৮. অত্তন্তপসুত্তং

১৯৮. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো [পু. প. ১৭৪; ম. নি. ২.৭; দী. নি. ৩.৩১৪; অ. নি. ৩.১৫৭-১৬৩] পুগ্গলো অত্তন্তপো হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো পৰন্তপো হোতি পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো অত্তন্তপো চ হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো নেৱত্তন্তপো হোতি নাত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. সো নেৱ অত্তন্তপো ন পৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অত্তন্তপো হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অচেলকো হোতি মুত্তাচাৰো হত্থাপলেখনো নএহিভদ্দন্তিকো নতিট্ঠভদ্দন্তিকো নাভিহটং ন উদ্দিস্সকতং ন নিমন্তনং সাদিযতি. সো ন কুম্ভিমুখা পটিগ্গণ্হাতি, ন কড়োপিমুখা পটিগ্গণ্হাতি, ন এড়কমন্তৰং ন দণ্ডমন্তৰং ন মুসলমন্তৰং ন দ্ৱিন্নং ভুঞ্জমানানং ন গব্ভিনিযা ন পাযমানায ন পুৰিসন্তৰগতায ন সঙ্কিত্তীসু ন যত্থ সা উপট্ঠিতো হোতি ন যত্থ মক্খিকা সণ্ডসণ্ডচাৰিনী ন মচ্ছং ন মংসং ন সুৰং ন মেৰযং ন থুসোদকং পিৱতি. সো একাগাৰিকো ৱা হোতি একালোপিকো দ্ৱাগাৰিকো ৱা হোতি দ্ৱালোপিকো…পে… সত্তাগাৰিকো ৱা হোতি সত্তালোপিকো; একিস্সাপি দত্তিযা যাপেতি দ্ৱীহিপি দত্তীহি যাপেতি…পে… সত্তহিপি দত্তীহি যাপেতি; একাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি দ্ৱাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি…পে… সত্তাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি. ইতি এৱৰূপং অড্ঢমাসিকম্পি পৰিযাযভত্তভোজনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি.

‘‘সো সাকভক্খোপি হোতি সামাকভক্খোপি হোতি নীৱাৰভক্খোপি হোতি দদ্দুলভক্খোপি হোতি হটভক্খোপি হোতি কণভক্খোপি হোতি আচামভক্খোপি হোতি পিঞ্ঞাকভক্খোপি হোতি তিণভক্খোপি হোতি গোমযভক্খোপি হোতি; ৱনমূলফলাহাৰোপি যাপেতি পৱত্তফলভোজী.

