(১৫) ৫. তিকণ্ডকীৱগ্গো

১. অৱজানাতিসুত্তং

১৪১. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে পঞ্চ? দত্ৱা অৱজানাতি, সংৱাসেন অৱজানাতি, আধেয্যমুখো [আদিয্যমুখো (সী.), আদেয্যমুখো (স্যা. কং.), আদিযমুখো (পী.) অট্ঠকথায পঠমসংৱণ্ণনানুৰূপং. পু. প. ১৯৩ পস্সিতব্বং] হোতি, লোলো হোতি, মন্দো মোমূহো হোতি [মন্দো হোতি মোমূহো (সী.)].

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো দত্ৱা অৱজানাতি? ইধ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পুগ্গলস্স দেতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং. তস্স এৱং হোতি – ‘অহং দেমি; অযং পটিগ্গণ্হাতী’তি. তমেনং দত্ৱা অৱজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো দত্ৱা অৱজানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সংৱাসেন অৱজানাতি? ইধ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পুগ্গলেন সদ্ধিং সংৱসতি দ্ৱে ৱা তীণি ৱা ৱস্সানি. তমেনং সংৱাসেন অৱজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সংৱাসেন অৱজানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো আধেয্যমুখো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো পৰস্স ৱণ্ণে ৱা অৱণ্ণে ৱা ভাসিযমানে তং খিপ্পঞ্ঞেৱ অধিমুচ্চিতা [অধিমুচ্চিতো (স্যা.)] হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো আধেয্যমুখো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো লোলো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ইত্তৰসদ্ধো হোতি ইত্তৰভত্তী ইত্তৰপেমো ইত্তৰপ্পসাদো. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো লোলো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো মন্দো মোমূহো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো কুসলাকুসলে ধম্মে ন জানাতি, সাৱজ্জানৱজ্জে ধম্মে ন জানাতি, হীনপ্পণীতে ধম্মে ন জানাতি, কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগে ধম্মে ন জানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো মন্দো মোমূহো হোতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. পঠমং.

২. আৰভতিসুত্তং

১৪২. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো আৰভতি চ ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতি; তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি.

[পু. প. ১৯১] ‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো আৰভতি, ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতি; তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ন আৰভতি, ৱিপ্পটিসাৰী হোতি; তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ন আৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতি; তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ন আৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতি; তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, য্ৱাযং পুগ্গলো আৰভতি চ ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতি, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘আযস্মতো খো আৰম্ভজা [আৰব্ভজা (পী. ক.), আৰভজা (স্যা. কং.)] আসৱা সংৱিজ্জন্তি, ৱিপ্পটিসাৰজা আসৱা পৱড্ঢন্তি [সংৱড্ঢন্তি (ক.)], সাধু ৱতাযস্মা আৰম্ভজে আসৱে পহায ৱিপ্পটিসাৰজে আসৱে পটিৱিনোদেত্ৱা চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱেতু [ভাৱেতুং (সী. পী.)]; এৱমাযস্মা অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেন সমসমো ভৱিস্সতী’’’তি.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, য্ৱাযং পুগ্গলো আৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতি, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘আযস্মতো খো আৰম্ভজা আসৱা সংৱিজ্জন্তি, ৱিপ্পটিসাৰজা আসৱা ন পৱড্ঢন্তি, সাধু ৱতাযস্মা আৰম্ভজে আসৱে পহায চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱেতু; এৱমাযস্মা অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেন সমসমো ভৱিস্সতী’’’তি.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, য্ৱাযং পুগ্গলো ন আৰভতি ৱিপ্পটিসাৰী হোতি, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘আযস্মতো খো আৰম্ভজা আসৱা ন সংৱিজ্জন্তি, ৱিপ্পটিসাৰজা আসৱা পৱড্ঢন্তি, সাধু ৱতাযস্মা ৱিপ্পটিসাৰজে আসৱে পটিৱিনোদেত্ৱা চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱেতু; এৱমাযস্মা অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেন সমসমো ভৱিস্সতী’’’ তি.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, য্ৱাযং পুগ্গলো ন আৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতি, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘আযস্মতো খো আৰম্ভজা আসৱা ন সংৱিজ্জন্তি, ৱিপ্পটিসাৰজা আসৱা ন পৱড্ঢন্তি, সাধু ৱতাযস্মা চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱেতু; এৱমাযস্মা অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেন সমসমো ভৱিস্সতী’’’তি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, ইমে চত্তাৰো পুগ্গলা অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেন এৱং ওৱদিযমানা এৱং অনুসাসিযমানা অনুপুব্বেন আসৱানং খযং পাপুণন্তী’’তি [পু. প. ১৯১]. দুতিযং.

