্তে, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স ধম্মিকস্স ধম্মৰঞ্ঞো ৰাজা’’তি? ‘‘ধম্মো, ভিক্খূ’’তি ভগৱা অৱোচ.

‘‘ইধ, ভিক্খু, ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মঞ্ঞেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি অন্তোজনস্মিং.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খু, ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মঞ্ঞেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি খত্তিযেসু অনুযন্তেসু [অনুযুত্তেসু (সী.) অ. নি. ৩.১৪] …পে… বলকাযস্মিং ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমজানপদেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু মিগপক্খীসু. স খো সো, ভিক্খু, ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মঞ্ঞেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা অন্তোজনস্মিং ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা খত্তিযেসু অনুযন্তেসু বলকাযস্মিং ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমজানপদেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু মিগপক্খীসু ধম্মেনেৱ চক্কং পৱত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খু, তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মঞ্ঞেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি ভিক্খূসু – ‘এৱৰূপং কাযকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং কাযকম্মং ন সেৱিতব্বং; এৱৰূপং ৱচীকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং ৱচীকম্মং ন সেৱিতব্বং; এৱৰূপং মনোকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং মনোকম্মং ন সেৱিতব্বং; এৱৰূপো আজীৱো সেৱিতব্বো, এৱৰূপো আজীৱো ন সেৱিতব্বো; এৱৰূপো গামনিগমো সেৱিতব্বো, এৱৰূপো গামনিগমো ন সেৱিতব্বো’তি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খু, তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মঞ্ঞেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি ভিক্খুনীসু [ভিক্খূসু ভিক্খুনীসু (সী. পী.)] …পে… উপাসকেসু…পে… উপাসিকাসু – ‘এৱৰূপং কাযকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং কাযকম্মং ন সেৱিতব্বং; এৱৰূপং ৱচীকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং ৱচীকম্মং ন সেৱিতব্বং; এৱৰূপং মনোকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং মনোকম্মং ন সেৱিতব্বং; এৱৰূপো আজীৱো সেৱিতব্বো, এৱৰূপো আজীৱো ন সেৱিতব্বো; এৱৰূপো গামনিগমো সেৱিতব্বো, এৱৰূপো গামনিগমো ন সেৱিতব্বো’’’তি.

‘‘স খো সো, ভিক্খু, তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মঞ্ঞেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা ভিক্খূসু, ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা ভিক্খুনীসু, ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা উপাসকেসু, ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা উপাসিকাসু ধম্মেনেৱ অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি; তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. ততিযং.

৪. যস্সংদিসংসুত্তং

১৩৪. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো যস্সং যস্সং দিসাযং ৱিহৰতি, সকস্মিংযেৱ ৱিজিতে ৱিহৰতি.

‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো উভতো সুজাতো হোতি মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন; অড্ঢো হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো পৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰো; বলৱা খো পন হোতি চতুৰঙ্গিনিযা সেনায সমন্নাগতো অস্সৱায ওৱাদপটিকৰায; পৰিণাযকো খো পনস্স হোতি পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী পটিবলো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে অত্থে চিন্তেতুং; তস্সিমে চত্তাৰো ধম্মা যসং পৰিপাচেন্তি. সো ইমিনা যসপঞ্চমেন [যসেন পঞ্চমেন (ক.), পঞ্চমেন (সী.)] ধম্মেন সমন্নাগতো যস্সং যস্সং দিসাযং ৱিহৰতি, সকস্মিংযেৱ ৱিজিতে ৱিহৰতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হেতং, ভিক্খৱে, হোতি ৱিজিতাৱীনং.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু যস্সং যস্সং দিসাযং ৱিহৰতি, ৱিমুত্তচিত্তোৱ [ৱিমুত্তচিত্তো (সী. পী.), ৱিমুত্তচিত্তো চ (ক.)] ৱিহৰতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু – ৰাজাৱ খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো জাতিসম্পন্নো; বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা – ৰাজাৱ খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো পৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰো; আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু – ৰাজাৱ খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো বলসম্পন্নো; পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা – ৰাজাৱ খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো পৰিণাযকসম্পন্নো; তস্সিমে চত্তাৰো ধম্মা ৱিমুত্তিং পৰিপাচেন্তি. সো ইমিনা ৱিমুত্তিপঞ্চমেন ধম্মেন সমন্নাগতো যস্সং যস্সং দিসাযং ৱিহৰতি ৱিমুত্তচিত্তোৱ ৱিহৰতি. তং কিস্স হেতু? এৱঞ্হেতং, ভিক্খৱে, হোতি ৱিমুত্তচিত্তান’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. পঠমপত্থনাসুত্তং

