(২৪) ৪. কম্মৱগ্গো
১. সংখিত্তসুত্তং
২৩২. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানি. কতমানি চত্তাৰি? অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং [অকণ্হং অসুক্কং (সী. স্যা. পী.) (দী. নি. ৩.৩১২; ম. নি. ২.৮১)] অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানী’’তি. পঠমং.
২. ৱিত্থাৰসুত্তং
২৩৩. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানি. কতমানি চত্তাৰি? অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝং [সব্যাপজ্ঝং (সব্বত্থ)] কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. সো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা সব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতি. তমেনং সব্যাবজ্ঝং লোকং উপপন্নং সমানং সব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তি. সো সব্যাবজ্ঝেহি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো সব্যাবজ্ঝং ৱেদনং ৱেদিযতি [ৱেদযতি (ক.) অ. নি. ৬.৬৩] একন্তদুক্খং, সেয্যথাপি সত্তা নেৰযিকা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, অব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, অব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. সো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, অব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, অব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতি. তমেনং অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপন্নং সমানং অব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তি. সো অব্যাবজ্ঝেহি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো অব্যাবজ্ঝং ৱেদনং ৱেদিযতি একন্তসুখং, সেয্যথাপি দেৱা সুভকিণ্হা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. সো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি লোকং উপপজ্জতি. তমেনং সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি লোকং উপপন্নং সমানং সব্যাবজ্ঝাপি অব্যাবজ্ঝাপি ফস্সা ফুসন্তি. সো সব্যাবজ্ঝেহিপি অব্যাবজ্ঝেহিপি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৱেদনং ৱেদিযতি ৱোকিণ্ণসুখদুক্খং, সেয্যথাপি মনুস্সা একচ্চে চ দেৱা একচ্চে চ ৱিনিপাতিকা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি? তত্ৰ, ভিক্খৱে, যমিদং কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা, যমিদং [যম্পিদং (সী. স্যা. কং. পী.)] কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা, যমিদং [যম্পিদং (সী. স্যা. কং. পী.)] কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানী’’তি. দুতিযং.
৩. সোণকাযনসুত্তং
২৩৪. অথ খো সিখামোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সিখামোগ্গল্লানো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘পুৰিমানি, ভো গোতম, দিৱসানি পুৰিমতৰানি সোণকাযনো মাণৱো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং এতদৱোচ – ‘সমণো গোতমো সব্বকম্মানং অকিৰিযং পঞ্ঞপেতি, সব্বকম্মানং খো পন অকিৰিযং পঞ্ঞপেন্তো উচ্ছেদং আহ লোকস্স – কম্মসচ্চাযং [কম্মসচ্চাযী (ক.)], ভো, লোকো কম্মসমাৰম্ভট্ঠাযী’’’তি.
‘‘দস্সনম্পি খো অহং, ব্ৰাহ্মণ, সোণকাযনস্স মাণৱস্স নাভিজানামি; কুতো পনেৱৰূপো কথাসল্লাপো! চত্তাৰিমানি, ব্ৰাহ্মণ, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানি. কতমানি চত্তাৰি? অত্থি, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং; অত্থি, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং; অত্থি, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং; অত্থি, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি.
‘‘কতমঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. সো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা সব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতি. তমেনং সব্যাবজ্ঝং লোকং উপপন্নং সমানং সব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তি. সো সব্যাবজ্ঝেহি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো সব্যাবজ্ঝং ৱেদনং ৱেদিযতি একন্তদুক্খং, সেয্যথাপি সত্তা নেৰযিকা. ইদং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, অব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, অব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. সো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, অব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, অব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতি. তমেনং অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপন্নং সমানং অব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তি. সো অব্যাবজ্ঝেহি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো অব্যাবজ্ঝং ৱেদনং ৱেদিযতি একন্তসুখং, সেয্যথাপি দেৱা সুভকিণ্হা. ইদং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. সো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি লোকং উপপজ্জতি. তমেনং সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি লোকং উপপন্নং সমানং সব্যাবজ্ঝাপি অব্যাবজ্ঝাপি ফস্সা ফুসন্তি. সো সব্যাবজ্ঝেহিপি অব্যাবজ্ঝেহিপি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৱেদনং ৱেদিযতি ৱোকিণ্ণসুখদুক্খং, সেয্যথাপি মনুস্সা একচ্চে চ দেৱা একচ্চে চ ৱিনিপাতিকা. ইদং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি? তত্ৰ, ব্ৰাহ্মণ, যমিদং কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা, যমিদং কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা, যমিদং কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা – ইদং ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ব্ৰাহ্মণ, চত্তাৰি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানী’’তি. ততিযং.
