৪. সুমনৱগ্গো

১. সুমনসুত্তং

৩১. একং সমযং…পে… অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো সুমনা ৰাজকুমাৰী পঞ্চহি ৰথসতেহি পঞ্চহি ৰাজকুমাৰিসতেহি পৰিৱুতা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো সুমনা ৰাজকুমাৰী ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘ইধস্সু, ভন্তে, ভগৱতো দ্ৱে সাৱকা সমসদ্ধা সমসীলা সমপঞ্ঞা – একো দাযকো, একো অদাযকো. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্যুং. দেৱভূতানং পন নেসং [তেসং (সী.)], ভন্তে, সিযা ৱিসেসো, সিযা নানাকৰণ’’ন্তি?

‘‘সিযা, সুমনে’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘যো সো, সুমনে, দাযকো সো অমুং অদাযকং দেৱভূতো সমানো পঞ্চহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি – দিব্বেন আযুনা, দিব্বেন ৱণ্ণেন, দিব্বেন সুখেন, দিব্বেন যসেন, দিব্বেন আধিপতেয্যেন. যো সো, সুমনে, দাযকো সো অমুং অদাযকং দেৱভূতো সমানো ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি’’.

‘‘সচে পন তে, ভন্তে, ততো চুতা ইত্থত্তং আগচ্ছন্তি, মনুস্সভূতানং পন নেসং, ভন্তে, সিযা ৱিসেসো, সিযা নানাকৰণ’’ন্তি? ‘‘সিযা, সুমনে’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘যো সো, সুমনে, দাযকো সো অমুং অদাযকং মনুস্সভূতো সমানো পঞ্চহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি – মানুসকেন আযুনা, মানুসকেন ৱণ্ণেন, মানুসকেন সুখেন, মানুসকেন যসেন, মানুসকেন আধিপতেয্যেন. যো সো, সুমনে, দাযকো সো অমুং অদাযকং মনুস্সভূতো সমানো ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি’’.

‘‘সচে পন তে, ভন্তে, উভো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, পব্বজিতানং পন নেসং, ভন্তে, সিযা ৱিসেসো, সিযা নানাকৰণ’’ন্তি? ‘‘সিযা, সুমনে’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘যো সো, সুমনে, দাযকো সো অমুং অদাযকং পব্বজিতো সমানো পঞ্চহি ঠানেহি অধিগণ্হাতি – যাচিতোৱ বহুলং চীৱৰং পৰিভুঞ্জতি অপ্পং অযাচিতো, যাচিতোৱ বহুলং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জতি অপ্পং অযাচিতো, যাচিতোৱ বহুলং সেনাসনং পৰিভুঞ্জতি অপ্পং অযাচিতো, যাচিতোৱ বহুলং গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং পৰিভুঞ্জতি অপ্পং অযাচিতো. যেহি খো পন সব্ৰহ্মচাৰীহি সদ্ধিং ৱিহৰতি ত্যস্স মনাপেনেৱ বহুলং কাযকম্মেন সমুদাচৰন্তি অপ্পং অমনাপেন, মনাপেনেৱ বহুলং ৱচীকম্মেন সমুদাচৰন্তি অপ্পং অমনাপেন, মনাপেনেৱ বহুলং মনোকম্মেন সমুদাচৰন্তি অপ্পং অমনাপেন, মনাপংযেৱ বহুলং উপহাৰং উপহৰন্তি অপ্পং অমনাপং. যো সো, সুমনে, দাযকো সো অমুং অদাযকং পব্বজিতো সমানো ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি অধিগণ্হাতী’’তি.

‘‘সচে পন তে, ভন্তে, উভো অৰহত্তং পাপুণন্তি, অৰহত্তপ্পত্তানং পন নেসং, ভন্তে, সিযা ৱিসেসো, সিযা নানাকৰণ’’ন্তি? ‘‘এত্থ খো পনেসাহং, সুমনে, ন কিঞ্চি নানাকৰণং ৱদামি, যদিদং ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তি’’ন্তি [ৱিমুত্তন্তি (স্যা. কং.)].

‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱঞ্চিদং, ভন্তে, অলমেৱ দানানি দাতুং অলং পুঞ্ঞানি কাতুং; যত্ৰ হি নাম দেৱভূতস্সাপি উপকাৰানি পুঞ্ঞানি, মনুস্সভূতস্সাপি উপকাৰানি পুঞ্ঞানি, পব্বজিতস্সাপি উপকাৰানি পুঞ্ঞানী’’তি. ‘‘এৱমেতং, সুমনে! অলঞ্হি, সুমনে, দানানি দাতুং অলং পুঞ্ঞানি কাতুং! দেৱভূতস্সাপি উপকাৰানি পুঞ্ঞানি, মনুস্সভূতস্সাপি উপকাৰানি পুঞ্ঞানি, পব্বজিতস্সাপি উপকাৰানি পুঞ্ঞানী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান [ইদং ৱত্ৱা (সী. পী.) এৱমুপৰিপি] সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘যথাপি চন্দো ৱিমলো, গচ্ছং আকাসধাতুযা;

সব্বে তাৰাগণে লোকে, আভায অতিৰোচতি.

‘‘তথেৱ সীলসম্পন্নো, সদ্ধো পুৰিসপুগ্গলো;

সব্বে মচ্ছৰিনো লোকে, চাগেন অতিৰোচতি.

‘‘যথাপি মেঘো থনযং, ৱিজ্জুমালী সতক্ককু;

থলং নিন্নঞ্চ পূৰেতি, অভিৱস্সং ৱসুন্ধৰং.

‘‘এৱং দস্সনসম্পন্নো, সম্মাসম্বুদ্ধসাৱকো;

মচ্ছৰিং অধিগণ্হাতি, পঞ্চঠানেহি পণ্ডিতো.

‘‘আযুনা যসসা চেৱ [আযুনা চ যসেন চ (ক.)], ৱণ্ণেন চ সুখেন চ;

স ৱে ভোগপৰিব্যূড়্হো [ভোগপৰিব্বূড়্হো (সী.)], পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি. পঠমং;

২. চুন্দীসুত্তং

৩২. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো চুন্দী ৰাজকুমাৰী পঞ্চহি ৰথসতেহি পঞ্চহি চ কুমাৰিসতেহি পৰিৱুতা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো চুন্দী ৰাজকুমাৰী ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘অম্হাকং, ভন্তে, ভাতা চুন্দো নাম ৰাজকুমাৰো, সো এৱমাহ – ‘যদেৱ সো হোতি ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা বুদ্ধং সৰণং গতো, ধম্মং সৰণং গতো, সঙ্ঘং সৰণং গতো, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো, সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিংযেৱ উপপজ্জতি, নো দুগ্গতি’ন্তি. সাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং পুচ্ছামি – ‘কথংৰূপে খো, ভন্তে, সত্থৰি পসন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিংযেৱ উপপজ্জতি, নো দুগ্গতিং? কথংৰূপে ধম্মে পসন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিংযেৱ উপপজ্জতি, নো দুগ্গতিং? কথংৰূপে সঙ্ঘে পসন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিংযেৱ উপপজ্জতি, নো দুগ্গতিং? কথংৰূপেসু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিংযেৱ উপপজ্জতি, নো দুগ্গতি’’’ন্তি?

‘‘যাৱতা, চুন্দি, সত্তা অপদা ৱা দ্ৱিপদা ৱা চতুপ্পদা ৱা বহুপ্পদা ৱা [অপাদা ৱা দ্ৱীপাদা ৱাচতুপ্পাদা ৱা বহুপ্পাদা ৱা (সী.) অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৱু. ৯০] ৰূপিনো ৱা অৰূপিনো ৱা সঞ্ঞিনো ৱা অসঞ্ঞিনো ৱা নেৱসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনো ৱা, তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো. যে খো, চুন্দি, বুদ্ধে পসন্না, অগ্গে তে পসন্না. অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৱিপাকো হোতি.