১৩৫. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো ৰজ্জং পত্থেতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো উভতো সুজাতো হোতি মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন; অভিৰূপো হোতি দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো; মাতাপিতূনং পিযো হোতি মনাপো; নেগমজানপদস্স পিযো হোতি মনাপো; যানি তানি ৰঞ্ঞং খত্তিযানং মুদ্ধাৱসিত্তানং সিপ্পট্ঠানানি হত্থিস্মিং ৱা অস্সস্মিং ৱা ৰথস্মিং ৱা ধনুস্মিং ৱা থৰুস্মিং ৱা তত্থ সিক্খিতো হোতি অনৱযো.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খোম্হি উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন. কস্মাহং ৰজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো. কস্মাহং ৰজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি মাতাপিতূনং পিযো মনাপো. কস্মাহং ৰজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি নেগমজানপদস্স পিযো মনাপো. কস্মাহং ৰজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি যানি তানি ৰঞ্ঞং খত্তিযানং মুদ্ধাৱসিত্তানং সিপ্পট্ঠানানি হত্থিস্মিং ৱা অস্সস্মিং ৱা ৰথস্মিং ৱা ধনুস্মিং ৱা থৰুস্মিং ৱা, তত্থ [তত্থম্হি (সী.), তত্থপি (ক.)] সিক্খিতো অনৱযো. কস্মাহং ৰজ্জং ন পত্থেয্য’ন্তি! ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো ৰজ্জং পত্থেতি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আসৱানং খযং পত্থেতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো, সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায; অসঠো হোতি অমাযাৱী, যথাভূতং অত্তানং আৱিকত্তা সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু; আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু; পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খোম্হি সদ্ধো, সদ্দহামি তথাগতস্স বোধিং – ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. ‘কস্মাহং আসৱানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি অপ্পাবাধো অপ্পাতঙ্কো সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায. কস্মাহং আসৱানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি অসঠো অমাযাৱী যথাভূতং অত্তানং আৱিকত্তা সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু. কস্মাহং আসৱানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰামি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. কস্মাহং আসৱানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি পঞ্ঞৱা উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. কস্মাহং আসৱানং খযং ন পত্থেয্য’ন্তি! ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আসৱানং খযং পত্থেতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযপত্থনাসুত্তং

১৩৬. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো ওপৰজ্জং [উপৰজ্জং (স্যা. পী. ক.)] পত্থেতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো উভতো সুজাতো হোতি মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন; অভিৰূপো হোতি দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো; মাতাপিতূনং পিযো হোতি মনাপো, বলকাযস্স পিযো হোতি মনাপো; পণ্ডিতো হোতি ৱিযত্তো মেধাৱী পটিবলো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে অত্থে চিন্তেতুং.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খোম্হি উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন. কস্মাহং ওপৰজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো. কস্মাহং ওপৰজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি মাতাপিতূনং পিযো মনাপো. কস্মাহং ওপৰজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি বলকাযস্স পিযো মনাপো. কস্মাহং ওপৰজ্জং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী পটিবলো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে অত্থে চিন্তেতুং. কস্মাহং ওপৰজ্জং ন পত্থেয্য’ন্তি! ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো ওপৰজ্জং পত্থেতি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আসৱানং খযং পত্থেতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা; চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তো [সুপট্ঠিতচিত্তো (সী. স্যা.), সূপট্ঠিতচিত্তো (ক.)] হোতি; আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু; পঞ্ঞৱা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘অহং খোম্হি সীলৱা, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰামি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খামি সিক্খাপদেসু. কস্মাহং আসৱানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি বহুস্সুতো সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং [সত্থা ব্যঞ্জনা (সী.)] কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপা মে ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. কস্মাহং আসৱানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তো. কস্মাহং আসৱানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰামি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. কস্মাহং আসৱানং খযং ন পত্থেয্যং! অহং খোম্হি পঞ্ঞৱা উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. কস্মাহং আসৱানং খযং ন পত্থেয্য’ন্তি! ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আসৱানং খযং পত্থেতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. অপ্পংসুপতিসুত্তং