৩. সাৰন্দদসুত্তং

১৪৩. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসি. তেন খো পন সমযেন পঞ্চমত্তানং লিচ্ছৱিসতানং সাৰন্দদে চেতিযে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘পঞ্চন্নং ৰতনানং পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং. কতমেসং পঞ্চন্নং? হত্থিৰতনস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, অস্সৰতনস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, মণিৰতনস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, ইত্থিৰতনস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, গহপতিৰতনস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং. ইমেসং পঞ্চন্নং ৰতনানং পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মি’’ন্তি.

অথ খো তে লিচ্ছৱী মগ্গে পুৰিসং ঠপেসুং [পেসেসুং (স্যা. ক.)] – ‘‘যদা ত্ৱং [যথা ত্ৱং (সী. পী.)], অম্ভো পুৰিস, পস্সেয্যাসি ভগৱন্তং, অথ অম্হাকং আৰোচেয্যাসী’’তি. অদ্দসা খো সো পুৰিসো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং; দিস্ৱান যেন তে লিচ্ছৱী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে লিচ্ছৱী এতদৱোচ – ‘‘অযং সো, ভন্তে, ভগৱা গচ্ছতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো; যস্সদানি কালং মঞ্ঞথা’’তি.

অথ খো তে লিচ্ছৱী যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তে লিচ্ছৱী ভগৱন্তং এতদৱোচুং –

‘‘সাধু, ভন্তে, যেন সাৰন্দদং চেতিযং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ভগৱা যেন সাৰন্দদং চেতিযং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা তে লিচ্ছৱী এতদৱোচ – ‘‘কায নুত্থ, লিচ্ছৱী, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘পঞ্চন্নং ৰতনানং পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং. কতমেসং পঞ্চন্নং? হত্থিৰতনস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, অস্সৰতনস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, মণিৰতনস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, ইত্থিৰতনস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, গহপতিৰতনস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং. ইমেসং পঞ্চন্নং ৰতনানং পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মি’’’ন্তি.

‘‘কামাধিমুত্তানং ৱত, ভো, লিচ্ছৱীনং [কামাধিমুত্তানং ৱত ৱো লিচ্ছৱীনং (সী.), কামাধিমুত্তানং ৱত ৱো লিচ্ছৱী (স্যা.), কামাধিমুত্তানংৱ ৱো লিচ্ছৱী (?)] কামংযেৱ আৰব্ভ অন্তৰাকথা উদপাদি. পঞ্চন্নং, লিচ্ছৱী, ৰতনানং পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং. কতমেসং পঞ্চন্নং? তথাগতস্স অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, তথাগতপ্পৱেদিতস্স ধম্মৱিনযস্স দেসেতা পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং, তথাগতপ্পৱেদিতস্স ধম্মৱিনযস্স দেসিতস্স ৱিঞ্ঞাতা পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং, তথাগতপ্পৱেদিতস্স ধম্মৱিনযস্স দেসিতস্স ৱিঞ্ঞাতা [ৱিঞ্ঞাতস্স (সী. পী.) অ. নি. ৫.১৯৫] ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং, কতঞ্ঞূ কতৱেদী পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং. ইমেসং খো, লিচ্ছৱী, পঞ্চন্নং ৰতনানং পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মি’’ন্তি. ততিযং.

৪. তিকণ্ডকীসুত্তং

১৪৪. একং সমযং ভগৱা সাকেতে ৱিহৰতি তিকণ্ডকীৱনে [কণ্ডকীৱনে (সং. নি. ৫.৯০২)]. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী [অপ্পটিক্কূলে পটিক্কূলসঞ্ঞী (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱিহৰেয্য. সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য. সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য. সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য. সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং পটিকূলঞ্চ অপ্পটিকূলঞ্চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো ৱিহৰেয্য সতো সম্পজানো.

