(১৩) ৩. গিলানৱগ্গো

১. গিলানসুত্তং

১২১. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন গিলানসালা তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং দুব্বলং গিলানকং; দিস্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –

‘‘যং কিঞ্চি [যং কিঞ্চি (স্যা. কং.)], ভিক্খৱে, ভিক্খুং দুব্বলং [ভিক্খৱে দুব্বলং (সী. স্যা. কং. পী.)] গিলানকং পঞ্চ ধম্মা ন ৱিজহন্তি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ‘নচিৰস্সেৱ আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতী’’’তি.

‘‘কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতি, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞী [সব্বত্থপি এৱমেৱ দিস্সতি], সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী, মৰণসঞ্ঞা খো পনস্স অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতি. যং কিঞ্চি, ভিক্খৱে, ভিক্খুং দুব্বলং গিলানকং ইমে পঞ্চ ধম্মা ন ৱিজহন্তি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ‘নচিৰস্সেৱ আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতী’’’তি. পঠমং.

২. সতিসূপট্ঠিতসুত্তং

১২২. ‘‘যো হি কোচি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা পঞ্চ ধম্মে ভাৱেতি পঞ্চ ধম্মে বহুলীকৰোতি, তস্স দ্ৱিন্নং ফলানং অঞ্ঞতৰং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৱা উপাদিসেসে অনাগামিতা.

‘‘কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অজ্ঝত্তঞ্ঞেৱ সতি সূপট্ঠিতা হোতি ধম্মানং উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায, অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতি, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞী, সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী. যো হি কোচি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা ইমে পঞ্চ ধম্মে ভাৱেতি ইমে পঞ্চ ধম্মে বহুলীকৰোতি, তস্স দ্ৱিন্নং ফলানং অঞ্ঞতৰং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৱা উপাদিসেসে অনাগামিতা’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমউপট্ঠাকসুত্তং

১২৩. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো গিলানো দূপট্ঠাকো [দুপট্ঠাকো (স্যা. কং. পী. ক.) মহাৱ. ৩৬৬] হোতি. কতমেহি পঞ্চহি? অসপ্পাযকাৰী হোতি, সপ্পাযে মত্তং ন জানাতি, ভেসজ্জং নপ্পটিসেৱিতা হোতি, অত্থকামস্স গিলানুপট্ঠাকস্স ন যথাভূতং আবাধং আৱিকত্তা হোতি অভিক্কমন্তং ৱা অভিক্কমতীতি পটিক্কমন্তং ৱা পটিক্কমতীতি ঠিতং ৱা ঠিতোতি, উপ্পন্নানং সাৰীৰিকানং ৱেদনানং দুক্খানং তিব্বানং [তিপ্পানং (সী.) মহাৱ. ৩৬৬] খৰানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহৰানং অনধিৱাসকজাতিকো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো গিলানো দূপট্ঠাকো হোতি.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো গিলানো সূপট্ঠাকো হোতি. কতমেহি পঞ্চহি? সপ্পাযকাৰী হোতি, সপ্পাযে মত্তং জানাতি, ভেসজ্জং পটিসেৱিতা হোতি, অত্থকামস্স গিলানুপট্ঠাকস্স যথাভূতং আবাধং আৱিকত্তা হোতি অভিক্কমন্তং ৱা অভিক্কমতীতি পটিক্কমন্তং ৱা পটিক্কমতীতি ঠিতং ৱা ঠিতোতি, উপ্পন্নানং সাৰীৰিকানং ৱেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খৰানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহৰানং অধিৱাসকজাতিকো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো গিলানো সূপট্ঠাকো হোতী’’তি. ততিযং.

৪. দুতিযউপট্ঠাকসুত্তং

১২৪. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো গিলানুপট্ঠাকো নালং গিলানং উপট্ঠাতুং. কতমেহি পঞ্চহি? নপ্পটিবলো হোতি ভেসজ্জং সংৱিধাতুং; সপ্পাযাসপ্পাযং ন জানাতি, অসপ্পাযং উপনামেতি, সপ্পাযং অপনামেতি; আমিসন্তৰো গিলানং উপট্ঠাতি, নো মেত্তচিত্তো; জেগুচ্ছী হোতি উচ্চাৰং ৱা পস্সাৱং ৱা ৱন্তং ৱা খেড়ং ৱা নীহৰিতুং; নপ্পটিবলো হোতি গিলানং কালেন কালং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতুং সমাদপেতুং [সমাদাপেতুং (?) মহাৱ. ৩৬৬] সমুত্তেজেতুং সম্পহংসেতুং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো গিলানুপট্ঠাকো নালং গিলানং উপট্ঠাতুং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো গিলানুপট্ঠাকো অলং গিলানং উপট্ঠাতুং. কতমেহি পঞ্চহি? পটিবলো হোতি ভেসজ্জং সংৱিধাতুং; সপ্পাযাসপ্পাযং জানাতি, অসপ্পাযং অপনামেতি, সপ্পাযং উপনামেতি; মেত্তচিত্তো গিলানং উপট্ঠাতি, নো আমিসন্তৰো; অজেগুচ্ছী হোতি উচ্চাৰং ৱা পস্সাৱং ৱা ৱন্তং ৱা খেড়ং ৱা নীহৰিতুং; পটিবলো হোতি গিলানং কালেন কালং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতুং সমাদপেতুং সমুত্তেজেতুং সম্পহংসেতুং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো গিলানুপট্ঠাকো অলং গিলানং উপট্ঠাতু’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. পঠমঅনাযুস্সাসুত্তং