১৩৭. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, অপ্পং ৰত্তিযা সুপন্তি, বহুং জগ্গন্তি. কতমে পঞ্চ? ইত্থী, ভিক্খৱে, পুৰিসাধিপ্পাযা অপ্পং ৰত্তিযা সুপতি, বহুং জগ্গতি. পুৰিসো, ভিক্খৱে, ইত্থাধিপ্পাযো অপ্পং ৰত্তিযা সুপতি, বহুং জগ্গতি. চোৰো, ভিক্খৱে, আদানাধিপ্পাযো অপ্পং ৰত্তিযা সুপতি, বহুং জগ্গতি. ৰাজা [ৰাজযুত্তো (পী. ক.)], ভিক্খৱে, ৰাজকৰণীযেসু যুত্তো অপ্পং ৰত্তিযা সুপতি, বহুং জগ্গতি. ভিক্খু, ভিক্খৱে, ৱিসংযোগাধিপ্পাযো অপ্পং ৰত্তিযা সুপতি, বহুং জগ্গতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ অপ্পং ৰত্তিযা সুপন্তি, বহুং জগ্গন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. ভত্তাদকসুত্তং

১৩৮. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো নাগো ভত্তাদকো চ হোতি ওকাসফৰণো চ লণ্ডসাৰণো চ সলাকগ্গাহী চ ৰঞ্ঞো নাগোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি ৰূপানং, অক্খমো সদ্দানং, অক্খমো গন্ধানং, অক্খমো ৰসানং, অক্খমো ফোট্ঠব্বানং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো নাগো ভত্তাদকো চ ওকাসফৰণো চ লণ্ডসাৰণো চ সলাকগ্গাহী চ, ৰঞ্ঞো নাগোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভত্তাদকো চ হোতি, ওকাসফৰণো চ মঞ্চপীঠমদ্দনো [পীঠমদ্দনো (সী. স্যা. কং. পী.)] চ সলাকগ্গাহী চ, ভিক্খুত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি ৰূপানং, অক্খমো সদ্দানং, অক্খমো গন্ধানং, অক্খমো ৰসানং, অক্খমো ফোট্ঠব্বানং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভত্তাদকো চ হোতি ওকাসফৰণো চ মঞ্চপীঠমদ্দনো চ সলাকগ্গাহী চ, ভিক্খুত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতী’’তি. অট্ঠমং.