‘‘যাৱতা, চুন্দি, ধম্মা সঙ্খতা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতি. যে, চুন্দি, অৰিযে অট্ঠঙ্গিকে মগ্গে পসন্না, অগ্গে তে পসন্না, অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৱিপাকো হোতি.

‘‘যাৱতা, চুন্দি, ধম্মা সঙ্খতা ৱা অসঙ্খতা ৱা, ৱিৰাগো তেসং [তেসং ধম্মানং (সী. পী. ক.)] অগ্গমক্খাযতি, যদিদং – মদনিম্মদনো পিপাসৱিনযো আলযসমুগ্ঘাতো ৱট্টুপচ্ছেদো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. যে খো, চুন্দি, ৱিৰাগে ধম্মে পসন্না, অগ্গে তে পসন্না. অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৱিপাকো হোতি.

‘‘যাৱতা, চুন্দি, সঙ্ঘা ৱা গণা ৱা, তথাগতসাৱকসঙ্ঘো তেসং অগ্গমক্খাযতি, যদিদং – চত্তাৰি পুৰিসযুগানি অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা, এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. যে খো, চুন্দি, সঙ্ঘে পসন্না, অগ্গে তে পসন্না. অগ্গে খো পন পসন্নানং অগ্গো ৱিপাকো হোতি.

‘‘যাৱতা, চুন্দি, সীলানি, অৰিযকন্তানি সীলানি তেসং [অৰিযকন্তানিতেসং (সী. স্যা. কং.)] অগ্গমক্খাযতি, যদিদং – অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অপৰামট্ঠানি সমাধিসংৱত্তনিকানি. যে খো, চুন্দি, অৰিযকন্তেসু সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো, অগ্গে তে পৰিপূৰকাৰিনো. অগ্গে খো পন পৰিপূৰকাৰীনং অগ্গো ৱিপাকো হোতী’’তি.

‘‘অগ্গতো ৱে পসন্নানং, অগ্গং ধম্মং ৱিজানতং;

অগ্গে বুদ্ধে পসন্নানং, দক্খিণেয্যে অনুত্তৰে.

‘‘অগ্গে ধম্মে পসন্নানং, ৱিৰাগূপসমে সুখে;

অগ্গে সঙ্ঘে পসন্নানং, পুঞ্ঞক্খেত্তে অনুত্তৰে.

‘‘অগ্গস্মিং দানং দদতং, অগ্গং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতি;

অগ্গং আযু চ ৱণ্ণো চ, যসো কিত্তি সুখং বলং.

‘‘অগ্গস্স দাতা মেধাৱী, অগ্গধম্মসমাহিতো;

দেৱভূতো মনুস্সো ৱা, অগ্গপ্পত্তো পমোদতী’’তি. দুতিযং;

৩. উগ্গহসুত্তং

৩৩. একং সমযং ভগৱা ভদ্দিযে ৱিহৰতি জাতিযা ৱনে. অথ খো উগ্গহো মেণ্ডকনত্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উগ্গহো মেণ্ডকনত্তা ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায অত্তচতুত্থো ভত্ত’’ন্তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো উগ্গহো মেণ্ডকনত্তা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

অথ খো ভগৱা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন উগ্গহস্স মেণ্ডকনত্তুনো নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো উগ্গহো মেণ্ডকনত্তা ভগৱন্তং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো উগ্গহো মেণ্ডকনত্তা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উগ্গহো মেণ্ডকনত্তা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমা মে, ভন্তে, কুমাৰিযো পতিকুলানি গমিস্সন্তি. ওৱদতু তাসং, ভন্তে, ভগৱা; অনুসাসতু তাসং, ভন্তে, ভগৱা, যং তাসং অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