‘‘কিঞ্চ [কথঞ্চ (সী. পী. ক.)], ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য? ‘মা মে ৰজনীযেসু ধম্মেসু ৰাগো উদপাদী’তি – ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য? ‘মা মে দোসনীযেসু ধম্মেসু দোসো উদপাদী’তি – ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য? ‘মা মে ৰজনীযেসু ধম্মেসু ৰাগো উদপাদি, মা মে দোসনীযেসু ধম্মেসু দোসো উদপাদী’তি – ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য? ‘মা মে দোসনীযেসু ধম্মেসু দোসো উদপাদি, মা মে ৰজনীযেসু ধম্মেসু ৰাগো উদপাদী’তি – ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ পটিকূলে চ অপ্পটিকূলে চ অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰেয্য.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ পটিকূলঞ্চ অপ্পটিকূলঞ্চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো ৱিহৰেয্য? ‘সতো সম্পজানো মা মে ক্ৱচনি [ক্ৱচিনি (সী. স্যা. পী.)] কত্থচি কিঞ্চনং [কিঞ্চন (সী. পী.)] ৰজনীযেসু ধম্মেসু ৰাগো উদপাদি, মা মে ক্ৱচনি কত্থচি কিঞ্চনং দোসনীযেসু ধম্মেসু দোসো উদপাদি, মা মে ক্ৱচনি কত্থচি কিঞ্চনং মোহনীযেসু ধম্মেসু মোহো উদপাদী’তি – ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ পটিকূলঞ্চ অপ্পটিকূলঞ্চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো ৱিহৰেয্য সতো সম্পজানো’’তি. চতুত্থং.

৫. নিৰযসুত্তং

১৪৫. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. কতমেহি পঞ্চহি? পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি, মুসাৱাদী হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠাযী হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে. কতমেহি পঞ্চহি? পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে’’তি. পঞ্চমং.

৬. মিত্তসুত্তং

১৪৬. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু মিত্তো ন সেৱিতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? কম্মন্তং কাৰেতি, অধিকৰণং আদিযতি, পামোক্খেসু ভিক্খূসু পটিৱিৰুদ্ধো হোতি, দীঘচাৰিকং অনৱত্থচাৰিকং [অৱত্থানচাৰিকং (স্যা.)] অনুযুত্তো ৱিহৰতি, নপ্পটিবলো হোতি কালেন কালং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতুং সমাদপেতুং সমুত্তেজেতুং সম্পহংসেতুং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু মিত্তো ন সেৱিতব্বো.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু মিত্তো সেৱিতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ন কম্মন্তং কাৰেতি, ন অধিকৰণং আদিযতি, ন পামোক্খেসু ভিক্খূসু পটিৱিৰুদ্ধো হোতি, ন দীঘচাৰিকং অনৱত্থচাৰিকং অনুযুত্তো ৱিহৰতি, পটিবলো হোতি কালেন কালং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতুং সমাদপেতুং সমুত্তেজেতুং সম্পহংসেতুং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু মিত্তো সেৱিতব্বো’’তি. ছট্ঠং.

৭. অসপ্পুৰিসদানসুত্তং

১৪৭. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসদানানি. কতমানি পঞ্চ? অসক্কচ্চং দেতি, অচিত্তীকত্ৱা [অচিত্তিকত্ৱা (পী.), অচিতিং কত্ৱা (স্যা.), অচিত্তিং কত্ৱা (ক.)] দেতি, অসহত্থা দেতি, অপৱিদ্ধং [অপৱিট্টং (স্যা. কং.)] দেতি, অনাগমনদিট্ঠিকো দেতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ অসপ্পুৰিসদানানি.

‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসদানানি. কতমানি পঞ্চ? সক্কচ্চং দেতি, চিত্তীকত্ৱা দেতি, সহত্থা দেতি, অনপৱিদ্ধং দেতি, আগমনদিট্ঠিকো দেতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ সপ্পুৰিসদানানী’’তি. সত্তমং.