৯. অক্খমসুত্তং

১৩৯. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো নাগো ন ৰাজাৰহো হোতি ন ৰাজভোগ্গো, ন ৰঞ্ঞো অঙ্গংত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি ৰূপানং, অক্খমো সদ্দানং, অক্খমো গন্ধানং, অক্খমো ৰসানং, অক্খমো ফোট্ঠব্বানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি ৰূপানং? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিকাযং ৱা দিস্ৱা অস্সকাযং ৱা দিস্ৱা ৰথকাযং ৱা দিস্ৱা পত্তিকাযং ৱা দিস্ৱা সংসীদতি ৱিসীদতি, ন সন্থম্ভতি ন সক্কোতি সঙ্গামং ওতৰিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি ৰূপানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি সদ্দানং? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিসদ্দং ৱা সুত্ৱা অস্সসদ্দং ৱা সুত্ৱা ৰথসদ্দং ৱা সুত্ৱা পত্তিসদ্দং ৱা সুত্ৱা ভেৰিপণৱসঙ্খতিণৱনিন্নাদসদ্দং ৱা সুত্ৱা সংসীদতি ৱিসীদতি, ন সন্থম্ভতি ন সক্কোতি সঙ্গামং ওতৰিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি সদ্দানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি গন্ধানং? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো যে তে ৰঞ্ঞো নাগা অভিজাতা সঙ্গামাৱচৰা তেসং মুত্তকৰীসস্স গন্ধং ঘাযিত্ৱা সংসীদতি ৱিসীদতি, ন সন্থম্ভতি ন সক্কোতি সঙ্গামং ওতৰিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি গন্ধানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি ৰসানং? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো একিস্সা ৱা তিণোদকদত্তিযা ৱিমানিতো [ৱিহনীতো (স্যা.), ৱিহানিতো (কত্থচি)] দ্ৱীহি ৱা তীহি ৱা চতূহি ৱা পঞ্চহি ৱা তিণোদকদত্তীহি ৱিমানিতো সংসীদতি ৱিসীদতি, ন সন্থম্ভতি ন সক্কোতি সঙ্গামং ওতৰিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি ৰসানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো একেন ৱা সৰৱেগেন ৱিদ্ধো, দ্ৱীহি ৱা তীহি ৱা চতূহি ৱা পঞ্চহি ৱা সৰৱেগেহি ৱিদ্ধো সংসীদতি ৱিসীদতি, ন সন্থম্ভতি ন সক্কোতি সঙ্গামং ওতৰিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো অক্খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো নাগো ন ৰাজাৰহো হোতি ন ৰাজভোগ্গো ন ৰঞ্ঞো অঙ্গংত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ন আহুনেয্যো হোতি ন পাহুনেয্যো ন দক্খিণেয্যো ন অঞ্জলিকৰণীযো ন অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি ৰূপানং, অক্খমো সদ্দানং, অক্খমো গন্ধানং, অক্খমো ৰসানং, অক্খমো ফোট্ঠব্বানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি ৰূপানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ৰজনীযে ৰূপে সাৰজ্জতি, ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি ৰূপানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি সদ্দানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতেন সদ্দং সুত্ৱা ৰজনীযে সদ্দে সাৰজ্জতি, ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি সদ্দানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি গন্ধানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা ৰজনীযে গন্ধে সাৰজ্জতি, ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি গন্ধানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি ৰসানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা ৰজনীযে ৰসে সাৰজ্জতি, ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি ৰসানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা ৰজনীযে ফোট্ঠব্বে সাৰজ্জতি, ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ন আহুনেয্যো হোতি ন পাহুনেয্যো ন দক্খিণেয্যো ন অঞ্জলিকৰণীযো ন অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো নাগো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গংত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি ৰূপানং, খমো সদ্দানং, খমো গন্ধানং, খমো ৰসানং, খমো ফোট্ঠব্বানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি ৰূপানং? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিকাযং ৱা দিস্ৱা অস্সকাযং ৱা দিস্ৱা ৰথকাযং ৱা দিস্ৱা পত্তিকাযং ৱা দিস্ৱা ন সংসীদতি ন ৱিসীদতি, সন্থম্ভতি সক্কোতি সঙ্গামং ওতৰিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি ৰূপানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি সদ্দানং? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিসদ্দং ৱা সুত্ৱা অস্সসদ্দং ৱা সুত্ৱা ৰথসদ্দং ৱা সুত্ৱা পত্তিসদ্দং ৱা সুত্ৱা ভেৰিপণৱসঙ্খতিণৱনিন্নাদসদ্দং ৱা সুত্ৱা ন সংসীদতি ন ৱিসীদতি, সন্থম্ভতি সক্কোতি সঙ্গামং ওতৰিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি সদ্দানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি গন্ধানং? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো যে তে ৰঞ্ঞো নাগা অভিজাতা সঙ্গামাৱচৰা তেসং মুত্তকৰীসস্স গন্ধং ঘাযিত্ৱা ন সংসীদতি ন ৱিসীদতি, সন্থম্ভতি সক্কোতি সঙ্গামং ওতৰিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি গন্ধানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি ৰসানং? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো একিস্সা ৱা তিণোদকদত্তিযা ৱিমানিতো দ্ৱীহি ৱা তীহি ৱা চতূহি ৱা পঞ্চহি ৱা তিণোদকদত্তীহি ৱিমানিতো ন সংসীদতি ন ৱিসীদতি, সন্থম্ভতি সক্কোতি সঙ্গামং ওতৰিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি ৰসানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো একেন ৱা সৰৱেগেন ৱিদ্ধো, দ্ৱীহি ৱা তীহি ৱা চতূহি ৱা পঞ্চহি ৱা সৰৱেগেহি ৱিদ্ধো ন সংসীদতি ন ৱিসীদতি, সন্থম্ভতি সক্কোতি সঙ্গামং ওতৰিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো নাগো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গংত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি ৰূপানং, খমো সদ্দানং, খমো গন্ধানং, খমো ৰসানং, খমো ফোট্ঠব্বানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি ৰূপানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ৰজনীযে ৰূপে ন সাৰজ্জতি, সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি ৰূপানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি সদ্দানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতেন সদ্দং সুত্ৱা ৰজনীযে সদ্দে ন সাৰজ্জতি, সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি সদ্দানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি গন্ধানং. ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা ৰজনীযে গন্ধে ন সাৰজ্জতি, সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি গন্ধানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি ৰসানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা ৰজনীযে ৰসে ন সাৰজ্জতি, সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি ৰসানং.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা ৰজনীযে ফোট্ঠব্বে ন সাৰজ্জতি, সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি ফোট্ঠব্বানং.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. নৱমং.