‘‘সো সাণানিপি ধাৰেতি মসাণানিপি ধাৰেতি ছৱদুস্সানিপি ধাৰেতি পংসুকূলানিপি ধাৰেতি তিৰীটানিপি ধাৰেতি অজিনম্পি ধাৰেতি অজিনক্খিপম্পি ধাৰেতি কুসচীৰম্পি ধাৰেতি ৱাকচীৰম্পি ধাৰেতি ফলকচীৰম্পি ধাৰেতি কেসকম্বলম্পি ধাৰেতি ৱাড়কম্বলম্পি ধাৰেতি উলূকপক্খম্পি ধাৰেতি; কেসমস্সুলোচকোপি হোতি কেসমস্সুলোচনানুযোগমনুযুত্তো; উব্ভট্ঠকোপি হোতি আসনপ্পটিক্খিত্তো; উক্কুটিকোপি হোতি উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তো; কণ্টকাপস্সযিকোপি হোতি কণ্টকাপস্সযে সেয্যং কপ্পেতি; সাযততিযকম্পি উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. ইতি এৱৰূপং অনেকৱিহিতং কাযস্স আতাপনপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অত্তন্তপো হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পৰন্তপো হোতি পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ওৰব্ভিকো হোতি সূকৰিকো সাকুণিকো মাগৱিকো লুদ্দো মচ্ছঘাতকো চোৰো চোৰঘাতকো গোঘাতকো বন্ধনাগাৰিকো, যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি কুৰূৰকম্মন্তা. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পৰন্তপো হোতি পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অত্তন্তপো চ হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ৰাজা ৱা হোতি খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো, ব্ৰাহ্মণো ৱা হোতি মহাসালো. সো পুৰত্থিমেন নগৰস্স নৱং সন্থাগাৰং কাৰাপেত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা খৰাজিনং নিৱাসেত্ৱা সপ্পিতেলেন কাযং অব্ভঞ্জিত্ৱা মগৱিসাণেন পিট্ঠিং কণ্ডুৱমানো নৱং সন্থাগাৰং পৱিসতি, সদ্ধিং মহেসিযা ব্ৰাহ্মণেন চ পুৰোহিতেন. সো তত্থ অনন্তৰহিতায ভূমিযা হৰিতুপলিত্তায সেয্যং কপ্পেতি. একিস্সায গাৱিযা সৰূপৱচ্ছায যং একস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন ৰাজা যাপেতি; যং দুতিযস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন মহেসী যাপেতি; যং ততিযস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন ব্ৰাহ্মণো পুৰোহিতো যাপেতি; যং চতুত্থস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন অগ্গিং জুহতি [জুহন্তি (সী. পী.)]; অৱসেসেন ৱচ্ছকো যাপেতি. সো এৱমাহ – ‘এত্তকা উসভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰিযো হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা অজা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা উৰব্ভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, (এত্তকা অস্সা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায,) [( ) নত্থি সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু] এত্তকা ৰুক্খা ছিজ্জন্তু যূপত্থায, এত্তকা দব্ভা লূযন্তু বৰিহিসত্থাযা’তি [পৰিকম্মত্থাযাতি (ক.)]. যেপিস্স তে হোন্তি দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি ৱা তেপি দণ্ডতজ্জিতা ভযতজ্জিতা অস্সুমুখা ৰুদমানা পৰিকম্মানি কৰোন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অত্তন্তপো চ হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো নেৱত্তন্তপো হোতি নাত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? সো অনত্তন্তপো অপৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি. ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা; নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং; যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায, মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায, অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায, মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায, কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি.

‘‘সো এৱং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি. অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি. অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী হোতি আৰাচাৰী ৱিৰতো অসদ্ধম্মা গামধম্মা. মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স. পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ন ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, ন অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায; ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা, সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা, সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি; যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্তৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী; নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং.

‘‘সো বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতি. একভত্তিকো হোতি ৰত্তূপৰতো ৱিৰতো ৱিকালভোজনা. নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো হোতি. মালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো হোতি. জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. ইত্থিকুমাৰিকপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. অজেড়কপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. কুক্কুটসূকৰপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. হত্থিগৱাস্সৱড়ৱপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি. কযৱিক্কযা পটিৱিৰতো হোতি. তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৱিৰতো হোতি. উক্কোটনৱঞ্চননিকতিসাচিযোগা পটিৱিৰতো হোতি. ছেদনৱধবন্ধনৱিপৰামোসআলোপসহসাকাৰা পটিৱিৰতো হোতি.

‘‘সো সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি. সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৱ ডেতি, সপত্তভাৰোৱ ডেতি; এৱমেৱং ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি, সমাদাযেৱ পক্কমতি. সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেতি.

‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং; চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং; মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সো ইমিনা অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৱেদেতি.

‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি.

‘‘সো ইমিনা চ অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, (ইমায চ অৰিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো,) [( ) নত্থি সী. স্যা. পোত্থকেসু. ম. নি. ১.২৯৬; ম. নি. ২.১৩ পস্সিতব্বং] ইমিনা চ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো [সমন্নাগতো. সো (ক.)] ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপ্পত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি. ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি. থিনমিদ্ধং পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি. ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি. সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায…পে… সত্তানং চুতূপপাতঞাণায…পে… (সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে) আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি.

‘‘তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো নেৱত্তন্তপো হোতি নাত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. সো ন অত্তন্তপো ন পৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. অট্ঠমং.