৮. সপ্পুৰিসদানসুত্তং

১৪৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসদানানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধায দানং দেতি, সক্কচ্চং দানং দেতি, কালেন দানং দেতি, অনুগ্গহিতচিত্তো [অনগ্গহিতচিত্তো (সী.)] দানং দেতি, অত্তানঞ্চ পৰঞ্চ অনুপহচ্চ দানং দেতি.

‘‘সদ্ধায খো পন, ভিক্খৱে, দানং দত্ৱা যত্থ যত্থ তস্স দানস্স ৱিপাকো নিব্বত্ততি, অড্ঢো চ হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো, অভিৰূপো চ হোতি দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো.

‘‘সক্কচ্চং খো পন, ভিক্খৱে, দানং দত্ৱা যত্থ যত্থ তস্স দানস্স ৱিপাকো নিব্বত্ততি, অড্ঢো চ হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো. যেপিস্স তে হোন্তি পুত্তাতি ৱা দাৰাতি ৱা দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি [কম্মকাৰাতি (ক.)] ৱা, তেপি সুস্সূসন্তি সোতং ওদহন্তি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি.

‘‘কালেন খো পন, ভিক্খৱে, দানং দত্ৱা যত্থ যত্থ তস্স দানস্স ৱিপাকো নিব্বত্ততি, অড্ঢো চ হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো; কালাগতা চস্স অত্থা পচুৰা হোন্তি.

‘‘অনুগ্গহিতচিত্তো খো পন, ভিক্খৱে, দানং দত্ৱা যত্থ যত্থ তস্স দানস্স ৱিপাকো নিব্বত্ততি, অড্ঢো চ হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো; উড়াৰেসু চ পঞ্চসু কামগুণেসু ভোগায চিত্তং নমতি.

‘‘অত্তানঞ্চ পৰঞ্চ অনুপহচ্চ খো পন, ভিক্খৱে, দানং দত্ৱা যত্থ যত্থ তস্স দানস্স ৱিপাকো নিব্বত্ততি, অড্ঢো চ হোতি মহদ্ধনো মহাভোগো; ন চস্স কুতোচি ভোগানং উপঘাতো আগচ্ছতি অগ্গিতো ৱা উদকতো ৱা ৰাজতো ৱা চোৰতো ৱা অপ্পিযতো ৱা দাযাদতো ৱা [অপ্পিযতো ৱা দাযাদতো ৱা (সী. স্যা. কং. পী.), অপ্পিযদাযাদতো ৱা (ক.)]. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ সপ্পুৰিসদানানী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমসমযৱিমুত্তসুত্তং

১৪৯. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সমযৱিমুত্তস্স ভিক্খুনো পৰিহানায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? কম্মাৰামতা, ভস্সাৰামতা, নিদ্দাৰামতা, সঙ্গণিকাৰামতা, যথাৱিমুত্তং চিত্তং ন পচ্চৱেক্খতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা সমযৱিমুত্তস্স ভিক্খুনো পৰিহানায সংৱত্তন্তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সমযৱিমুত্তস্স ভিক্খুনো অপৰিহানায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ন কম্মাৰামতা, ন ভস্সাৰামতা, ন নিদ্দাৰামতা, ন সঙ্গণিকাৰামতা, যথাৱিমুত্তং চিত্তং পচ্চৱেক্খতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা সমযৱিমুত্তস্স ভিক্খুনো অপৰিহানায সংৱত্তন্তী’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযসমযৱিমুত্তসুত্তং

১৫০. [কথা. ২৬৭] ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সমযৱিমুত্তস্স ভিক্খুনো পৰিহানায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? কম্মাৰামতা, ভস্সাৰামতা, নিদ্দাৰামতা, ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰতা, ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতা. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা সমযৱিমুত্তস্স ভিক্খুনো পৰিহানায সংৱত্তন্তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সমযৱিমুত্তস্স ভিক্খুনো অপৰিহানায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ন কম্মাৰামতা, ন ভস্সাৰামতা, ন নিদ্দাৰামতা, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতা, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা সমযৱিমুত্তস্স ভিক্খুনো অপৰিহানায সংৱত্তন্তী’’তি. দসমং.

তিকণ্ডকীৱগ্গো পঞ্চমো.