১২৫. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা অনাযুস্সা. কতমে পঞ্চ? অসপ্পাযকাৰী হোতি, সপ্পাযে মত্তং ন জানাতি, অপৰিণতভোজী চ হোতি, অকালচাৰী চ হোতি, অব্ৰহ্মচাৰী চ. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা অনাযুস্সা.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা আযুস্সা. কতমে পঞ্চ? সপ্পাযকাৰী হোতি, সপ্পাযে মত্তং জানাতি, পৰিণতভোজী চ হোতি, কালচাৰী চ হোতি, ব্ৰহ্মচাৰী চ. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা আযুস্সা’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযঅনাযুস্সাসুত্তং

১২৬. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা অনাযুস্সা. কতমে পঞ্চ? অসপ্পাযকাৰী হোতি, সপ্পাযে মত্তং ন জানাতি, অপৰিণতভোজী চ হোতি, দুস্সীলো চ, পাপমিত্তো চ. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা অনাযুস্সা.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা আযুস্সা. কতমে পঞ্চ? সপ্পাযকাৰী হোতি, সপ্পাযে মত্তং জানাতি, পৰিণতভোজী চ হোতি, সীলৱা চ, কল্যাণমিত্তো চ. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা আযুস্সা’’তি. ছট্ঠং.

৭. ৱপকাসসুত্তং

১২৭. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু নালং সঙ্ঘম্হা ৱপকাসিতুং [ৱি + অপ + কাসিতুং = ৱপকাসিতুং]. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন চীৱৰেন, অসন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন পিণ্ডপাতেন, অসন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন সেনাসনেন, অসন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন, কামসঙ্কপ্পবহুলো চ ৱিহৰতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু নালং সঙ্ঘম্হা ৱপকাসিতুং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং সঙ্ঘম্হা ৱপকাসিতুং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন চীৱৰেন, সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন পিণ্ডপাতেন, সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন সেনাসনেন, সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন, নেক্খম্মসঙ্কপ্পবহুলো [ন কামসঙ্কপ্পবহুলো (ক.)] চ ৱিহৰতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং সঙ্ঘম্হা ৱপকাসিতু’’ন্তি. সত্তমং.

৮. সমণসুখসুত্তং

১২৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, সমণদুক্খানি. কতমানি পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন চীৱৰেন, অসন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন পিণ্ডপাতেন, অসন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন সেনাসনেন, অসন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন, অনভিৰতো চ ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ সমণদুক্খানি.

‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, সমণসুখানি. কতমানি পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন চীৱৰেন, সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন পিণ্ডপাতেন, সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন সেনাসনেন, সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন, অভিৰতো চ ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ সমণসুখানী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পৰিকুপ্পসুত্তং

১২৯. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, আপাযিকা নেৰযিকা পৰিকুপ্পা অতেকিচ্ছা. কতমে পঞ্চ? মাতা [মাতৰং (ক.)] জীৱিতা ৱোৰোপিতা হোতি, পিতা [পিতৰং (ক.)] জীৱিতা ৱোৰোপিতো [ৱোৰোপিতা (ক.)] হোতি, অৰহং [অৰহন্তং (ক.), অৰহা (স্যা.)] জীৱিতা ৱোৰোপিতো হোতি, তথাগতস্স দুট্ঠেন চিত্তেন লোহিতং উপ্পাদিতং হোতি, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ আপাযিকা নেৰযিকা পৰিকুপ্পা অতেকিচ্ছা’’তি. নৱমং.

১০. ব্যসনসুত্তং

১৩০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ব্যসনানি. কতমানি পঞ্চ? ঞাতিব্যসনং, ভোগব্যসনং, ৰোগব্যসনং, সীলব্যসনং, দিট্ঠিব্যসনং. ন, ভিক্খৱে, সত্তা ঞাতিব্যসনহেতু ৱা ভোগব্যসনহেতু ৱা ৰোগব্যসনহেতু ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি. সীলব্যসনহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা দিট্ঠিব্যসনহেতু ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ব্যসনানি.

‘‘পঞ্চিমা, ভিক্খৱে, সম্পদা. কতমা পঞ্চ? ঞাতিসম্পদা, ভোগসম্পদা, আৰোগ্যসম্পদা, সীলসম্পদা, দিট্ঠিসম্পদা. ন, ভিক্খৱে, সত্তা ঞাতিসম্পদাহেতু ৱা ভোগসম্পদাহেতু ৱা আৰোগ্যসম্পদাহেতু ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. সীলসম্পদাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা দিট্ঠিসম্পদাহেতু ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. ইমা খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ সম্পদা’’তি. দসমং.

গিলানৱগ্গো ততিযো.