১০. সোতসুত্তং

১৪০. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো নাগো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গংত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সোতা চ হোতি, হন্তা চ, ৰক্খিতা চ, খন্তা চ, গন্তা চ.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সোতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো যমেনং হত্থিদম্মসাৰথি [হত্থিদম্মসাৰথী (সী.)] কাৰণং কাৰেতি – যদি ৱা কতপুব্বং যদি ৱা অকতপুব্বং – তং অট্ঠিং কত্ৱা [অট্ঠিকত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.) অ. নি. ৪.১১৪] মনসি কত্ৱা সব্বং চেতসা [সব্বচেতসা (?)] সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতো সুণাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সোতা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো হন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিম্পি হনতি [হন্তি (সী. পী.)], হত্থাৰুহম্পি হনতি, অস্সম্পি হনতি, অস্সাৰুহম্পি হনতি, ৰথম্পি হনতি, ৰথিকম্পি [ৰথাৰুহম্পি (পী.)] হনতি, পত্তিকম্পি হনতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো হন্তা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো ৰক্খিতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো ৰক্খতি পুৰিমং কাযং, ৰক্খতি পচ্ছিমং কাযং, ৰক্খতি পুৰিমে পাদে, ৰক্খতি পচ্ছিমে পাদে, ৰক্খতি সীসং, ৰক্খতি কণ্ণে, ৰক্খতি দন্তে, ৰক্খতি সোণ্ডং, ৰক্খতি ৱালধিং, ৰক্খতি হত্থাৰুহং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো ৰক্খিতা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো খমো হোতি সত্তিপ্পহাৰানং অসিপ্পহাৰানং উসুপ্পহাৰানং ফৰসুপ্পহাৰানং ভেৰিপণৱসঙ্খতিণৱনিন্নাদসদ্দানং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খন্তা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো গন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো যমেনং হত্থিদম্মসাৰথি দিসং পেসেতি – যদি ৱা গতপুব্বং যদি ৱা অগতপুব্বং – তং খিপ্পমেৱ গন্তা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো গন্তা হোতি.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো নাগো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গংত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতা চ হোতি, হন্তা চ, ৰক্খিতা চ, খন্তা চ, গন্তা চ.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে দেসিযমানে অট্ঠিংকত্ৱা মনসি কত্ৱা সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতি, পজহতি ৱিনোদেতি (হনতি) [( ) নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু অ. নি. ৪.১১৪] ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি; উপ্পন্নং ব্যাপাদৱিতক্কং…পে… উপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং…পে… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৱাসেতি, পজহতি ৱিনোদেতি (হনতি) [( ) নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু অ. নি. ৪.১১৪] ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু হন্তা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰক্খিতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং; চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং; মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰক্খিতা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্স জিঘচ্ছায পিপাসায ডংসমকসৱাতাতপসৰীস [… সিৰিংসপ (সী. স্যা. কং. পী.)] পসম্ফস্সানং; দুৰুত্তানং দুৰাগতানং ৱচনপথানং উপ্পন্নানং সাৰীৰিকানং ৱেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খৰানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহৰানং অধিৱাসকজাতিকো হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু খন্তা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু গন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যা সা দিসা অগতপুব্বা ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা, যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং, তং খিপ্পঞ্ঞেৱ গন্তা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু গন্তা হোতি.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. দসমং.

ৰাজৱগ্গো চতুত্থো.