অথ খো ভগৱা তা কুমাৰিযো এতদৱোচ – ‘‘তস্মাতিহ, কুমাৰিযো, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যস্স ৱো [যস্স খো (সী. স্যা. কং.)] মাতাপিতৰো ভত্তুনো দস্সন্তি অত্থকামা হিতেসিনো অনুকম্পকা অনুকম্পং উপাদায, তস্স ভৱিস্সাম পুব্বুট্ঠাযিনিযো পচ্ছানিপাতিনিযো কিংকাৰপটিস্সাৱিনিযো মনাপচাৰিনিযো পিযৱাদিনিযো’তি. এৱঞ্হি ৱো, কুমাৰিযো, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, কুমাৰিযো, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যে তে ভত্তু গৰুনো [গুৰুনো (ক.)] ভৱিস্সন্তি মাতাতি ৱা পিতাতি ৱা সমণব্ৰাহ্মণাতি ৱা, তে সক্কৰিস্সাম গৰুং কৰিস্সাম [গৰুকৰিস্সাম (সী. স্যা. কং. পী.)] মানেস্সাম পূজেস্সাম অব্ভাগতে চ আসনোদকেন পটিপূজেস্সামা’তি [পূজেস্সামাতি (সী.)]. এৱঞ্হি ৱো, কুমাৰিযো, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, কুমাৰিযো, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যে তে ভত্তু অব্ভন্তৰা কম্মন্তা উণ্ণাতি ৱা কপ্পাসাতি ৱা, তত্থ দক্খা ভৱিস্সাম অনলসা, তত্ৰুপাযায ৱীমংসায সমন্নাগতা, অলং কাতুং অলং সংৱিধাতু’ন্তি. এৱঞ্হি ৱো, কুমাৰিযো, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, কুমাৰিযো, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যো সো ভত্তু অব্ভন্তৰো [অব্ভন্তৰে (ক.)] অন্তোজনো দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি ৱা, তেসং কতঞ্চ কততো জানিস্সাম অকতঞ্চ অকততো জানিস্সাম, গিলানকানঞ্চ বলাবলং জানিস্সাম, খাদনীযং ভোজনীযঞ্চস্স পচ্চংসেন [পচ্চযং তেন (ক. সী.), পচ্চযংসেন (স্যা. কং.), পচ্চযং সেনাসনং পচ্চত্তংসেন (ক.) অ. নি. ৮.৪৬] সংৱিভজিস্সামা’তি [ৱিভজিস্সামাতি (সী. স্যা. কং.)]. এৱঞ্হি ৱো, কুমাৰিযো, সিক্খিতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, কুমাৰিযো, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যং ভত্তা আহৰিস্সতি ধনং ৱা ধঞ্ঞং ৱা ৰজতং ৱা জাতৰূপং ৱা, তং আৰক্খেন [তং আৰক্খায (সী.)] গুত্তিযা সম্পাদেস্সাম, তত্থ চ ভৱিস্সাম অধুত্তী অথেনী অসোণ্ডী অৱিনাসিকাযো’তি. এৱঞ্হি ৱো, কুমাৰিযো, সিক্খিতব্বং. ইমেহি খো, কুমাৰিযো, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা মনাপকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতী’’তি.

‘‘যো নং ভৰতি সব্বদা, নিচ্চং আতাপি উস্সুকো;

সব্বকামহৰং পোসং, ভত্তাৰং নাতিমঞ্ঞতি.

‘‘ন চাপি সোত্থি ভত্তাৰং, ইস্সাচাৰেন [ইচ্ছাচাৰেন (সী.), ইস্সাৱাদেন (পী.)] ৰোসযে;

ভত্তু চ গৰুনো সব্বে, পটিপূজেতি পণ্ডিতা.

‘‘উট্ঠাহিকা [উট্ঠাযিকা (স্যা. কং. ক.)] অনলসা, সঙ্গহিতপৰিজ্জনা;

ভত্তু মনাপং [মনাপা (সী.)] চৰতি, সম্ভতং অনুৰক্খতি.

‘‘যা এৱং ৱত্ততী নাৰী, ভত্তুছন্দৱসানুগা;

মনাপা নাম তে দেৱা, যত্থ সা উপপজ্জতী’’তি. ততিযং;

৪. সীহসেনাপতিসুত্তং

৩৪. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো সীহো সেনাপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সীহো সেনাপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সক্কা নু খো, ভন্তে, ভগৱা সন্দিট্ঠিকং দানফলং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি?