৪. পঠমসিক্খাপদসুত্তং
২৩৫. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানি. কতমানি চত্তাৰি? অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি, মুসাৱাদী হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠাযী হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি…পে… ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি? তত্ৰ, ভিক্খৱে, যমিদং কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং…পে… ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানী’’তি. চতুত্থং.
৫. দুতিযসিক্খাপদসুত্তং
২৩৬. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানি. কতমানি চত্তাৰি? অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চেন মাতা [একচ্চো মাতৰং (ক.)] জীৱিতা ৱোৰোপিতা হোতি, পিতা [পিতৰং (ক.)] জীৱিতা ৱোৰোপিতো [ৱোৰোপিতা (ক.)] হোতি, অৰহং [অৰহন্তং (ক.)] জীৱিতা ৱোৰোপিতো [ৱোৰোপিতা (ক.)] হোতি, তথাগতস্স দুট্ঠেন চিত্তেন লোহিতং উপ্পাদিতং [উপ্পাদিতা (ক.)] হোতি, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি, অনভিজ্ঝালু হোতি, অব্যাপন্নচিত্তো হোতি, সম্মাদিট্ঠি [সম্মাদিট্ঠিকো (সী. স্যা. কং.)] হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি…পে… ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি? তত্ৰ, ভিক্খৱে, যমিদং কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং…পে… ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানী’’তি. পঞ্চমং.
৬. অৰিযমগ্গসুত্তং
২৩৭. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানি. কতমানি চত্তাৰি? অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং; অত্থি, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি…পে… ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি…পে… ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি…পে… ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি? সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানী’’তি. ছট্ঠং.
৭. বোজ্ঝঙ্গসুত্তং
২৩৮. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কম্মানি…পে… কণ্হং কণ্হৱিপাকং…পে… ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি…পে… ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি…পে… ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি…পে… ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি? সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মক্খযায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানী’’তি. সত্তমং.
৮. সাৱজ্জসুত্তং
২৩৯. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. কতমেহি চতূহি? সাৱজ্জেন কাযকম্মেন, সাৱজ্জেন ৱচীকম্মেন, সাৱজ্জেন মনোকম্মেন, সাৱজ্জায দিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.
‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে. কতমেহি চতূহি? অনৱজ্জেন কাযকম্মেন, অনৱজ্জেন ৱচীকম্মেন, অনৱজ্জেন মনোকম্মেন, অনৱজ্জায দিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে’’তি. অট্ঠমং.
৯. অব্যাবজ্ঝসুত্তং
২৪০. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. কতমেহি চতূহি? সব্যাবজ্ঝেন কাযকম্মেন, সব্যাবজ্ঝেন ৱচীকম্মেন, সব্যাবজ্ঝেন মনোকম্মেন, সব্যাবজ্ঝায দিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.
‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে. কতমেহি চতূহি? অব্যাবজ্ঝেন কাযকম্মেন, অব্যাবজ্ঝেন ৱচীকম্মেন, অব্যাবজ্ঝেন মনোকম্মেন, অব্যাবজ্ঝায দিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে’’তি. নৱমং.
১০. সমণসুত্তং
২৪১. ‘‘‘ইধেৱ, ভিক্খৱে, (পঠমো) সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো; সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেহি অঞ্ঞেহী’তি [সমণেহি অঞ্ঞেতি (সী. পী. ক.) এত্থ অঞ্ঞেহীতি সকায পটিঞ্ঞায সচ্চাভিঞ্ঞেহীতি অত্থো ৱেদিতব্বো. দী. নি. ২.২১৪; ম. নি. ১.১৪০] – এৱমেতং, ভিক্খৱে, সম্মা সীহনাদং নদথ.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পঠমো সমণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো সমণো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, দুতিযো সমণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো সমণো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ততিযো সমণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো সমণো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, চতুত্থো সমণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো সমণো.
‘‘‘ইধেৱ, ভিক্খৱে, পঠমো সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো; সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’তি – এৱমেতং, ভিক্খৱে, সম্মা সীহনাদং নদথা’’তি. দসমং.
১১. সপ্পুৰিসানিসংসসুত্তং
২৪২. ‘‘সপ্পুৰিসং, ভিক্খৱে, নিস্সায চত্তাৰো আনিসংসা পাটিকঙ্খা. কতমে চত্তাৰো? অৰিযেন সীলেন ৱড্ঢতি, অৰিযেন সমাধিনা ৱড্ঢতি, অৰিযায পঞ্ঞায ৱড্ঢতি, অৰিযায ৱিমুত্তিযা ৱড্ঢতি – সপ্পুৰিসং, ভিক্খৱে, নিস্সায ইমে চত্তাৰো আনিসংসা পাটিকঙ্খা’’তি. একাদসমং.
কম্মৱগ্গো চতুত্থো.