‘‘সক্কা, সীহা’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘দাযকো, সীহ, দানপতি বহুনো জনস্স পিযো হোতি মনাপো. যম্পি, সীহ, দাযকো দানপতি বহুনো জনস্স পিযো হোতি মনাপো, ইদম্পি সন্দিট্ঠিকং দানফলং.

‘‘পুন চপৰং, সীহ, দাযকং দানপতিং সন্তো সপ্পুৰিসা ভজন্তি. যম্পি, সীহ, দাযকং দানপতিং সন্তো সপ্পুৰিসা ভজন্তি, ইদম্পি সন্দিট্ঠিকং দানফলং.

‘‘পুন চপৰং, সীহ, দাযকস্স দানপতিনো কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. যম্পি, সীহ, দাযকস্স দানপতিনো কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, ইদম্পি সন্দিট্ঠিকং দানফলং.

‘‘পুন চপৰং, সীহ, দাযকো দানপতি যং যদেৱ পৰিসং উপসঙ্কমতি – যদি খত্তিযপৰিসং যদি ব্ৰাহ্মণপৰিসং যদি গহপতিপৰিসং যদি সমণপৰিসং – ৱিসাৰদো [ৱিসাৰদোৱ (সী.) অ. নি. ৭.৫৭ পস্সিতব্বং] উপসঙ্কমতি অমঙ্কুভূতো. যম্পি, সীহ, দাযকো দানপতি যং যদেৱ পৰিসং উপসঙ্কমতি – যদি খত্তিযপৰিসং যদি ব্ৰাহ্মণপৰিসং যদি গহপতিপৰিসং যদি সমণপৰিসং – ৱিসাৰদো উপসঙ্কমতি অমঙ্কুভূতো, ইদম্পি সন্দিট্ঠিকং দানফলং.

‘‘পুন চপৰং, সীহ, দাযকো দানপতি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যম্পি, সীহ, দাযকো দানপতি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি, ইদং [ইদম্পি সীহ (ক.)] সম্পৰাযিকং দানফল’’ন্তি.

এৱং ৱুত্তে সীহো সেনাপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যানিমানি, ভন্তে, ভগৱতা চত্তাৰি সন্দিট্ঠিকানি দানফলানি অক্খাতানি, নাহং এত্থ ভগৱতো সদ্ধায গচ্ছামি; অহং পেতানি জানামি. অহং, ভন্তে, দাযকো দানপতি বহুনো জনস্স পিযো মনাপো. অহং, ভন্তে, দাযকো দানপতি; মং সন্তো সপ্পুৰিসা ভজন্তি. অহং, ভন্তে, দাযকো দানপতি; ময্হং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘সীহো সেনাপতি দাযকো কাৰকো সঙ্ঘুপট্ঠাকো’তি. অহং, ভন্তে, দাযকো দানপতি যং যদেৱ পৰিসং উপসঙ্কমামি – যদি খত্তিযপৰিসং যদি ব্ৰাহ্মণপৰিসং যদি গহপতিপৰিসং যদি সমণপৰিসং – ৱিসাৰদো উপসঙ্কমামি অমঙ্কুভূতো. যানিমানি, ভন্তে, ভগৱতা চত্তাৰি সন্দিট্ঠিকানি দানফলানি অক্খাতানি, নাহং এত্থ ভগৱতো সদ্ধায গচ্ছামি; অহং পেতানি জানামি. যঞ্চ খো মং, ভন্তে, ভগৱা এৱমাহ – ‘দাযকো, সীহ, দানপতি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’তি, এতাহং ন জানামি; এত্থ চ পনাহং ভগৱতো সদ্ধায গচ্ছামী’’তি. ‘‘এৱমেতং, সীহ, এৱমেতং, সীহ! দাযকো দানপতি কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’’তি.

‘‘দদং পিযো হোতি ভজন্তি নং বহূ,

কিত্তিঞ্চ পপ্পোতি যসো চ ৱড্ঢতি [যসস্স ৱড্ঢতি (স্যা. কং.), যসং পৱড্ঢতি (ক.)];

অমঙ্কুভূতো পৰিসং ৱিগাহতি,

ৱিসাৰদো হোতি নৰো অমচ্ছৰী.

‘‘তস্মা হি দানানি দদন্তি পণ্ডিতা,

ৱিনেয্য মচ্ছেৰমলং সুখেসিনো;

তে দীঘৰত্তং তিদিৱে পতিট্ঠিতা,

দেৱানং সহব্যগতা ৰমন্তি তে [সহব্যতং গতা ৰমন্তি (সী.), সহব্যতা ৰমন্তি তে (ক.)].

‘‘কতাৱকাসা কতকুসলা ইতো চুতা [ততো চুতা (সী.)],

সযংপভা অনুৱিচৰন্তি নন্দনং [নন্দনে (স্যা. কং.)];

তে তত্থ নন্দন্তি ৰমন্তি মোদৰে,

সমপ্পিতা কামগুণেহি পঞ্চহি;

‘‘কত্ৱান ৱাক্যং অসিতস্স তাদিনো,

ৰমন্তি সগ্গে [ৰমন্তি সুমনা (ক.), কমন্তি সব্বে (স্যা. কং.)] সুগতস্স সাৱকা’’তি. চতুত্থং;

৫. দানানিসংসসুত্তং

৩৫. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, দানে আনিসংসা. কতমে পঞ্চ? বহুনো জনস্স পিযো হোতি মনাপো; সন্তো সপ্পুৰিসা ভজন্তি; কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি; গিহিধম্মা অনপগতো [গিহিধম্মা অনপেতো (সী. পী.), গিহিধম্মমনুপগতো (ক.)] হোতি; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ দানে আনিসংসা’’তি.

‘‘দদমানো পিযো হোতি, সতং ধম্মং অনুক্কমং;

সন্তো নং সদা ভজন্তি [সন্তো ভজন্তি সপ্পুৰিসা (সী.)], সঞ্ঞতা ব্ৰহ্মচাৰযো.

‘‘তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;

যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পৰিনিব্বাতি অনাসৱো’’তি. পঞ্চমং;

৬. কালদানসুত্তং

৩৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, কালদানানি. কতমানি পঞ্চ? আগন্তুকস্স দানং দেতি; গমিকস্স দানং দেতি; গিলানস্স দানং দেতি; দুব্ভিক্খে দানং দেতি; যানি তানি নৱসস্সানি নৱফলানি তানি পঠমং সীলৱন্তেসু পতিট্ঠাপেতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ কালদানানী’’তি.

‘‘কালে দদন্তি সপ্পঞ্ঞা, ৱদঞ্ঞূ ৱীতমচ্ছৰা;

কালেন দিন্নং অৰিযেসু, উজুভূতেসু তাদিসু.

‘‘ৱিপ্পসন্নমনা তস্স, ৱিপুলা হোতি দক্খিণা;

যে তত্থ অনুমোদন্তি, ৱেয্যাৱচ্চং কৰোন্তি ৱা;

ন তেন [ন তেসং (পী. ক.)] দক্খিণা ঊনা, তেপি পুঞ্ঞস্স ভাগিনো.

‘‘তস্মা দদে অপ্পটিৱানচিত্তো, যত্থ দিন্নং মহপ্ফলং;

পুঞ্ঞানি পৰলোকস্মিং, পতিট্ঠা হোন্তি পাণিন’’ন্তি. ছট্ঠং;

৯. ভোজনসুত্তং

৩৭. ‘‘ভোজনং, ভিক্খৱে, দদমানো দাযকো পটিগ্গাহকানং পঞ্চ ঠানানি দেতি. কতমানি পঞ্চ? আযুং দেতি, ৱণ্ণং দেতি, সুখং দেতি, বলং দেতি, পটিভানং [পটিভাণং (সী.)] দেতি. আযুং খো পন দত্ৱা আযুস্স ভাগী হোতি দিব্বস্স ৱা মানুসস্স ৱা; ৱণ্ণং দত্ৱা ৱণ্ণস্স ভাগী হোতি দিব্বস্স ৱা মানুসস্স ৱা; সুখং দত্ৱা সুখস্স ভাগী হোতি দিব্বস্স ৱা মানুসস্স ৱা; বলং দত্ৱা বলস্স ভাগী হোতি দিব্বস্স ৱা মানুসস্স ৱা; পটিভানং দত্ৱা পটিভানস্স ভাগী হোতি দিব্বস্স ৱা মানুসস্স ৱা. ভোজনং, ভিক্খৱে, দদমানো দাযকো পটিগ্গাহকানং ইমানি পঞ্চ ঠানানি দেতী’’তি.

‘‘আযুদো বলদো ধীৰো, ৱণ্ণদো পটিভানদো;

সুখস্স দাতা মেধাৱী, সুখং সো অধিগচ্ছতি.

‘‘আযুং দত্ৱা বলং ৱণ্ণং, সুখঞ্চ পটিভানকং [পটিভাণকং (সী.), পটিভানদো (স্যা. কং. পী. ক.)];

দীঘাযু যসৱা হোতি, যত্থ যত্থূপপজ্জতী’’তি. সত্তমং;

৮. সদ্ধসুত্তং

৩৮. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, সদ্ধে কুলপুত্তে আনিসংসা. কতমে পঞ্চ? যে তে, ভিক্খৱে, লোকে সন্তো সপ্পুৰিসা তে সদ্ধঞ্ঞেৱ পঠমং অনুকম্পন্তা অনুকম্পন্তি, নো তথা অস্সদ্ধং; সদ্ধঞ্ঞেৱ পঠমং উপসঙ্কমন্তা উপসঙ্কমন্তি, নো তথা অস্সদ্ধং; সদ্ধঞ্ঞেৱ পঠমং পটিগ্গণ্হন্তা পটিগ্গণ্হন্তি, নো তথা অস্সদ্ধং; সদ্ধঞ্ঞেৱ পঠমং ধম্মং দেসেন্তা দেসেন্তি, নো তথা অস্সদ্ধং; সদ্ধো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ সদ্ধে কুলপুত্তে আনিসংসা.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সুভূমিযং চতুমহাপথে মহানিগ্ৰোধো সমন্তা পক্খীনং পটিসৰণং হোতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সদ্ধো কুলপুত্তো বহুনো জনস্স পটিসৰণং হোতি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকান’’ন্তি.

‘‘সাখাপত্তফলূপেতো [সাখাপত্তবহুপেতো (কত্থচি), সাখাপত্তপলাসূপেতো (?)], খন্ধিমাৱ [খন্ধিমা চ (সী.)] মহাদুমো;

মূলৱা ফলসম্পন্নো, পতিট্ঠা হোতি পক্খিনং.

‘‘মনোৰমে আযতনে, সেৱন্তি নং ৱিহঙ্গমা;

ছাযং ছাযত্থিকা [ছাযত্থিনো (সী.)] যন্তি, ফলত্থা ফলভোজিনো.

‘‘তথেৱ সীলসম্পন্নং, সদ্ধং পুৰিসপুগ্গলং;

নিৱাতৱুত্তিং অত্থদ্ধং, সোৰতং সখিলং মুদুং.

‘‘ৱীতৰাগা ৱীতদোসা, ৱীতমোহা অনাসৱা;

পুঞ্ঞক্খেত্তানি লোকস্মিং, সেৱন্তি তাদিসং নৰং.

‘‘তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;

যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পৰিনিব্বাতি অনাসৱো’’তি. অট্ঠমং;

৯. পুত্তসুত্তং

৩৯. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ঠানানি সম্পস্সন্তা মাতাপিতৰো পুত্তং ইচ্ছন্তি কুলে জাযমানং. কতমানি পঞ্চ? ভতো ৱা নো ভৰিস্সতি; কিচ্চং ৱা নো কৰিস্সতি; কুলৱংসো চিৰং ঠস্সতি; দাযজ্জং পটিপজ্জিস্সতি; অথ ৱা পন পেতানং কালঙ্কতানং দক্খিণং অনুপ্পদস্সতীতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ঠানানি সম্পস্সন্তা মাতাপিতৰো পুত্তং ইচ্ছন্তি কুলে জাযমান’’ন্তি.

[কথা. ৪৯১] ‘‘পঞ্চ ঠানানি সম্পস্সং, পুত্তং ইচ্ছন্তি পণ্ডিতা;

ভতো ৱা নো ভৰিস্সতি, কিচ্চং ৱা নো কৰিস্সতি.

‘‘কুলৱংসো চিৰং তিট্ঠে, দাযজ্জং পটিপজ্জতি;

অথ ৱা পন পেতানং, দক্খিণং অনুপ্পদস্সতি.

‘‘ঠানানেতানি সম্পস্সং, পুত্তং ইচ্ছন্তি পণ্ডিতা;

তস্মা সন্তো সপ্পুৰিসা, কতঞ্ঞূ কতৱেদিনো.

‘‘ভৰন্তি মাতাপিতৰো, পুব্বে কতমনুস্সৰং;

কৰোন্তি নেসং কিচ্চানি, যথা তং পুব্বকাৰিনং.

‘‘ওৱাদকাৰী ভতপোসী, কুলৱংসং অহাপযং;

সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, পুত্তো হোতি পসংসিযো’’তি. নৱমং;

১০. মহাসালপুত্তসুত্তং

৪০. ‘‘হিমৱন্তং, ভিক্খৱে, পব্বতৰাজং নিস্সায মহাসালা পঞ্চহি ৱড্ঢীহি ৱড্ঢন্তি. কতমাহি পঞ্চহি? সাখাপত্তপলাসেন ৱড্ঢন্তি; তচেন ৱড্ঢন্তি; পপটিকায ৱড্ঢন্তি; ফেগ্গুনা ৱড্ঢন্তি; সাৰেন ৱড্ঢন্তি. হিমৱন্তং, ভিক্খৱে, পব্বতৰাজং নিস্সায মহাসালা ইমাহি পঞ্চহি ৱড্ঢীহি ৱড্ঢন্তি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সদ্ধং কুলপুত্তং নিস্সায অন্তোজনো পঞ্চহি ৱড্ঢীহি ৱড্ঢতি. কতমাহি পঞ্চহি? সদ্ধায ৱড্ঢতি; সীলেন ৱড্ঢতি; সুতেন ৱড্ঢতি; চাগেন ৱড্ঢতি; পঞ্ঞায ৱড্ঢতি. সদ্ধং, ভিক্খৱে, কুলপুত্তং নিস্সায অন্তোজনো ইমাহি পঞ্চহি ৱড্ঢীহি ৱড্ঢতী’’তি.

‘‘যথা হি পব্বতো সেলো, অৰঞ্ঞস্মিং ব্ৰহাৱনে;

তং ৰুক্খা উপনিস্সায, ৱড্ঢন্তে তে ৱনপ্পতী.

‘‘তথেৱ সীলসম্পন্নং, সদ্ধং কুলপুত্তং ইমং [কুলপতিং ইধ (সী.), কুলপুত্তং ইধ (স্যা.)];

উপনিস্সায ৱড্ঢন্তি, পুত্তদাৰা চ বন্ধৱা;

অমচ্চা ঞাতিসঙ্ঘা চ, যে চস্স অনুজীৱিনো.

‘‘ত্যস্স সীলৱতো সীলং, চাগং সুচৰিতানি চ;

পস্সমানানুকুব্বন্তি, যে ভৱন্তি ৱিচক্খণা.

‘‘ইমং ধম্মং চৰিত্ৱান, মগ্গং [সগ্গং (স্যা. ক.)] সুগতিগামিনং;

নন্দিনো দেৱলোকস্মিং, মোদন্তি কামকামিনো’’তি. দসমং;

সুমনৱগ্গো চতুত্থো.